Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Podziękowania

Wprowadzenie

Rozdział 1. Zrozumieć złość

Rozdział 2. Zrozumieć zmianę: terapia akceptacji i zaangażowania

Rozdział 3. Odpuszczanie kontroli: co się sprawdza, a co nie

Rozdział 4. Gotowość do doświadczania

Rozdział 5. Umysł rozpoznający

Rozdział 6. Nawiązywanie kontaktu z poczuciem Ja: kim jestem?

Rozdział 7. Co tak naprawdę ma znaczenie

Rozdział 8. Postępowanie zgodne z wyznawanymi wartościami

Rozdział 9. Współczucie a złość

Rozdział 10. Przebaczenie a złość

Rozdział 11. Początek i koniec splecione ze sobą

Bibliografia

Tytuł oryginału:
The ACT workbook for anger: Manage emotions and take back your life with acceptance and commitment therapy

Copyright © 2021 by Robyn D. Walser, Manuela O’Connell and New Harbinger Publications,
5674 Shattuck Avenue, Oakland, CA 94609

Copyright © for the Polish edition by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne sp. z o.o., Sopot 2021

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

Wydanie pierwsze w języku polskim 2023 rok

Przekład: Anna Sawicka-Chrapkowicz

Redaktorka prowadząca: Patrycja Pacyniak

Redakcja merytoryczna: dr Joanna Dudek

Redakcja: Katarzyna Rojek, Patrycja Pacyniak

Korekta: zespół

Opracowanie graficzne i skład: Tojza

Projekt okładki: Monika Pollak

Zdjęcie na okładce: © Getty Images

ISBN 978-83-8258-006-8

Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne sp. z o.o.
ul. J. Bema 4/1a
81-753 Sopot
gwp@gwp.pl
www.gwp.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Dedykuję tę książkę mojej matce Susan L. Pickett,
kobiecie, której złość przysporzyła wielu cierpień,
ale która przetrwała i rozkwitła.

R. D. W.

Dla wszystkich tych, których wrażliwość pragnie zostać
dostrzeżona, usłyszana i pokochana
– obyście tego doświadczyli i zaznali wolności,
która pozwala żyć pełnią życia.

M. O.

Podziękowania

Pragnę podziękować wszystkim napotkanym na swojej drodze kobietom, które wiedzą, jaką moc mają i jak ważne są emocje. I które mnie wspierają w miłości, smutku, radości, niepokoju oraz... tak, również w złości.

R. D. W.

W pierwszej kolejności pragnę podziękować mojej mentorce i przyjaciółce Robyn Walser za wspaniałe doświadczenie, jakim było wspólne pisanie tej książki. Obcowanie z Robyn, w każdej z form, jest dla mnie wspaniałym darem, mądrą i pouczającą przygodą. Jestem za to bezgranicznie wdzięczna!

Mam też ogromny dług wdzięczności wobec społeczności Association for Contextual Behavioral Science za bycie dla mnie rodziną, w której każdy głos zostaje wysłuchany i która stanowi troskliwe środowisko rozwoju.

Kłaniam się nisko wszystkim osobom, którym miałam zaszczyt w ten czy inny sposób pomóc – zarówno klientom, jak i studentom. Bliskie więzi pomagają nam dostrzec złożoność ludzkiego istnienia i przypominają, by ufać, że podróż ku przebudzeniu odbywamy razem.

Wreszcie, Daniel, Demian i Alejo. Moja droga rodzino, dziękuję wam za codzienne wsparcie. Jesteście drugą stroną mojego zaangażowania w niesienie pomocy światu.

M. O.

Wprowadzenie

Każdy może się rozgniewać – to bardzo łatwe. Ale rzadką umiejętnością jest złoszczenie się na właściwą osobę, we właściwym stopniu i właściwym momencie, we właściwym celu i we właściwy sposób. To bardzo trudne.

Arystoteles

Jako małe dziecko (R. D. W.) byłam świadkiem siły i oddziaływania złości. Niezależnie od tego, na kogo w mojej rodzinie była skierowana, najważniejsze było, żeby poruszać się szybko i zrobić, co się da, byle powstrzymać zrywającą się właśnie z uwięzi furię. Spanikowane dzieci jak szalone rzucały się do sprzątania, chowały się, cichły, kurczyły w sobie albo ze wszystkich sił starały się zniknąć, żeby tylko nie paść ofiarą nadchodzącej wściekłości. Nauczyłam się w ten sposób, że złość jest niebezpieczna i należy jej unikać. Dorastałam w rodzinie, w której przemoc domowa była na porządku dziennym, i wtedy też zrozumiałam, że złość może kontrolować osoby w zasięgu jej rażenia oraz zaszczepiać strach we wszystkich, których dotyka jej wybuch. W efekcie zaczęłam bać się złości – swojej, ale także cudzej. Emocja ta stanowiła narzędzie służące kontroli, a ja podchodziłam z nieufnością do ludzi, którzy wyrażali ją w nieodpowiedni sposób.

Ja z kolei (M. O.) dorastałam w rodzinie, w której panowały rygorystyczne zasady, a okazywanie złości było surowo karane. Srogie i sztywne reakcje na emocje były wręcz namacalne i szczególnie ostre w przypadku tych emocji, które uważano za nieprzystające kobiecie. Na takie tłumienie złości odpowiadałam nadmierną regulacją własnych uczuć. Przez całe życie tak dobrze kontrolowałam złość, że nie doświadczałam jej zbyt często. Byłam „grzeczną dziewczynką”. Moje granice się zapadły, mój autentyczny głos został zduszony. Stałam się podatna na wykorzystanie. Ponadto regulowałam też swoje zachowanie tak, aby nie złościć innych ludzi, zwłaszcza tych, na których najbardziej mi zależało. To ograniczało moją wolność. I choć nie czułam złości, to (o, ironio) stałam się niewolnicą jej unikania.

Nasze osobiste historie związane z poznawaniem złości są po części przyczyną napisania przez nas niniejszej książki. Przeszłość nas obu była bolesna ze względu na sposób przeżywania tej emocji. Bałyśmy się jej albo jej unikałyśmy. Nie oznacza to, że jej nie odczuwałyśmy. Złość czują wszyscy. Jednak to, czego każdy z nas uczy się w swoim życiu na temat złości, zwykle determinuje nasze zachowanie w jej obliczu. Wszyscy w ten czy inny sposób dowiadujemy się, jak powinniśmy reagować, gdy przeżywamy tę emocję. Problem w tym, że niekiedy nasze zachowania są niezdrowe, przysparzają nam cierpienia i sprawiają, iż nie potrafimy odpowiednio zareagować na złość ani jej wyrazić.

Skoro trzymasz naszą książkę w rękach, to prawdopodobnie zmagasz się ze złością. Osobiste zmagania z nią – czy to w formie tłumienia, czy też krzywdzących wybuchów – warto zbadać, zrozumieć i zakończyć, zwłaszcza jeśli złość przyczynia się do cierpienia. Jeżeli owo cierpienie wywołuje w tobie poczucie winy, wstydu, bezsilności i braku kontroli albo pociąga za sobą znaczne trudności życiowe związane z utratą pracy lub ze stratą przyjaźni, miłości czy poczucia Ja, to zdecydowanie powinnaś/powinieneś poświęcić trochę czasu na odkrycie nowego sposobu postrzegania złości i jej roli oraz miejsca w twoim życiu.

Nasza książka pomoże ci zrozumieć, jak doświadczasz złości, jaki wpływ ona ma na ciebie oraz jaki masz do tego wszystkiego stosunek. Uczenie się rozpoznawania funkcji złości – zarówno przydatnych, jak i szkodliwych – pozwoli ci rozróżnić, jak najlepiej odnosić się do tego uczucia. Pomoże ci też dowiedzieć się, jak reagować, aby skutecznie zaspokajać swoje potrzeby, osiągać pożądane cele i żyć zgodnie z własnymi wartościami.

Złość

Złość jest ważną emocją, o ile okazuje się ją mądrze. Na przykład może komunikować coś istotnego, co wymaga twojej uwagi, choćby że ktoś przekracza twoje granice. Rozpoznanie naruszenia granic i zareagowanie na nie adekwatnie pomoże ci wrócić do siebie, kiedy w relacji zapanuje równowaga. Złość może ci powiedzieć, że coś jest nie tak i że musisz się tym zająć. Ale to twój stosunek do niej i twoje reakcje w jej obliczu będą przesądzać o tym, czy twoja postawa okaże się zdrowa i mądra, czy krzywdząca dla ciebie i dla innych ludzi.

Nasz stosunek do złości ma ważne implikacje. Może determinować, czy nasze relacje z ludźmi będą autentyczne i pełne, czy oparte na kontroli i strachu. To, jak się odnosimy do złości i zachowujemy pod jej wpływem, wprowadza nas albo w świat wolności, albo w świat kontroli. Niemądre i mało elastyczne podejście do tej emocji nie pozwala żyć pełnią wartościowego życia. Trwały wpływ złości zarówno na osobę, która ją wyraża, jak i na tę, którą ekspresja tej emocji dotyka, ma znaczenie podstawowe i wart jest uwagi. Zatem przyjrzyjmy się mu nieco bliżej.

Złość a kontrola

Kiedy wyrażamy złość w sposób dominujący, może to być postrzegane jako próba kontrolowania innych. Co jednak ważne, nie chodzi tu jedynie o kontrolowanie drugiej osoby – zmuszenie jej do tego, by przestała coś robić albo właśnie coś zrobiła – ale także o unikanie własnego doświadczenia wewnętrznego. Złość wyrażana w sposób dominujący często ma charakter wtórny, pojawia się w reakcji na odczuwanie innych emocji, takich jak niepewność, strach, smutek czy lęk. Kiedy nie chcemy ich przeżywać (bo na przykład ich nie lubimy albo uważamy je za niewłaściwe lub za oznakę słabości), staramy się je kontrolować i niejako w zamian wpadamy w złość.

Te rodzaje kontroli i unikania są stosunkowo uniwersalne. Większość z nas nauczyła się unikać emocji, które są uważane za negatywne lub niepożądane. Postawa unikania i kontroli może jednak zawładnąć naszym życiem w sposób rodzący inne problemy. Osoby, które szybko wpadają w złość lub wykorzystują ją, żeby dominować nad innymi i ich kontrolować, często płacą za to wysoką cenę – nie tylko dlatego, że ludzie boją się ich lub ich nie lubią, ale także dlatego, że złość silnie na nie oddziałuje.

Odpuścić kontrolę, by dobrze żyć

Jednym z naszych celów jest pokazanie ci kosztów reagowania na złość w sposób impulsywny, unikowy, niemądry. Pamiętaj jednak, że żadna emocja nie jest problemem sama w sobie. Problem stanowi raczej sposób, w jaki się odnosimy do emocji. Nie będziemy więc utrzymywać, że złość jest zła. Możemy nauczyć się być z tym uczuciem i reagować na nie w zdrowy sposób. Zapewniamy cię, że nie każde oblicze złości jest problematyczne. Niekiedy złość jest właśnie tym doświadczeniem, jakiego nam potrzeba; może nawet motywować do podjęcia właściwych działań.

Zamiast więc zmieniać tę emocję będziemy pracować nad tym, jak odnosić się do niej w sposób wspierający zdrowe granice, podtrzymujący, a nie niszczący relacje z ludźmi oraz przyzwalający na wszelkie jej zdrowe przejawy. Zamiast uważać ją za przeszkodę w zdrowym życiu, zamiast ją tłumić lub wyrażać w sposób ograniczający witalność będziemy się koncentrować na tym, jak podchodzić do niej mądrze i elastycznie. Naszym celem jest nauczyć cię, jak być ze złością i jednocześnie nie pozwalać jej sobą rządzić.

Podczas pracy z tą książką poznasz nowe podejście do złości. Zbadamy konteksty, w których się ona pojawia, oraz różne sposoby jej ekspresji. Będziesz analizować problemowe zachowania związane ze złością, zastanawiać się, o jakie ukryte emocje tak naprawdę może chodzić, oraz uczyć się zajmować nimi z otwartością i gotowością. Elementem tej pracy będzie nauka odpuszczania.

I co dalej?

Jak już wspomniałyśmy, skoro trzymasz w rękach tę książkę, to prawdopodobnie albo ty, albo ktoś z twojego otoczenia zmagacie się ze złością lub wynikającymi z niej problemami. A być może, zdając sobie sprawę, że złość jest częścią twojego życia, chcesz po prostu się dowiedzieć, jak do niej najlepiej podejść.

Udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania pomoże ci się zorientować, czy ta książka jest dla ciebie:

• Czy kiedykolwiek zdarzyło ci się pod wpływem złości powiedzieć lub zrobić coś, co zadało ogromy ból ludziom, których najbardziej kochasz?

• Czy w miejscach lub w relacjach, na których ci zależy, zdarzyło ci się doświadczyć poważnych konsekwencji własnego porywu złości?

• Czy zdarzyło ci się milczeć w obliczu przemocy, ponieważ nie było przyzwolenia na złość?

• Czy kiedykolwiek zdarzyło ci się zrezygnować ze swoich granic w relacji z kimś, ponieważ w celu zachowania spokoju poświęciłaś/poświęciłeś więcej, niż byś chciała/chciał?

• Czy zdarza ci się ukrywać złość i nie przyznawać do tego, że się złościsz?

Jeśli twoja odpowiedź na którekolwiek z tych pytań jest twierdząca, to ta książka jest dla ciebie! Przy czym to nie oznacza, że coś jest z tobą nie tak. Nie oznacza też, że złość to twój wróg. Spotkamy się tam, gdzie się znajdujesz, wiemy bowiem, że starasz się robić wszystko, co w twojej mocy, przy użyciu całej dostępnej ci wiedzy. Reakcje na złość często są wyuczone, kształtują się na podstawie tego, co nam pokazywano lub mówiono o złości. Wiemy, że forma twoich przeszłych i obecnych reakcji na to uczucie to nie twój wybór.

Zachęcamy cię do wspólnej podróży przez akceptację – nie reakcji pełnych złości, ale twojego prawdziwego Ja, z twoimi obawami, bólem i wrażliwością, na które zawsze będzie miejsce. Będziemy ci towarzyszyć w tej drodze, w żadnym razie cię nie osądzając. Naszym celem jest pomóc ci zbudować mądrą i elastyczną relację ze złością, co pozwoli ci wieść życie zgodne z twoimi wartościami. Osądzanie jedynie by to utrudniło albo wręcz uniemożliwiło. Niekiedy będzie ci się wydawać, że panuje chaos, czasami prowadzący nawet do lęku – odpuszczanie wewnętrznej kontroli oznacza wystawianie się na każdą emocję, której unikasz za pomocą złości. To nie będzie łatwe. Jeśli jednak wytrwasz, prawdopodobnie stwierdzisz, że twoja relacja ze złością się zmienia, że złość staje się raczej kompetentną towarzyszką, a przestaje być złym doświadczeniem.

Zastanów się teraz nad kilkoma dodatkowymi pytaniami, które pomogą ci w pracy nad materiałem zawartym w tej książce. Odpowiedzi na nie przydadzą się w przyszłości, zwłaszcza kiedy poczujesz, że nie możesz ruszyć z miejsca w pracy nad złością. Zachowaj te odpowiedzi w pamięci, mogą się bowiem okazać pomocne wtedy, gdy doświadczysz przytłoczenia lub zaczniesz się martwić, że próby zmiany własnego zachowania są skazane na porażkę.

Gdyby złość mogła być twoją mądrą towarzyszką:

• Co zaczęłabyś/zacząłbyś robić? Co przestałabyś/przestałbyś robić? Co robiłabyś/robiłbyś częściej? Co rzadziej?

• Jak inaczej chciałabyś/chciałbyś traktować siebie, innych ludzi, życie, świat?

• Jakie cele chciałabyś/chciałbyś zacząć realizować?

• Do jakich ludzi, miejsc, zdarzeń, działań i wyzwań chciałabyś/chciałbyś inaczej podchodzić?

• Co by się w istotny sposób dla ciebie zmieniło?

Korzyści płynące z pracy z tą książką

Chociaż każdy z nas pochodzi z innego środowiska oraz ma różne doświadczenia i inną relację ze złością, to zakładamy, że czytasz ten poradnik, ponieważ chcesz się nauczyć nowych zachowań. Radzenie sobie ze złością nie jest łatwe. Mówienie o tym, jak przeżywa się złość, może budzić poczucie bezbronności. To między innym dlatego zaczęłyśmy od siebie – rozpoczęłyśmy niniejsze wprowadzenie od podzielenia się własnymi historiami.

Pracując z naszą książką, przekonasz się, że złość stanowi naturalny element ludzkiego doświadczenia. Zrozumiesz jej zarówno negatywne, jak i pozytywne oddziaływanie. Dowiesz się, dlaczego bywa ona źródłem problemów oraz jak może pomóc zmotywować się do zmiany i do działania. Zbadamy wszystko od codziennych przebłysków irytacji na utrapienia życiowe po złość kipiącą w nas bez przerwy od dłuższego czasu. Nawet jeśli emocja ta nie stanowi w twoim przypadku długotrwałego czy wybuchowego problemu, nasza książka pomoże ci przepracować te sytuacje w twojej codzienności, które wywołują złość, przez co albo wybuchasz, albo cierpisz w milczeniu. Poznasz różne oblicza złości – i złość kipiącą pod powierzchnią, i tę, która eksploduje – aby wiedzieć, nad jakim rodzajem lub rodzajami tej emocji pracujesz.

Najpierw nauczysz się rozumieć złość i jej funkcję, uświadamiać ją sobie i rozpoznawać jej skutki. Nadrzędnym celem pracy z tą książką jest wykształcenie umiejętności dokonywania odpowiedzialnych wyborów dotyczących własnego zachowania – nie poprzez eliminowanie złości, lecz dzięki zrozumieniu jej istoty.

Skupiając się na relacji ze złością, prezentujemy nowy model myślenia o tej emocji i pracy z nią. Niezmiernie istotnym aspektem naszego podejścia jest oddzielenie impulsu (pragnienia), myśli, uczuć (emocji) i doznań fizycznych związanych ze złością od wynikających z niej zachowań i działań.

Zbadamy różne niuanse kontekstów, które wyzwalają twoją złość i w których stykasz się ze złością. Chcemy pomóc ci dostrzec i poznać wiele różnych sposobów doświadczania tej emocji. Uczenie się umiejętnego reagowania na złość, tak aby więcej nie kontrolowała twoich zachowań, będzie stanowić istotną część twojej pracy. Nauczysz się mądrze wybierać swoje działania w chwili złości. Podejmując dobrowolne i oparte na wartościach działania w obliczu tej emocji, zobaczysz jej moc i zdolność rozstawiania cię po kątach, nie będziesz już jednak jej zakładniczką/zakładnikiem. Twoja praca będzie polegała na obserwacji narastania i opadania złości, na zauważaniu tego, jak ona pojawia się i znika, oraz na działaniu zgodnie z własnymi wartościami zamiast unikania. Być może wydaje ci się to sprzeczne z intuicją, ale właśnie w ten sposób zyskasz więcej kontroli nad swoim życiem! Będziesz w większym stopniu kontrolować, co mówisz i co robisz w chwilach złości. Zyskasz więcej wolności do tego, by reagować świadomie, a nie odruchowo.

Złość a terapia akceptacji i zaangażowania

Aby rozpocząć naszą wspólną podróż, w rozdziale 1 przedstawimy podstawowe informacje na temat złości i jej oddziaływania. Chcemy ci pomóc w odkryciu pełnego obrazu twojej złości – w rozpoznaniu towarzyszących jej myśli, uczuć i doznań, jak również wychwyceniu jej wzorców i funkcji. W rozdziale 2 zaczniemy badać kontekst złości; zaczniesz się uczyć, jak reagować na złość wtedy, gdy się pojawia, oraz jak rozróżnić, kiedy działanie w złości jest korzystne, a kiedy nie, w czym pomoże ci spojrzenie na nią z perspektywy szczególnej terapii – terapii akceptacji i zaangażowania (ang. acceptance and committment therapy, ACT; wym. „akt”). W kolejnych rozdziałach zgłębimy zasady ACT i zobaczymy, jak stosuje się je w celu radzenia sobie ze złością wywołującą problemy.

Opracowana przez Stevena C. Hayesa i jego współpracowników (zob. Hayes, Strosahl i Wilson, 2013) ACT to terapia behawioralna, w której wykorzystuje się zarówno strategie uważności i świadomości, jak i umiejętności określania wartości i zaangażowanego działania do zwiększenia elastyczności, co pozwala wieść bardziej znaczące, bardziej celowe życie. Kierowanie się w życiu tym, co rzeczywiście ważne, a nie emocjami czy myślami to w znacznej mierze cel pracy w duchu ACT. Będziemy zatem pracować nad tym, by pomóc ci kierować się własnymi wartościami zamiast postępować pod dyktando złości – swojej lub cudzej.

W terapii akceptacji i zaangażowania wyróżnia się sześć podstawowych procesów, które pomagają pogłębić świadomość własnego doświadczenia wewnętrznego oraz nauczyć się być z nim zamiast je kontrolować czy go unikać. Kiedy potrafimy wnikliwiej obserwować, co się dzieje, gdy ogarnia nas złość – zauważać, co się dzieje w naszym ciele i wokół nas – jest nam łatwiej dokonywać wyborów opartych na wartościach, a nie po prostu działać pod wpływem swoich emocji, myśli czy doznań fizycznych. Oto wspomniane procesy (wraz z rozdziałami, w których zostaną omówione):

• gotowość do doświadczania (rozdział 4);

• defuzja (rozdział 5);

• bieżąca chwila (różne rozdziały tej książki);

• Ja jako kontekst lub przyjmowanie perspektywy (rozdział 6);

• określanie wartości (rozdział 7);

• zaangażowane działanie (rozdział 8).

W poszczególnych rozdziałach będziemy się zajmować kolejno każdym z tych procesów (z wyjątkiem bieżącej chwili, która przewija się przez wszystkie rozdziały), pomagając ci uczyć się nowych sposobów rozumienia złości i podchodzenia do jej przeżywania. Wiele ćwiczeń, które ci zaproponujemy, obejmuje uświadamianie sobie, co się dzieje w danej chwili – często będziemy cię prosić o przyjrzenie się twojemu bieżącemu doświadczeniu. Rozdziały 1, 2 i 3 są poświęcone – odpowiednio – rozumieniu złości, rozumieniu zmiany i odpuszczaniu kontroli. Nadrzędnym celem jest wypracowanie większej elastyczności psychologicznej i behawioralnej, aby budować wartościowe życie.

Oprócz rozdziałów na temat złości i procesów ACT dwa ważne rozdziały dotyczą łagodzenia szkód wyrządzonych przez epizody złości w przeszłości – jeden jest poświęcony współczuciu (rozdział 9), a drugi przebaczeniu (rozdział 10). Z kolei w rozdziale 11 omówimy, jak wykorzystywać złość w pozytywny sposób, biorąc pod uwagę sprawiedliwość społeczną, i zachęcimy cię do kontynuowania rozpoczętej z nami pracy.

Układ treści w książce

Każdy rozdział rozpoczynamy historią o złości opowiedzianą przez rzeczywistą osobę w prawdziwej sytuacji. Zależało nam na tym, by przygotować cię na pracę, jaką masz wykonać, poprzez przedstawienie historii, które mogą przypominać twoją. Dzięki temu możemy też później odwoływać się do tych przykładów, żeby pokazać rozwiązania, które naszym zdaniem będą dla ciebie przydatne.

Poza tym zgłębiamy konkretne koncepcje i pojęcia związane z ACT w kontekście wspomnianych sześciu podstawowych procesów. Wiążemy je ze złością, jej wyzwalaczami i jej skutkami. Skupiamy się na tym, czego możesz się nauczyć o złości, analizując wspomniane koncepcje, aby przygotować cię do wprowadzenia zmian.

Uważamy, że najlepszym sposobem uczenia się nowych zachowań jest podejmowanie działań, które umożliwiają ich ćwiczenie. W związku z tym wszystkie rozdziały zawierają ćwiczenia, dzięki którym będziesz poznawać proces nie tylko umysłem, czytając o nim, ale także poprzez jego doświadczanie. Zachęcamy cię mocno do wykonywania tych ćwiczeń, gdyż to pozwoli ci maksymalnie skorzystać z naszej książki. Sama lektura nie wystarczy, zwłaszcza jeśli zależy ci na prawdziwej zmianie. Może się zdarzyć, że nie będziesz mieć ochoty na któreś ćwiczenie; inne okaże się zbyt trudne lub wzbudzi bolesne emocje. Prosimy jednak: wytrwaj i daj im szansę. W razie potrzeby możesz wrócić do konkretnego ćwiczenia później.

Nie wszystkie ćwiczenia będą pasować wszystkim czytelnikom. Wypróbuj każde, by sprawdzić, które są najlepsze dla ciebie. Chciałybyśmy, żeby praca z naszą książką przyniosła ci maksymalne korzyści, a wykonywanie ćwiczeń to najlepszy sposób na osiągnięcie tego celu.

Każdy rozdział kończy się krótkim podsumowaniem tego, co zostało w nim omówione, które nawiązuje też do treści z kolejnego rozdziału. W ten sposób budujemy ogólną historię kształtowania elastyczności w twoim życiu.

Nasze nadzieje związane z tą książką

Jak już wspomniałyśmy, obie jesteśmy ofiarami niemądrego podejścia do złości i obie doświadczyłyśmy trudnych skutków własnej złości. Z jednej strony, ponieważ kiedyś byłyśmy adresatkami czyjejś złości, mamy nadzieję, że uda nam się uczulić cię na negatywne konsekwencje wyrażania tej emocji w sposób agresywny i krzywdzący. Ta książka ma między innymi zapobiec destrukcyjnemu oddziaływaniu złości, które wynika z potrzeby pokazania siły i sprawowania kontroli, z potrzeby wykazania swojej racji i chronienia własnego ego, albo chociaż złagodzić skutki takiego oddziaływania. Z drugiej strony, ponieważ kiedyś podejmowałyśmy pod dyktando złości działania, których żałujemy, mamy też nadzieję, że znajdziemy pocieszenie w przebaczeniu, współczuciu, zadośćuczynieniu i powrocie do życia opartego na wartościach. Wreszcie, jeśli już od dłuższego czasu tłumisz złość, mamy nadzieję, że staniesz się sprzymierzeńcem własnych emocji, określając swoje granice oraz budując życie, jakiego pragniesz.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki