Po rewolucji październikowej miliony Rosjan ratowały się ucieczką za granicę. Najczęściej ludzie wykształceni, czasem bogaci. Jeden z takich rosyjskich emigrantów siedział pewnego wieczoru w eleganckiej paryskiej restauracji. Suto najedzony, potoczył wzrokiem po gościach, następnie zamyślił się nad niedopitym litrem dobrze zmrożonej wódki i westchnął:
– Ach… Nasrałby człowiek do fortepianu… Ale kto tu zrozumie rosyjską duszę?

ROSYJSKIE SERCE KOKAINOWE

Siedzisz z przetłuszczonymi włosami, w starych, dziurawych adidasach i niepranej od tygodnia koszulce – w metrze, klubie, na ławce. Albo idziesz po północy na stację benzynową dokupić trzy browarki. Nieważne zresztą, co robisz i gdzie, bo w każdej sytuacji czujesz się jak fuckin’ king of life. Wilk z Wall Street i Król Lew w jednym. Tak właśnie działa kokaina, błogosławiący wszechmocną energią narkotyk. I dopiero kiedy rano oglądasz się w lustrze, widzisz, że w niczym nie przypominasz Leonarda DiCaprio, a twoim włosom daleko do lwiej grzywy Simby. W najlepszym razie wyglądasz jak jego kumpel guziec Pumba – rodzaj ssaka z rodziny świniowatych.

Tylko że kokaina, w przeciwieństwie do cracku i wódy, nie zamiata tobą podłogi, nie robi z ciebie ścierwa oraz czyni twój zjazd całkiem znośnym – w końcu to królewski narkotyk. A ponieważ cię nie trzęsie i mimo wszystko nadal masz swoje przemoczone adidasy i koszulkę, a czasem nawet szampon do włosów, to jakoś się żyje. Od czasu do czasu wciągasz więc pożywną kreskę, dzięki czemu nie musisz zadawać sobie pytań, czemu wciąż masz te same adidasy, tę samą chujową koszulkę, a twoje lustro jest od kilku lat pęknięte, bo nie stać cię na nowe. Zresztą… kto normalny by o to pytał, skoro zamiast spoglądać na siebie trzeźwym okiem, można poczuć się jak fuckin’ king of life?

Dokładnie w ten sposób żyją putinowscy Rosjanie. Żyją i nie zastanawiają się. Dlaczego w ich kraju zachorowalność na HIV dorównuje najbiedniejszym państwom afrykańskim? Dlaczego 22 procent z nich nie ma w domu normalnej toalety i robi kupę na narciarza do dziury w ziemi? Jak to się stało, że malutka Korea Południowa pod względem rozwoju technologicznego jest dla Rosji tak samo odległa jak macbooki dla dzieci z burundyjskiej szkoły? Co powoduje, że rosyjskie szpitale wyglądają, jakby nie remontowano ich od epoki Nikity Chruszczowa, a rosyjscy żołnierze nie tylko gwałcą i mordują Ukraińców, lecz także kradną im stare pralki i gacie? Putinowscy Rosjanie nie pytają o takie rzeczy, bo ich własne państwo łamie im kręgosłupy, wrzuca ich do wirującego bębna propagandy i w zamian za milczenie serwuje im imperialną kokainę.

Imperialna kokaina, czyli wiara w potęgę Rosji – wiara podszyta nerwicami i natręctwami – rekompensuje Rosjanom wszystko. Że władza tresuje ich pasem, pozbawia praw i odbiera im godność. I że jak w starym dowcipie – nie czyni życia Rosjan bogatszym i nowoczesnym, ale przynajmniej zabiera im wszystko, co zechce. Rosjanie jednak to zniosą, o ile otrzymają swoją działkę mocarstwowego narkotyku.

Rosja jest największa na świecie. Bo jest imperium.

Putin / Iwanow / Smierdiakow są dobrzy. Jeśli budują imperium.

Rosja wywołuje wojny średnio co pięć lat. Bo może. Bo jest imperium. (A co, jakiś problem?)

Wojna to apogeum kokainowego odlotu Rosjan. Kiedy Rosja wywołuje wojnę, Rosjanie wpadają w euforię. Ich pierwszy sekretarz albo urzędujący prezydent może wtedy liczyć w sondażach na 80 procent poparcia, za co politycy w krajach demokratycznych daliby się żywcem pokroić. Rosjanie podczas wojny szczerze nienawidzą wrogów i za ojczyznę gotowi są oddać życie. Odczuwają podniecenie, wszak pół świata boi się ich żołnierzy i głowic nuklearnych, co dla nich jest równoznaczne z szacunkiem. Słowem, Rosjanie upajają się przemocową potęgą swego przemocowego państwa. Zapominają o swojej śmierdzącej koszulce i braku kibla, a kiedy przejdzie im kokainowa faza, karmią się obietnicą następnej.

Wciągają kreski nie po to, by dobrze się bawić, ale by nie musieć trzeźwym okiem rozglądać się wokół i zadawać pytań o Rosję, o jej rzeczywistość, a przede wszystkim o samych siebie. Rosjanie funkcjonują w pętli z utworu Kukona i Julii Mikuły Kokaina nie pomaga ci w depresji:

Dzisiaj, kurwa, co byś nie włożyła, będziesz sexy,

Lubisz akty miłości z odrobiną agresji,

Kokaina nie pomaga ci w depresji,

Zasypiamy, popijam pigułę pepsi,

Obiecuję, że nowy dzień będzie lepszy.

Najtragiczniejsze i najbardziej żałosne jest to, że kiedy Rosjanin wciągnie swą imperialną kreskę, skłonny jest uwierzyć, że putinowska Rosja to naprawdę imperium zdolne i mające prawo ustalać porządki na tej planecie. Że przyniesie światu moralną odnowę, że broni ludności rosyjskojęzycznej na całym globie oraz że Chiny i USA – kraje z jedenastokrotnie większym PKB – powinny traktować ją jak równą sobie tylko dlatego, że ma od groma głowic nuklearnych, które mogą rozpierdolić kraje Zachodu.

Czy w takim razie można zrozumieć Rosjan i z nimi rozmawiać? Jak najbardziej, o ile zaakceptujemy, że Rosja jest poligamiczna, dialektyczna i schizofreniczna. Że nie posiada ostatecznej definicji, dlatego tak bardzo męczy siebie i świat. Sam nigdy nie byłem w stanie zostać w Rosji dłużej niż dwa miesiące. Wypychała mnie stamtąd jej rzeczywistość działająca na przyspieszonych obrotach, która wywoływała mdłości i zawroty głowy. Musiałem wracać do Polski, by skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Zabrzmi to obrazoburczo, ale wciąż lubię Rosjan. Bardzo. Z nikim innym nie rozmawia mi się tak dobrze jak z Rosjanami. Nigdzie indziej podróże nie są dla mnie tak ożywcze intelektualnie jak w rosyjskim świecie. To wśród Rosjan czuję się jak dziecko w sklepie z zabawkami, bo ciągle odkrywam w nich coś nowego. Jednocześnie wiem, że są chorzy, wymagają przewlekłego leczenia i uporczywej terapii, a potem wytężonej pracy nad sobą. Właśnie o nich jest ta książka – o Rosjanach dręczonych chorobami. O ludziach, którzy mieli przebłysk trzeźwości, pokazali, jak wiele w nich twórczego potencjału oraz że potrafią być inteligentni, atrakcyjni i sexy. Znów jednak zwyciężyła w nich patologiczna historia i ta stara kurwa Rosja, zła i okrutna, która pożarła potencjał i seksapil, oferując to samo co zwykle – tacę imperialnego narkotyku.

Oczywiście wjazd imperialnej kokainy to dopiero początek – przyczyna chorób, na które cierpią Rosjanie. Narkoman przecież nie tylko zażywa narkotyki. Aby móc to robić, kradnie i zdradza, czasem bije i zabija. Potem cierpi na urojenia, zaburzenia pamięci i percepcji. Być może nawet traci zdolność kochania. Wszystkie te przypadłości mogą stanowić odrębne jednostki chorobowe, ale u człowieka uzależnionego wynikają z nałogu i są jego funkcją.

Podzieliłem tę książkę na rozdziały, z których każdy dotyczy jednej z siedmiu chorób toczących społeczeństwo rosyjskie. Nawiązałem w ten sposób do chrześcijańskiej koncepcji siedmiu grzechów głównych. Zrobiłem tak, ponieważ rosyjska ideologia i propaganda odwołują się do chrześcijańskiej symboliki starcia dobra ze złem. Rosjanie funkcjonują w militarystycznej, faszystowskiej, neototalitarnej dyktaturze – z prawosławiem, ale bez Boga na ustach.

Nie piszę o siedmiu grzechach, lecz o siedmiu chorobach, aby rozmawiać o Rosji racjonalnie i nie popadać w religijną egzaltację czy mglistą metafizykę. Nie chcę powtarzać słynnego głupstwa Winstona Churchilla, że Rosja to „zagadka owiana tajemnicą, ukrytą we wnętrzu enigmy”, bo wtedy znowu rozbijemy się o mityczną rosyjską duszę, którą tak kocha władza tego kraju. Przecież od kilkuset lat tłumaczy się nam, że Rosjanie są tak niematerialni, paradoksalni i tajemniczy, że wymagają specyficznych metod rządzenia, których my, durnie z Zachodu, nigdy nie zrozumiemy. Nie pojmiemy owej tajemniczej mentalności, tajemniczych ludzi w tajemniczej krainie, z równie tajemniczymi chorobami. No błagam! Jednostki chorobowe społeczeństwa rosyjskiego można i trzeba nazywać, korzystając ze słownika medycyny i nauki. Mieszkańcy Rosji to nie kosmici, aby nasza wiedza i nasz język opisu rzeczywistości, które Rosjanie sami rozwijali na przestrzeni wieków, nie miały do nich dostępu.

Źródła do wszystkich użytych cytatów z książek, artykułów, filmów, utworów muzycznych, wideo z YouTube’a i danych statystycznych znajdują się w Bibliografii na końcu książki. Cytaty ze źródeł nietłumaczonych na język polski podaję we własnym przekładzie.

1.
NEKROFILIA

Nekrofilia to zaburzenie preferencji seksualnych, w którym za bodziec stymulujący służą ludzkie zwłoki. Anil Aggrawal, profesor medycyny sądowej z Nowego Delhi, światowy autorytet w dziedzinie nekrofilii, wyróżnia dziesięć typów tego zaburzenia, spośród których mniejszość prowadzi do kontaktu seksualnego ze zmarłymi:

- Nekrofilia roli – polega na tym, że jedna osoba udaje martwą, aby druga mogła doznać podniecenia. Brak wykorzystywania zwłok.

- Nekrofilia romantyczna – dotyczy ludzi, którzy po śmierci bliskiej osoby zatrzymują jej lub jego zwłoki i niekiedy je mumifikują. Mogą przy nich spać, jeść posiłki, a nawet odbywać z nimi stosunki seksualne.

- Nekrofilia fantazyjna – osiąganie podniecenia seksualnego przez fantazje na temat zbliżenia seksualnego ze zmarłym.

- Nekrofilia czuciowa – osiąganie podniecenia seksualnego przez dotyk zwłok, co nie prowadzi do stosunku seksualnego. Może skutkować szukaniem zatrudnienia w miejscach kontaktu z ciałami zmarłych.

- Nekrofilia fetyszystyczna – osiąganie podniecenia seksualnego przez wycinanie fragmentów ciał.

- Nekrofilia agresywno-maniakalna – okaleczanie ciał, które podnieca sprawcę. Może się łączyć z nekrofagią, czyli zjadaniem martwych ciał ludzi bądź zwierząt.

- Nekrofilia oportunistyczna – polega na częstym kontakcie ze zwłokami o charakterze pozaseksualnym oraz przy zachowaniu preferencji seksualnej do osób żywych. Brak nekrofilnych fantazji seksualnych.

- Nekrofilia prawdziwa – pociąg seksualny do zwłok dominuje nad innymi sposobami zaspokojenia.

- Nekrofila homicydalna – warunkiem zaspokojenia seksualnego jest kontakt ze zwłokami osoby, którą sprawca sam pozbawił życia. Jest to często działanie seryjne.

- Nekrofilia ekskluzywna – pociąg seksualny wyłącznie do zmarłych. Ten typ nekrofila posunie się do wszystkiego w celu zdobycia zwłok.

(Zbyt) krótki Aleksiej

Dziewięcioletni Aleksiej świetnie rozumiał, dlaczego ten przystojny, wysportowany Czeczen właśnie jego prowadzi na tyły budynku, żeby spuścić mu dydaktyczny wpierdol (tak się wyraził: „Dostaniesz dydaktyczny wpierdol”). Jest niższy od kolegów i ma nadwagę – najłatwiej go było złapać. To, czego nie rozumiał, to skąd na jego podwórku wziął się ten pierdolony Czeczen. Natomiast doskonale wiedział to przyglądający się wszystkiemu młody adiunkt Uniwersytetu Łomonosowa, Michaił Chodorkowski.

Historię z wiosny 1987 roku opowiedział mi ten, który otrzymał „dydaktyczny wpierdol” – Aleksiej Czadajew, późniejszy speechwriter prezydentów Władimira Putina i Dmitrija Miedwiediewa oraz ideolog rządzącej partii Jedna Rosja.

Wtedy w Moskwie obok podwórka, na którym z kolegami bawił się Aleksiej, znajdował się Instytut Chemiczno-Technologiczny Uniwersytetu Łomonosowa. Tam właśnie pracował 24-letni wówczas Chodorkowski. Był nieśmiały i mówił cichutką chrypką. Wieczorami wykorzystywał laboratoria uczelni, by wraz z innymi absolwentami i członkami Komsomołu nielegalnie przetwarzać surowce naturalne. Następnie sprzedawał je na wolnym rynku, który dopiero raczkował w Związku Radzieckim okresu pierestrojki. Tej wiosny do współpracowników Michaiła dołączył 23-letni Władisław Surkow. Jego mama była Rosjanką, a tato czeczeńskim oficerem specnazu, który niedawno zostawił ich dla innej kobiety. Inteligentny i ambitny Władisław błyskawiczne pojął, że jako rosyjsko-czeczeński bękart znikąd najbardziej zwiększy swoje szanse na awans społeczny dzięki maksymalnie bezwzględnej, cynicznej i brutalnej strategii życiowej.

Któregoś dnia Michaił pożalił się Władisławowi, że na skwerze Musskaja, nieopodal Instytutu, gdzie on i jego koledzy chodzą w przerwach napić się piwa, banda gówniarzy rozbija im butelki. Rozbija i ucieka, rozbija i ucieka. Władisław uśmiechnął się, bo na miejscu gówniarzy robiłby dokładnie to samo. Kto odmówiłby sobie przyjemności dokuczania jajogłowym gamoniom, którzy i tak cię nie złapią, bo mają okulary jak denka od butelek i potykają się o własne nogi? Ale obiecał Michaiłowi, że zrobi z nimi porządek. Co prawda wolał perswazję od przemocy, bo jest skuteczniejsza, ale jeśli chodzi o takie drobnostki, wybierał przemoc jako metodę bardziej poręczną. Musisz tylko wiedzieć, po co bijesz ludzi – czy chcesz ich upokorzyć, zastraszyć, czy unieszkodliwić – bo to determinuje sposób bicia. Tu sprawa była prosta, gnojków należało zastraszyć.

Kilka dni później Aleksiej z czterema kolegami nawet nie zauważyli wbiegającego między nich Czeczena. Pierwszy dostał klapsa w japę, drugi został ekspresowo podcięty i wylądował na ziemi, a spośród uciekającej trójki Władisław wybrał korpulentnego chłopca. Wziął go za kołnierz, za murami Instytutu wylał mu na głowę zawartość butelki z piwem i dał odpowiedzialne zadanie: przekaż kolegom, żeby nigdy więcej nie dokuczali pelikanom w okularach, bo „wrócimy do rozmowy”. Na zachętę dał mu jeszcze liścia w ucho.

Wydarzenia z 1987 roku zapowiadały przyszły, już po dojściu Putina do władzy, rozkład sił między całą trójką. Aleksiej Czadajew został speechwriterem prezydentów Putina i Miedwiediewa oraz politrukiem rządzącej partii Jedna Rosja. Jego szefem był Czeczen Władisław Surkow, bliski doradca Putina oraz ideolog putinowskiej Rosji. Jajogłowy Michaił Chodorkowski stał się jednym z najpotężniejszych oligarchów lat 90., ale w 2003 roku na polecenie Putina trafił na 11 lat do łagru, a następnie opuścił Rosję.

Kiedy patrzyłem z bliska na prawie 40-letniego Aleksieja Czadajewa, rozumiałem, dlaczego Surkow wybrał go na ofiarę. On nie uciekłby nawet przed polskimi piłkarzami, bo miał wszystko za krótkie – krótką szyję, krótkie nogi i tycie stopy oraz małe dłonie. Zarazem spojrzenie tego nieładnego, świńskiego blondyna było uważne i przenikliwe, co świadczy o tym, że cię słucha, że warto do niego mówić. W rozmowie ze mną bez przerwy obracał w dłoniach elektronicznego papierosa oraz uśmiechał się do swoich żartów, które wcale nie były śmieszne. Przede wszystkim jednak był ulepiony z bezczelnego nihilizmu, charakterystycznego dla rosyjskich demiurgów propagandy należących do zastępu Surkowa.

W praktyce polegało to na tym, że Czadajew odpowiadał na pytania wedle bon motu swojego bossa: „Zawsze mów, co myślisz, nigdy nie mów, co wiesz”, czyli: bądź tak szczery, żeby nie wiedzieli, czy naprawdę jesteś taką kanalią, czy tylko prowokujesz.

Pytam go o kampanię antykorupcyjną Aleksieja Nawalnego, a on odpowiada:

– Musi pan zrozumieć stosunek Rosjan do korupcji. Kiedy Rosjanin krzyczy, jak Nawalny: „Żuliki i złodzieje!”, ma na myśli to, że też chce być u władzy i kraść tyle co Putin. – Pytam o Putina, a on bez ceregieli jedzie po nim tak, jakby dla niego nie pracował: – Putin to z natury anarchista, władza oznacza dla niego rozkosz niepodlegania własnemu prawu, które służy mu wyłącznie do tego, by każdego Rosjanina z góry traktować jak potencjalnego przestępcę.

Myślałem, że może chociaż poważnie traktuje swoją pracę, w końcu nie każdy pisze przemówienia dla prezydentów, ale nie:

– Niech pan da spokój. Nasi politycy podsuwają słowa takim ludziom jak ja, dajmy na to „konserwatyzm” albo „nanotechnologie”, a potem oczekują, że zaczarujemy je w narodową ideologię, która porwie masy. Niedawno podczas zjazdu Frontu Narodowego w Sankt Petersburgu ktoś pyta: „A gdzie wielka idea?”. Na co siedzący obok mnie Wiaczesław Wołodin, przewodniczący Dumy Państwowej, wstaje i mówi: „Tu siedzi filozof Czadajew, on wam wszystko wyjaśni”. No i ma pan wielką rosyjską ideę!

Oczywiście kiedy rozmawiasz z „do bólu szczerym Rosjaninem”, musisz ważyć jego słowa. Nigdy nie wiesz, czy mówi ci to, co chcesz usłyszeć, czy przedstawia ci wersję zaleconą przez przełożonych, najczęściej z Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB). Mnie jednak się jego nihilizm podobał, bo on oczywiście niemal we wszystkim miał rację. Gdy my na Zachodzie rozkminiamy perspektywy rosyjskiej demokracji, obalenia Putina i zwalczania odwiecznej korupcji, on z wewnątrz widział, jak bardzo politycy rosyjscy są cyniczni i leniwi, a społeczeństwo bierne i zepsute – na czele z nim samym. I zgodnie z naukami Surkowa: przekucie tego w skuteczną propagandę to jedyne, co możesz z tym zrobić. Może nawet po dziś dzień lubiłbym Czadajewa, tylko że – parafrazując słowa Leszka Millera – prawdziwego nihilistę poznaje się nie po tym, jak zaczyna, ale po tym, jak kończy. A z Czadajewa okazał się nihilista jak z koziej dupy trąbka.

Jego życiorys to czysty postmodernizm. Zero sensu, zero spójności i zero logiki. Mieszkał blisko Uniwersytetu Łomonosowa, czyli w Rejonie Centralnym Moskwy, dorastał w rodzinie inteligenckiej, nomenklaturowej i ustawionej. Tym bardziej dziwi, że pod koniec istnienia ZSRR wybrał prawosławne seminarium duchowne, a wykształcenie zakończył doktoratem z filozofii. W sumie to pal sześć, gdzie mieszkał, ważniejsze jest to, że w wieku 15 lat został pomocnikiem deputowanego do Dumy Państwowej Wiktora Aksjuczica. To typowe dla rosyjskich „resortowych dzieci”, które od małego wkręcane są na fikcyjne stanowiska w strukturach władzy, by zdobywać koneksje i doświadczenie.

Przez całe lata 90. Czadajew skakał z kwiatka na kwiatek: od antyjelcynowskich deputowanych po jelcynowskich ministrów, aż wylądował u Borysa Niemcowa. Mimo że spędził u jego boku kilka dobrych lat jako doradca, nie okazywał żadnej sympatii czy współczucia wobec zamordowanego na placu Czerwonym „młodego wilka” Jelcyna. Ale z tego właśnie uszyty był nihilistyczny garnitur Czadajewa: twojemu znajomemu wpakowali dwie kulki w tył głowy za działalność opozycyjną, a ty opowiadasz o nim z pogardliwą ironią. Na jego nihilistycznej mapie świata jelcynowscy demokraci i putiniści byli tym samym. Ci pierwsi w 1993 roku posłali wojsko na deputowanych Dumy, w tym na ówczesnego szefa Czadajewa, deputowanego Aksjuczica. W efekcie zabili kilkaset osób. Rok później sfałszowali wybory prezydenckie, w 1996 roku rozpoczęli wojnę w Czeczenii, a przez całe lata 90. łamali własną konstytucję i stosowali brudne sztuczki. Gówniarz Czadajew był ich chłopcem na posyłki, nierzadko tym od mokrej roboty.

– Więc niby czym, według pana, demokraci różnili się od Putina? – pyta mnie, ale nie czeka na odpowiedź. – W 1999 roku, na miesiąc przed wyborami, Sojusz Sił Prawicowych Niemcowa znajdował się na granicy pięcioprocentowego progu wyborczego. Jeden z jego bliskich pomocników wymyślił, że zwiększymy popularność za pomocą radykałów, którym zapłacimy, a oni będą krzyczeć pod biurem partii: „Nie puścimy amerykańskich agentów do Dumy!”. Dogadaliśmy się za niewielką sumę z młodymi komunistami Siergieja Udalcowa, ale popełniłem straszny błąd, bo dałem im od razu całą kwotę. Tak się schlali, że nie dotarli na miejsce.

Kiedy okazało się, że wraz z nadejściem Putina jelcynowscy demokraci, tacy jak Niemcow, przegrali, Czadajew uciekł od nich w te pędy. Jego żywiołem była polityka wewnątrz systemu. Zaczepiał się jako doradca u różnych drugoligowych deputowanych rządzącej partii Jedna Rosja, dla których pisał programy, wystąpienia i projektował kampanie wyborcze. Wtedy pod swoje skrzydła wziął go Gleb Pawłowski – bliski doradca polityczny Putina w pierwszej dekadzie jego rządów. To pod jego okiem pomagał obmyślać technologie polityczne uzasadniające nakładanie kagańca mediom, represjonowanie opozycji i deptanie sądownictwa. Dwudziestokilkuletni Czadajew z uśmiechem na ustach przyczynił się do stworzenia putinowskiego potwora, czym zapracował sobie na awans w strukturach władzy. Został szefem wydziału politycznego Jednej Rosji, dzięki czemu zaczął bliżej pracować z Surkowem, który przed laty sprzedał mu liścia w ucho, a obecnie był naczelnym ideologiem Rosji i szarą eminencją na Kremlu.

Jak 20 lat wcześniej, Surkow wziął młodszego Czadajewa za kołnierz, ale tym razem wepchnął go na fotel speechwritera nowego prezydenta Dmitrija Miedwiediewa.

– Pisałem przemówienia dla Putina i Miedwiediewa – mówi mi Czadajew, wypuszczając pod sufit parę z elektronicznego papierocha. – Putin bardzo dokładnie pracuje nad treścią swoich tekstów, sprawdza je po kilka razy, zastanawia się, co i jak powiedzieć. A Miedwiediew dba przede wszystkim o to, jak zostanie odebrany, czy uznają go za wystarczająco nowoczesnego oraz inteligentnego, stąd te wszystkie jego gadżety i cytaty. Wróżę Miedwiediewowi ciężki los. Polityk, który co chwilę sprawdza w lustrze, czy dobrze wygląda, tyle razy się ośmieszył, że chyba tylko z Gorbaczowa Rosjanie żartowali częściej.

Po powrocie Putina na Kreml w 2012 roku Czadajew bujał się po różnych redakcjach, doradzał politykom i zakładał instytuty, gdzie znowu pracował nad „wielką narodową ideą”, co było sposobem na zarabianie łatwych pieniędzy. W 2013 roku Putin wygłosił serię przemówień, w których, odwołując się do faszyzującego filozofa Iwana Iljina i pisarza nacjonalisty Fiodora Dostojewskiego, określił konserwatyzm jako rosyjską ideę narodową. Dla ludzi takich jak Czadajew szerokim strumieniem popłynęły z Kremla pieniądze na uwspółcześnianie Iljina i Dostojewskiego. Czadajew pieniądze brał, bo czemu by nie, ale on przynajmniej wiedział, że bierze udział w bzdurnym teatrzyku. Jeszcze wtedy był szanującym się nihilistą.

– Wie pan, siedzę sobie na jakimś tam evencie – mówi Czadajew i uśmiecha się bardziej do siebie niż do mnie. – Były prezydent Tatarstanu kończy długą przemowę następująco: „Podstawowym warunkiem stworzenia stabilnego ustroju w Rosji jest rozwój gospodarki rolnej”. No pięknie, myślę, gdyby podbili nas Marsjanie, też powiedziałby, że podstawowym warunkiem dobrych relacji z Marsem jest rozwój gospodarki rolnej. Sam pan rozumie, moja praca polega na zaklinaniu rzeczywistości wymysłami typu „wielka idea sojuszu Rosji z planetą Mars”.

Po aneksji Krymu i rozpętaniu przez Rosję wojny w Donbasie Czadajewa przygarnął człowiek, który według mnie jest jednym z najważniejszych kandydatów na następcę Putina. Przewodniczący Dumy Państwowej Wiaczesław Wołodin to człowiek okrutny, energiczny i skuteczny. Chociaż cała Moskwa wie, że jest ukrytym homoseksualistą, bezwzględnie i z konsekwencją kata przepychał ustawy skazujące osoby LGBT+ na szykany i życie w najbardziej homofobicznym państwie Europy. Wołodin zaangażował Czadajewa w projekty promujące idee Noworosii (Noworosji) i russkogo mira (rosyjskiego świata), czyli odtworzenia rosyjskiego imperium na obszarze postsowieckim. Od tej pory Czadajew coraz częściej podróżuje do separatystycznych republik Donbasu, gdzie zachwala korzyści płynące z przyłączenia się do Moskwy, niosącej szczęście ludzkości. A przecież podczas każdej podróży musi widzieć, że głoszone przez niego idee uczyniły z Donbasu jedno z najstraszniejszych, obok Sudanu czy Erytrei, miejsc na ziemi. Zresztą z każdym wystąpieniem, których część wrzucano na YouTube’a, widać po nim coraz większe zmęczenie.

Definitywny koniec nihilizmu Czadajewa następuje po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku. Najpierw pisze książkę „Putin i jego wartości”, a następnie, w zamian za stanowiska dyrektorskie w niewiele znaczących fundacjach, podróżuje po całej Rosji oraz anektowanych ukraińskich obwodach. Wygłasza tam pseudofilozoficzne, pseudoreligijne, baśniowe opowieści o wojnie i światowej misji narodu rosyjskiego. Z nihilistycznego, palącego elektroniczne papierosy ideologa, mówiącego ironicznie o Putinie, Miedwiediewie i Surkowie, Czadajew staje się wojennym politrukiem odpowiedzialnym za ideowe uświadamianie żołnierzy i podbitego społeczeństwa.

Życiorys (zbyt) krótkiego Aleksieja trafnie ujmuje dialog z filmu Big Lebowski braci Coen:

– Walter, czy to naziści?

– Nie, Donny, ci ludzie to nihiliści, nie ma się czego bać.

Rok 2023, gdzieś w podbitym obwodzie donieckim. Szkolna sala gimnastyczna, widownia złożona z kilkudziesięciu plastikowych krzeseł, z których co drugie zajmują cywile i żołnierze. Nad słabo oświetloną sceną wisi duży ekran, na którym wyświetlona jest prezentacja w PowerPoincie zatytułowana „Wojna kognitywna”. Pod ekranem siedzi Aleksiej Czadajew ubrany w cywilną, ale przypominającą wojskową kurtkę z pagonami. W swoich małych, tłuściutkich łapkach trzyma mikrofon, do którego objaśnia zebranym:

Zachód prowadzi przeciwko Rosji wojnę kognitywną, używając technologii stargetowanego e-marketingu. Tworzy big data, zbierając cyfrowe ślady pozostawione przez was w Internecie, dzięki czemu rozumie was o wiele lepiej, niż wy rozumiecie samych siebie. Następnie wciąga każdego z was w tę część wirtualnego świata, która jest wygodna z punktu widzenia jego interesów. Jeśli nauczymy się bronić przed kognitywnymi atakami, nauczymy się chronić rosyjską podświadomość i psychofizjologię. Najciekawsze pytanie w całej tej wojennej historii brzmi: dlaczego właśnie my, Rosjanie, jesteśmy na tyle odważni? Dlaczego nikt inny nie miał dość amunicji, by stawić czoła niszczycielskiemu Zachodowi? Oto Wielka Tajemnica Bożej Opatrzności, piękna i bardzo inspirująca. Panie Boże, czym sobie na to zasłużyliśmy? Przecież nie jesteśmy najbardziej prawymi ludźmi na tej planecie, a jednak to nas wybrałeś w walce, w której, cytując Fiodora Dostojewskiego, polem bitwy jest serce człowieka.

Człowiek-karaluch

Ostatnio znowu przeczytałem Dostojewskiego. Odczuwam niemalże fizyczną nienawiść do tego człowieka. On był bez wątpienia geniuszem, ale jego wyobrażenie o Rosjanach jako świętym, wybranym narodzie, jego kult cierpienia i ten fałszywy wybór, który on proponuje, powoduje u mnie chęć rozerwania go na strzępy.

Anatolij Czubajs w wywiadzie dla „Rossijskoj Gaziety” z 2004 roku

Dalsza część dostępna w wersji pełnej

Spis treści:

Okładka

Karta tytułowa

ROSYJSKIE SERCE KOKAINOWE

1. NEKROFILIA

(Zbyt) krótki Aleksiej

Człowiek-karaluch

Nekropolityka

Śmierć nie istnieje

2. APATIA

Pochuizm

Pochuizm mały

Pochuizm wielki

Pochuizm dziecięcy

Pochuizmem rosja się toczy

Pochuizm nasz powszechny

3. ZESPÓŁ STRESU POURAZOWEGO

Ruski bunt

Niemiłość

Zwycięstwo sowieckiej ciotki

4. MASOCHIZM

Jeźdźcy prawokalipsy

Dwunastu apostołów

Ostatnie namaszczenie

5. ALZHEIMER

Dziadek

NORYMBERGA

6. KOMPLEKS MESJASZA

Apostoł lepszego jutra

Sto lat samotności

7. ZABURZENIA UROJENIOWE

Słudzy i zdrajcy narodu

Zombie

Goodbye, America

Bunt niewolników

ROSJA. NIC OSOBISTEGO?

Wkładka zdjęciowa

Podziękowania

Bibliografia

Źródła fotografii zamieszczonych we wkładce

Karta redakcyjna

Copyright © by Kuba Benedyczak

Projekt okładki

Magda Kuc

Ilustracja na okładce

© Grace Han

Ilustracje na okładce

© mikroman6 / GettyImages

Redaktorka inicjująca

Bogna Rosińska

Redaktor prowadzący

Artur Wiśniewski

Opieka produkcyjna i przygotowanie do druku

Maria Król, Maria Gromek

Redakcja

Artur Wiśniewski

Adiustacja

Paweł Cieślarek

Korekta

Anna Smutkiewicz, Anna Strożek

ISBN 978-83-8367-772-9

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Katarzyna Rek