Tytuł oryginału:

Love’s Enduring Promise

Copyright 1980, 2003 by Janette Oke

Originally published in English under the title Love’s Enduring Promise

by Bethany House Publishers, a division of Baker Publishing Group,

Grand Rapids, Michigan, 49516, U.S.A.

All rights reserved.

Wydanie IV poprawione

Copyright © 2021 for Polish translation and edition

Psalm18.pl Daniel Wołochowicz

Przekład: Studio edytorskie GRACE

Redakcja: Małgorzata Wołochowicz

Korekta i skład: Daniel Wołochowicz

Okładka: Hanna Gawlas

Konwersja do EPUB/MOBI: InkPad.pl

ISBN: 978-83-66681-37-8

Wydawnictwo

Psalm18.pl Daniel Wołochowicz

Świeradowska 47, 02–662 Warszawa

NIP: 9512138491

wydawnictwo@psalm18.pl | www.wydawnictwo.psalm18.pl

facebook.com/psalm18.pl | instagram.com/psalm18.pl

Zapraszamy do naszego sklepu internetowego:

www.psalm18.pl | 579 058 810 | sklep@psalm18.pl

Spis treści

1. Nowe początki

2. Rozmyślania

3. Mały Arnie

4. Odwiedziny

5. Ekscytujące wieści

6. Wanda i jej dziecko

7. Tina Larson

8. Niespodziewana odpowiedź

9. Nandry i Clae

10. Wyprawa do miasta

11. Rodzina i nauczyciel

12. Szkolna rzeczywistość

13. Niespodzianka

14. Przyjaciółka Tommiego

15. Poszukiwanie pastora

16. Rozmowa z Ma

17. Wizyta u Wandy

18. Nowy pastor

19. Szkoła i odwiedziny

20. Scenki z życia

21. Pastor Knutson

22. Życie toczy się dalej

23. Kościół i rodzina

24. Boże Narodzenie

25. Jeszcze raz

26. Josh i Nandry

27. Nowy pastor, nowy dom

28. Życie i nauka

29. Wielbiciele Missie

30. Odkrycie Missie

31. Świąteczne niespodzianki

32. Kolejna niespodzianka

33. Szczególny dzień

Z miłością dedykuję tę książkę
mojemu mężowi Edwardowi
oraz Terry’emu, Lavon, Lorne i Laurel
– mojej wspaniałej rodzinie.

Rozdział 1
Nowe początki

Marta przekręcała się niespokojnie z boku na bok. Głęboki sen przerywały przenikliwe i trudne do opanowania dreszcze. Gdy stopniowo budziła się ze złego snu, przynosiło jej to ogromną ulgę. Na szczęście znajdowała się w bezpiecznym miejscu: w swoim własnym łóżku.

Okropny sen, który wydawał się tak realny i przerażający, przywołał dawny lęk i niepokój.

Po raz kolejny zadawała sobie pytanie: Dlaczego właściwie wciąż mi się to śni? Przecież od tamtych wydarzeń minęło już tak wiele czasu. A jednak owe sceny wydawały się tak bardzo realne...

Czuła, że wszystkie elementy tego koszmaru wciąż na nowo ją osaczają. Popsuty wóz, szalona wichura, trzepot miotanego wiatrem płótna, a pośród tego ona – skulona samotnie w kącie, ściskająca cienki, podarty koc, którym owijała zziębnięte, drżące ciało, bezskutecznie usiłując się ogrzać. Przerażające uczucie, iż została całkiem sama, było bardziej dotkliwe niż chłód, który przenikał ją na wskroś.

Teraz na pewno tu umrę – myślała Marta przez sen – w zupełnym osamotnieniu. To już koniec… Aż nagle, dzięki Bogu, obudziła się i poczuła ciepło własnego łóżka. Wyjrzała przez okno, by ujrzeć niebo usłane przez Stwórcę migoczącymi gwiazdami.

Trudno jej było jednak opanować kolejny dreszcz, który przeszedł przez całe jej ciało. W odpowiedzi na ten odruch poczuła ciepło męskiego ramienia obejmującego ją mocno i przyciągającego do siebie.

Nie chciała obudzić Clarka. Całymi dniami był bardzo zajęty pracą w polu i na gospodarstwie. Wiedziała, że potrzebuje snu. Popatrzyła na jego twarz oświetloną bladym strumieniem księżycowej poświaty i domyśliła się, że na szczęście się nie obudził – jeszcze nie.

Czuła, że ogarnia ją fala miłości. Kiedy tylko potrzebowała dowodu, że Clark naprawdę ją kocha, natychmiast jej to okazywał, nawet w półśnie. Nie po raz pierwszy, jeszcze zanim się przebudził, podświadomie odczuł jej potrzebę bliskości i przytulił ją mocno.

Za chwilę poruszył się i otworzył oczy. Pocałował jej rozpuszczone włosy i zapytał szeptem:

– Co się dzieje, kochanie?

– Nic, wszystko w porządku… po prostu miałam zły sen. Byłam zupełnie sama…

Przytulił ją jeszcze mocniej.

– Ale przecież nie jesteś sama.

– Tak... Clark, tak się cieszę, tak bardzo się z tego cieszę.

Kiedy tulił ją do siebie, poczuła, że dreszcze ustały, a sen przestał już być tak realny.

Dotknęła ręką jego policzka.

– Naprawdę już wszystko dobrze. Śpij spokojnie.

Pogładził ją po włosach, po czym jego dłoń spoczęła na jej ramieniu. Marta leżała bez ruchu. Po paru chwilach jego miarowy oddech przekonał ją o tym, że jej mąż znowu zasnął.

Teraz już panowała nad swoimi myślami. Skoro minął paniczny lęk wywołany złym snem, postanowiła wykorzystać ciszę przed nastaniem świtu na planowanie zadań czekających na nią w nadchodzącym dniu.

W miesiącach zimowych mężczyźni oprócz swoich codziennych obowiązków każdą wolną chwilę wykorzystywali na ścinkę i zwożenie drzewa z lasu. Rodziny w sąsiedztwie zgadzały się w jednej poważnej kwestii dotyczącej konieczności edukacji młodego pokolenia. Najlepszym sposobem osiągnięcia tego celu było własnoręczne wybudowanie szkoły, a potem zatrudnienie nauczyciela. Budynek miał powstać na kawałku ziemi należącej do Clarka i Marty Davisów, nieopodal rzeki.

Stos bali przeznaczonych na budowę stopniowo rósł. Mężczyźni starali się zgromadzić wymaganą ilość drewna jeszcze przed wiosennymi roztopami, by potem, nim ich własna ziemia będzie wymagała zaorania, mogli poświęcić trochę czasu na wzniesienie szkolnego budynku.

Po zliczeniu bali uznano, że jest ich już wystarczająco dużo. Ustalono, że budowa odbędzie się jutro. Mężczyźni mieli nadzieję w ciągu tego dnia postawić ściany i być może położyć więźbę dachową. Całe przedsięwzięcie miało być ukończone w trakcie lata, gdy tylko czas pozwoli na dodatkową aktywność mężczyzn. Przy takim założeniu od jesieni dzieci miałyby wybudowaną szkołę i mogłyby rozpocząć naukę.

Myśli Marty wybiegały naprzód. Zastanawiała się nad nauczycielem… wciąż jeszcze nie udało im się go zatrudnić. Trudno było znaleźć odpowiednią osobę i zainteresować ją przyjazdem tutaj, na odległe, dziewicze tereny kraju. Czyżby budowali szkołę tylko po to, by okazało się, że nie można sprowadzić wykwalifikowanego nauczyciela? Nie. Musieli jeszcze gorliwiej modlić się o owocne poszukiwania i o to, by ich wysiłek włożony w budowę szkoły nie okazał się daremny.

Mała Missie nie będzie uczęszczać do szkoły przez pierwszy semestr. W listopadzie skończy dopiero pięć lat i jest jeszcze za mała, by dołączyć do grupy dzieci rozpoczynających naukę w nowej szkole. Marta miała mieszane uczucia – z jednej strony chciała, by Missie pozostała z nią w domu jeszcze przez najbliższy rok. Z drugiej, była tak podekscytowana powstawaniem nowej szkoły, że trudno jej było pogodzić się z tym, iż jej dziecko nie będzie w grupie pierwszych uczniów. Musiała wciąż sobie przypominać, że zdecydowali wspólnie z Clarkiem, iż ich córka powinna poczekać. Była to trudna decyzja, tym bardziej, że Missie bez przerwy mówiła o nowej szkole.

Na początku projekt ten wydawał się sprawą bardzo odległą, lecz teraz znajdowali się u progu jego realizacji. Marta była tym faktem bardzo przejęta i wiedziała, że już nie zaśnie, choć odpoczynek był jej tak bardzo potrzebny. Z drugiej strony, było jeszcze zbyt wcześnie na rozpoczynanie codziennych obowiązków. Jej krzątanina mogłaby obudzić pozostałych członków rodziny.

Leżała więc cichutko, analizując w myślach, co przygotuje do jedzenia dla ekipy budowlanej na jutro i co w związku z tym musi zrobić już dzisiaj. Wyobrażała sobie, w co ubierze każde z dzieci, a nawet planowała, z którymi sąsiadkami pogawędzi, jeśli czas na to pozwoli... Marta bardzo sobie ceniła możliwość wspólnych spotkań, nawet za cenę wytężonej pracy i dodatkowego wysiłku. Wiedziała też, że kobiety z jej okolicy podzielają tę potrzebę.

Czas dłużył się niemiłosiernie. W końcu zniecierpliwienie zmusiło ją do wyjścia spod ciepłej kołdry. Podniosła się powoli i ostrożnie, bo w zaawansowanej ciąży nie da się już tego typu ruchów wykonywać szybko i sprawnie.

Jeszcze tylko miesiąc – pomyślała sobie – i zobaczymy, kim jesteś…

Missie miała nadzieję, że urodzi jej się siostrzyczka, a dla małego Clare’a nie miało to znaczenia. W sposobie myślenia małego chłopca niemowlę było po prostu niemowlęciem – i tak przez cały czas będzie przebywało w domu. On natomiast przy każdej okazji towarzyszył na gospodarstwie swojemu ojcu, próbując dorównać mu kroku. Dlatego Clare nie sądził, żeby niemowlę w jakikolwiek sposób wywarło wpływ na jego dotychczasowe życie.

Marta wsunęła stopy w domowe kapcie i owinęła się ciepłym szlafrokiem. Rano w ich małym domku było dość zimno.

Poszła najpierw spojrzeć na śpiącą Missie i Clare’a. Panująca jeszcze ciemność nie pozwalała dokładnie ich dostrzec, ale dzięki strumieniowi światła wdzierającemu się przez okno Marta mogła zorientować się, że dzieci są przykryte i śpią spokojnie.

Udała się do kuchni i tak cicho, jak tylko było to możliwe, rozpaliła ogień w starym, wysłużonym piecu. Czuła się szczególnie przywiązana do swojej kuchenki – zupełnie tak samo jak mężczyzna do swego zaprzęgu – pomyślała, uśmiechając się do siebie. Ona i kuchenka dobrze razem ze sobą współpracowały, dostarczając ciepło i pożywienie całej rodzinie. Czuła, że ze wszystkich rzeczy znajdujących się w domu kuchenka jest tym, co naprawdę należy do niej.

Ogień zaczął trzaskać. Marta nastawiła czajnik, by zagotować wodę na kawę. Chwilę potrwa, zanim piec ogrzeje pomieszczenie i zanim wrzątek będzie gotowy. Otuliła się mocniej szlafrokiem i sięgnęła na półkę po Biblię męża. Miała chwilę, by poczytać i pomodlić się, zanim obudzą się domownicy.

Tego poranka odczuwała szczególną Bożą bliskość. Zły sen, który dręczył ją w nocy, pomógł jej na nowo zobaczyć, jak wiele ma powodów do wdzięczności. Jej samopoczucie dodatkowo poprawiało oczekiwanie na budowę nowej szkoły. Przy Clarku czuła się kochana i bezpieczna, ale prawdziwie zrozumieć mógł ją jedynie Bóg, gdyż tylko On znał ją dokładnie, na wskroś. Cieszyła się, że może opowiedzieć wszystkie swoje myśli właśnie Bogu, któremu niedawno powierzyła całe swoje życie.

Siedziała, spokojnie popijając kawę, której ciepło stopniowo i przyjemnie ją ogrzewało. Czuła się odświeżona – zarówno fizycznie, jak i duchowo. Ponownie utkwiła wzrok we fragmencie rozłożonego na jej kolanach Pisma Świętego. Zdawało jej się, że werset, który czyta, jest przeznaczony właśnie dla niej, na teraz: Bądź mężny i mocny, nie lękaj się, nie bój się ich, gdyż Pan, Bóg twój, idzie z tobą.

Słowa te wyrażały obietnicę oraz pociechę, której potrzebowała szczególnie po tym, co jej się dziś przyśniło. Samotność. To słowo ją prześladowało. Była tak bardzo wdzięczna, że nie jest samotna. Jeszcze raz z głęboką pokorą i wdzięcznością przyjmowała prawdę o tym, że Ojciec Niebieski w swej wielkiej mądrości tak szybko połączył ją z Clarkiem po tragicznej śmierci jej pierwszego męża, Clema. Uświadomiła sobie, że zanim w wystarczającym stopniu doznała wewnętrznego uzdrowienia, pozwalającego na drugi związek, Clark już był gotów i na nią czekał. Dlaczego tak długo, każdą cząstką swego istnienia, opierała się, kiedy Bóg zapewniał jej schronienie? Ma Graham powiedziała, że serce i emocje potrzebują czasu, by doznać uleczenia. Marta była pewna, że to właśnie było powodem jej wewnętrznej walki. Musiała dać sobie czas... I dzięki cierpliwości ze strony Clarka, ponownie nauczyła się kochać.

Kochać i być kochaną; stanowić część czyjegoś życia – oto jak cenny jest Boży plan dla stworzenia – pomyślała, dolewając sobie kawy.

Czy kiedykolwiek umiałaby powiedzieć Clarkowi o tym wszystkim, co czuła? Wydawało jej się, że ubranie tego w słowa tak naprawdę nie odda we właściwy sposób jej prawdziwych uczuć. Próbowała to wyrazić, ale słowa brzmiały tak nieadekwatnie... Próbowała też powiedzieć to za pomocą spojrzeń i czynów… Tak naprawdę, mówiła mu o tym każdego dnia, na setki sposobów, całą sobą.

Maleństwo znów dało o sobie znać nagłym kopnięciem.

– A ty, skarbie – wyszeptała Marta – jesteś kolejnym potwierdzeniem naszej miłości. Mam na myśli nie tylko poczęcie ciebie, ale też urodzenie cię i wychowanie. W tym też wyraża się nasza miłość. Jesteś kimś wyjątkowym. Nawet jeśli jeszcze nie wiemy, czy jesteś chłopcem czy dziewczynką. Jesteś wyjątkowe, ponieważ jesteś nasze – podarowane nam przez Boga. Niech Bóg ci błogosławi. Niech da ci silne ciało, umysł i ducha. Wzrastaj w latach i Bożej mądrości. Niech tata będzie z ciebie dumny... Na pewno będzie dumny. Bądź piękne i silne duchem – nawet jeśli twoje ciało będzie kruche albo twój umysł słaby. Znam twojego tatę i wiem, że to jest dla niego najważniejsze. I dla twojej mamy też…

Szelest w sypialni przerwał dalszą wewnętrzną rozmowę, którą Marta prowadziła ze swoim nienarodzonym dzieckiem. Za moment w kuchni pojawił się Clark.

– Wcześnie wstałeś – stwierdziła, witając męża z uśmiechem. – Ty też nie możesz spać?

– A myślisz, że łatwo wytrzymać w łóżku, kiedy w powietrzu unosi się zapach świeżo parzonej kawy? Jestem pewien, że niezamężnym kobietom łatwiej byłoby zwabić mężczyznę właśnie zapachem kawy, a nie jakichś drogich perfum.

Roześmiali się cicho. Marta chciała się podnieść, lecz Clark położył rękę na jej ramieniu.

– Nie wstawaj. Wiem, gdzie są kubki... Zwykle nie mogę sobie pozwolić na luksus spokojnego wypicia kawy przed pracą. Ale mógłbym się do tego przyzwyczaić.

Uśmiechnął się szeroko, po czym sięgnął po kubek. Wiedziała, że tak naprawdę Clark wcale by nie chciał, żeby wstawała jeszcze wcześniej. Każdy jej dzień był przecież tak bardzo wypełniony obowiązkami przy dwójce żywiołowych maluchów – i z trzecim w drodze.

Clark nalał sobie kawy i usiadł naprzeciwko niej przy stole. Wydawał się bacznie ją obserwować, a ona odczytywała w jego spojrzeniu miłość i troskę.

– Dobrze się czujesz?

– Tak.

– A mały jest grzeczny?

Marta się roześmiała.

– Kiedy wstałeś, siedziałam i rozmawiałam sobie z nią.

– Z nią?

– Według Missie to będzie dziewczynka...

– Zaniepokoiłaś mnie dziś w nocy.

– To nic takiego, tylko zły sen.

– Chcesz o tym porozmawiać?

– Chyba nie ma o czym. Przeraziło mnie znów to okropne uczucie osamotnienia. Właściwie nawet nie umiem ci tego opisać, ale… Clark, tak się cieszę, że tak naprawdę nigdy nie musiałam być sama, nawet gdy straciłam Clema. Ty i Missie od razu wypełniliście pustkę w moim życiu. Wiem, że długo cię nie akceptowałam, ale ty nie rezygnowałeś… To właśnie Missie sprawiała, że miałam wtedy o kim myśleć, miałam jakiś cel w życiu. Cieszę się, Clark. Jestem tak bardzo wdzięczna Bogu, że nie dał mi wyboru i wkroczył w moje życie w momencie, kiedy w ogóle o Nim nie myślałam.

Clark oparł się o stół i pogładził ją po policzku.

– Ja też się cieszę, pani Davis.

Powiedział to żartobliwie, ale z jego oczu emanowała miłość.

– Nigdy w życiu nie spotkałem kobiety, która umiałaby parzyć lepszą kawę.

Marta figlarnie odsunęła jego rękę.

– Kawę?! Też mi komplement.

Twarz Clarka przybrała nieco poważniejszy wyraz.

– Wiesz, tak naprawdę to spodobałaś mi się wcześniej, zanim jeszcze w ogóle zaparzyłaś mi pierwszą kawę. Nigdy nie zapomnę, jaka krucha i samotna mi się wydawałaś, kiedy stałaś przy zepsutym wozie, z całych sił próbując zachować się godnie. Zdawałem sobie sprawę, że pragnęłaś wtedy umrzeć, a ja w duszy płakałem razem z tobą. Nie przypuszczam, by ktokolwiek z zebranych na pogrzebie rozumiał twoje uczucia lepiej niż ja. Tak bardzo pragnąłem jakoś złagodzić twój ból.

Marta otarła łzę spływającą jej po policzku.

– Nigdy wcześniej mi o tym nie mówiłeś. Myślałam, że po prostu potrzebowałeś kogoś, kto zatroszczyłby się o małą Missie.

– Tak, to prawda. I chciałem, żebyś myślała w ten sposób. Przez pierwszych kilka miesięcy sam siebie również przekonywałem, że był to jedyny powód mojej propozycji. Potem w końcu musiałem przyznać, że chodziło mi o coś więcej.

Marta wyciągnęła rękę i uścisnęła mu dłoń.

– Przebiegły łobuzie! – zażartowała.

– Potem z twojej przyczyny przechodziłem przez najtrudniejsze miesiące w swoim życiu. Zastanawiałem się, czy poczujesz do mnie to samo, co ja czułem do ciebie, czy spakujesz swoje rzeczy i wyjedziesz. Wiesz, w tamtych dniach nauczyłem się więcej na temat modlitwy niż kiedykolwiek wcześniej. Nauczyłem się też cierpliwie czekać.

– Clark, ja wcale nie byłam tego wszystkiego świadoma – wyszeptała wzruszona. Uniosła jego dłoń do ust i pocałowała go w palce. – Postaram ci się to wynagrodzić.

Wstał z krzesła, nachylił się nad nią i musnął ustami jej czoło.

– W takim razie trzymam cię za słowo. Na początek, co byś powiedziała na mój ulubiony gulasz na kolację? Poproszę gęsty i z dużymi kawałkami mięsa.

Marta zmarszczyła figlarnie nos.

– Prawdziwy mężczyzna… – stwierdziła. – Myślisz, że jedyna droga, jaką kobieta może trafić do serca mężczyzny, prowadzi przez żołądek?

Clark zmierzwił jej luźno rozpuszczone włosy.

– Lepiej zajmę się swoimi obowiązkami, bo krowy pomyślą, że zupełnie o nich zapomniałem.

Pocałował ją w czubek nosa i wyszedł.

Rozdział 2
Rozmyślania

Następnego dnia słońce wschodziło rzucając różowo-złotą poświatę nad rzędem jodeł pokrytych resztkami śniegu. Zapowiadał się ładny dzień, sprzyjający budowie. Marta wstała z łóżka i podziękowała Bogu za pogodę. Niepotrzebnie zamartwiała się o to, co będzie, jeśli dzień przyniesie jeszcze jedną zamieć. Dzisiaj okazało się, że pogoda jest wymarzona. Marta przeprosiła Boga za brak wiary. A tak w ogóle to przecież Jego dobroć jest niezależna od tego, czy pada deszcz czy też świeci słońce. Marta szybkim krokiem poszła do kuchni.

Dzisiejszego poranka Clark wstał wcześniej niż ona i poszedł już do swoich codziennych obowiązków. Najpierw jednak rozpalił w piecu ogień i teraz przyjemne ciepło rozchodziło się po całym domu. Marta spieszyła się, by zdążyć podać śniadanie na stół, zanim w kuchni pojawią się dzieci.

Kiedy stała przy kuchence, mieszając owsiankę, do kuchni wszedł zaspany Clare, z ledwo otwartymi oczami, koszulą na wierzchu i źle zapiętymi szelkami od spodni. Jeden but trzymał pod pachą, a drugi, niezawiązany, miał na nodze.

– Gdzie tata? – zapytał.

Marta uśmiechnęła się na widok małego chłopca ze zmierzwioną czupryną.

– Pracuje przy zwierzętach – odpowiedziała. – Pewnie już prawie skończył, więc musisz się pospieszyć, jeśli chcesz do niego dołączyć. Chodź, pomogę ci.

Włożyła mu koszulę do spodni, zapięła poprawnie szelki i posadziła go na krześle, by zasznurować mu buty.

– To już dzisiaj? – zapytał.

– Tak, dzisiaj do wieczora powinien powstać budynek szkoły.

Clare zamyślił się przez chwilę. Mówił już Marcie, że nie jest przekonany do tej szkoły i nie wie, czy ją polubi, ale wszyscy byli bardzo entuzjastycznie do niej nastawieni. Uśmiechnął się serdecznie.

– Lepiej już pobiegnę – powiedział, zsuwając się z krzesła. – Dobrze, że nie idę do szkoły: mój tata potrzebuje mnie na gospodarstwie.

Marta uśmiechnęła się. Pewnie, że cię potrzebuje – pomyślała – potrzebuje cię, byś wchodził mu w paradę, kiedy idzie karmić zwierzęta… potrzebuje cię, żebyś uparcie chciał nieść wiadro z mlekiem, które jest dla ciebie za ciężkie... potrzebuje cię, byś spowalniał jego kroki, kiedy wyprowadza bydło na pastwisko… potrzebuje twojego nieustannego radosnego paplania. Pokręciła głową, lecz uśmiech nie zniknął z jej twarzy. Tak, on naprawdę cię potrzebuje… potrzebuje twojej miłości i uwielbienia.

Schyliła się, by przytulić chłopca, a następnie pomogła mu założyć ciepłą kurtkę. Wsunęła mu na ręce rękawiczki, włożyła na głowę czapkę i otworzyła drzwi. Wybiegł w pośpiechu na poszukiwanie taty. Wokół niego radośnie podskakiwał i poszczekiwał Ole Bob.

Marta wróciła do przygotowywania śniadania, od czasu do czasu zerkając w kierunku drzwi do sypialni dzieci. Będzie musiała obudzić Missie, która była prawdziwym śpiochem i nigdy nie wyskakiwała z łóżka tak żwawo, jak czynił to każdego poranka Clare. Missie również lubiła przygody i zabawy, ale wolała odłożyć te przyjemności na później, kiedy będzie dobrze wyspana. Była z niej już świetna mała pomocnica. Towarzyszyła Marcie w domowych obowiązkach i razem z nią oczekiwała na narodziny maleństwa – jej „małej siostrzyczki”. Ze względu na Missie Marta miała nadzieję, że to będzie dziewczynka. Kochała Missie jak własną córkę...

Nakrywając do stołu, zastanawiała się, ile znanych jej z sąsiedztwa kobiet jest tak samo żywo podekscytowanych nową szkołą. Nie chciała, by dzieci z okolicy zostały analfabetami, i to tylko dlatego, że ich rodzice zaryzykowali wyruszenie na Dziki Zachód, by tam ułożyć sobie życie. Chcieli dobrze wychować i wykształcić następne pokolenie, by mogło w przyszłości odnaleźć swoje miejsce w społeczności – tej lub jakiejkolwiek innej.

Marta pomyślała o dwóch córkach swojej przyjaciółki, Tiny Larson. Jej mąż Jedd uważał, że nowa szkoła wcale nie jest im potrzebna i nazywał pomysł jej powstania „zwykłą głupotą”. Był zdania, że dziewczęta nie potrzebują edukacji. Lecz z błagalnego wzroku Tiny można było wyczytać, jak bardzo pragnie, by jej dziewczynki również miały możliwość nauki. Była to dla nich ostatnia szansa, zważywszy na ich wiek: trzynaście i jedenaście lat. Potrzebowały skorzystać z tej szansy, zanim będzie dla nich za późno.

*

Tego poranka, krzątając się w kuchni, Marta gorliwie modliła się, by Bóg zmienił serce Jedda w tej sprawie.

W czasie modlitwy wyjrzała przez kuchenne okno i zobaczyła swoich mężczyzn wracających z obory. Kroki Clarka, normalnie długie, były teraz spowalniane przez szybkie dreptanie małego Clare’a. Chłopiec trzymał się kurczowo uchwytu wiadra z mlekiem, w przekonaniu, że pomaga ojcu w niesieniu ciężaru, a po drodze radośnie do niego szczebiotał. Ole Bob podskakiwał przed nimi tam i z powrotem, sądząc zapewne, że wskazuje im drogę, jakby bez niego mieli nigdy nie trafić tam, gdzie trzeba.

Marta poczuła ucisk w gardle. Czasami miłość sprawia ból – lecz jest to zawsze ból bezcenny.

Tego poranka rodzina Davisów jako pierwsza przybyła nad rzekę. Mieli najbliżej, jako że grunt przeznaczony na budowę szkoły został wydzielony z kawałka gospodarstwa Clarka.

Clark odwiązał konie z zaprzęgu, po czym zaczął odmierzać teren. Wbijał paliki, którymi wyznaczał obszar budynku.

Clare truchtał wokół ojca. W zależności od potrzeby, podawał mu młotek albo paliki. Ogólnie rzecz biorąc, trochę pomagał, a trochę przeszkadzał.

W wozie gospodarczym umieszczono stary piec, w którym Marta prędko rozpaliła ogień i wstawiła do zagotowania wodę. Piec nie działał co prawda tak dobrze jak jej kuchenny, ale zawsze był lepszym rozwiązaniem niż zwykłe ognisko. Przyda się kobietom do przygotowania dla wszystkich gorącego posiłku.

Missie zdjęła z głowy czepek, spod którego niczym sprężynki wyskoczyły jasnobrązowe loczki. Upajała się przyjemnym ciepłem słońca. Podprowadziła zaprzęg do pobliskich drzew, gdzie przywiązała konie i zrzuciła im siano na śniadanie.

Wkrótce zaczęły przybywać kolejne wozy. Miejsce wypełniło się radosną, pełną podekscytowania atmosferą. Dzieci biegały, piszczały i ganiały się wokoło. Nawet Clare oderwał się na chwilę od naśladowania we wszystkich czynnościach ojca i poszedł bawić się z rówieśnikami.

Kobiety rozprawiały, nawoływały się po imieniu i śmiały się głośno. Witały się wylewnie, po czym zabierały się do przygotowywania posiłku.

Mężczyźni z powagą oglądali bale, zastanawiając się, które najlepiej nadają się na podstawę. W myślach ustalali kolejność, w jakiej należało je kłaść. Następnie w ruch poszły siekiery i piły. Umięśnione ręce wymierzały pewne uderzenia, a barczyste plecy pochylały się, by zgodnie, jednym ruchem, podnosić ciężkie bale i umieszczać je na właściwym miejscu. Marta ze swego rodzaju dumą obserwowała Clarka, którego zdolności przywódcze budziły szacunek i posłuch wśród mężczyzn.

Praca była ciężka, jednak łatwiejsza do wykonania przy tylu osobach do pracy i przynosiła wszystkim satysfakcję. Od czasu do czasu serdeczne śmiechy przeplatały się z odgłosami realizowanych zadań. Po pewnym czasie, kiedy postawiono już ściany i każda belka zajęła swoje miejsce, widać było kształt budynku.

Wczesnowiosenne słońce dawało przyjemne ciepło. Rozgrzani wysiłkiem pracujący zdejmowali kurtki.

Stary piec spełniał swą rolę. Nad okolicą unosił się zapach parzonej kawy. W wielkim garze bulgotał wieprzowo–wołowy gulasz z fasolą, wydzielając smakowity aromat.

W pewnym momencie biegnące nieopodal dziecko zatrzymało się w pół kroku i pociągając z zachwytem nosem, zapytało, czy obiad jest już gotowy. W tej samej chwili dźwigający wielką belkę mężczyzna odwrócił się przez ramię i zawołał z zapytaniem, kiedy będzie podany posiłek. Kobieta, która stała przy piecu i mieszała potrawę, odpowiedziała, że muszą poczekać jeszcze trochę, po czym obdarzyła uśmiechem małego chłopca i poklepując go po ramieniu, zachęciła, by biegał dalej. Na pewno przy tym wyobrażała już sobie własne dziecko stojące przy czarnej tablicy szkolnej i rozwiązujące zadania matematyczne.

Wiele rzeczy składało się na wyjątkowość tego dnia i jego atmosferę... słońce, śmiechy i układanie bali; lecz przede wszystkim obietnica... Wszyscy wrócą tego dnia do domu zmęczeni na ciele, a mimo to pokrzepieni na duchu; ze świadomością, że razem dokonali wspaniałej rzeczy – i to nie dla samych siebie, lecz dla przyszłych pokoleń. Dali z siebie wszystko i podjęli się ogromnego trudu, by inni w przyszłości zebrali owoce ich pracy.

Zanim udali się do domu, Marta, Clark oraz grupa sąsiadów stanęli dumnie i patrzyli na nową konstrukcję. Ben Graham najlepiej podsumował uczucia wszystkich, mówiąc:

– Chyba każdy z nas czuje się dziś trochę wyższy.

Rozdział 3
Mały Arnie

Marta z ociąganiem brała się tego dnia do przygotowania obiadu. Clark miał wkrótce wrócić z pracy i, dzięki Bogu, dzisiejsze obowiązki nie powinny zająć mu dużo czasu.

Missie bawiła się w pokoju ze swoim młodszym bratem, zajęta wydawaniem mu rozkazów.

– Nie tak! Musisz to zrobić w ten sposób! – Marta słyszała wyraźnie niezadowolony głos Missie.

– Ale ja chcę właśnie tak – upierał się Clare i Marta była niemal pewna, że postawi na swoim. Chłopiec miał w sobie coś z jej upartości, musiała ze wstydem przyznać to sama przed sobą.

Zamieszała marchewkę w garnku, by nie przywarła do dna, po czym podeszła do kredensu. Wyjęła do pokrojenia chleb. Czuła się dzisiaj nieswojo – i wiedziała, co jest tego przyczyną.

Nerwowo zerknęła na zegar i wstrzymała oddech, gdyż złapał ją kolejny skurcz. Powinna już przestać chodzić. Miała nadzieję, że Clark wkrótce wróci.

Kiedy skurcz minął, Marta krzątała się dalej, układając chleb na talerzu i wyjmując masło. Odetchnęła z ulgą dopiero wtedy, gdy usłyszała, jak Ole Bob wita powracający zaprzęg i odprowadza Clarka do obory.

Clare najprawdopodobniej też to usłyszał i przybiegł do kuchni. Był niewątpliwie szczęśliwy, że udało mu się uwolnić od rozkazów Missie. Bardziej niż zabawę ze starszą siostrą cenił powrót do świata mężczyzn i wspólnych zajęć, w których żadna kobieta im nie przeszkadza. Marta pokręciła głową, tłumiąc śmiech, gdyż chłopiec tak się spieszył, że w podekscytowaniu, sięgnąwszy po swoją kurtkę zawieszoną na haczyku, włożył rękę nie do tego rękawa, co trzeba. Za chwilę odkryje swój błąd i będzie się poprawiał w biegu.

Clark rzeczywiście szybciej niż zwykle uwinął się dzisiaj z pracą i wrócił wcześniej. Wszedł do domu z wiadrem świeżego, spienionego mleka, które „pomagał” mu nieść Clare.

Kiedy mężczyźni myli ręce w misce na zewnątrz, Marta stawiała na stół jedzenie, po czym zmęczona opadła na swoje krzesło i czekała, aż wszyscy zajmą miejsca.

Clark pomodlił się, a następnie zaczął nakładać jedzenie dla siebie i syna. Potem zerknął na Martę i zatrzymał wzrok na jej twarzy.

– Martwisz się czymś? – spytał cicho.

Marta zmusiła się do uśmiechu.

– Myślę, że już się zaczyna.

– Już?! – wykrzyknął, z głośnym brzęknięciem odstawiając na stół miskę z ziemniakami.

– To dlaczego mi wcześniej nie powiedziałaś? Biegnę po lekarza!

Skoczył na równe nogi.

– Usiądź i najpierw zjedz kolację – poprosiła Marta, lecz gdy to mówiła, Clark już kręcił przecząco głową.

– Najlepiej będzie, jeśli położysz się do łóżka – stwierdził, a następnie zwrócił się do dzieci: – Missie, pilnuj Clare’a.

Popatrzył dziewczynce prosto w oczy.

– Missie, niedługo urodzi się maleństwo. Mamusia musi położyć się do łóżka. Skończcie jeść z Clare’em kolację, a potem posprzątaj ze stołu. Ja jadę po lekarza. Zaraz wrócę, a ty jesteś już duża. Zajmiesz się wszystkimi sprawami w domu, dopóki nie przyjadę z powrotem. Jeśli mamusia będzie czegoś potrzebowała, przyniesiesz jej, słyszysz?

Dziewczynka przytaknęła z powagą.

– A teraz – powiedział do Marty, pomagając jej wstać z krzesła. – Połóż się do łóżka, bez dyskusji.

Marta pozwoliła się odprowadzić do sypialni. Łóżko było tym, czego naprawdę teraz potrzebowała najbardziej. Drugą ważną potrzebą – jak sobie nagle uświadomiła – była obecność Ma Graham.

– Clark…? – zapytała, kiedy przykrywał ją kołdrą. – Czy my naprawdę musimy wzywać lekarza?

– Oczywiście, że tak – odpowiedział, zatrzymując się na chwilę i mierząc ją wzrokiem. – Przecież od tego tu go mamy.

– Ale ja wolałabym, żeby przyjechała Ma. Clark, proszę cię... Ma poradziła sobie wspaniale ostatnim razem i może mogłabym…

– Kiedy coś pójdzie nie tak, lekarz wie, co robić. Wiem, że Ma przyjmowała wiele porodów i przeważnie wszystko szło gładko, ale jeśli wystąpią jakieś komplikacje, nikt inny nie poradzi sobie lepiej niż lekarz.

Po policzku Marty spłynęła łza. Nie miała nic przeciwko lekarzowi, ale wolała mieć przy sobie Ma Graham.

Nie bądź głupia – ganiła samą siebie, ale pragnienie obecności Ma nie ustępowało i kiedy poczuła kolejny skurcz, wzmogło się jeszcze bardziej.

Clark zdjął z wieszaka za drzwiami koszulę nocną i pomógł jej się przebrać.

Gdy już przykrył Martę kołdrą, pocałował ją i obiecał, że zaraz wróci. Marta zauważyła, że jego twarz stała się blada, a ruchy szybkie i nerwowe. Wyszedł z pokoju niemal biegiem i chwilę później usłyszała tętent konia wyjeżdżającego galopem z podwórza.

Z kuchni dochodziły ją dziecięce rozmowy. Missie wciąż wydawała rozkazy bratu, pouczając go, żeby się pospieszył, umył swój talerz i zachowywał się cicho, bo mama musi odpocząć, zanim urodzi im siostrzyczkę.

Marta bardzo chciała się zdrzemnąć, ale nie było to możliwe, gdyż kolejne skurcze pojawiały się ze wzmożoną siłą i częstotliwością.

Missie stukała talerzami i sztućcami, kiedy sprzątała ze stołu, chociaż Marta wiedziała, że dziewczynka naprawdę się stara być jak najciszej. Potem usłyszała, jak zmusza Clare’a, by położył się już do łóżka. Mały protestował, tłumacząc, że jest jeszcze za wcześnie, aby iść spać, ale Missie go nie słuchała i dopięła swego, co Marta przyjęła ze zdziwieniem oraz ulgą. Clare leżał już w łóżku, gotowy do snu.

Missie wetknęła głowę przez drzwi do sypialni, by zdać raport z wykonanych czynności. Na szczęście było to w przerwie pomiędzy skurczami, więc Marta mogła jej odpowiedzieć. Przytuliła ją, podziękowała za pomoc i poprosiła, by też poszła się położyć, na co Missie poważnie pokiwała głową i spełniła prośbę mamy.

Godziny wlokły się bardzo powoli. Skurcze pojawiały się teraz jeden za drugim, w krótkich odstępach czasu. Były coraz mocniejsze i trudniejsze do zniesienia bez wydawania jęku.

Marta usłyszała szczekanie Ole Boba. Zdziwiła się, że lekarz przybył tak szybko. Lecz po chwili uświadomiła sobie, że osobą, która pochyla się nad nią, jest Ma Graham.

– Jednak przyszłaś...? – spytała Marta zaskoczona, ale i wdzięczna. Po jej policzkach spłynęły łzy ulgi. – Skąd wiedziałaś?

– Clark zatrzymał się u mnie po drodze i powiedział, że mnie potrzebujesz.

– Myślałam, że pojechał po lekarza.

– Tak, pojechał... Lekarz przyjmie poród. Clark powiedział mi, że potrzebujesz mojego wsparcia i pociechy.

Ma odgarnęła Marcie spadające na twarz włosy.

– Jak się czujesz?

Marta zdobyła się na nikły uśmiech.

– Dobrze… To chyba nie będzie trwało tak długo jak ostatnio, z Clare’em.

– Raczej nie – odpowiedziała Ma i poklepała Martę zachęcająco po grzbiecie dłoni. – Sprawdzę, czy maluchy śpią i przygotuję rzeczy dla lekarza. Zawołaj mnie, jeśli będziesz czegoś potrzebowała.

– Dziękuję – odpowiedziała z lekkim skinieniem głowy – dziękuję, że przyjechałaś. Przy tobie czuję się o wiele spokojniej.

Ma kilka razy wchodziła do sypialni, żeby sprawdzić, czy wszystko w porządku. W pewnej chwili Marta usłyszała kilka niewyraźnych szeptów, które przeplatały się z głosem Ma w kuchni. Docierały do niej jak przez mgłę, lecz wyraźnie się zbliżały. Wreszcie zobaczyła, że lekarz stoi tuż przy jej łóżku i cicho rozmawia z Ma Graham. Z drugiej strony nachylał się nad nią Clark i szeptał słowa otuchy.

Marta czuła się jakby poza tym wszystkim, co działo się dookoła, aż do momentu, gdy usłyszała przenikliwy krzyk nowo narodzonego dziecka.

– Już jest… moja maleńka – wyszeptała.

– Jest, ale maleńki – odparł lekarz donośnym głosem. – Kolejny zdrowy syn!

– Missie będzie zawiedziona – rzekła ledwo słyszalnym szeptem, ale doktor od razu jej odpowiedział:

– Nikt nie będzie rozczarowany takim wspaniałym chłopcem!

Po paru chwilach dziecko leżało już obok niej. W świetle lampy mogła zobaczyć i przekonać się, że chłopczyk naprawdę jest śliczny, a miłość do tej maleńkiej istotki rozlała się przyjemnym ciepłem po całym jej ciele.

Wkrótce był przy niej również Clark. Patrząc rozpromieniony na swego syna, pocałował Martę w czoło.

– Kolejny syn na medal! – powiedział z dumą.

Marta przyznała mu rację i uśmiechnęła się lekko.

Clark wyszedł i za chwilę pojawił się z dwójką zaspanych dzieci, które trzymał na obu rękach. Nachylił się z nimi nad noworodkiem:

– To wasz nowy braciszek – wyszeptał. – Popatrzcie, jak sobie słodko śpi. Czyż nie jest śliczny?

Clare tylko wpatrywał się w maleństwo z szeroko otwartymi oczami.

– Chłopak? – zdziwiła się Missie. – Miała być dziewczynka. Modliłam się przecież o siostrzyczkę…

– Czasami – tłumaczył jej powoli Clark – Pan Bóg wie lepiej niż my, co jest dla nas najlepsze, więc często zamiast dać nam to, o co Go prosimy, daje nam to, co według Niego jest dla nas dobre. Jestem przekonany, że ten mały chłopczyk musi być w Bożych oczach kimś szczególnym, skoro Bóg podarował nam jego, a nie dziewczynkę.

Missie słuchała uważnie. Za chwilę, kiedy zobaczyła, jak maleństwo przeciąga się i ziewa przez sen, na jej twarzy pojawił się szczery uśmiech.

– Jest strasznie słodki, tato, prawda? – wyszeptała. – Jak mu damy na imię?

Niemowlę otrzymało imię Arnold Joseph, a nazywali go po prostu mały Arnie.

Clare, któremu młodszy brat wydawał się okropnie nudny, narzekał, że „mały Arnie nic nie robi, tylko śpi” – ale mimo to gotów był oddać za niego wszystko. Missie matkowała małemu, zabawiała go i zastanawiała się na głos, jak mogła kiedyś w ogóle myśleć, że siostra byłaby lepsza.

Wszystko zaczęło wracać do normy. Zboże zostało zasiane, tak samo warzywa w ogrodzie. Marta ciągle była zajęta od wczesnego rana do późnego wieczora, bo maleństwo, choć sprawiało jej wiele radości, oznaczało też mnóstwo dodatkowej pracy. Dni miała wypełnione po brzegi obowiązkami, lecz ogarniało ją przy tym uczucie szczęścia i miłości.

Rozdział 4
Odwiedziny

Mały Arnie był zdrowym i silnym chłopcem, który szybko się rozwijał. Był oczkiem w głowie rodziny, trafiającym do serc wszystkich jej członków radosnym uśmiechem i gaworzeniem. Ignorował pouczenia Missie na temat prawidłowego raczkowania i po swojemu, tak jak umiał, pełzał po podłodze na brzuszku.

Po jesiennych zbiorach Clark uznał, że ten rok był jak dotąd najbardziej urodzajnym ze wszystkich, które spędzili tu na Zachodzie.

Marta dzielnie poradziła sobie z przetworami z warzyw i owoców z ogródka. Bardzo cenna okazała się pomoc Missie, która w tym czasie zajmowała się Arniem i miała na oku Clare’a.

Jedynym rozczarowaniem tej jesieni była nowa szkoła. Latem mężczyźni, pomimo wytężonej pracy na polach, zdołali wygospodarować dodatkowy czas na pokrycie dachu, zamontowanie okien i położenie podłogi. Zainstalowali także piec oraz wykonali proste ławki. Zgromadzili stosy drewna, które zostały starannie ułożone przy budynku, na szkolnym podwórzu. Wznieśli proste wiaty dla koni i potrzebne zabudowania gospodarcze. Wewnątrz budynku zawiesili szkolne tablice – ale nadal panowała tu pustka i cisza. Mimo usilnych starań komitetu nie udało się znaleźć nauczyciela.

Z tego powodu Marta często sypiała dość niespokojnie. Wydawało jej się to takie niesprawiedliwe… Tak bardzo marzyli o szkole dla swoich dzieci i tak wiele ciężkiej pracy włożyli w postawienie tego budynku… a teraz okazało się, że przez kolejny rok szkoła będzie świecić pustką, a dzieci pozostaną bez możliwości nauki. Mówiło się o oddaniu szkoły do użytku w przyszłym roku, ale kolejny rok oczekiwania to przecież bardzo długo. Szczególnie dla takich dzieci, jak córki Larsonów, dla których możliwości edukacyjne stawały się coraz mniej realne.

Pewnego poranka Marta znów zajęta była przetworami, gdy nagle usłyszała odgłos zbliżającego się zaprzęgu. Zważywszy na to, że sąsiedzi mieszkali w znacznej odległości od siebie, wizyty nie należały do częstych; dlatego jeśli już się zdarzały, goście zawsze byli mile widziani. Marta wytarła ręce w fartuch, wyjrzała przez okno i zobaczyła, że Clark wita się z Wandą Marshall i zabiera jej zaprzęg w stronę obory.

Kiedy Wanda skierowała się w stronę domu, Marta uświadomiła sobie, że jej ręce i fartuch są całe brudne i poplamione. Zrzuciła więc fartuch, po czym wyjęła z szuflady świeży. Zawiązała go szybko i podeszła do drzwi. Czuła, jak kąciki jej ust układają się w pogodny uśmiech.

Przywitała Wandę i serdecznie ją uściskała, a potem obie zaczęły mówić jednocześnie.

– Tak się cieszę, że przyjechałaś – powiedziała Marta. – Wybacz ten bałagan w kuchni. To przez te przetwory…

– Nie przejmuj się bałaganem – uspokoiła ją Wanda – nie powinnam się tu zjawiać, kiedy jest czas robienia przetworów. Wiem, że jesteś bardzo zajęta, ale nie mogłam się powstrzymać, musiałam się z tobą zobaczyć.

– Gdybyś miała czekać na odpowiednią porę odwiedzin, chyba byś się nie doczekała. Rzadko mi się zdarza mieć wolny czas. Codziennie jest tyle samo pracy, a ja tak bardzo tęsknię za spotkaniami z przyjaciółmi. Cieszę się, że wpadłaś…

Jako gospodyni Marta czuła, że powinna poczekać i pozwolić Wandzie spokojnie opowiedzieć o tym, co nowego działo się u niej, ale rozpromieniona twarz sąsiadki zmusiła ją do zadania pytania:

– Ale co u ciebie? Wyglądasz na szczęśliwą i chyba bardzo chcesz mi o czymś opowiedzieć.

Wanda roześmiała się jak mała dziewczynka. Marta nigdy nie widziała jej tak pogodnej.

– Och, Marto! – westchnęła Wanda. – Masz rację, jestem bardzo szczęśliwa – znowu się roześmiała i wzięła głęboki oddech. – Byłam właśnie z wizytą u doktora Watkinsa. Będę miała dziecko!

– Och, Wando! – zdążyła wykrzyknąć Marta, zanim Wanda kontynuowała:

– Doktor Watkins mówi, że nie widzi powodu, bym nie mogła utrzymać tej ciąży. Nie mam podstaw obawiać się, że dziecko nie przeżyje. Cam jest taki przejęty. Mówi, że nasz syn będzie najprzystojniejszym, najsilniejszym i najmądrzejszym chłopcem na całym Zachodzie.

– Cóż, podejrzewam, że Clark też miałby coś do powiedzenia na ten temat – zażartowała Marta.

– A kiedy zapytałam, co jeśli to będzie córeczka, odpowiedział, że będzie najpiękniejszą i najsłodszą dziewczynką w całej okolicy. Marto, jestem taka szczęśliwa, że aż chce mi się płakać, kiedy o tym pomyślę...

Ledwo kończąc te słowa, Wanda rzeczywiście uroniła kilka łez.

Marta podeszła do niej i objęła ją ramionami. Rozpłakały się razem, nie wstydząc się łez radości i wzruszenia, które spływały im po policzkach.

– Wando, tak bardzo się cieszę – zdołała w końcu wykrztusić z siebie Marta. – Nie musisz się obawiać, skoro teraz mamy na miejscu lekarza. Na pewno wszystko pójdzie dobrze. Jestem tego pewna. Urodzisz w końcu upragnione dziecko, na które tak długo czekałaś… A w ogóle kiedy spodziewasz się rozwiązania?

– Oj, to się wydaje takie odległe; dopiero w kwietniu przyszłego roku – odpowiedziała Wanda.

– Nie martw się, miesiące szybko miną, zobaczysz. Masz przynajmniej całą zimę, by się odpowiednio przygotować na przyjście dziecka. Uszyjesz mu ubranka, kołderki, zgromadzisz inne potrzebne rzeczy… Czas szybko zleci, a może się jeszcze okazać, że nie ze wszystkim zdążysz.

– Mam taką nadzieję… A przy okazji, czy mogłabyś pokazać mi wzór na ten sweterek, który Arnie miał na sobie w zeszłą niedzielę? Może zrobiłabym taki sam?

– Jasne, robiłam go na szydełku, to prosty ścieg.

Pijąc kawę i częstując się ciasteczkami, Wanda przypatrywała się, jak Marta objaśnia jej wzór i sposób wykonania małego sweterka dla dziecka. Potem wszystko skrzętnie zanotowała.

Ani się obejrzały, a zrobiło się popołudnie. Kiedy Arnie i Clare obudzili się z drzemki, Wanda stwierdziła, że musi się już zbierać. Marta posłała Missie do Clarka z prośbą o przygotowanie zaprzęgu gościa w drogę powrotną. Kobiety uściskały się serdecznie i Wanda odjechała do domu.

– To najwspanialsze wieści, jakie mogła przynieść Wanda – powiedziała Marta do męża. – Wreszcie będzie miała upragnione dziecko, na które tak długo czekała. Jest taka podekscytowana. Modlę się, żeby tym razem wszystko dobrze poszło.

Marta wiedziała, że Clark też ucieszył się z tej wiadomości, więc kontynuowała:

– …A wiesz, Cam mówi, że jeśli urodzi się syn, to będzie najprzystojniejszym i najmądrzejszym chłopcem na całym Zachodzie, a jeśli córka, to będzie najpiękniejsza. Powiedziałam Wandzie, że mógłbyś się z nim spierać na ten temat… – i oboje zaczęli się śmiać.

W oczach Clarka dostrzegła jednak głębokie zamyślenie.

– Chyba nie miałaś jeszcze okazji lepiej poznać Camerona Marshalla, prawda?

– Widziałam go tylko kilka razy na spotkaniach sąsiedzkich. A dlaczego pytasz?

Clark zrobił jeszcze poważniejszą minę.

– Wiesz, to dziwny człowiek – odpowiedział i zatrzymał się na chwilę. – On naprawdę myśli, że jego syn musi być najmądrzejszy, a córka najpiękniejsza... To cały Cam. – Znowu przerwał na moment. – Myślę, że tylko z tego powodu poślubił Wandę: uważał, że jest najpiękniejszą dziewczyną, jaką kiedykolwiek spotkał. Dlatego musiała być jego. Problem Camerona polega na tym, że on zawsze musi mieć wszystko to, co najlepsze. Pamiętam, jak pewnego razu zobaczył pięknego konia. Chciał go za wszelką cenę zdobyć, ponieważ uznał, że nikt nie ma takiego w całej okolicy. Sprzedał więc całe swoje zboże, by go kupić. Naraził się na wielkie koszty, ale miał swojego konia, „lepszego od innych”. Chyba stwierdził, że z tego powodu warto się zadłużyć. A ten jego wóz? Wymalowany, z metalowymi ozdóbkami... Zamiast niego mógł mieć większy dom. Sąsiedzi wspaniałomyślnie chcieli pomóc mu zebrać drewno na budowę. On jednak, kiedy zobaczył ten wóz, sprzedał odłożone drewno i kupił go. Dlatego wciąż mieszkają z Wandą w tej jednej małej izbie. Cam patrzy na to tak: dom należy do kobiety, nie do mężczyzny. Chciałbym, żeby wreszcie wpadł na pomysł, że chce mieć najładniejszy dom. Na pewno znalazłby sposób, żeby i w tym dopiąć swego. Tak byłoby lepiej dla Wandy, szczególnie teraz, kiedy oczekują dziecka. Przydałoby im się przecież więcej miejsca…

Kiedy Clark kończył swój wywód na temat Cama, był zapatrzony w oddalone szczyty gór. Marta nie miała pojęcia, jakiego pokroju człowiekiem był Cameron Marshall. Poczuła się bezsilna i żałowała, że nic nie może poradzić, by jakoś pomóc przyjaciółce.

– Zawsze zastanawiałem się, co takiego sprawia, iż człowiek czuje się tak bardzo niedowartościowany, że musi udowadniać swoją wartość zdobywaniem dóbr materialnych. Cama musi gnębić coś więcej. Musi być jakaś głębsza przyczyna jego postępowania – zadumał się Clark.

Zrobił głęboki wdech i zdawał się powoli wychodzić ze swojego zamyślenia.

– Mam nadzieję, że maluch naprawdę okaże się cudowny, bo inaczej jego tata będzie bardzo nieszczęśliwy.

Odwrócił się twarzą do Marty i uśmiechnął się.

– Przepraszam, nie chciałem zgasić twojego entuzjazmu. Jestem pewien, że Cam znajdzie powód do dumy, a Wanda… Cieszę się, że będzie miała dziecko. Na pewno podniesie ją to na duchu.

*

Na dworze zrobiło się chłodno. Zima była tuż za pasem. Kiedy Marta pakowała do pojemnika chleb, rosół, warzywa i ciasteczka, odczuwała wdzięczność, że wiatr nie zaczął jeszcze wiać.

O poranku dostała wiadomość, że Tina Larson jest bardzo chora. Prawdopodobnie to coś poważniejszego niż zwykłe przeziębienie czy grypa. Marta wiedziała, że powinna odwiedzić sąsiadkę, mimo że zapowiadała się wichura.

Clark nie lubił, kiedy Marta wybierała się daleko od domu. Ponieważ Missie była za mała, by powierzyć jej opiekę nad chłopcami, nie miał innego wyjścia, jak zostać w domu z dziećmi.

Marta ubrała się najcieplej, jak mogła. Zabrała spakowane jedzenie i wyszła przed dom, gdzie Clark szykował już dla niej zaprzęg.

– Nie siedź tam zbyt długo – ostrzegał ją – a gdyby zaczęło mocniej wiać, zbieraj się czym prędzej do domu.

Marta obiecała, że wróci szybko. Owinęła się dokładnie ciepłym kocem i pojechała.

Kiedy z oddali zobaczyła zaniedbane gospodarstwo Larsonów, zauważyła, że z komina wydobywa się tylko cienka smuga dymu.

Nikt nie wyszedł, by pomóc jej z zaprzęgiem, więc sama przywiązała Dana i Charliego do najbliższego słupka na podwórzu. Zabrała z wozu pojemnik i szybkim krokiem podążyła w stronę domu.

Ktoś wyjrzał przez okno. Kiedy zbliżała się do drzwi, zasłona opadła na swoje miejsce. Na jej pukanie odpowiedziała młodsza córka Larsonów, Clae, która gestem zaprosiła ją do środka.

Jej siostra, Nandry, zmywała brudne naczynia w misce z równie brudną wodą. Krótka miotła oparta o stół świadczyła o tym, że Clae usiłowała przed chwilą zamieść podłogę.

Cóż, przynajmniej się starają – pomyślała Marta z wdzięcznością. Przywitała się z dziewczynkami i odwróciła się w stronę niemal wystygłego pieca. W izbie było chłodno i chociaż nie zdążyła jeszcze zdjąć płaszcza, przeszedł ją dreszcz.

Otworzyła drzwiczki pieca, w którym żarzył się ostatni kawałek drewna.

– Gdzie macie drewno? – zapytała, mając nadzieję, że zaraz dołoży do pieca, by w domu zrobiło się cieplej.

– Nie ma. Tata nie narąbał, a my nie dajemy rady – wyjaśniła Clae.

– Macie jakąś siekierę?

– Tak, jakąś mamy…

Marta podeszła do rozsypanej sterty drew na opał, która stanowiła ubogi zapas na zimę. Kiedy znalazła ową „jakąś” siekierę, okazało się, że nigdy w życiu nie widziała tak tępego i wyszczerbionego narzędzia. Z wielkim trudem narąbała choć tyle szczap, by ogrzać wychłodzony dom.

Postawiła na kuchence czajnik z wodą i weszła do maleńkiego pokoiku, w którym na wąskim łóżku leżała Tina Larson. Kobieta owinięta była kilkoma kocami. Marta odetchnęła z ulgą, widząc, że w pokoju panuje względny porządek, nie było na przykład żadnych ubrań rozrzuconych po podłodze. Zaraz jednak przyszło jej do głowy, że pewnie wszyscy mieszkańcy tego domu mają w tej chwili całą swoją garderobę na sobie, żeby utrzymać ciepło.

Blada sąsiadka leżała w bezruchu pod skąpym przykryciem. Że też nie pomyślałam, by przywieźć ze sobą grubą kołdrę – napomniała samą siebie Marta i kiedy przemknęło jej to przez myśl, zobaczyła, że Tina drży z zimna. Stanęła blisko jej łóżka i łagodnie odgarnęła włosy opadające na szczupłą, niemal białą jak papier twarz.

– Jak się czujesz? – szepnęła.

Tina próbowała coś powiedzieć. Jej głos był stłumiony i  zachrypnięty.

– Przyniosę ci zaraz trochę ciepłego bulionu – powiedziała Marta i szybko poszła z powrotem do kuchni. Postawiła rosół na kuchence, po czym przyniosła z wozu koc, którym była okryta w czasie drogi. Ogrzała go przy piecu i owinęła nim drżące ciało chorej.

Rosół szybko się zagrzał i Marta poprosiła Clae o talerz oraz łyżkę. Wyjęła z pojemnika chleb i podała go dziewczynce.

– A może ty i Nandry też chciałybyście zjeść trochę rosołu z chlebem, dopóki jest ciepły? – zapytała.

Głodny wzrok dziewcząt zdradzał, że obie mają ochotę na ciepłą strawę.

Tina Larson była za słaba, by zjeść samodzielnie, więc Marta ją nakarmiła. Chora przyjęła posiłek z wdzięcznością, wyrażając ją wzrokiem.

– Dziewczynki… – wyszeptała.

– Jedzą rosół – zapewniła ją Marta, co uspokoiło matkę.

Marta, podając Tinie kolejne łyżki zupy, mówiła ściszonym głosem:

– Tak mi przykro, że źle się czujesz. Dopiero dzisiaj dowiedziałam się o twojej chorobie. Jedd powinien był nam wcześniej o tym powiedzieć. Moglibyśmy już dawno przyjść wam z pomocą. Dobrze, że masz takie dzielne córki, które mogą ci pomóc w domu. Kiedy przyszłam, Nandry właśnie zmywała naczynia, a Clae zamiatała podłogę. Pewnie są dla ciebie wielką pociechą.

Oczy Tiny Larson nabrały blasku. Pokiwała lekko głową. Marta wiedziała, że sąsiadka bardzo kocha swoje córki.

– Wyobrażam sobie, jak wielką próbą jest dla ciebie ta choroba. Żadna z nas, kobiet nie lubi chorować. Nie możemy zatroszczyć się o dom, o rodzinę. Ale Bóg… – On wie, jak się czujesz. On również wie, czemu ta choroba ma służyć. Zawsze jest jakiś powód, bo On nas naprawdę kocha… Nawet jeśli nie zawsze od razu to wszystko pojmujemy. Pewnego dnia dowiemy się, dlaczego tak jest.

Kiedy rosół niemal zniknął z talerza, Tina nieznacznym ruchem ręki dała znak, że więcej już nie zje. Marta nie była pewna, czy Tina już się najadła, czy raczej jest zbyt osłabiona, by dalej jeść. W końcu Tina odezwała się słabym głosem. Najpierw mówiła wolno, przerywanymi zdaniami, które stopniowo łączyły się w płynną, coraz szybszą wypowiedź. Oddychała ciężko i widać było, jaki wysiłek musi wkładać w wypowiadane słowa, ale bardzo potrzebowała przekazać Marcie to, co miała do powiedzenia.

– Moje dziewczynki – zaczęła – nigdy niczego nie miały… niczego. Chciałam dla nich zawsze jak najlepiej. Ich tata to dobry człowiek, ale on nie rozumie dziewcząt. Modliłam się… modliłam się o to, by w jakiś sposób Bóg dał im szansę, jakieś lepsze możliwości; tylko o to się teraz modlę. Nie martwię się o siebie. Ja przeżyłam już swoje życie. Nie mówię, że chcę już umierać. Boję się śmierci, bo nie jestem dobrym człowiekiem. Nie proszę Boga o nic dla siebie, tylko dla moich córek. Czy sądzisz, Marto, że Bóg słyszy moje modlitwy? Nie odważyłabym się do Niego modlić, ale tu chodzi o dziewczynki.

W tym momencie zaczęła cichutko łkać. Marta pogłaskała grzbiet szczupłej dłoni, którą Tina bezradnie ściskała koc.

– Oczywiście, że słyszy – odpowiedziała z głębokim przekonaniem.

Tina spojrzała na nią tak, jakby ktoś zdjął z niej ogromne brzemię.

– Czy On może okazać miłość dzieciom tak grzesznej kobiety jak ja?

W jej oczach widoczne było oczekiwanie potwierdzenia.

– Tak – powiedziała spokojnie Marta. – On kocha twoje dziewczynki i na pewno im pomoże. Jestem o tym przekonana. Ale posłuchaj mnie, Tino: On kocha również ciebie i chce ci pomóc. Naprawdę. Wiem, że jesteś grzeszna, bo nikt z nas nie jest bez winy. Biblia mówi, że wszyscy zgrzeszyliśmy i trzymamy się naszych grzechów, jakby były czymś cennym. Ale musimy się ich pozbyć. Bóg je od nas zabierze i złoży na ogromnym stosie, gdzie spoczywają wszystkie grzechy, które Jezus już dawno poniósł na krzyż tamtego dnia, kiedy za nas umarł. To nie na podstawie naszej dobroci znajdziemy się z Nim w niebie, ale na podstawie naszej wiary w Niego. Musimy Mu po prostu powiedzieć: „Dziękuję Ci, Panie, za Twoją śmierć i oczyszczenie mnie z grzechów, i za to, że przez wiarę jestem godzien tego, by dostać się do nieba”. Po takiej modlitwie On bierze naszą skażoną duszę i oczyszcza ją. On na pewno uczyni to również dla ciebie, jeśli Go tylko poprosisz.

Marta pogładziła ją znowu po włosach i rozpalonym czole.

– Czy chciałabyś się teraz pomodlić, Tino?

Tina Larson popatrzyła na nią zaskoczona.

– Nigdy się nie modliłam. To znaczy, nigdy nie modliłam się za siebie… tylko za dziewczynki. Nie wiedziałabym, co mam Bogu powiedzieć.

– To samo, co mnie przed chwilą – przypomniała jej łagodnie Marta. – Po prostu powiedz Bogu, że nie chcesz już więcej trwać w swoich grzechach, i poproś, by On je od ciebie zabrał. Potem podziękuj Mu za Jego miłość i oczyszczenie.

Tina Larson zawahała się, ale w końcu wypowiedziała krótką modlitwę. Słowa wdzięczności stopniowo przybierały na sile i pewności. Kiedy Marta otworzyła załzawione oczy, zobaczyła uśmiech na twarzy Tiny. Jej oczy również wypełnione były łzami szczęścia.

– Zrobił to! – powiedziała zachrypniętym głosem. – Oczyścił mnie z grzechów!

Marta ścisnęła jej rękę i otarła sobie łzy z policzków.

– Oczywiście, że to zrobił – potwierdziła. – I wysłucha też twoich pozostałych modlitw. Nie wiem, w jaki sposób na nie odpowie, ale jestem pewna, że to uczyni.

Marta wstała. Słońce szybko chyliło się ku zachodowi, wiedziała zatem, że powinna już wracać do domu.

– Tino, muszę już jechać. Obiecałam Clarkowi, że nie będę u was długo siedzieć, ale chcę, żebyś o czymś wiedziała. Jeśli cokolwiek by ci się stało – choć mam nadzieję, że wkrótce wyzdrowiejesz – ale w razie czego zrobię wszystko, co w mojej mocy, by twoje córki miały szansę na lepsze życie.

Tina Larson zamilkła. Na moment jakby wstrzymała oddech. Marta uświadomiła sobie, że głębokie wzruszenie nie pozwalało jej mówić. Oczy chorej znów wypełniły się łzami.

– Dziękuję, bardzo ci dziękuję, Marto – wydusiła w końcu z siebie.

Marta lekko uścisnęła jej dłoń i odwróciła się w stronę wyjścia. Musiała się pospieszyć, by Clark jeszcze tego samego dnia zdążył przywieźć Larsonom trochę drewna i ciepłe kołdry.

Rozdział 5
Ekscytujące wieści

Marta skończyła przyszywać łaty do ogrodniczek Clare’a i odłożyła je na bok. Było jeszcze za wcześnie, by zacząć przygotowywać kolację. Sięgnęła po kolejną rzecz do cerowania, podczas gdy w jej głowie wolno przesuwały się wspomnienia wydarzeń z kilku poprzednich miesięcy.

Wielokrotnie odwiedziła Tinę Larson. Ma Graham i inne sąsiadki również jej pomagały, zawożąc ciepłe posiłki i troszcząc się o potrzeby rodziny. Tina nie wstawała z łóżka i z dnia na dzień słabła. Była jednak pogodna i spokojna. Choć nikt nie miał odwagi otwarcie tego powiedzieć, Marta wiedziała, że rodzina Larsonów toczy ostatni bój. Kilka dni temu wezwano lekarza, który pokręcił głową i zachęcił bliskich, by starali się zapewnić chorej jak najwięcej wygody i opieki. To wszystko, co można było dla niej zrobić.

Radosny śmiech dzieci bawiących się obok ciepłego pieca wyrwał Martę z zamyślenia nad chorobą Tiny Larson. Swoje myśli skupiła teraz na czymś bardziej radosnym.

Wkrótce miała nastać wiosna, a w kwietniu w sąsiedztwie urodzi się dwójka niemowląt. Marta była szczęśliwa, kiedy pomyślała o przyszłych matkach i pomodliła się, by wszystko dobrze poszło.

Pierwsza miała urodzić Wanda, która wcześniej trzykrotnie straciła już maleństwo. Tym razem z wielką nadzieją oczekiwała tego, które było w drodze. Marta uważała, że Wandzie należy się to szczęście. Teraz, kiedy na miejscu mieli już lekarza, zwiększyły się szanse Wandy na pomyślne rozwiązanie.

Proszę Cię, Boże, pozwól, żeby Wandzie się udało – modliła się Marta wielokrotnie w ciągu każdego dnia.

Drugie dziecko miało urodzić się Sally Anne. Pierwszy wnuk Bena i Ma Grahamów – to będzie dla nich na pewno wyjątkowe wydarzenie. Sally Anne wcześniej też miała nadzieję zostać matką, ale nie donosiła pierwszej ciąży. Teraz zbliżał się termin porodu i wszystko zapowiadało się pomyślnie. Marta wiedziała, że Sally Anne nie jest jedyną odliczającą dni do urodzenia się malucha.

Kiedy Marta myślała o dwóch nowych istotach, mających pojawić się na świecie w ciągu najbliższych miesięcy, zatrzymała wzrok na własnych pociechach, które radośnie bawiły się nieopodal niej.

Missie ubierała kotkę w ubranka dla lalek. Po wielu dyskusjach i prośbach Marta zgodziła się na wprowadzenie do domu jednej z kotek, które mieszkały w oborze. Missie nazwała ją Panią Kicią i traktowała jak dziecko. Żaden kot nie był otoczony tak wielką miłością jak Pani Kicia. Marta zastanawiała się, czy biedne zwierzątko choć na moment ma szansę zaznać spokoju.

Clare układał klocki, próbując zbudować z nich oborę. Klocki co chwilę rozsypywały się na kawałki słomy, czyli zwierzęta, które miały zamieszkać w oborze. Jednak Clare nie poddawał się i zaczynał od nowa.

Arnie, który potrafił już samodzielnie siedzieć, obserwował uważnie brata. Szczególnie fascynował go hałas powodowany spadającymi klockami. Za każdym razem, kiedy budowla runęła, gaworzył z zadowoleniem, a jego okrąglutkie ciałko z zachwytem kołysało się w przód i w tył.

Clare czuł się w obowiązku wytłumaczyć małemu Arniemu, które kawałki słomy to konie, a które krowy, cielęta i świnie. Arnie słuchał z szeroko otwartymi oczami i reagował wesołym piskiem.

Kiedy z podwórza doszło radosne szczekanie Ole Boba, atmosfera w pokoju ożywiła się jeszcze bardziej. Clark wrócił z miasta. Marta przez najbliższą godzinę nie spodziewała się jego przyjazdu. Wstała więc szybko i sprawdziła czas na zegarze. Być może pomyliła się w odczytaniu godziny... Ale nie – rzeczywiście wciąż było dosyć wcześnie.

Clare podskoczył z dywanika.

– Tata przyjechał! – zawołał, nie zważając na to, że klocki runęły na podłogę i po raz kolejny przygniotły koniki i krowy ze słomy.

Marta chciała zawołać, by zatrzymał się i posprzątał zabawki, ale zrezygnowała. Przecież może posprzątać później, kiedy wróci na kolację. Jakże ważne było dla niego przywitanie się z tatą – nie inaczej dla Clarka.

Missie, trzymając na rękach owiniętą w kocyk kotkę, podeszła do drzwi.

– Ojej, ale Arniemu będzie smutno! – krzyczał Clare, biegnąc przez kuchnię.

– Co masz na myśli? – odkrzyknęła za nim Marta.

– On nie umie biegać – rzucił przez ramię i już go nie było. Marta usłyszała odgłos zatrzaskujących się za nim drzwi.

Uśmiechnęła się i podeszła do Arniego pozostawionego samotnie na dywanie.

– Jest ci smutno? – zapytała, podnosząc dziecko.

Arnie nie wyglądał na zmartwionego. Może raczej nieco zdziwionego tym nagłym zamieszaniem, ale w sumie był zadowolony, co potwierdził wesołym uśmiechem. Marta pocałowała go w policzek i wyjrzała przez okno w kuchni.

Spodziewała się zobaczyć Clare’a i Missie wdrapujących się na wóz, żeby przejechać się z Clarkiem do obory, więc tym bardziej była zaskoczona, kiedy ujrzała, że wszyscy troje zmierzają do domu. Maluchy podskakiwały przy ojcu, głośno mu coś jedno przez drugie opowiadając.

Clark również wydawał się podekscytowany. Marta podeszła do drzwi, by im otworzyć.

– Mam dobre wieści! – zawołał, podnosząc Martę z dzieckiem na rękach i obracając się z nimi po kuchni. Marta mocno trzymała rozradowanego Arniego.

– Clark, ostrożnie! – wykrzyknęła, z trudem łapiąc oddech. – Co się stało?

Clark nie przestawał się śmiać. Przytulił ją znowu mocno, a mały Arnie chwycił tatę za koszulę.

– Wspaniałe wieści – powiedział Clark – mamy nauczyciela!

– Nauczyciela?!

– Tak, w tym roku na jesień w naszej małej szkole zrobi się gwarno. W ruch pójdą książki, zeszyty i dzwonek… Słyszysz Missie?

Zatrzymał się, by podnieść małą i obrócić się z nią dookoła.

– Mamy nauczyciela! – powtórzył. – Jesienią będziesz mogła zacząć chodzić do szkoły, jak prawdziwa dama!

– Prawdziwe damy nie chodzą do szkoły – zaprzeczyła Marta i roześmiała się. Gotowa wybuchnąć z ciekawości, chwyciła męża za ramię.

– Oj, Clark, przestań się już wygłupiać i powiedz nam coś więcej! – nalegała. – To wspaniała wiadomość! Missie, pomyśl, mamy nauczyciela do twojej szkoły! Czyż to nie jest cudowna nowina? A kto to jest? I skąd pochodzi?

– To pan Wilbur Whittle. Przyjedzie z dużego miasta na Wschodzie... nie mogę sobie teraz przypomnieć z jakiego, ale człowiek ma dobre wykształcenie. Pracuje w zawodzie od ośmiu lat i chce lepiej poznać Zachód.

Missie też się ożywiła:

– Hura! Hura! – wykrzykiwała podekscytowana, klaszcząc w dłonie. – Pójdę do szkoły! Będę czytać, pisać i rysować!

– Ja też, ja też! – wołał Clare.

– Ty nie, Clare – sprostowała Missie poważnie, jak przystało na starszą siostrę. – Ty jesteś jeszcze za mały.

– Nie jestem! – upierał się Clare. – Jestem już prawie taki jak ty.

Marta nie była pewna, jak długo trwałaby ta kłótnia, gdyby nie interwencja Clarka.

– Hej – odezwał się, biorąc syna na ręce. – Pewnie, że jesteś duży i pójdziesz do szkoły, ale jeszcze nie teraz. Potrzebuję cię na razie do pomocy przy dojeniu i innych pracach w gospodarstwie. Za kilka lat, kiedy Arnie podrośnie na tyle, by mógł mi pomagać, będę mógł cię puścić do szkoły.

Clare był usatysfakcjonowany argumentacją taty. Niech Missie idzie sobie do szkoły. On na razie się poświęci. Jest przecież potrzebny tacie.

Zamieszanie wywołane wieścią o nowej szkole i nauczycielu, było trudne do opanowania, ale w końcu Marta posadziła Arniego w krzesełku i dała mu do gryzienia kawałek skórki od chleba. Clare z Clarkiem poszli zająć się końmi i innymi pracami, a Missie rozebrała swoją kotkę i wyjaśniła jej z całą powagą, że już nie będzie miała tak dużo czasu na zabawę. Była już duża i wkrótce będzie chodzić do szkoły. Następnie wyjęła swoją najlepszą sukienkę, czyste rajstopy i niedzielne buty – o około pięć i pół miesiąca za wcześnie.

Marta uśmiechnęła się, widząc podniecenie Missie i poszła przygotowywać kolację. Czuła w sercu radość. Tej jesieni będą nareszcie mogli uruchomić szkołę. Missie będzie się uczyć. Czy Nandry i Clae też spotka to szczęście? Marta znowu obiecała sobie, że zrobi wszystko, co w jej mocy, by dziewczynki Larsonów też mogły uczęszczać do szkoły.

Rozdział 6
Wanda i jej dziecko

Ciepłe kwietniowe słońce ogrzewało ziemię. Topniały resztki śniegu, spod których wyłaniały się krokusy i mniszki. Marta cieszyła się ciepłem słonecznym i myślała już o wiosennych pracach w ogrodzie: doglądaniu kwiatów i sadzeniu warzyw.

Dzieci również były zadowolone. Odkąd zrobiło się cieplej, a dni stawały się coraz dłuższe, nareszcie mogły spędzać więcej czasu na dworze. Clare, o ile tylko mógł, przebywał z Clarkiem, a Missie chętnie wychodziła z małym Arniem na świeże powietrze. Pakowała brata do drewnianego wózka, zrobionego specjalnie dla niego przez Clarka, i woziła malucha po podwórku. Kiedy się tym zmęczyła, oddawała go Marcie i biegła do ogrodu, by uprawiać wydzielony dla niej kawałek ziemi, który nazywała swoim ogródkiem. Marta dała jej trochę nasionek i teraz już wystawało z ziemi kilka zielonych pędów wschodzącej rzepy czy sałaty. Missie nie dawała młodym roślinkom spokoju. Koniecznie chciała zobaczyć, jakie już są duże. Marta karciła ją za to, że niepotrzebnie je odkopuje i nie pozwala im swobodnie rosnąć. W ogrodzie dziewczynki mogło być już znacznie więcej warzyw, gdyby nie brak cierpliwości nadmiernie opiekuńczej małej ogrodniczki.

Marta miała właśnie zapytać Clarka, czy przekopie dla niej grządki, ale stwierdziła, że nie powinna się zbytnio spieszyć. Noce wciąż były chłodne i młode roślinki mógłby ściąć mróz. Zdała sobie sprawę, że jest prawie tak samo niecierpliwa jak Missie.

Tymczasem poświęcała każdą wolną chwilę na dokończenie dwóch kocyków dla niemowląt. Jednego dla dziecka Wandy, a drugiego dla maleństwa Sally Anne. Missie uwielbiała przyglądać się, jak mama robi na drutach, i błagała, by Marta pozwoliła jej dodać choćby kilka oczek. Ponieważ Marta po kryjomu musiała potem i tak zdejmować oczka zrobione przez córkę, dała jej druty i trochę wełny, żeby Missie mogła wykonać coś sama. Missie oświadczyła, że zrobi sweter dla kotki.

Pewnego wieczoru Marta siedziała w kuchni, czekając, aż ugotują się ziemniaki na kolację i wykorzystując wolną chwilę na dokończenie kocyka, gdy nagle Ole Bob zaczął głośno ujadać. Nigdy nie słyszała go tak rozjuszonego. Kiedy wyjrzała przez okno, ujrzała zbliżającego się na koniu mężczyznę i zrozumiała, dlaczego pies tak szczeka. Sama była zaskoczona determinacją jeźdźca. Niemal leżał na grzbiecie konia, używając końca wodzy jako bata i pomagając sobie nogami, jakby chciał przyspieszyć tempo pędzącego konia. Zwierzę z pianą na pysku już ledwo dyszało, lecz pędziło naprzód, wytężając wszystkie mięśnie.

Kiedy jadący konno minął bramę i wyprostował się, Marta rozpoznała Camerona Marshalla.

Natychmiast zjawił się przy nim Clark i chwycił za wodze, które Cam gwałtownie odrzucił od siebie, nim zeskoczył z konia. Ledwo trzymając się na nogach, oparł się o płot. Marta od razu pomyślała o Wandzie i ogarnął ją niepokój. Wybiegła pospiesznie z domu.

Popatrzyła na Clarka z niewypowiedzianym zapytaniem, które musiał odczytać z wyrazu jej twarzy, gdyż szybko odpowiedział.

– Wanda zaczęła rodzić, ale wszystko idzie dobrze – rozwiał jej obawy. – Lekarz jest na miejscu, lecz Wanda jest niespokojna i chciałaby, żebyś przy niej była. Przygotuję zaprzęg i możesz pojechać z Camem do nich do domu. Ja później przyprowadzę mu konia. Zwierzak musi trochę odpocząć. Był już w mieście po lekarza, tak że jest wyczerpany.

Marta spojrzała na wpółżywe stworzenie. Najlepszy wierzchowiec Cama Marshalla przedstawiał teraz dość żałosny widok, ale wiedziała, że Clark odpowiednio się nim zajmie i nakarmione, wyszczotkowane zwierzę na pewno będzie wyglądało znacznie lepiej.

– Zaprzęg zaraz będzie gotowy – oznajmił Clark, odprowadzając kulejącego, zmęczonego konia Cama.

– Wejdź do środka – zwróciła się Marta do sąsiada, który wciąż z trudem łapał oddech – potrzebuję kilku minut na pozbieranie paru rzeczy.

Cam wszedł i usiadł, a Marta zastanawiała się, na ile jest w ogóle świadomy, co się wokół niego dzieje.

– Odpocznij chwilę – powiedziała. Odsunęła garnek z ziemniakami na tył kuchenki. Mięso w piecu pachniało smakowicie i wzmogło w niej uczucie głodu. Przynajmniej kolacja była już gotowa. Nalała kawy do filiżanki, którą podała Cameronowi.

– Chcesz mleka albo cukru? – zapytała.

Pokręcił głową.

– Napij się, a ja w tym czasie się przygotuję.

Marta zastanawiała się, czy Cam rzeczywiście pije czarną, czy nie miał głowy do tego, by poprosić o mleko lub cukier.

Poszła do sypialni i powkładała do torby potrzebne rzeczy. Będzie musiała wziąć Arniego, w razie gdyby musiała go nakarmić. Dwójkę pozostałych dzieci zostawi pod opieką Clarka.

Nim Marta zapakowała rzeczy i ubrała synka, Clark przyszedł do kuchni i zastała go rozmawiającego z Cameronem. Zauważyła, że Cam wypił całą kawę. Może to go postawi na nogi.

Clark pomógł jej wsiąść na wóz, gdzie w małej skrzynce wypełnionej słomą położyła Arniego. Trzymali ją tam zawsze na wypadek, gdyby któreś dziecko w czasie podróży chciało się zdrzemnąć. Marta usiadła na swoim miejscu i Clark wręczył jej lejce.

Cameron nie miał nic przeciwko temu, że to kobieta będzie powozić. Marta odczuła z tego powodu ulgę, gdyż w obecnym stanie podekscytowania Cam mógłby jechać zbyt szybko i zamęczyć konie, co z kolei niepokoiłoby Clarka. Lekarz był przecież na miejscu, więc Marta mogła się aż tak bardzo nie spieszyć. Jednak trochę popędzała zaprzęg, utrzymując dość szybkie tempo jazdy. Wanda przecież na nią czekała i Marta chciała znaleźć się u niej najszybciej, jak to możliwe.

Nim dotarli do jednoizbowego domku Marshallów, Cameron najwyraźniej odzyskał spokój.

Pomógł Marcie zejść z wozu, podał jej Arniego i powiedział, że przyniesie jej torbę z rzeczami, jak tylko wyprzęgnie i przywiąże konie.

Marta weszła szybko do domu i położyła śpiącego Arniego na podłodze na swoim płaszczu. Pomyślała, że później wróci do wozu po skrzynkę z materacykiem siennym, żeby małemu było wygodniej.

Podeszła do łóżka Wandy w odległym końcu izby. Lekarz prawie nie zauważył jej obecności, gdyż całą uwagę skupił na rodzącej.

– Czy mogę z nią porozmawiać? – szepnęła Marta.

– Jak najbardziej – odparł. – Uspokój ją, jeśli potrafisz.

Usiadła przy wezgłowiu łóżka i spojrzała w pobladłą twarz Wandy.

– Już jestem – odezwała się łagodnie.

Wanda uśmiechnęła się pomimo bólu.

– Przyjechałaś… – powiedziała słabym głosem. – Bardzo się cieszę, że jesteś. Boję się, Marto. Co jeśli…?

Marta nie pozwoliła jej skończyć.

– Wszystko będzie w porządku – pocieszała ją. – Lekarz jest przy tobie. Jeszcze tylko chwilę i będziesz miała pięknego synka albo śliczną córeczkę. Musisz tylko jeszcze trochę wytrzymać i uspokoić się. Słuchaj dokładnie wskazówek lekarza. On zna się na porodach.

– Dobrze, postaram się… – odpowiedziała Wanda nie do końca przekonana.

– Ja przyszykuję coś do zjedzenia dla twojego męża i dla lekarza. Jestem tutaj, gdybyś mnie potrzebowała.

Wanda lekko przytaknęła, po czym znów zamknęła oczy.

Marta ścisnęła jej dłoń i poszła przygotować mięso z chlebem, które przywiozła ze sobą na kolację. Dobrze, że Arnie spał spokojnie. Cameron wrócił z obory, ale chyba wolał pozostawać możliwie jak najdalej od swojej żony i lekarza. Usiadł w milczeniu w drugim końcu izby.

Kolacja była gotowa, ale Cam nawet nie spróbował wziąć jedzenia do ust. Lekarz zrobił sobie przerwę, by łyknąć trochę kawy i zjeść kanapkę z wędliną. Marta wyczytała z jego twarzy, że jest niespokojny. Była tym nieco zdenerwowana. Czuła się bezradnie i niepewnie, gdy wycierała stół i zmywała naczynia.

W pomieszczeniu panowała atmosfera pełna napięcia. Cameron wyszedł. Chodził po podwórzu tam i z powrotem. Marta wykorzystała moment jego nieobecności i szeptem zapytała lekarza o stan Wandy.

– Powinna była już urodzić – odpowiedział szczerze. – Nie podoba mi się to, że akcja tak bardzo się wydłuża. Dziecko jest małe i chciałbym mu oszczędzić dodatkowego wysiłku. Obawiam się, że tak długi poród jeszcze bardziej je osłabi. Zastanawiam się, czy nie posłać po panią Graham. Chciałbym się mylić, ale obawiam się, że kiedy dziecko się urodzi, będziemy musieli użyć wszelkich możliwych środków, jakimi dysponujemy, by je ratować.

Marta modliła się cicho, a w jej oczach pojawiły się łzy.

– Poślę Cama po Ma Graham – szepnęła do lekarza.

Otarła ślady łez, by dodatkowo nie niepokoić Camerona.

Wyszła na zewnątrz. Zastała go siedzącego na pieńku do rąbania drewna, z głową pomiędzy splecionymi dłońmi. Noc była zimna.

– Cam – odezwała się. Popatrzył na nią przestraszony. – Lekarz mówi, że chciałby mieć do asysty przy porodzie panią Graham. – Zawsze to dodatkowa para rąk… jedna osoba zajmie się Wandą, a druga dzieckiem, gdy już się urodzi. Lekarze lubią mieć kogoś do pomocy … a ja nie wiem zbyt wiele na temat porodu. Możesz wziąć mój wóz. Doktor mówi, że mamy jeszcze czas.

Starała się, by jej głos brzmiał jak najbardziej naturalnie.

Cameron wstał i wyglądało, że nawet się ucieszył, iż może się do czegoś przydać.

Gdy Marta wróciła do izby, usłyszała, jak zaprzęg oddala się od domu.

Dobrze – pomyślała. Przynajmniej już jedzie ostrożnie. I poszła nakarmić małego Arniego.

Przybycie Ma Graham było odciążeniem dla lekarza, który wypił kolejną porcję kawy, po czym wyszedł na podwórko, by porozciągać spięte mięśnie.

Marta zaparzyła jeszcze trochę kawy, posiedziała z Wandą, a następnie położyła małego Arniego spać. Patrzyła, jak wygodnie ułożony w skrzynce wyścielonej sianem leży sobie spokojnie i gaworzy. Zazdrościła mu, bo nikt inny nie był w stanie się w tym domu położyć – nie było tu żadnych innych łóżek.

Kiedy zorza oblała swym blaskiem wschodni horyzont, Marta wyszła po drewno, by dołożyć do ognia. Gdy wróciła, powitał ją słaby płacz noworodka. Po długiej nocy oczekiwania, wraz z nastaniem świtu narodziło się dziecko.

Wanda usłyszała ciche kwilenie i odezwała się równie cichym jękiem. Jej usta były blade, podobnie jak całe oblicze.

– Chłopczyk – ogłosił doktor triumfalnym tonem, jak zwykle czynią w takiej chwili lekarze. Lecz Marta dyskretnie obserwowała jego twarz i odczytywała z niej niepokój. Patrzyła, jak podchodzi do Camerona. Mimo że mówił ściszonym głosem, słyszała, jak tłumaczy ojcu, że dziecko urodziło się bardzo słabe, ale zrobi wszystko, co w jego mocy, by je uratować. Cam bezwiednie pokiwał głową i ponownie osunął się na krzesło.

Lekarz dał znak Ma, by zajęła się Wandą. Wziął kruche maleństwo i przeniósł je na stół.

Marcie polecił przesunąć stół bliżej pieca i rozłożyć na nim czyste prześcieradła dla malucha. Potem położył na nich dziecko. Walka o jego życie trwała kilkanaście godzin.

Marta wiedziała, że lekarz używa całej swojej wiedzy i doświadczenia oraz wszelkich dostępnych środków medycznych, by wspomóc dziecko w walce ze śmiercią. Później powiedział jej dyskretnie, że dwa razy wydawało mu się, iż dziecko już umiera, ale w końcu małe ciałko odzyskiwało iskrę życia.

Dwadzieścia osiem godzin później, kiedy Marta i lekarz odjeżdżali do swoich domów, Wanda trzymała przy sobie małego synka, a z oczu Camerona można było wyczytać ogromną wdzięczność. Obiecał lekarzowi, że w zamian za jego usługi odda mu własnego konia.

Ma została, by spędzić z Wandą kilka dni, dopóki młoda mama nie stanie na własnych nogach. Cameron rozłożył kilka koców dla siebie na sianie na strychu, a na podłodze w pokoju przygotował posłanie dla Ma.

Kiedy Cam doszedł do siebie, zaczął się przechwalać. Mówił, jakim wspaniałym człowiekiem będzie jego syn w przyszłości i ile wspólnie dokonają.

Marta wracała tak słaba, że ledwo prowadziła zaprzęg. Dan i Charlie same narzuciły sobie rytm i znały drogę do domu, tak że nie musiała wiele robić. Arnie zdawał się zadowolony z jazdy w wygodnym posłaniu tuż za mamą.

Kiedy wjeżdżała na podwórze, Clark wybiegł jej na spotkanie, a za nim dwójka podekscytowanych dzieci i na wpół oszalały z podniecenia pies. Marta z radością wtuliła się w ramiona męża.

– To chłopak – zdołała wydusić z siebie – i na szczęście przeżył. Lekarz mówi, że wszystko powinno być dobrze.

Dowlokła się do łóżka z małym Arniem na rękach. Kiedy karmiła go piersią, tuliła go mocno do siebie. Tak grzecznie zniósł ten trudny czas … Pocałowała go w delikatne czółko, po czym, nie wiedząc kiedy, zapadła w sen. Nie słyszała Clarka, kiedy wszedł do sypialni, by zabrać roześmiane dziecko, bawiące się gołymi nóżkami i gaworzące radośnie do siebie oraz do zmęczonej matki, która wtedy już głęboko spała.

Rozdział 7
Tina Larson

Kwiecień tego roku był miesiącem narodzin dwójki dzieci, lecz niestety, śmierć również zebrała swoje żniwo. Wiadomość o tym, że Tina Larson odeszła spokojnie, podczas snu, dotarła do Marty i Clarka w deszczowe, środowe popołudnie.

Marta była głęboko zaniepokojona, gdy dowiedziała się, że znalazła ją Clae. Uważała, że dziecku najlepiej byłoby oszczędzić takiego doświadczenia. Lecz ojca, Jedda Larsona, nie było akurat w domu…

Pogrzeb miał się odbyć następnego dnia. Życzliwe sąsiadki umyły ciało i przygotowały je do pochówku, a mężczyźni wybudowali prostą, drewnianą trumnę. Marta wybrała jedną ze swoich sukienek, by ubrać zmarłą, a pani Stern ofiarowała prześcieradło, w które udrapowała wnętrze trumny.

Nieustające opady deszczu utrudniały kopanie grobu, ale udało się przygotować wszystko jeszcze przed czasem.

O drugiej po południu wozy okolicznych farmerów wolno podążały w kierunku posiadłości Jedda, gdzie miała odbyć się krótka uroczystość pogrzebowa, prowadzona przez Clarka oraz Bena Grahama.

Serce Marty przepełnione było bólem i rozpaczą, kiedy obserwowała dwie dziewczynki, córki zmarłej Tiny Larson. Stały w deszczu, przytulone do siebie i patrzyły, jak ciało ich ukochanej matki, jedynego źródła miłości i pociechy, zostaje spuszczone do ziemi. Po nabożeństwie Marta dyskretnie ustaliła z Clarkiem, że porozmawia z Jeddem. Zebrała się na odwagę i podeszła do niego, proponując mu, żeby po pogrzebie dziewczęta na kilka dni przyjechały do nich, dopóki „sprawy się nie ułożą”.

– Nie widzę takiej potrzeby – poinformował ją. – W domu będą miały co robić i nie będą miały czasu na rozmyślanie.

Marta czuła, jak wzbiera w niej gniew, lecz szybko się odwróciła, by nie dać tego po sobie poznać. Wiedziała, że nigdy nie zapomni obietnicy złożonej Tinie Larson i zrobi wszystko, by ją spełnić. Lecz w jaki sposób? Szkoła zostanie otwarta już na jesieni i dziewczęta muszą rozpocząć w niej naukę! Będzie się modliła w tej sprawie, a Clark do niej dołączy. Bóg ma swoje tajemnicze sposoby odpowiadania na modlitwy i daje nam więcej, niż prosimy czy oczekujemy.

Marta przygryzła wargę, by powstrzymać jej drżenie, wytarła łzy wymieszane z kroplami deszczu i podeszła do Clarka, który czekał na nią w wozie.

*

Przez następne dni i tygodnie Marta nie mogła przestać myśleć o śmierci Tiny Larson. Nie potrafiła pozbyć się brzemienia przygniatającego ją na myśl o osieroconych dzieciach. Co z tego, że miały ojca, skoro ten nie radził sobie w życiu, nawet gdy okoliczności były sprzyjające? Wiedziała, że biedne dziewczynki doświadczyły straty, która jest zbyt dotkliwa nawet dla dorosłego, a co dopiero dla dziecka.

Po pogrzebie często odwiedzała dziewczynki. Zawoziła im świeże wypieki, warzywa i wędliny. Kiedy o nich myślała, serce ściskał jej ból. Zdecydowała, że koniecznie musi się zobaczyć z Ma Graham. Tak, właśnie tego potrzebowała teraz najbardziej. Ma pomoże jej to wszystko przeanalizować i być może razem wymyślą coś, czym zdołają przekonać upartego Jedda, że dziewczętom potrzebna jest edukacja. To im się w życiu należy!

Kiedy Tina Larson chorowała, Marta zdążyła lepiej poznać dziewczęta. Starsza, Nandry, była spokojna i nieśmiała. Marta obawiała się, że w tym wieku może być już za późno, by pomóc jej otworzyć się bardziej na świat i na ludzi, przemienić jej smutne usposobienie, dodać jej pewności siebie i poczucia własnej wartości. Młodsza, Clae, była jak kwiat, jednak pozbawiony słońca. Marta była niemal pewna, że Clae w sprzyjających warunkach życiowych w pełni rozkwitnie. W towarzystwie Marty Clae stopniowo wyzbywała się nieśmiałości. Mimo że była młodsza od Nandry, to ona szybciej się przełamywała i stawała się coraz bardziej rozmowna.

Marta zdecydowała, że zrobi wszystko, by dać dziewczętom szansę na edukację i rozwój. Przecież obiecała to ich matce. Przy śniadaniu postanowiła przedstawić Clarkowi swój plan.

– Mamy dzisiaj taki ładny dzień. Pomyślałam, że dzieci chętnie się przewietrzą, wezmę je i odwiedzimy Ma Graham... Co o tym sądzisz?

– Dobry pomysł – odpowiedział Clark bez zastanowienia. – Ziemia nie wyschła jeszcze na tyle, by zacząć siew. Możesz wziąć zaprzęg. Zamierzam dzisiaj zająć się oczyszczaniem ziarna. Musi porządnie wyschnąć, by można nim było obsiać to niższe pole jeszcze tej wiosny. Jak tylko będziesz gotowa, daj znać, to przyprowadzę ci konie.

– Daj mi jeszcze mniej więcej godzinę – odpowiedziała Marta. – Cieszę się, że będę mogła porozmawiać z Ma. Niedawno wróciła od Wandy i maleństwa. Przynajmniej dowiem się, jak sobie radzi ten mały chłopiec.

– I o czym jeszcze chcesz z nią porozmawiać? – zapytał Clark, patrząc jej znacząco w oczy.

– Pewnie o zbliżających się narodzinach dziecka Sally Anne. Wyobrażam sobie, jak Ma musi to przeżywać. Tak bardzo czekają na to dziecko… zwłaszcza że jest już nieco po terminie.

– I o czym jeszcze? – ciągnął dalej Clark.

Marta popatrzyła na męża. W porządku. A więc wiedział, że żadna z tych kwestii nie jest tak naprawdę właściwym powodem jej wyprawy do Ma. Westchnęła i przyznała:

– Chciałabym porozmawiać z nią o dziewczynkach Larsonów. Clark, trzeba coś zrobić w ich sprawie, a ja nie mam na tyle mądrości, by wymyślić coś sensownego.

Clark odsunął od siebie pustą miskę po owsiance i wstał, by sięgnąć po dzbanek. Położywszy Marcie dłoń na ramieniu, nalał jej drugi kubek kawy. Następnie uzupełnił swój, po czym odłożył dzbanek na tył kuchenki.

A więc o to ci chodzi – mówiły jego oczy, gdy w milczeniu popijał wolno kawę. Po chwili odezwał się.

– Jedd Larson to człowiek nieustępliwy. Dopóki sam nie zdecyduje, że jego dzieci potrzebują szkoły, szanse, że ktoś go nakłoni do tego pomysłu, są niewielkie.

– Wiem o tym – ubolewała Marta. – Jak by go tu przekonać? Czy myślisz, że mógłbyś z nim porozmawiać, tak po męsku? Może to by poskutkowało?

Clark pokręcił głową.

– Jedd nigdy nie liczył się z moim zdaniem.

– Jakie to egoistyczne i podłe z jego strony! – wzburzyła się Marta. – Po prostu nikczemne!

– Nie zapominaj, że córki są mu potrzebne, by gotowały dla niego posiłki, prały mu ubrania, sprzątały...

– Ale to takie niesprawiedliwe.

– A może powinniśmy pomodlić się, by Bóg dał Jeddowi drugą żonę...? – Oczy Clarka rozbłysły.

Marta nie uważała, by to było zabawne.

– O nie, tego nie życzyłabym żadnej kobiecie, nawet gdyby była moim wrogiem – odpowiedziała z gniewnym błyskiem w spojrzeniu.

Clark uśmiechnął się i wstał od stołu.

– Nie znam innego wyjścia z tej sytuacji – stwierdził. – Przyszykuję ci wóz do drogi. Chodź, Clare, przygotujemy konie dla mamy. Ty też, Arnie, pójdziesz z tatą…

Obaj chłopcy entuzjastycznie zareagowali na propozycję ojca. Clare w podskokach udał się do drzwi, a Arnie wyciągnął rączki, czekając, aż tata go podniesie.

Marta szybko posprzątała ze stołu. Chciała pozmywać naczynia, lecz Missie upierała się, że to jej kolej na zmywanie, i spowalniała porządkowanie kuchni. Marta wiedziała jednak, że warto poświęcić tę dodatkową chwilę, by docenić inicjatywę i pracowitość córki.

Kiedy Marta z dziećmi dojechała do Grahamów, Ma nie kryła radości z ich wizyty. Zaprosiła gości do środka, jej dzieci chętnie włączyły potomstwo Davisów do wspólnej zabawy. Nellie zaproponowała, że zajmie się małym Arniem, a Marta chętnie na to przystała.

Kobiety usiadły przy filiżance kawy oraz ciepłym cieście orzechowym i rozpoczęły pogawędkę.

– Jak się miewa maleństwo Wandy? – zapytała z zainteresowaniem Marta.

– Jest maleńki, ale dzielny z niego chłopak… bez wątpienia stoczył ciężką walkę o życie.

– Jak go w końcu nazwali? – Marta uśmiechnęła się na wspomnienie długiej listy imion, jaką Wanda i Cam sporządzili jeszcze przed narodzinami syna.

– Evertt Cameron DeWinton John.

– Trochę dużo tych imion jak dla tak maleńkiej istoty.

– Chyba tak, ale może dziecko sprosta oczekiwaniom ojca.

– Tak się cieszę, że udało się go uratować – stwierdziła wzruszona Marta. – Kolejna strata dziecka przygnębiłaby Wandę do reszty.

Ma przytaknęła z powagą.

– A jak się czuje Sally Anne? – zapytała Marta.

– Dobrze, ale jest już zmęczona tym czekaniem. – Ma pokręciła głową. – Wiesz, jak to jest, gdy te ostatnie dni przed rozwiązaniem tak strasznie się dłużą. Widziałam się z nią wczoraj. Wszystko ma przygotowane, nawet kołyskę, którą zrobił Jason, wyścieliła już prześcieradełkiem… Sally nie może się doczekać, kiedy położy w niej niemowlę. Ale mimo wszystko wydaje mi się, że to ja bardziej od niej się denerwuję. Nidy nie wyobrażałam sobie, że będę tak bardzo podekscytowana oczekiwaniem na wnuka.

– Będziesz przy porodzie?

– Skądże znowu?! Wezwiemy lekarza. To paradoks: asystowałam przy tylu porodach, a tym razem mam wrażenie, że nie dałabym sobie rady. Zdecydowaliśmy, że jak tylko się zacznie, poślemy Toma po doktora. Będę szczęśliwa, jak będzie już po wszystkim.

Marta przyznała jej rację. Zastanawiała się, jakie to może być uczucie, kiedy własna córka rodzi dziecko. To musi być trudne: widzieć jak cierpi, a nie móc jej w żaden sposób ulżyć. Marta wyobrażała sobie, że gdyby chodziło o Missie, na pewno denerwowałaby się bardziej niż Ma. Odsunęła jednak szybko tę myśl i zmieniła temat.

– Ma, tak naprawdę przyjechałam do ciebie w konkretnej sprawie. Wiesz, obiecałam Tinie Larson przed śmiercią, że zrobię wszystko, co możliwe, by Nandry i Clae mogły pójść do szkoły. A Jedd... no wiesz… po prostu boję się, że on na to nie pozwoli. Za kilka miesięcy szkoła będzie otwarta, a Jedd Larson uważa, że żadna z jego córek nie potrzebuje wykształcenia.

Marta spojrzała bezradnie na Ma.

– Co zrobimy, żeby go przekonać? – spytała.

– Obawiam się, że niewiele jest argumentów, które mogą przekonać Jedda Larsona, dopóki coś nie jest jego własnym pomysłem. Nawet nie wiem, od czego zacząć, by jakoś do niego dotrzeć. Jedno jest pewne: to człowiek uparty i nieugięty.

– Chyba masz rację – westchnęła Marta, bawiąc się pustą filiżanką. Zaczęła wątpić w możliwość spełnienia obietnicy danej Tinie. Co jeszcze mogłaby zrobić? Modliła się, i to wielokrotnie, ale Jedd nie skłaniał się ani trochę ku kształceniu dziewcząt. Postanowiła jednak, że się nie podda. Może Bóg w jakiś sposób otworzy umysł tego upartego człowieka…

Kiedy pomogła Ma pozbierać ze stołu naczynia, w drzwiach pojawił się podekscytowany Jason.

– Ma! – zawołał, wchodząc bez pukania. – Sally Anne uważa, że już się chyba zaczyna.

– Tom jest na polu, przy oborze – powiedziała bez namysłu Ma. – Poślij go, żeby pojechał po lekarza, a my jedziemy do was.

Porwała torbę stojącą w rogu pokoju, narzuciła szal na ramiona i niemal biegiem wypadła z domu. Marta uświadomiła sobie, że torba w rogu izby już od dawna była przygotowana, właśnie na tę okoliczność.

Tom opuścił podwórze na galopującym koniu, a Ma i Jason nieznacznie wolniejszym tempem odjechali wozem do Sally Anne.

Marta wzięła dzieci i zebrała się do domu. Była pewna, że wszystko ułoży się pomyślnie dla Sally Anne i jej dziecka. W drodze powrotnej modliła się o to przez cały czas.

Jeszcze tego samego popołudnia Tom przybył z radosną nowiną, że Sally Anne szczęśliwie urodziła córeczkę, a babcia i dziadek trzymają się dzielnie.

– Pomyśl tylko – powiedział dumnie. – Jestem teraz wujem Tomem. Brakuje mi tylko chaty.

Marta się uśmiechnęła.

– Co masz na myśli? – zapytała Missie. – Nie możesz mieszkać w waszym domu, bo zostałeś wujkiem?

Tom mrugnął porozumiewawczo do Marty.

– Nie, no myślę, że mogę – odparł. – Chyba nie wyrzucą mnie dlatego, że zostałem wujkiem. A szczególnie takim, który zajmuje się większością prac domowych. Przez jakiś czas nie będzie mi jeszcze potrzebny własny dom. Zresztą nie spieszy mi się do takiego kawalerskiego życia.

Przerwał, po czym dodał z zakłopotaniem:

– Poczekam, aż znajdę sobie kucharkę. Dopiero potem wyprowadzę się na swoje.

Marta nagle zdała sobie sprawę, że mały Tommie naprawdę wydoroślał i może jego żarty o własnym domu miały poważniejszy wydźwięk, niż jej się zdawało. Jakże szybko te wszystkie dzieci urosły…

Przez myśl przemknęły jej wszystkie dziewczęta z sąsiedztwa. Może któraś z nich pasowałaby do młodego Toma Grahama – tego miłego chłopca, którego tak kiedyś polubiła, gdy pod nieobecność Clarka pomagał w pracach na farmie i spędzał u nich wieczory, czytając Missie książki? A teraz stał u progu męskiej dojrzałości. Marta miała nadzieję, że gdy nadejdzie odpowiedni moment, wybierze dla siebie dziewczynę, która będzie godna tak wspaniałego młodzieńca.

Tom usiadł, podrzucając na nodze Arniego i wrócił do tematu swojej siostrzenicy.

– Wciąż nie wybrali imienia dla małej. Sally Anne chce ją nazwać Laura, ale Jason upiera się przy Elizabeth. Mówi, że czytał kiedyś historię o jakiejś Elizabeth i zawsze chciał, by tak nazywała się jego córka. Uważa też, że na drugie imię powinna mieć Sally lub Anne. Elizabeth Sally brzmi trochę dziwnie. Mnie się podoba Elizabeth Anne. A tobie?

– Podoba mi się – zapewniła go Marta. – Sądzę, że to bardzo ładne imiona.

– Ja też – dołączyła Missie, chcąc koniecznie podzielić się własną opinią i zaznaczając swoją obecność przed ukochanym Tomem.

– Myślę, że w takim razie powinni się na to zdecydować. Powiem Sally Anne, że skoro Missie uważa, iż mała powinna nazywać się Elizabeth Anne, to trzeba przy tym pozostać.

Missie uśmiechnęła się od ucha do ucha i klasnęła w dłonie z zadowoleniem.

Tom posadził Arniego na podłogę i wstał do wyjścia.

– Lepiej już pójdę. Nelly będzie wściekła, jeśli spóźnię się na kolację, a w domu wciąż jest sporo do zrobienia. Nie spodziewam się dzisiaj wieczorem pomocy od „dziadka” Grahama.

Tom oczywiście żartował, lecz w jego głosie słychać było miłość i szacunek.

Marta się uśmiechnęła.

– Powiedz „dziadkowi”, że serdecznie go pozdrawiamy.

Przytaknął i machając ręką na pożegnanie, wyszedł.

– Lubię go – szepnęła Missie. – Myślę, że jak będę duża, to wyjdę za Toma.

– Wielkie nieba, dziecko! – wykrzyknęła Marta. – Masz niecałe sześć lat i już myślisz o małżeństwie?! Nie będziemy jeszcze o tym rozmawiać, jeśli nie masz nic przeciwko temu.

– Nie mówię, że już – wyjaśniła stanowczo Missie. – Powiedziałam, że kiedy dorosnę. Najpierw muszę przecież iść do szkoły!

Rozdział 8
Niespodziewana odpowiedź

Tego lata ogród bujnie rozkwitł, a upał był trudny do zniesienia. Doceniając chłodne podmuchy wiatru wiejącego rankiem od strony pobliskich gór, Marta wstawała wcześnie, by jeszcze przed skwarem zająć się pracą w ogródku i przygotowaniami do zbiorów warzyw i owoców. Missie uwielbiała dojrzewające na słońcu pomidory. Rwała je i zjadała prosto z krzaczka, kiedy tylko były czerwone.

Równie szybko jak nadeszła wiosna i lato, niebawem miała zawitać jesień, a wraz z nią przygotowania do szkoły. Pan Whittle w swojej korespondencji potwierdzał, że nie zmienił decyzji i przybędzie pod koniec sierpnia, by zapoznać się z ludźmi i okolicą oraz przygotować szkołę do rozpoczęcia zajęć.

Według ustaleń pan Whittle, który był kawalerem, miał być zakwaterowany u państwa Watleyów. Pani Watley miała dwie dorosłe córki, panny na wydaniu, o które dbała jak o rodzinne skarby.

Missie odliczała dni. Całe jej życie skupiało się teraz wokół szkoły. Zastanawiała się nad swoją garderobą, myślała o tym, czego będzie się uczyła i z kim się będzie przyjaźniła – wszystko to było ważnym tematem codziennego planowania i raportów składanych każdemu, kto zechciał jej słuchać.

W związku z rozpoczęciem szkoły Missie głęboko żałowała dwóch rzeczy: po pierwsze, Pani Kicia przez wiele godzin będzie musiała wytrzymać sama w domu, a po drugie, Tom Graham oświadczył, że jest za stary na uczęszczanie do szkoły z dziećmi. Będzie jej brakowało Tommiego. Bardzo chciała, by też chodził do szkoły. Byłaby taka dumna, gdyby mogła w jego obecności recytować dobrze wyuczone lekcje. Gdyby Tommie był w jej klasie, starałaby się jeszcze lepiej pracować nad czytaniem i dodawaniem. Ale Tom nie będzie chodził do szkoły i Missie, choć wciąż podekscytowana perspektywą nauki, była równocześnie rozczarowana.

Marta również czuła się rozczarowana. Nie z powodu Tommiego, ale dziewcząt Larsonów. Do rozpoczęcia semestru pozostało zaledwie kilka tygodni, a w postawie Jedda Larsona nic się nie zmieniło. Marta była już niemal gotowa uznać, że modliła się na próżno.

W czasie modlitwy, którą praktykowali przed śniadaniem, Marta myślała nad tym wszystkim, podczas gdy Clark czytał z Biblii: „Proście, a będzie wam dane, szukajcie, a znajdziecie...”.

Przecież ja proszę, Panie, i nic się nie dzieje – strofowała Boga w myślach, po czym natychmiast ogarnęło ją poczucie winy.

Przepraszam Cię, Ojcze – modliła się w duchu. – Jestem chyba najbardziej nieufnym i niecierpliwym z Twoich dzieci. Pomóż mi być zadowoloną i trwać w wierze.

Clark jakby wyczuwał jej nastrój, bo podczas modlitwy powiedział:

– Panie, Ty wiesz, że już niedługo zaczyna się szkoła. Ty wiesz również, że Marta obiecała Tinie Larson zrobić wszystko, by jej córki mogły tam uczęszczać. Tylko Ty możesz coś zmienić w sercu Jedda, by Marta mogła tę obietnicę spełnić. Pozostawiamy to Tobie i prosimy Cię o rozwiązanie tej sprawy na Twój sposób i w Twoim czasie.

Marta była wdzięczna Clarkowi za zrozumienie, jakie wyraził w tej sprawie, i wzrokiem podziękowała mu za troskę. Może teraz Bóg będzie mógł swobodnie działać... On zawsze wysłuchiwał modlitw Clarka... Szybko się jednak zreflektowała. To prawda, że Bóg błogosławił Clarka odpowiedziami na modlitwy, ale przecież ona też jest dzieckiem Bożym, a Biblia mówi, że Bóg traktuje wszystkie swoje dzieci jednakowo. Jeśli częściej wysłuchiwał modlitw Clarka, to pewnie dlatego, że Clark miał więcej wiary. Postanowiła zatem lepiej ćwiczyć swoją wiarę.

Około południa Ole Bob szczekaniem obwieścił przybycie gościa. Ku zaskoczeniu Marty był to Jedd Larson. Od wielu miesięcy nie odwiedził ich domu. Marta nie potrafiła opanować przypływu emocji, które podpowiadały jej, że ta wizyta może być odpowiedzią na ich poranną modlitwę.

Clark powitał Jedda na podwórku. Marta przyglądała im się, jak po sąsiedzku rozmawiają ze sobą. Jedd przywiązał konie do ogrodzenia i przyjął zaproszenie Clarka, by wejść do środka.

Marta szybko nastawiła wodę na kawę i pokroiła ciasto. Ciekawa jestem, jak to powie, nie wycofując się ze swoich poglądów – zastanawiała się.

Jedd wraz z Clarkiem weszli do domu i usiedli przy stole. Marta z zapartym tchem czekała, w jaki sposób Jedd obwieści im w końcu dobrą nowinę. Przyniósł wprawdzie nowinę i obwieścił ją z szerokim uśmiechem – lecz na pewno nie taką, jakiej spodziewała się Marta.

– Wczoraj sprzedałem farmę.

Clark popatrzył na niego w osłupieniu.

– Sprzedałeś? Komu...? Komuś z okolicy?

– Nie. Przyjezdnemu. Przejeżdżał akurat nieopodal z karawaną wozów zmierzającą na Zachód, ale żona mu się rozchorowała. Zdecydował się zostać w tej okolicy. Pokazałem mu gospodarstwo, a on od razu zaoferował mi gotówkę, i to całkiem niezłe pieniądze.

Tu Jedd zamilkł na chwilę i spojrzał najpierw na Clarka, a później na Martę. Bez wątpienia oczekiwał, że wieść o jego szczęśliwym losie wywrze na nich pozytywne wrażenie.

– Karawana zatrzymała się na kilka dni – kontynuował – by ludzie mogli odpocząć przed dalszą podróżą. Pomyślałem, że mógłbym zająć jego miejsce. Zawsze chciałem zobaczyć, co znajduje się dalej, na Zachodzie. Nie wiadomo, może znajdę złoto?

Wreszcie Marta wzięła głęboki oddech.

– A co z dziewczynkami? – zapytała, próbując zachować spokojny ton.

Wiedziała, że to głupie pytanie. Zdawało jej się, że cała nadzieja na spełnienie obietnicy wobec Tiny Larson prysła jak bańka mydlana. Jeśli Jedd się wyprowadzi, dziewczynki już nigdy nie będą miały możliwości, by pójść do szkoły.

– Jak to: co z dziewczynkami? Długa jazda wozem im nie zaszkodzi. Przynajmniej będą miały okazję zobaczyć trochę naszego pięknego kraju.

– Ale… przecież one są jeszcze takie małe… – Marta zamilkła. Coś jej podpowiadało, że nie powinna się odzywać. Zrobiło jej się niedobrze na myśl, że wszelkie jej nadzieje i modlitwy miałyby spełznąć na niczym.

Jedd popatrzył na nią obojętnym wzrokiem, ale nic nie powiedział. Sięgnął po kolejny kawałek ciasta i kontynuował, jakby w ogóle jej nie usłyszał:

– Ten przyjezdny nazywa się Zeke LaHaye. Chyba spodobała mu się moja ziemia, skoro zapłacił mi za nią taką pierwszorzędną cenę. Ma trójkę dzieci: dorastającą córkę i dwóch młodszych chłopców.

– Naprawdę? – zapytał Clark. – To chyba powinienem się z nim spotkać. Może będzie chciał posłać synów do szkoły...

Jedd parsknął.

– Nie wiem, dlaczego miałby zrobić coś tak głupiego. Obaj są już na tyle wyrośnięci, że mogą pomóc w pracy na gospodarstwie. Jeden ma ze dwanaście, drugi może z osiem lat. Córka jest już prawie w takim wieku, że mogłaby założyć własną rodzinę. Pomyślałem, że mogłaby mi się nawet przydać w wyprawie na Zachód.

Jego znaczący uśmiech przyprawił Martę o mdłości.

– Pewnie tak… – powiedział wolno Clark. – Taki młody, przystojny facet jak ty bez wątpienia szybko się jeszcze rozejrzy za jakąś panną młodą…

Mrugnął porozumiewawczo do Jedda. Marta poczuła wzbierającą w niej falę złości. Jak Clark może tak schlebiać temu nikczemnemu człowiekowi? – pomyślała z oburzeniem.

Clark sprawiał wrażenie zamyślonego i po chwili dodał:

– Wiesz, myślę, że jeśli chodzi o twoje kolejne małżeństwo, to obawiam się, że mało która młoda kobieta chciałaby poślubić człowieka z dwoma dorastającymi córkami. Dwa razy się nad tym zastanowi, zanim się zdecyduje. Starsza, bardziej rozsądna, może nie mieć nic przeciwko temu. Zrobisz jak zechcesz, ale radzę ci, weź sobie starszą, ustatkowaną zamiast niefrasobliwą, piękną i młodą. Może nie będziesz miał z tego tak wiele przyjemności, ale…

W tym momencie Clark zamilkł. Patrząc na twarz Jedda, Marta widziała, że zastanawia się nad słowami sąsiada.

– Ale jeśli dziewczynki miałyby stanowić dla ciebie przeszkodę, czy to w czasie podróży, czy w innych sytuacjach, mógłbyś je tu zostawić.

Clark dał Jeddowi żartobliwego kuksańca łokciem, na co Jedd uśmiechnął się od ucha do ucha.

– Wiesz, nie pomyślałem o tym – powiedział z zastanowieniem. – Problem jednak w tym, że ci ludzie chcą się wprowadzić do mojego domu jutro, więc będę musiał jak najszybciej zabrać stamtąd swoje rzeczy. Nie sądzę, by pozwolili dziewczynkom zostać.

– Ciężka sprawa – stwierdził Clark i wyglądał, jakby zastanawiał się nad rozwiązaniem problemu Jedda. – Stawia cię to w trochę niewygodnym położeniu, prawda?

Jedd wyglądał na zmartwionego. Marta miała ochotę wyjść, bo nie pamiętała sytuacji, w której Clark tak bardzo wyprowadziłby ją z równowagi. Była na niego wściekła za to, że podsycał najgorsze instynkty tego odrażającego człowieka, a o jego córkach mówił, jakby były jakimś balastem. Obawiała się, że zaraz nie wytrzyma i zwymyśla ich obu. Lecz w tym momencie Clark wpadł na jakieś rozwiązanie.

– Mógłbyś zostawić je u nas na jakiś czas – rzekł nonszalancko. – Mamy tu jedną dodatkową izbę. Może udałoby nam się wygospodarować dla nich miejsce.

A więc do tego zmierza! Narastające wzburzenie Marty zaczęło opadać. Clark wykorzystał próżność Jedda, żeby zawalczyć o dziewczęta. Zaoferował, że może niejako pomóc mu pozbyć się problemu. Marta zastanawiała się, dlaczego wcześniej na to nie wpadła. Posłała mężowi proszące spojrzenie, pokazując mu, że teraz wszystko już zrozumiała i że Clark ma kontynuować to przedstawienie.

Jedd podrapał się w podbródek, jakby wciąż czymś się martwił.

– Naprawdę?

– Myślę, że sobie poradzimy, dopóki ty na nowo jakoś się nie ustawisz...

Clark uśmiechnął się porozumiewawczo i jeszcze raz dźgnął Jedda łokciem.

Jednak Jedd wciąż był głęboko zamyślony.

– Oczywiście – ciągnął Clark z nutą wątpliwości w głosie – Marta też ma tu coś do powiedzenia. Nie wiem, czy będzie chciała, żeby w domu zrobiło się jeszcze ciaśniej. Wszystko zależy od niej…

Marta najchętniej zawołałaby: O tak, proszę cię, Jedd, zgódź się! Lecz zamiast tego odpowiedziała obojętnym tonem, którego brzmieniem sama była zdziwiona:

– Sądzę, że możemy się na to zgodzić… na jakiś czas… jeśli to miałoby ci pomóc w ułożeniu sobie życia na nowo…

– Tak, myślę, że mi to pomoże – zgodził się w końcu Jedd.

Marta nie miała odwagi podnieść wzroku. Za chwilę gorące łzy spłyną jej po policzkach, wprost do filiżanki z kawą. Odeszła od stołu pod pretekstem dołożenia do pieca, a kiedy się trochę opanowała, dolała mężczyznom kolejną porcję kawy i poszła do sypialni, gdzie oparła się o parapet. Modliła się do Boga, by wybaczył jej brak wiary, prosiła też o siły dla Clarka w batalii, którą właśnie toczył.

Po chwili wszedł do sypialni, na moment objął ją ramieniem, po czym wyjął coś z komody i wyszedł.

Marta usłyszała, że obaj idą na zewnątrz. Poszła do pokoju dziennego i zobaczyła przez okno, jak Jedd odjeżdża z ich podwórka.

Zaraz potem Clark wrócił do domu i stanął za nią przy oknie. Kiedy wóz Jedda zniknął za wzgórzem, mąż delikatnie odwrócił ją ku sobie. Oczy Marty wypełnione były łzami. Spojrzała na niego i ledwie odważyła się zapytać:

– Czy on…?

– Czy się zgodził? Tak, zgodził się – odpowiedział Clark.

Łzy znowu zaczęły płynąć po jej policzkach.

– Clark, dziękuję ci… – powiedziała, kiedy zdołała wykrztusić jakiekolwiek słowa. – Nigdy w życiu nie pomyślałabym, że dziewczynki będą mogły zamieszkać tu z nami.

Wytarła oczy i pociągnęła nosem. Clark wyjął z kieszeni chusteczkę i podał jej.

– Dziękuję – powtórzyła.

Wycierając sobie twarz, wyrzuciła z siebie:

– Na początku byłam na ciebie wściekła, kiedy słyszałam, jak rozmawiasz z tym… zarozumialcem.

Zamilkła na chwilę, wiedząc, że nie powinna tak mówić o innych. Zaczęła więc od nowa:

– Nie mogłam pojąć, jak możesz wygadywać takie rzeczy... aż wreszcie się zorientowałam… I on w to wszystko uwierzył, prawda? Że jakaś młoda kobieta przy zdrowych zmysłach będzie go chciała…

Zdenerwowała się znowu i postanowiła zmienić temat.

– A więc powiedział, że możemy wziąć dziewczynki? – spytała raz jeszcze.

– Tak.

– I mogą z nami zostać? – w jej głosie słychać było niemal błaganie.

– Cóż, nie powiedział, na jak długo, ale byłbym zaskoczony, gdyby Jedd Larson chciał je kiedykolwiek wziąć z powrotem. Jest tak zaabsorbowany swoimi sprawami, że córki niewiele go obchodzą.

Marcie przyszło na myśl pytanie, którego właściwie nie powinna zadawać. Musiała się jednak upewnić.

– Nie wziąłeś chyba pieniędzy za to, że mogą u nas zostać…?

Clark uśmiechnął się.

– Cóż, niezupełnie – odpowiedział powoli.

– To znaczy…?

– Jedd powiedział, że możemy zatrzymać dziewczynki, jeśli dostanie po dziesięć dolarów za każdą z nich.

Marta cofnęła się z niedowierzaniem.

– Coś takiego! – wykrzyknęła wzburzona. – Nigdy bym nie pomyślała, że będę musiała płacić za to, że karmię i ubieram czyjeś dzieci!

Clark przyciągnął ją do siebie i pogłaskał po długich, brązowych włosach. Być może myślał, że tym gestem ukoi jej skołatane nerwy. Kiedy się odezwał, w jego głosie słychać było, że żartuje:

– No już, już – powiedział, jakby zwracał się do rozzłoszczonego dziecka. – Chciałaś, żeby Bóg wysłuchał twoich modlitw, prawda? Kim my jesteśmy, żeby krytykować sposób, w jaki to czyni?

Marta uspokoiła się nieco w jego ramionach. Oczywiście, że miał rację. Powinna czuć się wdzięczna, a nie sfrustrowana.

– Dziewczynki będą z nami już od jutra – mówił dalej. – Na początku będziemy musieli przyzwyczaić się do nowej rzeczywistości. Dlatego powinniśmy teraz całą naszą energię skoncentrować na przygotowaniu się do zmian, jakie nas czekają, kiedy zamieszkamy tu wszyscy razem.

Uniósł jej podbródek i spojrzał prosto w oczy.

– przed tobą dużo pracy, Marto. Masz już i tak dosyć obowiązków przy swojej trójce, a przybędzie ci dwójka następnych. Mam nadzieję, że nie bierzesz na swoje barki zbyt wiele i że przez twoje miękkie serce nie będziesz się za bardzo przemęczać.

Pokręciła głową.

– Bóg odpowiedział na nasze modlitwy, Clark. Jeśli On uważa, że robimy dobrze, da nam też siły i mądrość, byśmy sobie poradzili. Nie sądzisz?

Clark potwierdził skinieniem głowy:

– Na pewno tak będzie.

Rozdział 9
Nandry i Clae

Następnego dnia Jedd, zgodnie z obietnicą, przywiózł swoje córki. Ich osobiste rzeczy zmieściły się w jednej skrzynce, którą Davisowie wstawili do przeznaczonej dla nich sypialni. Marta zastanawiała się, jak bardzo będą przeżywały rozłąkę z ojcem, szczególnie tak szybko po śmierci matki. Nie dostrzegła jednak z ich strony żadnych emocji.

Jedd był oczywiście podniecony perspektywą wyjazdu. Swoje rzeczy spakowane miał w wozie, a kieszenie wypchał pieniędzmi ze sprzedaży farmy. Ciężko było go zatrzymać choćby na filiżankę kawy. Mimo to łapczywie wsunął świeżo upieczony kawałek chleba z dżemem i ledwie przełknąwszy, oświadczył, że musi już ruszać w drogę. Wszystko wskazywało na to, że prędko doszedł do siebie po śmierci żony. Skinął głową w stronę Marty i swoich dwóch córek, co według niej miało zastąpić: „dziękuję, do widzenia i niech was Bóg błogosławi”, po czym pospiesznie wyszedł. Perspektywa podróży na Zachód i szczęście, jakie niewątpliwie spodziewał się tam znaleźć, napawały go dumą. Jedd zawsze wyżej cenił uśmiech losu niż ciężką pracę.

Tak więc bez zbędnych fanfar Nandry i Clae dołączyły do rodziny Davisów. Marta postanowiła dać dziewczętom kilka dni na przystosowanie się, zanim ustali dla nich obowiązki i wspólnie określą wzajemne oczekiwania. Patrząc na ubogą garderobę dziewczynek, zdecydowała, że konieczna będzie wyprawa do miasta, by kupić dla nich odpowiednie ubrania na okoliczność pójścia do szkoły.

Rzadko jeździła do miasta. Wolała wysyłać na zakupy Clarka, wręczając mu dokładnie przygotowaną listę sprawunków, ale tym razem czuła, że powinna się tam wybrać osobiście. Zakupy materiałów na sukienki czy innych potrzebnych rzeczy byłyby dla Clarka trudne i czasochłonne.

Marta w ostatnich miesiącach zaoszczędziła trochę pieniędzy ze sprzedaży jaj i śmietany. Uznała, że teraz właśnie przyszła najwłaściwsza pora, by je wykorzystać. Byłoby nie w porządku, gdyby cały koszt zakupów spadł na Clarka. I tak zapłacił już niemało Jeddowi za „przywilej” wychowywania jego córek. Marta czuła, że na samą myśl o tym znów zaczyna się denerwować.

Cóż, ale to należało już do przeszłości. Klamka zapadła. Odtąd obie dziewczynki były pod jej opieką i postanowiła zatroszczyć się o nie najlepiej, jak tylko umiała – nie pomijając oczywiście Bożej pomocy, jak również cennego udziału Clarka.

Można było odnieść wrażenie, że zamknięta w sobie Nandry ani nie oczekiwała, ani nie uważała, że życie może być ciekawe. Clae z kolei wyraźnie obserwowała wszystko, co ją otacza, i czasami nawet odważała się wyrazić radość z odkrywania nowych rzeczy.

Obie dziewczynki okazały się niezmiernie pomocne – za co Marta była wdzięczna. Nandry wolała spędzać czas z małym Arniem niż z pozostałymi członkami rodziny. Marta nie miała nic przeciwko temu, gdyż jej pomoc w zajmowaniu się pełnym energii i psotnym malcem była bardzo przydatna.

Marta zaplanowała wyprawę do miasta z Clarkiem na kolejną sobotę. W piątek po śniadaniu zawołała do siebie dziewczynki. Uznała, że pora omówić kilka ważnych spraw. Obie cichutko usiadły przy stole, nerwowo bawiąc się rękami złożonymi na kolanach. Marta uśmiechnęła się, by złagodzić ich napięcie.

– Pomyślałam, że nadszedł czas, byśmy sobie porozmawiały – zaczęła.

Dziewczynki ani się nie odezwały, ani nawet się nie poruszyły.

– Podoba wam się wasz pokój?

Clae pokiwała entuzjastycznie głową, po czym Nandry zrobiła to samo, ale spokojniej. Dodatkowe sypialnie, które Clark dobudował kiedyś z sąsiadami, okazały się naprawdę przydatne teraz, gdy dziewczynki z nimi zamieszkały. Marta postarała się o wygodne łóżko, które przykryła pachnącymi świeżością, ciepłymi kocami. Na podłodze rozłożyła kolorowe dywaniki, a okna przyozdobiła wzorzystymi, marszczonymi zasłonkami. Na ścianach powiesiła dwa oprawione w ramy obrazki. Za drzwiami przymocowała rząd wieszaków na ubrania, pod oknem postawiła drewniany kufer, a obok małą ławeczkę wyścielaną własnej roboty poduszkami.

Clae znowu pokiwała głową i z radością w oczach stwierdziła:

– Nigdy bym nie przypuszczała, że pokój może być taki piękny… – lecz zatrzymała się wpół zdania, skarcona przenikliwym wzrokiem starszej siostry.

Marta nie przestawała się uśmiechać.

– Pomyślałam, że mogłybyśmy podzielić się jakoś obowiązkami w domu – powiedziała. – Missie zmywa naczynia po śniadaniu dwa razy w tygodniu i oczywiście sprząta swój własny pokój: ściele łóżko, wiesza każdego dnia swoje ubrania i pomaga też czasami zajmować się Arniem. Zastanówcie się, co wy mogłybyście robić.

Zapadła cisza, choć wyglądało na to, że Clae już ma jakiś pomysł.

– Wiem, że ścielicie swoje łóżko… i to bardzo dobrze. Jestem z was bardzo zadowolona. Ale może jest coś, co jakoś szczególnie lubicie robić? To znaczy, bardziej niż inne rzeczy?

Żadna z nich nie miała odwagi się odezwać.

Marta czuła się niezręcznie i kiedy już sama, według własnego uznania, miała przydzielić dziewczętom obowiązki, z pomocą przyszła jej Missie, która akurat weszła do pokoju i od razu wtrąciła się do rozmowy.

– Mama mówi, że dobrze zmywam – oświadczyła, usiadłszy opierając się o Martę – ale mogę się podzielić. Nandry, chcesz też czasami zmywać naczynia?

Nandry kiwnęła głową.

– A ty, Clae?

Clae też się zgodziła.

– A więc – powiedziała Missie poważnym głosem – możemy się zmieniać, co wy na to?

Kiedy sprawy zmywania zostały już ustalone, Misse dodała:

– Każdy z nas ścieli własne łóżko. Clare jest na to jeszcze za mały, a Arnie tego w ogóle nie potrafi, więc trzeba to będzie zrobić za nich. Poza tym codziennie rano trzeba ubrać Arniego. Kto chce ścielić łóżko Clare’a, a kto chce ubierać Arniego?

– Ja mogę się zająć Arniem – zadeklarowała nieśmiało Nandry.

– To ja będę ścieliła łóżko Clare’a – oświadczyła pogodnie Clae.

– Ale czasami będzie jeszcze jakaś dodatkowa praca – kontynuowała Missie. – Trzeba będzie przynieść drewno albo wywiesić pranie czy obrać warzywa.

– Ja wolę karmić kury – powiedziała wolno Nandry. – I przynosić jajka – dodała po chwili.

– Ona lubi kury – wyjaśniła Clae. – Zawsze chciała mieć swoje własne. Kury i dzieci – to jest to, za czym Nandry przepada.

– Dobrze – zgodziła się Marta i zwracając się do Nandry, zadecydowała: – W takim razie możesz karmić kury i zbierać jajka, jeśli chcesz. A co ty lubisz robić, Clae?

Dziewczynka milczała onieśmielona, lecz po chwili wyznała:

– Chciałabym nauczyć się szyć.

Uważnie spojrzała Marcie w oczy, jakby obawiając się, czy nie będzie miała kłopotów z powodu swej szczerości. Nie znajdując w spojrzeniu Marty nic niepokojącego, dodała:

– Na przykład piękne sukienki, fartuchy, albo też dziergać, robić na drutach…

– Przestań, Clae – zbeształa ją Nandry. – Wiesz przecież, że nie potrafisz tego wszystkiego robić. Mogłabyś zepsuć maszynę…

A więc wyszło szydło z worka. Marta już wcześniej zauważyła, że młodsza z dziewczynek od czasu do czasu zerka pożądliwie na maszynę do szycia. Tak bardzo chciała być twórcza. Teraz będzie miała ku temu odpowiednią okazję oraz potrzebne wskazówki.

– Maszynę nie tak łatwo jest zepsuć – powiedziała Marta, dokładnie ważąc słowa. – Obie powinnyście nauczyć się szyć... Możemy zacząć od czegoś bardzo prostego, a potem, kiedy nabierzecie wprawy, będziecie mogły przejść do bardziej skomplikowanych rzeczy. Ja nauczyłam się szyć, kiedy byłam jeszcze mała i zawsze się cieszyłam, że umiem to robić. Szycie sprawia mi wiele przyjemności.

Oczy Clae zaświeciły się, wyrażając zarówno radość, jak i niedowierzanie, więc Marta w końcu stwierdziła:

– W takim razie jutro przydzielę wam pierwsze poważne zadanie. Jedziemy z mężem do miasta, by kupić rzeczy, które będą wam potrzebne do szkoły. Zostaniecie w domu same z maluchami.

Marta, patrząc na ich twarze, zastanawiała się, czy jutro będzie miała dość odwagi, by zostawić je ze swoimi dziećmi w domu, czy może w ostatniej chwili spakuje wszystkich i zabierze ze sobą do miasta… Nie, to nie byłoby dobre rozwiązanie. Pięcioro dzieciaków czepiających się jej spódnicy i kręcących się pod nogami, błagających o to lub tamto…. Nie, to nie wchodziło w grę. Zakupy muszą pójść szybko i sprawnie. Poza tym dziewczynki naprawdę potrzebowały sprawdzić się w nowej sytuacji. Były już wystarczająco duże, by zaopiekować się młodszymi. Musi dać im szansę.

– Nandry, czy myślisz, że mogłabyś jutro zająć się małym Arniem i przygotować obiad dla wszystkich?

Nandry skinęła głową.

– A wy, Clae i Missie, pomożecie w przygotowaniu obiadu, pozmywacie naczynia i zajmiecie się Clare’em, dobrze?

Siostry wymieniły spojrzenia i żywo pokiwały głowami. Missie była wyraźnie dumna z tego, że została włączona w obowiązki przydzielone starszym dziewczynkom.

– Świetnie – powiedziała Marta. – W takim razie decyzja podjęta. Ale mamy też mnóstwo rzeczy do zrobienia jeszcze dziś. Po pierwsze, zdejmijcie buty, żebym mogła wziąć miarę waszych stóp.

Twarz Marty poczerwieniała, kiedy zdała sobie sprawę, że obie dziewczynki nie mają na nogach obuwia.

– Nasze buty już się zniszczyły – wyjaśniła Clae.

Marta dokładnie odrysowała stopy dziewcząt na brązowym papierze, potem wycięła je i podpisała.

– W takim razie – zadecydowała – dziś Clae i Missie są odpowiedzialne za zmywanie naczyń. Missie, pokaż Clae, gdzie chowa się naczynia i gdzie są ścierki. Nandry, ty pójdziesz ze mną. Pokażę ci, jak dbać o kury. Potem pozbieramy i wyczyścimy jajka. Dołożę je do tych, które wezmę jutro na sprzedaż do miasta.

– A czy Arnie może iść z nami? – zapytała Nandry, jak na nią nadzwyczaj entuzjastycznie. – On też lubi kury.

Marta zgodziła się, wiedząc, że Arnie rzeczywiście lubi kury. Szczególnie ich skrzeczenie i trzepotanie skrzydłami, gdy gania za nimi po zagrodzie. Wyszli we troje z domu. Tymczasem dwie młodsze dziewczynki wzięły się już do zmywania.

Na pewno wszystko się jakoś ułoży. Dziewczęta garnęły się do nowych zadań. Marta odetchnęła z ulgą i poprowadziła Nandry i Arniego do wiadra z ziarnem dla kur.

Rozdział 10
Wyprawa do miasta

Marta zawiązała czepek, po czym spakowała jajka, masło i śmietanę na sprzedaż. Przychodziły jej do głowy różne niepokojące myśli. Czy na pewno powinna zostawiać dzieci same w domu? A może powinna zabrać ze sobą Arniego? Nie – powiedziała sobie – muszę zaufać Nandry i Clae oraz pomóc im w nauce odpowiedzialności. Poza tym już od wielu lat ich ojciec nakładał na nie trudne obowiązki. Nie mogła się przecież cofnąć i zacząć znowu traktować je jak małe dzieci. Powtórzyła im wszystkie instrukcje, a dziewczynki zapewniły ją, że zrozumiały i będą posłuszne.

Mimo wszystko z niechęcią wchodziła na wóz, w którym czekał już na nią Clark. Pomachała dzieciom jeszcze raz na pożegnanie i uśmiechnęła się, chcąc dodać sobie otuchy.

– Przywieź nam coś pysznego! – zawołał Clare.

– I kilka nowych wstążek do włosów – dodała Missie.

– No proszę! – roześmiał się Clark. – Ta dziewczynka zbyt dużo myśli o swoim wyglądzie!

Marta też się uśmiechnęła.

– Clark – powiedziała, kiedy minęli bramę – czy myślisz, że dobrze robimy, zostawiając ich samych, tylko z dziewczynkami…?

– A dlaczego nie? – próbował rozwiać jej obawy. – One już od wielu lat same gotują i sprzątają...

– Ale nigdy dotąd nie opiekowały się małymi dziećmi.

– Nie martw się, mam wrażenie, że opieka nad dziećmi sprawia Nandry największą przyjemność.

– Tak, też to zauważyłam – odpowiedziała Marta. – Myślę, że lubi Arniego, i to z wzajemnością. Miejmy nadzieję, że wszystko będzie dobrze. Nie zaznam jednak spokoju, dopóki nie znajdziemy się z powrotem w domu. Oby to nie była długa wyprawa.

– A ja myślę, że za bardzo się tym wszystkim przejmujesz. Postaramy się jak najszybciej wszystko pozałatwiać. Moje sprawunki nie zajmą mi dużo czasu, a twoje?

– Chyba też nie. Muszę kupić kilka rzeczy dla dziewcząt do szkoły i artykuły spożywcze.

– W takim razie potrzebujesz pieniędzy…

– Mam oszczędności ze sprzedaży jajek.

– Nie musisz wydawać wszystkich swoich oszczędności na ubrania dla dziewczynek. Chętnie się do tego dorzucę.

Clark wetknął lejce pomiędzy kolana i wyjął portfel. Wyciągnął z niego kilka banknotów.

– Myślisz, że to wystarczy?

– Tak, powinno wystarczyć – odparła. – Dziękuję. Odpowiednie przygotowanie dzieci do szkoły będzie nas trochę kosztowało. Dziewczęta nie mają prawie żadnych porządnych ubrań, które nadawałyby się do noszenia.

– Decydując się wziąć je do siebie, wiedzieliśmy, że będzie to związane z kosztami, więc nie widzę problemu – skinął głową Clark.

Kiedy zbliżali się do celu, okazało się, że ruch jest tego dnia szczególnie duży. Sznur wozów przygotowywał się do wyjazdu z miasta. Psy szczekały, konie stąpały, a dzieci z krzykiem ganiały się po ulicach. Mężczyźni się targowali, a kobiety biegały tam i z powrotem, od sklepu do sklepu, szukając jak najlepszych ofert i wyprzedaży albo rozglądały się za dziećmi, bezskutecznie prosząc je, by stały w jednym miejscu. Marta pokręciła głową, gdy dotarło do niej, że sobota nie jest zbyt dobrym dniem na wyprawę do miasta – z pewnością zakupy potrwają dłużej, niż się spodziewała.

Z niepokojem weszła do głównego sklepu McDonaldów. Nie lubiła badawczego wzroku właścicielki i jej ciętego języka.

– Uważam – powiedziała kiedyś Marta – że język tej kobiety nie wie, co to przyzwoitość.

Komentarz ten podsłuchała Missie i niestety, zapamiętała go sobie. Lecz nie rozumiejąc do końca sensu, od tamtego czasu przy każdej okazji ganiła małego Clare’a, mówiąc: „Nie wiesz, co to przyzwoitość”, co wyglądało, jakby chciała powiedzieć: „Ale jesteś głupi”.

Marta zorientowała się wówczas, że powinna trzymać swój język za zębami, szczególnie w obecności Missie.

Wyprostowała się przed wejściem do sklepu. Z ulgą przyjęła fakt, że pani McDonald była zajęta rozmową z trzema przejezdnymi klientkami. Spojrzała na Martę i już otworzyła usta, żeby coś do niej powiedzieć, ale szybko zmieniła zamiar, skupiając całą swoją uwagę na kobietach. Marta uśmiechnęła się i podeszła do regału z tekstyliami. Co za ulga! Może swobodnie wybierać. Przeglądała zwój za zwojem i kalkulowała w myślach, ile musi kupić, by wystarczyło na nowe sukienki dla dziewczynek. Materiał musiał być praktyczny, ale bardzo chciała, by był jednocześnie ładny. Jednak im ładniejszy materiał, tym droższy. No i kolor… Ciemny granat można nosić i nosić, nie pobrudzi się tak łatwo. Ale jak mała dziewczynka może ładnie wyglądać w granacie? Jasnoróżowy materiał był śliczny, ale niepraktyczny i mało odpowiedni dla dziewczynki mieszkającej na farmie.

Pani McDonald na szczęście była zaabsorbowana plotkami, których dostarczały jej podróżne. Pytała bez ogródek, co je tu sprowadza i dokąd się udają. Marta spokojnie mogła zastanawiać się nad właściwym wyborem. Nie zdecydowała się ani na granat, ani na róż. Nie ma sensu brać aż tak porządnego, trwałego materiału – rozważała – przecież dziewczynki szybko wyrosną z sukienek… ale z drugiej strony ubrania po Nandry może nosić Clae, a potem Missie… W końcu zdecydowała się na niebieski oraz perłowoszary. Do nich doszyje białe kołnierzyki i mankiety. Weźmie też trochę ciepłego brązu i dwa kawałki wzorzystego: jeden z zielonym tłem, drugi z czerwonym. Następnie wybrała tkaninę na bieliznę, koszule nocne i czepki. Potem przeszła do działu z pończochami, butami i cięższymi tkaninami na płaszcze. Zanim nadejdą chłodniejsze dni, dziewczęta wytrzymają w pelerynach, które uszyje prędko z materiału, który już miała w domu.

Kiedy kładła zwój za zwojem na ladę, by pani McDonald odmierzyła później odpowiednią ilość, zdała sobie sprawę, jak wielkie przedsięwzięcie ją czeka. Była wdzięczna, że przynajmniej dla Missie miała już wszystko uszyte.

Ach, Missie! – przypomniała sobie. – Przecież prosiła o wstążki do włosów! Podeszła jeszcze szybko do odpowiedniej półki i wybrała wstążki, również dla Nandry i Clae.

Zakupy szły dość sprawnie, a to głównie za sprawą podróżnych, którymi zajęta była pani McDonald. Marta położyła na kontuarze ostatnie artykuły i sprawdziła jeszcze listę zakupów. Mimo gotówki od Clarka wyda prawdopodobnie większość swoich oszczędności. Cóż mogła na to poradzić? Obiecała przecież Tinie Larson, że zatroszczy się o jej córki, i pragnęła spełnić tę obietnicę.

Wyjęła listę zakupów spożywczych. Wybierając kolejno artykuły, umieszczała je na ladzie. Za chwilę do sklepu wszedł Clark. Na widok piętrzącej się na ladzie sterty podniósł brwi, lecz niczego nie skomentował.

– Już prawie skończyłam – powiedziała Marta. – A tobie udało się załatwić wszystkie sprawunki?

– Tak, poza jednym: brakuje mi części do pługa. Kowal musi ją zamówić i sprowadzić, ale spodziewałem się tego. Dlatego poprosiłem o nią już teraz, żeby była do odbioru, gdy będę jej potrzebował – uśmiechnął się szeroko. – Jest szansa, że naprawię pług wczesną wiosną i już będę mógł orać.

Kiedy klientki wzięły swoje pakunki i wyszły ze sklepu, pani McDonald pospiesznie podeszła do Marty i Clarka.

– Witam, witam państwa Davisów. Co nowego u państwa słychać? – zaczęła, nie pozostawiając jednak czasu na odpowiedź. – Słyszałam, że wzięliście do siebie dziewczynki Larsonów.

Mówiąc to, wzrokiem dawała do zrozumienia, że powinni teraz zaprzeczyć, bo inaczej uzna ich decyzję za szaloną. Czekała przez chwilę na odpowiedź, ale ani Clark się nie odezwał, ani Marta nie odniosła siędo jej słów.

– Położyłam zakupy na ladzie, pani McDonald – powiedziała zamiast komentarza. – Myślę, że to wszystko na dzisiaj.

Pani McDonald zabrała się do podliczania zakupów spożywczych, ale jej rozbiegane oczy wysyłały komunikat, że jeszcze nie skończyła rozmowy z Martą. Kiedy podsumowała rachunek, Clark podszedł, by zapłacić, po czym zaczął pakować sprawunki.

– Zabiorę już te rzeczy do wozu – poinformował Martę – i zaraz wrócę po resztę.

– Nie musisz wracać, dam sobie radę – zapewniła go Marta. – Poczekaj na mnie na zewnątrz. A gdzie stoi wóz?

– Zaraz po drugiej stronie ulicy.

– Dobrze, będę za chwilę.

Marta podeszła z Clarkiem do drzwi, by mu otworzyć, ponieważ obie ręce miał zajęte. Następnie podniosła z podłogi swoje pudło, które wcześniej zostawiła przy wejściu, i postawiła je na ladzie.

– Przywiozłam jaja, masło i śmietanę. Chciałabym je zostawić w rozliczeniu – powiedziała do pani McDonald, wskazując wzrokiem stos na kontuarze.

Kiedy pani McDonald oszacowała wartość produktów nabiałowych, Marta zaczęła przesuwać zwoje z materiałami, podając potrzebną jej długość z każdego z nich. W czasie cięcia tkanin pani McDonald usiłowała wyciągać z niej wszelkie ciekawostki, które – czego Marta była niemal pewna – będzie mogła przekazać kolejnym klientkom.

– Jedd powiedział, że bardzo chętnie zgodziliście się wziąć do siebie jego córki.

Marta skinęła głową.

– Wszyscy zastanawiają się dlaczego. Niektórzy mówią, że bardzo była pani potrzebna pomoc do trójki własnych dzieci. Ja to zawsze prostuję, mówiąc że pani Davis nie zniżyłaby się do tego, by wykorzystywać do pracy dzieci, ale… – Zamilkła i wzruszyła ramionami, dając do zrozumienia, że może być w błędzie. – Mówię, że to ma sens, jeśli w zamian je utrzymujecie. Dziewczęta w tym wieku niewiele jeszcze zrobią w domu, ale skoro Jedd dostał tyle pieniędzy za swoją ziemię, to nie dziwię się, że się na to zdecydowaliście, na pewno się z wami podzielił.

Marta czuła, jak ze złości pąsowieją jej policzki. Jak ta kobieta ma czelność tak ją dręczyć!

– Więc mówię ludziom, że znając Davisów, jestem pewna, iż nie wykorzystalibyście tych dziewcząt, niemniej jednak trochę ciężkiej pracy im nie zaszkodzi. Nigdy ich nie lubiłam. I te ich wiecznie rozbiegane oczy... Ale mają szczęście, że na państwa trafiły. Inaczej wyrosłyby na darmozjadów, podobnie jak ich ojciec. Założę się, że nie będziecie mieć z nich zbyt wiele pożytku, no ale jeśli dostaliście na ich utrzymanie przyzwoite pieniądze...

Marta nie mogła tego dłużej znieść.

– Pani McDonald – przerwała, starając się, by w jej słowach nie wybrzmiał gniew, choć wiedziała, że prawdopodobnie jej się to nie uda – wzięliśmy te dziewczynki do siebie, ponieważ ich matka pragnęła, by dostały w życiu takie same szanse jak inne dzieci, i zanim zmarła, obiecałam jej, że postaram się zapewnić im edukację. Mam zamiar spełnić tę obietnicę na tyle, na ile tylko będę mogła. I nie ma to nic wspólnego z jakąkolwiek korzyścią materialną, pani McDonald. Tak naprawdę to mój mąż zapłacił Jeddowi Larsonowi, by pozwolił nam wziąć do siebie jego córki.

– Aha, rozumiem – pani McDonald szybko ocknęła się ze swego zdumienia. – Tego właśnie chciałam się dowiedzieć. Dlaczego wcześniej mi pani nie powiedziała? No cóż, nie należy pani do tych osób, które chętnie udzielają informacji… Ale ja tak właśnie myślałam. Wiedziałam, że ludzie mylą się w swoich domysłach.

Pani McDonald znów wygrała. Dlaczego tej kobiecie zawsze udaje się wyciągnąć ze mnie wszystkie informacje? – denerwowała się Marta. Nikomu nie powiedziała o obietnicy, którą złożyła Tinie, oprócz Ma, a Ma zawsze pilnie strzegła tajemnic. Teraz dowie się o tym cała okolica, a każdy dopowie jeszcze swoje…

Starając się zachować zimną krew, Marta zapłaciła i szybko pozbierała pakunki. Było tego sporo. Żałowała, że nie przyjęła oferty Clarka, by wrócił i jej pomógł.

– Ale te wszystkie eleganckie materiały nie są chyba dla dziewcząt Larsonów? – wtrąciła na koniec właścicielka. – Po co im takie ładne, przecież mieszkacie na farmie. No i zawsze można połatać ich stare ubrania…

– Dziewczęta będą chodziły od września do szkoły – powiedziała stanowczo Marta. Usłyszała w swoim głosie dumę, ale trudno! Zanim pani McDonald była w stanie powiedzieć jeszcze cokolwiek, Marta udała się szybkim krokiem w stronę drzwi.

Kiedy wyszła na ulicę, okazało się, że ruch wozów zrobił się jeszcze bardziej intensywny. Te, które miały wyjeżdżać z miasta, ustawiły się w kolejce, gotowe do drogi. Konie wciąż stąpały, psy nadal szczekały, a dzieci ciągle krzyczały. Ale mężczyźni już się nie targowali, a kobiety skończyły robić zakupy. Ludzie stali w grupkach przy wozach, żegnając się i wymieniając informacje, które miały być przekazane komuś, kto znajdował się na drugim końcu podróżującej karawany.

Trzeci wóz od tyłu był zapewne transportem pasażerskim – domyśliła się Marta, gdyż siedziała na nim grupa bardzo różnych ludzi. Kilka drewnianych desek zostało ułożonych jako siedzenia w poprzek wozu ze spuszczoną plandeką. Większość pasażerów prawdopodobnie odbywała krótką podróż, bo nie mieli zbyt wiele bagażu. Być może mężczyźni udawali się w interesach, a kobiety wyjeżdżały do sąsiedniego miasteczka na zakupy czy w odwiedziny... Niektórzy mieli ze sobą dzieci, których wyraz twarzy wskazywał, że z podekscytowaniem wyczekują rozpoczęcia podróży.

W samym środku całego tego zamieszania siedziała kobieta, blada na twarzy, patrząca w dal posępnym wzrokiem. Miała przy sobie trójkę małych dzieci. Jedno z nich płakało, drugie ze strachu przytulało się do niej, a trzecie, najstarsze, z zapadniętymi policzkami, patrzyło w milczeniu przed siebie.

– To pani Talbot, mieszka na drugim końcu miasta – odezwał się głos za plecami Marty. Odwróciła się, by ujrzeć za sobą panią McDonald, która wyszła ze sklepu, zapewne po to, by zaczerpnąć trochę nowych informacji.

– Nigdy nie powinna była przyjeżdżać tu na Zachód – stwierdziła. – Nie nadaje się do takiego życia. Teraz odjeżdża, wraca z powrotem.

W jej słowach dało się wyczuć złośliwość i cynizm.

Marta jeszcze raz przyjrzała się biednej młodej kobiecie i pożałowała z całego serca, że nie było okazji, by z nią porozmawiać.

Nagle zauważyła, że przez tłum, niemal biegiem, puścił się młody mężczyzna. Najstarszy chłopczyk zeskoczył z wozu i podbiegł do niego z otwartymi szeroko ramionami, wydając z siebie okrzyk radości. Kobieta wyglądała na zaniepokojoną. Marta nie słyszała słów, ale widziała, że człowiek ten przekonuje, wręcz błaga kobietę, by została. Ta jednak w milczeniu kręciła głową. W końcu odwróciła się do niego plecami. Była nieugięta.

Na sygnał odjazdu wóz powoli ruszył ze zgrzytem kół. Mężczyzna musiał uwolnić ze swoich ramion płaczącego chłopca i posadził go obok matki na wozie. Dziecko krzyczało i płakało za ojcem, a Marta z przerażeniem zastanawiała się, czy chłopak przypadkiem nie będzie chciał wyskoczyć z wozu.

Przez całe życie będzie żałował, że wypuścił chłopca ze swoich objęć i nie zatrzymał go przy sobie – pomyślała z żalem.

Wóz przejechał obok. Nie widziała twarzy kobiety, ale zauważyła, że jej opadłe ramiona, które utraciły swą sztywność, trzęsły się teraz od tłumionego szlochu.

Uparta kobieto – krzyczała w sercu Marta – wróć, proszę, wróć! Ale wóz posuwał się coraz dalej.

Marta odwróciła się, by spojrzeć na mężczyznę. Zasłaniając rękami twarz, stał oparty o barierkę do mocowania zaprzęgów, ledwo trzymając się na nogach i zanosząc się od płaczu.

Marcie zrobiło się słabo. Jakie to złe i okrutne, rozdzielać w ten sposób rodzinę!

– Nareszcie odjechała – odezwał się znowu głos za jej plecami, ale Marta, nie odwracając się, natychmiast ruszyła do czekającego na nią po drugiej stronie ulicy Clarka. Mąż odebrał od niej pakunki, umieścił je w skrzyni i pomógł jej wsiąść na wóz. Następnie cmoknął na konie, które wolno wyprowadziły wóz za miasto.

Pewną odległość przejechali w milczeniu. Gorące słońce świeciło na kwiaty falujące na wietrze przy drodze, a ptaki nadlatywały i wydziobywały ziemię. Złość i ból w sercu Marty zaczęły słabnąć, ale wciąż zmagała się z kłębiącymi się w jej głowie myślami.

Nagle poczuła uścisk na dłoni i dostrzegła na sobie badawczy wzrok Clarka.

– A więc widziałaś tę scenę? – zapytał.

Przytaknęła bez słowa, a jej oczy wypełniły się łzami.

Uścisnął jej rękę jeszcze raz.

– Och Clark – powiedziała, kiedy powoli zaczęła panować nad emocjami. – To było takie straszne, takie złe… A przecież kiedyś to mogłam być ja – dokończyła, z trudem opanowując cisnące się do oczu łzy.

– Ale nie wyjechałaś – odpowiedział stanowczo. – Z nami tak się nie stało… I naprawdę nie sądzę, że kiedykolwiek miało być inaczej.

Marta spojrzała na niego, zaskoczona spokojnym wyrazem jego twarzy. Ich pozbawiona słów komunikacja zapewniała ją o miłości męża.

– Nie – stwierdziła z podobnym przekonaniem – pewnie nigdy nie mogłoby mi się to przydarzyć.

Clark był dla niej tak dobry, tak bardzo dobry. Ich miłość była silna i prawdziwa. Łaskawy Bóg przygotował ich dla siebie nawzajem – jeszcze zanim Go poznała i kiedy nie chciała zostać z Clarkiem. Tak, ich miłość uwieńczona była obietnicą – trwałą obietnicą.

Rozdział 11
Rodzina i nauczyciel

Po powrocie z miasta Marta i Clark zastali w domu wszystko w jak najlepszym porządku. Marta mimowolnie odetchnęła z ulgą. Arnie był bardzo szczęśliwy, widząc znowu mamę, lecz wkrótce zapomniał, że gdziekolwiek bez niego pojechała, i wrócił do swojej zabawy.

Poza zwykłymi codziennymi obowiązkami i pracą w ogrodzie Marta musiała teraz zająć się szyciem ubrań dla dziewczynek. Zostało jej na to zaledwie kilka tygodni. Można było odnieść wrażenie, że Nandry przyjęła nowe rzeczy, jakby to nie było nic nadzwyczajnego, lecz w oczach Clae pojawił się prawdziwy promyk radości na widok leżących na stole wypakowanych zakupów, które rozdzielili wszystkim po kolei.

Marta niemal natychmiast rozpoczęła z Clae lekcje szycia i odkryła, że dziewczynka bardzo szybko się uczy. Sprawiało im to obu wielką radość i już wkrótce Clae potrafiła sporo Marcie pomóc. Nandry również uczyła się szycia, lecz choć wychodziło jej to nieźle, nie wydawała się zbytnio zainteresowana tym zajęciem. Bardziej angażowała się w opiekę nad Arniem i zabawianie Clare’a. Pomoc Nandry w domu była naprawdę nieoceniona. Kiedy pod nogami nie plątało się dwóch maluchów, szycie, jak również inne pilne zadania, postępowały bez większych problemów.

Clark popatrzył na gotowe ubrania, uśmiechnął się i wyraził swój podziw.

– Moje dziewczynki będą wyglądały ślicznie, kiedy zasiądą w szkolnych ławkach – oznajmił.

Twarz Nandry zaczerwieniła się, a oczy Clae błyszczały dumą, kiedy siostry usłyszały, że zostały zaliczone przez Clarka do „moich dziewczynek”. Marta zaczęła dostrzegać pewne drobne sygnały świadczące o tym, że Nandry jest szczególnie przywiązana do swojego dobroczyńcy. Pojawienie się Clarka w domu było zawsze jedynym momentem, kiedy wyraz twarzy Nandry się w ogóle zmieniał. Marta zwróciła również uwagę na to, że dziewczynka bardzo często obserwuje jej męża, gdy ten zajmuje się jakąś pracą na podwórzu. Albo że gdy Nandry nakrywa do stołu, talerz i sztućce dla Clarka kładzie ze szczególną starannością.

Będę szczęśliwa, kiedy ta dziewczyna pójdzie już do szkoły – pomyślała Marta i westchnęła, po czym niezwłocznie zganiła samą siebie za takie myśli. Ależ ze mnie głupia gęś – zbeształa się w duchu, rumieniąc się. Jestem zazdrosna o dziecko!

Sama była zaskoczona swoją reakcją i takim odczuciem. Nigdy wcześniej nie znalazła się w sytuacji, w której czułaby się jakoś zagrożona. Nigdy nie musiała dzielić się Clarkiem z nikim poza własnymi dziećmi.

– Boże, przebacz mi – modliła się – i pomóż mi się uporać z egoizmem. Nandry dorasta, być może zbyt szybko, ale to przecież nie jej wina. Nie miała dobrego wzoru mężczyzny w osobie własnego ojca, więc teraz, widząc rozsądnego, troskliwego, pracowitego i pogodnego mężczyznę, jest nim zafascynowana i nie należy się temu dziwić. W każdym razie, Boże, pomóż mi być mądrą i sprawiedliwą. Pomóż mi kochać Nandry i być dla niej pomocą w tym trudnym okresie dojrzewania. Pomóż też Clarkowi, obdarzając go mądrością w okazywaniu troski.

Marta nie przyznała się Clarkowi do swoich obserwacji. Nie było sensu mówić mu o czymś, czego prawdopodobnie w ogóle nie był świadomy. Nie przyniosłoby to nic dobrego, a tylko zwiększyłoby dystans między dziewczynką i Clarkiem. Nandry zaś bardzo potrzebowała pozbyć się osobistych zahamowań w relacjach, musiała nauczyć się kochać i być kochaną… Marta w głębi serca żywiła nadzieję, że jej mąż nigdy nie uświadomi sobie, iż dziewczynka jest nim zauroczona.

Clark większość czasu spędzał na roli. Mimo że Nandry opiekowała się kurami i maluchami, spoglądała w stronę pola, na którym pracował. Marta widziała, jak Nandry się czerwieni, kiedy Clark wchodzi do domu. On zaś w ogóle tego nie zauważał i traktował „swoje dziewczynki” na równi, drocząc się z każdą z nich jednakowo.

Missie, która nie miała jeszcze sześciu lat, mogła wciąż wspinać mu się na kolana i domagać się, by pozwalał jej się uczesać, lub też siadać przy nim i wtulać się w jego ramiona.

Clare był jego „pomocnikiem” i podążał za tatą wszędzie. Powroty odbywały się często w pozycji „na barana”, gdyż maluch szybko się męczył.

Arnie również chciał wszędzie chodzić za tatą. Marta często wyglądała przez okno i kręciła głową widząc, jak jej cierpliwy mąż próbuje pracować przy „asyście” dwóch małych chłopców, którzy raczej utrudniają mu zadania, niż pomagają. Wiedziała jednak, że Clark czerpie z tego również wiele radości i satysfakcji.

Mimo cierpliwości i miłości okazywanej rodzinie, Clark był człowiekiem bardzo stanowczym. Czasami Marta musiała gryźć się w język, kiedy czuła, że jest zbyt wymagający dla dzieci. Ona skłonna była je rozpieszczać, podczas gdy on miał głębokie przekonanie, że to, czego nauczą się we wczesnych latach poprzez dyscyplinę, oszczędzi im bolesnych lekcji w przyszłości.

Clae sprawiała wrażenie, jakby dawno zapomniała, że nie należy biologicznie do rodziny Davisów. Mimo iż żadna z dziewcząt nie nazywała Clarka i Marty tatą i mamą, Marta czuła, że Clae traktuje ich jak prawdziwych rodziców. Szczerze podziwiała Clarka i lubiła, jak się z nią droczył, nawet pozwalała sobie odpłacać mu tym samym, a w jej oczach widać było iskierki rozbawienia.

Wszyscy przyzwyczaili się do siebie nawzajem i zaczęli czuć się tak, jakby byli prawdziwą rodziną. Poranny czas z Biblią i modlitwą był czymś szczególnym. Dwie starsze dziewczynki słuchały uważnie o sprawach, które były dla nich całkiem nowe, podczas gdy Missie i Clare dopominali się o swoje znane i ulubione historie biblijne.

Ostatecznie większość ubrań była już uszyta i Marta mogła być spokojna, że dziewczynki są odpowiednio przygotowane do szkoły. Szycie reszty garderoby zamierzała skończyć, kiedy tylko znajdzie znowu wolną chwilę.

Wraz z mijającym czasem entuzjazm Missie wzmagał się coraz bardziej. Każdego poranka chciała wiedzieć, ile dni zostało do rozpoczęcia szkoły. Marta próbowała studzić jej zapał, bo dziewczynka była na skraju histerii. Clark po prostu śmiał się z tego i radził Marcie, by pozwoliła małej swobodnie wyrażać emocje. Codziennie Missie zmieniała zdanie na temat sukienki, którą włoży pierwszego dnia – od wzorzystej, przez szarą, do niebieskiej – po czym znowu wracała do wzorzystej. I tak wciąż na nowo. W końcu zdecydowała, że włoży niebieską, gdyż pasują do niej jej ulubione wstążki. Jej jedynym zmartwieniem pozostawał fakt, że w szkole nie będzie Tommiego.

– Wiesz, a ja wyjdę za mąż za Tommiego – powiedziała do Clae.

– Masz dopiero pięć lat – próbowała jej to wyperswadować Clae.

– Prawie sześć… i urosnę – odcięła się Missie.

– Ale Tommie ma już prawie dwadzieścia!

– I co z tego?! – wzruszyła ramionami Missie, tym samym kończąc rozmowę.

Przebywanie z innymi dziećmi było Missie naprawdę potrzebne. Marta bardzo się cieszyła, że szkoła w końcu się rozpocznie.

*

W sobotę przed rozpoczęciem roku szkolnego w domu Davisów panowała atmosfera wielkiego oczekiwania. Cała lokalna społeczność została zaproszona do szkoły na spotkanie z nowym nauczycielem, panem Whittle’em w celu zapoznania się i przedstawienia mu uczniów. Marta była niemal pewna, że każda rodzina w okolicy przeżywa wielkie poruszenie.

Spotkanie zaplanowane zostało na godzinę czternastą. Kobiety postanowiły na zakończenie przygotować ciasto i kawę.

– Wspólny posiłek zawsze pomaga przełamać lody – zaobserwowała rozsądnie pani Stern.

Davisowie zjedli obiad w pośpiechu. Równie szybko poszło zmywanie naczyń, mimo że Missie wciąż opowiadała Clae o wszystkim, co ma zamiar zrobić i zobaczyć w poniedziałek rano. Marta zadbała o ostatnie poprawki w ubiorze oraz uczesaniu każdego członka rodziny. Jeszcze nigdy nie widziała, by Nandry i Clae tak pięknie wyglądały.

Nandry zachowywała się, jakby w ogóle nie zależało jej na możliwościach edukacyjnych, ale Marta zaobserwowała, jak dziewczynka patrzy na Clarka, szukając wzrokiem jego aprobaty dla swojego wyglądu. Clae natomiast promieniała radością w obliczu nowych możliwości. Biegała tam i z powrotem pomiędzy Martą a lustrem, sprawdzając, jak się prezentuje. A prezentowała się naprawdę ślicznie ze swoimi rumianymi policzkami i włosami związanymi nową wstążką. Jej poczucie dumy pogłębiał fakt, że pomogła w uszyciu sukienki, którą miała na sobie. Komplement Marty sprawił, że zarumieniła się jeszcze bardziej. Pochwaliła również sukienkę Nandry, na co dziewczynce przez moment pojaśniały oczy, ale jak zwykle, jej reakcja była wstrzemięźliwa.

Missie biegała po całym domu, śpiewając przy tym i tańcząc. Za jej namową Clare i mały Arnie też zaczęli wykonywać na podłodze różne fikołki i akrobacje. Marta w rozdrażnieniu pokręciła głową, próbując związać loki Missie wstążką. Wreszcie razem z Clarkiem zdołali wyjść z domu ze wszystkimi dziećmi w jako takim porządku.

Dzień był piękny, sprzyjający sąsiedzkiemu spotkaniu i wyglądało na to, że wszyscy chętnie biorą w nim udział. Wozy i konie przywiązano w rogu terenu szkoły, ludzie zaś gromadzili się wewnątrz i na zewnątrz budynku, gdyż w środku nie było tyle miejsca, by wszyscy zmieścili się razem.

Sąsiedzi witali się serdecznie, wymieniając grzecznościowe pozdrowienia. Była okazja do pokazania wszem i wobec dwójki niemowląt urodzonych wiosną i wyrażenia nad nimi zachwytu. Mała Elizabeth Anne była pogodnym, uśmiechniętym dzieckiem. Chciała za wszelką cenę być noszona na rękach, by nic nie umknęło jej uwadze. Próbowała już nawet samodzielnie siadać. „Prawdziwy kłębek energii” – mówiła o niej dumna babcia Ma Graham. Przyszła również kolej na Martę, by potrzymała maleńką na rękach. Chcąc nie chcąc, musiała przyznać rację Ma. Dziewczynka była naprawdę ruchliwa.

Wanda i Cam przybyli ze swoim synkiem. Marta uważała, że imię, które mu dali – Everett Cammeron De Winton John, jest za długie, jak na tak małego chłopca, i była bardzo zaskoczona, kiedy ojciec po wszystkich pochwałach, których nie szczędził synowi, użył tylko skrótu pierwszego imienia: Rett. Mały Rett szybko przybierał na wadze, zważywszy na to, jak ciężkie było jego przyjście na świat. Jak na swój wiek, był dość dużym chłopcem.

– Popatrzcie na niego! – ogłosił tata. – Patrzcie na tego chłopaka! Nie ma jeszcze nawet pięciu miesięcy. Będzie z niego duży facet, prawda?

Cam uśmiechnął się szeroko. Wanda, stojąca za nim, uśmiechnęła się również, lecz nieco dyskretniej. Marta przyznała mu rację i wzięła malucha na ręce. Trzymała go przez jakiś czas, spacerując po podwórzu. Po chwili zaczęły ją niepokoić pewne objawy. Dziecko nie poruszało się tak jak powinno poruszać się zdrowe niemowlę. Kiedy trzymała je na ramieniu, nie potrafiło sztywno utrzymać główki. Coś jest z nim nie tak – martwiła się. Popatrzyła na jego uśmiechniętą mamę, na dumnego tatę i modliła się, by jej oczy nie zdradzały wątpliwości, jakie miała. Prosiła też Boga, by okazało się, że jest w błędzie. Nie mogła otrząsnąć się jednak z okropnych przeczuć, które pojawiały się w jej sercu.

Dziesięć po drugiej nadjechał w końcu wóz rodzinny Watleyów z nowym nauczycielem, który siedział z przodu, obok pana Watleya. Wszyscy skupili na nim swój wzrok. Marta nie wiedziała, jakie oczekiwania względem nauczyciela mieli jej sąsiedzi, ale była niemal pewna, że nikt nie wyobrażał go sobie w taki sposób. Typowy mężczyzna w tej okolicy był silnym, postawnym i muskularnym farmerem. Lecz pan Whittle wyglądał zupełnie inaczej. Był niski, o bardzo szczupłej budowie ciała. To, czego brakowało mu w posturze, zapewne miał nadrabiać ogromnym wąsem, dokładnie wypielęgnowanym i zawiniętym na końcach, zakrywającym mu niemal połowę twarzy.

Miał na sobie kamizelkę uszytą z jasnego materiału w szkocką kratkę, a na nogach białe płócienne cholewki, co było dość nietypowe tutaj, na Zachodzie. Marta musiała uciszyć Missie, kiedy dziewczynka zapytała szeptem:

– A co on ma na nogach?!

Małą głowę nauczyciela przykrywał melonik, po który mężczyzna często sięgał, ściągając go, strzepując niewidoczny kurz i znowu zakładając. Marta odetchnęła z ulgą, widząc zaciekawiony, przyjazny wyraz twarzy nauczyciela.

Clark został poproszony o prowadzenie spotkania. Na początku w bardzo kurtuazyjny sposób przywitał pana Wilbura Whittle’a i przedstawił go zgromadzonym, którzy z kolei przywitali go uśmiechem i aplauzem – nawet ludzie słuchający na zewnątrz żywo klaskali. Następnie Clark wymienił z nazwiska wszystkie zgromadzone rodziny, prosząc je o powstanie, aby pan Wilbur mógł się z nimi zapoznać. Nowy nauczyciel każdą rodzinę obdarzał serdecznym uśmiechem.

Kiedy wszyscy już się zaprezentowali, oddano mu głos. Marta spodziewała się, że odpowiednio do niskiego wzrostu człowiek odezwie się słabym szeptem, lecz jakże była zaskoczona, kiedy usłyszała jego niski bas. Zapewne ćwiczył takie przemawianie przez wiele lat – pomyślała rozbawiona.

Głos pana Whittle’a nie był jednak donośny. Zebrani musieli mocno wsłuchiwać się w treść przemowy. Mężczyzna wyraził swoje zadowolenie z faktu, że został wybrany na nauczyciela tej szkoły.

Był pan jedynym, którego udało nam się namówić – pomyślała Marta.

Powiedział, że jest oczarowany miejscem zamieszkania, które tak starannie dla niego przygotowano.

Jedynie Watleyowie mieli wolny pokój – dodała Marta w myślach.

Był zadowolony, że dostał mu się piękny, nowy budynek szkolny, tak starannie wyposażony w pomoce naukowe.

Marta nie była pewna, o czym mówi, więc nie nasunął jej się żaden komentarz.

Z radością oczekiwał przyjacielskich stosunków z wszystkimi członkami społeczności, zarówno dorosłymi, jak i dziećmi. Spodziewał się, że zaznajomi się w przyszłości ze wszystkimi, gdyż uważał, że będzie to doświadczenie zarówno inspirujące, jak i stymulujące intelektualnie.

Tak jest, proszę pana! – Marta aż miała ochotę w tym momencie zasalutować, lecz oczywiście tego nie uczyniła.

Lekcje miały zacząć się od poniedziałku, dokładnie o godzinie dziewiątej. Dźwięk dzwonka pięć minut wcześniej miał oznajmiać, iż zaraz nastąpi rozpoczęcie lekcji. Każde dziecko miało siedzieć w ławce gotowe do rozpoczęcia nauki od zaprezentowania zadanych ćwiczeń. Nie będą tolerowane żadne spóźnienia. W ciągu dnia będą obowiązywały dwie przerwy po piętnaście minut i jedna godzinna w południe, pozwalająca na spożycie posiłku oraz przeznaczona na aktywność fizyczną uczniów. Lekcje będą kończyły się każdego dnia o godzinie trzeciej. Dzieci zaznają jego niepodzielnej uwagi i będą korzystać z jego wyjątkowego wykształcenia otrzymanego w jednej z czołowych krajowych instytucji, znanej z wysoko wykwalifikowanej kadry profesorów oraz ich obszernych i gruntownych metod nauczania.

Kontynuował swoje wystąpienie w tym tonie jeszcze przez kilka minut, ale uwagę Marty odwróciła pani Vickers, która pochylając się do pani Stern, wyszeptała dość głośno:

– Mam nadzieję, że chodzi mu o to, że będzie uczyć tutejsze dzieci.

Pani Stern żywo przytaknęła, zapewniając, że nauczyciel na pewno ma takie plany.

Spotkanie wreszcie dobiegło końca, po czym zebrane audytorium wyraziło głośny aplauz, a nauczyciel uśmiechnął się do słuchaczy i wycofał.

Marta wraz z innymi kobietami serwowała kawę i ciasto. Wszyscy żywo rozmawiali, korzystając ze spotkania w gronie sąsiedzkim. Kiedy Marta skończyła, Clark podszedł do niej i przedstawił jej nowych sąsiadów, którzy wprowadzili się na farmę Larsonów.

LaHaye’owie wyglądali na sympatyczne małżeństwo. Pani LaHaye była wychudzona i wyglądała bardzo mizernie, lecz zapewniała Martę, że czuje się już o wiele lepiej i jest pewna, że wkrótce odzyska pełnię sił. Po wymianie spojrzeń Marta i Clark zaprosili LaHaye’ów do siebie następnego dnia na niedzielny obiad.

Pan LaHaye powiedział, że jest rozczarowany, iż musieli przerwać podróż na Zachód, ale ponieważ znał się na farmach, uznał, iż kupno ziemi Jedda Larsona było dobrą okazją. Miał już dalsze plany, jak rozbudować gospodarstwo, a na razie wykonał już kilka koniecznych napraw. W przyszłości zamierzał rozebrać stare budynki i postawić nowe.

Tessie, ich jedyna córka, była skromną, lecz miłą dziewczyną. Marcie natychmiast przypadła do gustu. Starszy syn Natan jawił się jako chłopak zadowolony z siebie, pewny swej inteligencji i zdolności. Młodszy syn, Willie, był uroczy, z ujmującą iskierką w kasztanowych oczach. Jednocześnie było w nim coś, co wskazywało na duszę psotnika i nikt nie był w stanie przewidzieć, co ten mały człowiek za chwilę wymyśli.

– Ile masz lat? – zapytała go Marta.

– Dziewięć – odpowiedział grzecznie. – Chodziłem już do szkoły, skończyłem trzy klasy.

Marta zastanawiała się, czy w takim razie sądził, że będzie nauczany oddzielnie, gdyż powszechnie wiadome było, iż żadne dziecko z ich okolicy nigdy jeszcze nie było objęte formalnym programem nauczania.

– W takim razie myślę, że będziesz mógł pomóc innym dzieciom – powiedziała Marta i obserwowała uważnie reakcję Williego.

– Niektórym… – odparł z nonszalancją – jeśli będę chciał. Myślę… – tu się lekko zawahał – że mogę pomóc jej – z szerokim uśmiechem wskazał palcem. Marta podążyła wzrokiem w tym kierunku i z niepokojem stwierdziła, że wskazywał na Missie.

– Sądzę, że wystarczy jej pomoc nauczyciela – rzekła pewnie. – Ona zaczyna pierwszą klasę, a zna już wszystkie litery oraz cyfry.

Willie wzruszył tylko ramionami i nie przestawał się uśmiechać.

– I tak mogę jej pomóc – powiedział, po czym pobiegł do innych dzieci.

LaHaye’owie odjechali wcześniej. On miał jeszcze dużo do zrobienia. Uważał, że nie powinien był tracić czasu na spotkanie. Zgodził się na nie, gdyż żona upierała się, że chce zapisać chłopców do szkoły. Teraz jednak powinni już jechać, gdyż musiał jeszcze zrobić ogrodzenie pastwiska, które miało zapewnić bydłu lepsze miejsce do wypasu. Cieszyli się jednak na niedzielny obiad u Davisów. Szybko zwołał swoje potomstwo i już ich nie było.

Rozdział 12
Szkolna rzeczywistość

Zamiast spodziewanego jasnego, słonecznego dnia, poniedziałek okazał się pochmurny i deszczowy. Missie, wyglądając przez okno, nie mogła powstrzymać jęku zawodu i rozpaczy.

– Moja nowa niebieska sukienka będzie cała mokra – lamentowała – tak samo jak moje nowe wstążki!

Na pomoc przybył Clark z propozycją, że zawiezie dziewczęta do szkoły. Pomysł ten został jednogłośnie przyjęty i pogodny nastrój Missie wrócił, mimo że słońce się nie pokazało.

Marta spakowała kanapki, pomogła dziewczynkom uczesać włosy oraz wyczyścić paznokcie. Nie była pewna, kto jest najbardziej podekscytowany, lecz rywalizacja na emocje między nią i Missie zdawała się wyrównana.

Clark zdecydował, że mimo dżdżystego dnia Clare i Arnie mogą skorzystać z przejażdżki.

– Przecież się nie roztopią – zapewniał Martę. – I dobrze im zrobi, gdy poczują się uczestnikami tego wielkiego wydarzenia.

Rano pomodlili się za trzy nowe uczennice: o to, by dobrze się uczyły, okazywały szacunek nauczycielowi i umiały wykorzystać to, czego się dowiedzą, dla dobra własnego oraz innych, których spotkają na swojej drodze, zarówno teraz jak i w przyszłości.

Kiedy zjedli śniadanie, podekscytowana grupa wyruszyła w drogę. Clark nakrył dziewczynki kocem, by deszcz nie zmoczył ich nowych sukienek. Clare i Arnie, dumni z siebie, zajęli miejsca na siedzeniu przy Clarku. Marta czuła, jak ściska ją w gardle, kiedy patrzy na rozpromienione twarze, a szczególnie skrzące się oczy Missie. Clark cmoknął na konie i odjechali.

– Najpierw szkoła, potem pierwsze miłości, małżeństwo i już ich nie będzie – powiedziała do siebie. – Zanim się obejrzymy, zaczną odchodzić z domu, jedno po drugim.

Zamrugała oczami i wróciła do zmywania naczyń. Clark z chłopcami zaraz będą z powrotem i wszystkie obowiązki spadną na nią, kiedy dziewczęta całymi dniami będą w szkole. Musi się pospieszyć, by być gotową na zajęcie czymś dwóch małych chłopców w ten deszczowy dzień.

Kiedy Clark przyprowadził ich do domu, Marta przebrała każdego w suche rzeczy i zaproponowała kilka zabaw. Myślała, że pamięta coś ze wspólnych aktywności z dziećmi, ale okazało się, że nie było to takie łatwe. Arnie marudził i nie chciał bawić się żadnymi zabawkami. Clare jęczał i dąsał się, że on też chce iść do szkoły. Kiedy nie udało mu się przekonać mamy do tego pomysłu, zadręczał ją, by mógł przynajmniej wyjść na zewnątrz. Wyjrzeli razem rzez okno i Marta pokazała mu, że na dworze jest mokro, ale Clare jeszcze bardziej grymasił, wmawiając jej, że na pewno może coś zrobić z tą pogodą.

W końcu Marta dała każdemu z nich po ciastku. Arnie podzielił się swoją porcją z Panią Kicią, po czym zniweczył całą swoją hojność wobec niej, ciągnąc kotkę brutalnie za ogon. Ta z kolei odpowiedziała mu zasłużonym drapnięciem w rękę. Krzyk Arniego sprawił, że Clare zaczął biegać za kotem. Gdy zwierzę schowało się za kuchennym piecem, zaczął je dźgać drążkiem od miotły. Marta kazała Clare’owi siedzieć za karę na krześle, podczas gdy obmywała zadrapanie na rączce Arniego.

Do południa chmury przejaśniły się i nawet wyjrzało słońce. Marta ucieszyła się, że może wysłać Clare’a na dwór. Przewidywała, że niedługo wróci, bo cały przemoknie, ale przynajmniej dawało jej to chwilkę wytchnienia.

Tak jak się spodziewała, kałuże przyciągały Clare’a niczym kwiat pszczołę. Bawił się w nich tak długo, aż przemókł i cały wybrudził się błotem. Stanął w drzwiach, zrzędząc, że nie ma co robić. Marta załamywała ręce, kiedy musiała doprowadzić go do porządku. Co będzie z nimi robiła w te długie dni, kiedy dziewczynki będą w szkole? A jeśli jutro znowu będzie padać?

W południe Clark przyszedł na obiad. Chłopcy zapiszczeli z radości, a Marta nareszcie odetchnęła z ulgą. Mógł ją choć troszkę odciążyć. Clark ich przez chwilę zajmie rozmową i jakąś zabawą, a po posiłku chciała położyć chłopców na popołudniową drzemkę. Ale z tym też wcale nie poszło łatwo. Arnie jęczał i marudził, próbując wyjść z kołyski, a Clare nawet nie dotknął głową poduszki. Kiedy w końcu pozwoliła im iść się bawić, zrobili się jeszcze bardziej drażliwi.

Dzień zdawał się ciągnąć w nieskończoność, ale wszystko wróciło do normy, kiedy dziewczynki przyszły ze szkoły. Arnie z radosnym okrzykiem pobiegł do Nandry, a Clare zaczął zadawać Missie mnóstwo pytań. Był ciekawy, czy rzeczywiście nauczyła się czegoś nowego. Clae stała spokojnie, uśmiechnięta.

Marta musiała podnieść głos, by w całym tym zgiełku ktoś ją w ogóle usłyszał.

– Opowiedzcie po kolei, jak było? – zapytała.

– Mamo! – wykrzyknęła Missie. – Było po prostu wspaniale! Zgadnij, czego się dzisiaj nauczyłam, no zgadnij. Popatrz, pokażę ci.

– Dobrze, to pokaż! – powiedziała Marta. – Nie mogę się doczekać. Ale najpierw przebierzcie się z tych ładnych sukienek i powieście je starannie na wieszakach.

Dziewczynki pobiegły wypełnić polecenie, nie mogąc się doczekać, kiedy opowiedzą o swoich przeżyciach.

Czas przed kolacją upłynął na opowieściach o tym, co się wydarzyło w szkole. Tylko Nandry nie miała nic specjalnego do powiedzenia. Za to Missie wciąż trajkotała: o nauczycielu, o koleżankach i kolegach, o ławce i o słabym ogniu, który palił się w piecu.

– Wiesz co, wydaje mi się, że pan Whittle nigdy wcześniej nie rozpalał w piecu. Strasznie się dymiło i śmierdziało. Od tej pory będzie to robić Silas Stern.

Zamilkła na chwilkę, by pogłaskać Panią Kicię.

– Lubię Mary Lou Coffins. To moja najlepsza przyjaciółka, oczywiście oprócz Faith Graham.

Marta wiedziała, że Coffinsowie mieszkają tu od niedawna. Missie kontynuowała, a jej oczy robiły się coraz większe.

– Wiesz co? – powiedziała szeptem. – Natanowi LaHaye’owi podoba się Clae.

Clae zaczerwieniła się i zaprotestowała, ale raczej niepewnie.

– Naprawdę – zapewniała Missie. – Ciągnął ją za warkocze, i w ogóle.

Marta nie wiedziała, co miało oznaczać owo „i w ogóle”, nagle oczy Missie zapłonęły gniewem.

– Ale nienawidzę Williego LaHaye’a. On jest okropny! Strasznie się popisuje.

– Missie, wstydź się! – zganiła ją Marta. – Nie można nienawidzić innych.

– Ale Bóg nie znał Williego LaHaye’a, kiedy wymyślił to przykazanie – broniła się. – Jego nikt nie lubi.

– A co on takiego zrobił?

– Czyta bardzo głośno, i to w dodatku wszystko… nawet z podręcznika do ósmej klasy. Myśli, że jest najmądrzejszy. I wyśmiewa się… Powiedział, że jestem zbyt ładna, żeby być głupia, i że mi pomoże. Ja mu na to, że nie chcę, a on roześmiał się i powiedział: „Poczekaj, zobaczymy…”. On uważa się za najmądrzejszego. Żałuję, że nie ma ze mną w szkole Tommiego.

Missie pokręciła głową w sposób charakterystyczny dla dorosłych. Marta pomyślała, gdzie nagle podziała się jej córeczka, którą zastąpiła młoda, lekceważąca dama.

Proszę Cię, Boże – modliła się Marta – nie pozwól, by szkoła tak szybko ją zmieniła. Ale za chwilkę dziewczynka znów była już sobą.

– Czy mogę wylizać ten talerz, mamo? Jestem dzisiaj taka głodna… I wiesz co, mamo? Mary Lou nosi swój posiłek w takim czerwonym błyszczącym wiaderku. Czy mogłabym też dostać takie? Z uchwytem i z białymi literkami.

– A co to za wiaderko? Co jest na nim napisane?

– Nie wiem, ale jest śliczne, prawda, Clae?

Clae przyznała jej rację.

– Mogłabym też dostać takie, mamo? – błagała Missie.

– Nie wiem, kochanie, zobaczymy.

– Nie lubię nosić jedzenia w tym starym pojemniku – powiedziała z grymasem niezadowolenia. – Wiaderko Mary Lou jest ładniejsze.

– Zobaczymy – Marta nie mogła jej teraz obiecać nic więcej.

Temat szkoły został na razie przerwany, ale Missie podjęła go ponownie po kolacji. Głównie chodziło o to, by porozmawiać z tatą.

– Tato, a Mary Lou ma czerwone błyszczące wiaderko na jedzenie, z białym napisem i uchwytem. Czy mogłabym też dostać takie?

– Czy czerwone błyszczące wiaderka na jedzenie są niezbędne do nauki? – zapytał Clark.

– Do nauki nie, ale lepiej wyglądają – odpowiedziała Missie z determinacją w głosie.

Przynajmniej jest szczera – pomyślała Marta, krzywo się uśmiechając.

– Zobaczymy – stwierdził tata.

– Mama też tak mówi – zaprotestowała Missie.

– Masz bardzo mądrą mamę – rzekł Clark z szerokim uśmiechem.

Missie zmarszczyła nos i nic nie powiedziała. Bez wątpienia wywnioskowała, że lepiej będzie dalej nie naciskać – przynajmniej nie w tej chwili.

*

W miarę upływu dni dwaj mali chłopcy stopniowo zaczynali przyzwyczajać się do nieobecności dziewcząt i organizować sobie wspólną zabawę.

Dziewczęta oswoiły się z nauką. Missie, energiczna i gorliwa, wkrótce stała się najlepszą uczennicą w klasie, i to bez pomocy Williego LaHaye’a. Z dumą opowiadała rodzicom o swoich postępach w nauce. Clae również przyzwyczaiła się do szkoły. Swoimi zdolnościami zadziwiała i zadowalała nauczyciela oraz Davisów. Uwielbiała czytać książki i potrafiła spędzać cały swój wolny czas z nosem zatopionym w takiej czy innej lekturze.

Tylko Nandry każdego poranka wlokła się do szkoły z niechęcią na myśl o kolejnym spędzonym tam dniu. Marta zauważyła to i bardzo chciała w jakiś sposób jej pomóc. Wiedziała, że większość początkujących uczniów w szkole to dzieci młodsze od niej, co mogło być dla niej rzeczywiście krępujące. Marta starała się ją zachęcać, bez zbędnego strofowania.

Missie była żywym dzieckiem. Codziennie przynosiła ze sobą szkolne nowinki. Pewnego dnia wróciła do domu, cały czas chichocząc, a Clae jej w tym wtórowała.

– Wiesz co? – oświadczyła Missie. – Kiedy pan Whittle głośno krzyczy, jego głos robi się śmiesznie wysoki i piskliwy. – Tu Missie zaczęła naśladować nauczyciela.

Marta stłumiła uśmiech, starając się uczyć dzieci szacunku wobec nauczyciela.

– Starsi chłopcy prowokują go do krzyku, żeby wydawał ten dziwny pisk – ciągnęła Missie – i to tak śmiesznie brzmi, mamo. A potem on się robi cały czerwony i warczy niskim głosem, o tak…

Warczenie sześcioletniej Missie brzmiało dość komicznie.

– Missie, mam nadzieję, że nie śmiejesz się ze swojego nauczyciela? – Marta strofowała córkę z taką powagą, na jaką tylko było ją stać.

Missie wyglądała na zażenowaną, ale zaraz podniosła głowę i stwierdziła:

– Ale ty też byś się śmiała, mamo, a ja się śmiałam tylko trochę…

Missie zdawała też częste raporty na temat Williego LaHaye’a:

Willie LaHaye zamoczył jej wstążkę w kałamarzu.

Willie LaHaye biegał za nią ze zdechłą myszą.

Willie LaHaye włożył jej świerszcza do pojemnika na drugie śniadanie.

Willie LaHaye wyrył jej i swoje inicjały na drzewie obok rzeczki, a ona je zdrapała.

A poza tym, Missie nienawidziła Williego LaHaye’a i była pewna, że Bóg nie ma nic przeciwko temu.

Głupi Willie LaHaye.

Rozdział 13
Niespodzianka

Gdy w kolejną sobotę Clark wybierał się do miasta, Marta była szczęśliwa, że nie ma potrzeby jechać razem z nim. Mała wycieczka mogłaby jej dobrze zrobić, a dziewczęta potrafiły świetnie zaopiekować się młodszym rodzeństwem pod jej nieobecność. Jednak wyprawa do miasta oznaczała spotkanie z panią McDonald. Tej kobiecie zawsze udawało się doprowadzić Martę do emocjonalnego rozbicia. Marta stwierdziła kiedyś, że wolałaby spotkać na swojej drodze niedźwiedzia lub Indianina niż tę wścibską kobietę.

Odkąd przybyła na Zachód, Marta tylko kilka razy natknęła się na Indian. Ci, których spotykała w mieście, wydawali jej się całkiem sympatyczni. Większość Indian z ich okolic wyprowadziła się jednak w góry albo osiadła w rezerwatach, z dala od osad miejskich. Niektórzy dziwili się, jak oni dawali radę tam przetrwać, ale panowała powszechna opinia, że nie są wymagający i potrafią przeżyć, mając naprawdę niewiele. O ile nie stanowili zagrożenia dla osadników, ci nie mieli nic przeciwko temu, że Indianie mieszkają sobie w górach, jedzą mięso upolowanych zwierząt i wyprawiają skóry. Z drugiej strony nie czuli się ani odpowiedzialni, ani zobowiązani do opieki społecznej nad tutejszą indiańską ludnością. Marcie nie podobała się ta powszechnie przyjęta postawa, ale co mogła zrobić?

Co do niedźwiedzia, cieszyła się jednak, że nie miała okazji nigdy go spotkać na żywo. Podobnie jak Indianie, zwierzęta te chętnie przebywały w swoim naturalnym środowisku w górach, z dala od osadników. Od czasu do czasu młodzi chłopcy z wiosek wyjeżdżali w góry i ambicją każdego z nich było wrócić ze skórą z niedźwiedzia, którą mogliby później położyć w domu na podłodze lub powiesić nad kominkiem. Było to raczej symbolem zwycięskiego myśliwego niż prawdziwą potrzebą.

W kilku sąsiedzkich domach wisiały wielkie wyprawione skóry niedźwiedzie, wraz z głową i dzikimi, świdrującymi oczami oraz długimi, żółtymi kłami. Lecz i tak Marta była pewna, że spotkanie z niedźwiedziem jest lepsze niż z panią McDonald. Dlatego też, o ile tylko mogła, unikała wypraw do miasta. Poniekąd wstydziła się swojej postawy, ale póki nie musiała stawić czoła własnej bezsilności, było jej z tym dobrze.

Odkąd zaczęła się szkoła, Marta z utęsknieniem wyczekiwała każdej soboty. Miała wtedy okazję nadrobić zaległości w różnych pracach domowych, ponieważ dziewczynki zajmowały się maluchami.

Tym razem miała do wykonania kilka szczególnych zadań, ponieważ najbliższa niedziela była wyjątkowym dniem. Na obiad zaproszony był nowy nauczyciel. Marta z jednej strony cieszyła się z tej wizyty, a z drugiej trochę się nią denerwowała. Jaki był naprawdę ten dziwnie wyglądający człowiek? Missie przynosiła do domu zarówno pozytywne, jak i negatywne relacje. Jednego dnia go wychwalała, następnego krytykowała niektóre jego poczynania, a jeszcze innym razem wybuchała niepohamowanym śmiechem z powodu jego – jak sądziła – dziwnego zachowania.

Marta odstawiła na półkę świeżo upieczone ciasto, aby wystygło, i wzięła się za patroszenie młodych kurczaków. Wtedy na podwórze wjechał wóz Clarka. Dzieci jak zwykle wybiegły mu na spotkanie. Obserwując ich przez okno, Marta zauważyła, że Clark schodzi z wozu jakoś dziwnie powoli i ostrożnie. Najpierw ją to zaniepokoiło i zastanawiała się, czy nie jest przypadkiem ranny albo może źle się czuje. Lecz po chwili Clark wyprostował się i normalnym krokiem zaczął iść w kierunku domu wraz z podążającą za nim gromadką maluchów. Dostrzegła, że pod kurtką ma coś schowane i trzyma to bardzo ostrożnie. Dzieci również to dostrzegły i głośno domagały się, żeby im to coś pokazał, ale Clark tylko wyszczerzył zęby w szerokim uśmiechu i kazał im wejść do domu.

Co on wyrabia? – dumała, kręcąc głową, kiedy wszyscy pojawili się w drzwiach.

– Tato, pokaż, co to jest!

– Co tam masz?

– Pokaż nam, tato!

Clark odchylił w końcu kurtkę, spod której wyjrzał jasnobrązowy, kędzierzawy łepek. Bystre, małe oczka zamrugały z powodu światła. Mały szczeniaczek zaczął wykonywać radosne ruchy. W pomieszczeniu rozległy się piski, a dzieci biegały wokół ojca, prosząc, by mogły wziąć na ręce maleńkiego koker spaniela.

– Zaczniemy od najmłodszych – stwierdził Clark, wręczając wijącego się z podniecenia szczeniaczka Arniemu. Ten przytulił do siebie pieska i zachichotał. Ciepły język szczeniaka wylizał mu twarz, na co chłopczyk głośno się roześmiał.

Mali chłopcy i szczenięta pasują do siebie jak ulał – pomyślała Marta. Arnie też musiał tak pomyśleć, gdyż z wielką niechęcią oddawał pieska Clare’owi. Kiedy dzieci bawiły się z małym stworzeniem, Marta wykorzystała okazję, by zamienić z Clarkiem dwa zdania.

– Skąd go masz?

– Suczka kowala się oszczeniła. Pieski akurat urosły na tyle, że można je było oddzielić od matki. Ten wyglądał mi na najlepszy okaz z całego miotu.

– Jest śliczny.

– Popatrz na te oczka i na ten pyszczek. Wygląda na mądrego psa.

Dzieci w końcu zdecydowały się postawić szczeniaka na podłodze, by zobaczyć, jak kaczym chodem biega po całej kuchni.

– Patrzcie na niego! Patrzcie! – krzyczały, chichocząc i oklaskując urocze figle pieska.

– Wiecie co, zabierzmy go na dwór i zobaczymy, jak na niego zareaguje Ole Bob – zaproponował Clark.

Ole Bob naprawdę się już zestarzał. Sztywne nogi odmawiały mu posłuszeństwa. Oczy zachodziły mu mgłą, a ruchy stawały się powolne. Clark i Marta zdawali sobie sprawę, że dni Ole Boba są policzone, ale przy troskliwej opiece pies będzie mógł jeszcze trochę pożyć.

Clare wziął nowe zwierzątko na ręce i wszyscy udali się na podwórze. Stanęli przed budą, z której leniwie wygramolił się Ole Bob. Rozciągnął zesztywniałe mięśnie, po czym przywitał wszystkich, merdając ogonem.

Kiedy Clare położył szczeniaka na ziemi, Ole Bob zniżył wolno głowę i obwąchał pieska. Szczenię nie zdawało się robić na nim wielkiego wrażenia, ale też nie spotkało się z odrzuceniem. Mały, widząc innego psa, zaczął szaleć z radości, podskakując i kręcąc się dookoła na niestabilnych łapkach, jak zabawka z mechanizmem, który jakiś cudem sam się ciągle nakręca. Ole Bob przez jakiś czas znosił ten śmieszny pokaz, po czym odszedł kawałek i się położył. Szczeniak pobiegł za nim i zaczął szarpać jego długi, puszysty ogon. Ole Bob postanowił to zignorować, podczas gdy dzieci piszczały z uciechy.

W końcu szczeniaka pozostawiono przy Ole Bobie. Clark wziął chłopców i poszli razem odstawić zaprzęg oraz wypakować rzeczy z wozu. Dziewczynki po nakarmieniu pieska ciepłym mlekiem wróciły do swoich obowiązków. Pozostawała jeszcze kwestia wyboru imienia dla szczeniaka. Mieli o tym podyskutować przy stole w czasie kolacji.

Marta skończyła patroszenie kurczaków i wytarła kredens, żeby Clark z chłopcami mieli gdzie wypakować zakupy. Kiedy chciała zacząć je chować do szafek, zatrzymała wzrok na wiaderku z napisem SMALEC.

– A to co? – zapytała. – Na liście zakupów nie było przecież smalcu… Kupiłeś aż trzy wiaderka! A przecież mamy jeszcze zapas w spiżarce z ostatniego świniobicia.

Zaintrygowana, wzięła do rąk listę i szybko przebiegła wzrokiem od góry do dołu, zastanawiając się, co Clark mógł na niej błędnie odczytać jako „smalec”.

– Nie, na liście nie było smalcu – powiedział spokojnie Clark.

– W takim razie…? – Marta zawiesiła głos.

Clark wyglądał na odrobinę zakłopotanego.

– Są czerwone, prawda? I błyszczące? Mają uchwyt?… I białe litery?

W jednej chwili wszystko stało się jasne. Wymarzone wiaderko Missie. Czerwone i błyszczące, z uchwytem i białym napisem SMALEC.

– Nie sugeruję, że Missie musi je od razu dostać, tylko dlatego, że o nie prosiła – wyjaśnił pospiesznie Clark. – Nie ma powodu, by myślała, że zawsze dostanie to, czego chce, gdy tylko poprosi. Ale jeśli uważasz, że jej to nie zaszkodzi... No i nie mogłem kupić go tylko jej, więc wziąłem też dla Nandry i Clae.

– Rozumiem.

– Sama zdecyduj, czy i kiedy im je dać – stwierdził, po czym odwrócił się i wyszedł z kuchni.

Marta podeszła do trzech czerwonych, błyszczących metalowych wiaderek. Trzy wiaderka smalcu – ma go więcej, niż są w stanie zużyć, a wkrótce zbliża się pora kolejnego jesiennego świniobicia. Co ona z tym wszystkim zrobi?

– Masz zbyt miękkie serce – mruknęła pod nosem, powstrzymując łzy wzruszenia. Myśl o szczęśliwym wyrazie twarzy Missie i jej błyszczących oczach, gdy w poniedziałek postawi przed nimi drugie śniadanie w nowych wiaderkach sprawiła, że sama nie mogła się tej chwili doczekać.

*

Kiedy Marta z dziewczynkami skończyła sprzątać, a na kuchence w miedzianym kotle podgrzewała się woda na sobotnią kąpiel, rodzina gromadziła się przy wieczornym posiłku.

– Pomyślałem, że gdyby coś się stało Ole Bobowi, będzie to mniej bolesne dla dzieci, jeśli zajmą się nowym pieskiem – powiedział Clark do Marty, kiedy odcedzała ziemniaki. Przyznała mu rację. Clark podszedł do stołu i pomagał dzieciom zasiąść do kolacji.

– Wiesz co, mamo? – odezwał się Clare. – Zatrzymałem się, by zobaczyć, co u pieseczka. Jest zwinięty w kłębek i śpi sobie spokojnie z Ole Bobem. Czy Ole Bob myśli, że jest jego mamą?

Marta się uśmiechnęła.

– Nie wydaje mi się, ale jeśli mały nie będzie go zbytnio zadręczał gryzieniem i bieganiem za nim, Ole Bob chętnie weźmie go do swojej budy i zaopiekuje się nim.

– On jest taki milutki – zawołała radośnie Missie. – Fajnie by było, gdyby mógł spać ze mną!

– O nie – powiedziała stanowczo Marta. – Miejsce zwierząt jest na zewnątrz, a nie w domu.

– A Pani Kicia... – zaczęła Missie. Marta uniosła brwi, czekając, aż Missie przyzna się, że kotka od czasu do czasu wchodzi na jej łóżko. Lecz Missie już się zorientowała, że lepiej zamilknąć, i nie dokończyła zdania.

– Macie już jakieś propozycje imion dla pieska? – zapytał Clark.

– Myślę, że można go nazwać Puma – stwierdził Clare.

– Puma? Psa nazywać pumą? – odezwała się Missie.

– Ma podobny kolor do pumy – spierał się Clare.

– A mnie się podoba Król albo Książę lub coś takiego – rozmarzyła się Missie.

– Takie imię dla małego szczeniaka? – zapytał sceptycznie Clare.

– Przecież on urośnie! – broniła się Missie.

– A co ty myślisz, Arnie? – zapytał Clark.

Arnie zajadał akurat ziemniaki z sosem, dopychając je do ust rączką. Kiedy trochę przełknął, odpowiedział:

– Ole Bob.

– Ale jak chcesz nazwać nowego pieska?

– Ole Bob.

– Ale przecież Ole Bob nazywa się... Ole Bob – podsumował niezdarnie Clark.

– Tak… – przyznał Arnie – Ale Ole Bob mi się podoba.

– Chcesz mieć Ole Boba i Ole Boba? – powtórzył Clare, tak jakby tylko on potrafił zrozumieć i zinterpretować propozycję małego Arniego.

– No… – potwierdził Arnie, kiwając głową. – Tak że teraz mamy... – dwa upaćkane ziemniakami paluszki uniosły się, by pokazać ilość – ...dwóch Ole Bobów.

Cała rodzina się roześmiała, ale w końcu wszyscy zgodzili się, że nic nie stoi na przeszkodzie, by nowy piesek też wabił się Ole Bob.

– On urośnie, wiesz? – powiedziała Missie tonem mędrca.

– No i też będzie kiedyś stary – dodał Clare. – Poza tym, kiedy ich będziemy wołać, to przyjdą razem.

Clark roześmiał się.

– W ten sposób zaoszczędzimy sobie czasu i kłopotu.

– Mały i duży Ole Bob – uśmiechnął się Arnie.

Tak się złożyło, że duży Ole Bob nie pozostał z nimi długo. Sprawdziły się przewidywania Clarka i odejście starego psa było o wiele łatwiejsze do zaakceptowania, kiedy dzieci miały młodego pieska, który biegał za nimi i deptał im po piętach.

Rozdział 14
Przyjaciółka Tommiego

Rok szkolny dobiegł końca niesłychanie szybko i nadszedł czas wakacji. Kilku starszych chłopców, którzy potrzebni byli do pomocy w wiosennych pracach na polu, zakończyło naukę wcześniej. Inni uczyli się do czerwca. Missie z okazji ukończenia pierwszej klasy przyniosła do domu bukiet polnych kwiatów i dojrzałe truskawki, które nazbierała do swojego czerwonego wiaderka. Niestety, upływ czasu sprawił, że straciło ono swój pierwotny blask.

Lato wypełnione było pracą w ogrodzie. Obfite zbiory sprawiły Marcie wielką radość. Zrywała wspólnie z dziećmi warzywa i owoce, a potem razem wyrażali Bogu wdzięczność za nie oraz za wszystkie Jego błogosławieństwa. Missie, Clae i Nandry używały teraz swoich czerwonych wiaderek do zbierania fasoli, kukurydzy i pomidorów. Clark był latem pochłonięty pracą bardziej niż w innych porach roku, ponieważ sąsiedzi pomagali sobie nawzajem przy żniwach.

Jesień znowu nadeszła szybko, a wraz z nią ekscytujące przygotowania do nowego roku szkolnego. Biedny Clare wciąż był za mały, by rozpocząć naukę – brakowało mu jednego roku – i uskarżał się, że musi zostać w domu z „maluchami”. Marta dziwiła się jego słowom, gdyż w domu oprócz niego był jeszcze tylko Arnie. Ale na szczęście te narzekania nie potrwały długo.

Clae i Missie nie mogły się doczekać powrotu do szkoły. Clae przez całe lato rozczytywała się w książkach, które jako dodatkową lekturę dostarczył jej pan Whittle. Był on zadowolony z jej postępów i nie omieszkał jej o tym powiedzieć.

Missie uczyła się chętnie i uwielbiała czytać młodszym braciom, jeśli tylko była w stanie utrzymać ich choćby przez chwilę siedzących spokojnie w jednym miejscu.

Tylko Nandry nie miała ochoty na dalszą naukę. Nie mówiła zbyt wiele na ten temat, aż do momentu, gdy zbliżało się rozpoczęcie szkoły.

– Nie wracam tam – zadeklarowała stanowczym głosem. – Nie chcę chodzić do szkoły z tymi wszystkimi małymi dziećmi.

Clark i Marta porozmawiali między sobą na ten temat i ostatecznie wyrazili zgodę. Mimo że robili to niechętnie, zdecydowali, że pozwolą Nandry zrezygnować ze szkoły.

– Skoncentrujemy się z Nandry na nauce prowadzenia domu i opiece nad dziećmi – powiedziała Marta. – Widzę, że ona ma zadatki na dobrą gospodynię, żonę i matkę. Może zajmowanie się domem jest dla niej jedyną ambicją? Umie już trochę czytać i pisać, a ja w wolnych chwilach mogę douczać ją w domu.

Clark skinął głową. Mając piętnaście lat, Nandry była wystarczająco odpowiedzialna, by zajmować się domem. Któryś z młodych mężczyzn z okolicy, w końcu na pewno ją wybierze i się oświadczy.

Tym razem Marcie nie było już tak trudno żegnać się z Missie, gdy wychodziła w poniedziałek rano do szkoły. Łatwiej radziła sobie też z chłopcami, gdy Nandry była na miejscu i mogła ich przypilnować. Z radością obserwowała, jak z natury nieśmiała dziewczyna zaczyna rozkwitać w atmosferze miłości i akceptacji.

Marta skorzystała z pomocy Nandry tym chętniej, że za dwa miesiące rodzina Davisów znowu miała się powiększyć. Wystarczyło kilka wskazówek, a Nandry była w stanie przejąć znaczną część opieki nad chłopcami. Zabierała ich ze sobą do kur, kładła Arniego w ciągu dnia do snu (Clare uważał, że drzemka w ciągu dnia jest dla małych dzieci) i pomagała we wszelkich obowiązkach domowych. Marta doceniała jej pomoc i często jej o tym mówiła.

Pewnego popołudnia Marta siedziała w zaciszu domowym przy stercie ubrań do zacerowania, kiedy usłyszała tętent końskich kopyt. Odłożyła trzymaną w ręce skarpetę i podeszła do okna.

– Tommie przyjechał – rzuciła przez ramię do Nandry, która akurat zwijała strudel. – Ciekawa jestem, co może go tu sprowadzać.

Podeszła do drzwi, by przywitać niespodziewanego gościa.

– Tommie! – zawołała. – Wejdź, proszę. Całe wieki się nie widzieliśmy!

Wszedł do kuchni i skinął głową w kierunku Nandry, która zaczerwieniła się i spuściła wzrok, nie przerywając pracy.

– Jak się miewają twoi rodzice? – dopytywała Marta.

– Dobrze, wszyscy mamy się dobrze. Mała Lizzie rośnie jak na drożdżach.

– Czyż ona nie jest słodka? – powiedziała Marta. Ostatni raz, kiedy widziała Elizabeth Anne, mała ćwiczyła swoje umiejętności samodzielnego chodzenia. Chwiejne kroczki nagradzano pochwałami, uściskami i całusami. Dziadkowie oraz młode ciocie i wujkowie byli nią zachwyceni.

Marta posmutniała na moment, kiedy przypomniała sobie, że mały Rett Marshall nie potrafi jeszcze prawidłowo i samodzielnie siedzieć. Wzięła głęboki oddech i ponownie skupiła uwagę na Tommiem.

– Słyszałam, że jesteś szczęśliwym posiadaczem własnego kawałka ziemi.

– Tak – odpowiedział dumnie. – Mam nawet chatkę. Nie jest za duża, ale na jakiś czas powinna wystarczyć.

– Zasiałeś już jakieś zboże?

– Nie, zabiorę się za to przyszłej wiosny.

Czyżby młody Tom wykazywał zainteresowanie Nandry? Jej myśli przerwał głos Toma.

– Nie miałabyś nic przeciwko temu, gdybyśmy na chwilkę wyszli na zewnątrz? Taki wspaniały dzień, że szkoda byłoby nie skorzystać z pogody.

Marta prędko zorientowała się, że zwraca się do niej, a nie do Nandry, więc sięgnęła po szal.

– Z przyjemnością – odpowiedziała. – Sama miałam ochotę wyjść i pospacerować, zanim przyjdą mrozy. Nandry, miej oko na chłopców, dobrze?

Dziewczyna przytaknęła i Marta wyszła, a Tommie za nią. W czasie spaceru rozmawiali o pogodzie, zbiorach, o swoich rodzinach... Kiedy doszli do rzeczki, Tom usiadł na chłodnej trawie i oparł się o pień drzewa. Marta bacznie go obserwowała. Z wyrazu jego twarzy widać było, że coś go gnębi. Tom wciąż jednak milczał. Podniósł z ziemi kawałek kory i przełamał go w palcach.

– Chodzi o dziewczynę, tak?

– Skąd wiedziałaś? – zapytał zaskoczony i podniósł głowę.

– To widać… – odpowiedziała i uśmiechnęła się.

– Tak, pewnie rzeczywiście po mnie widać.

Zamilkł na moment, po czym powiedział:

– Ona jest naprawdę wyjątkowa, Marto. Po prostu wspaniała. Muszę o tym z kimś porozmawiać. Ma nigdy by mnie nie zrozumiała. Jestem tego pewien.

Marta osłupiała. Jak to?

– Chyba nie doceniasz swojej mamy – zasugerowała.

– Nie sądzę. Gdyby Ma zechciała ją poznać… Wtedy by mnie zrozumiała. Ale obawiam się Marto, że na początku… Właśnie dlatego przyszedłem do ciebie. Ty znasz Ma. Czy mogłabyś… Czy mogłabyś z nią porozmawiać i…?

– A czy ta dziewczyna... pochodzi naszej z okolicy?

– Mieszka w górach ze swoim dziadkiem.

– A jak ma na imię?

– Owahteeka.

– O–wah–tee–ka… to brzmi jakby… – Marta przerwała w pół zdania, gdyż uświadomiła sobie, o czym mówi Tommie. – Ona jest… Indianką, tak? – dokończyła spokojnie.

Tom pokiwał głową.

– Tak, Tommie, teraz cię rozumiem – powiedziała w końcu. Patrzyła bezradnie na strapionego młodego człowieka i nie miała pojęcia, co mogłaby mu odpowiedzieć.

Odeszła kilka kroków na bok i starała się spojrzeć na to wszystko z właściwej perspektywy, ale jakoś nie mogła przebić się przez kłębiące się myśli i emocje. Drogi Ojcze – modliła się cicho, lecz gorliwie – proszę, pomóż nam to rozwiązać.

Podeszła z powrotem do Toma i usiadła na ściętym pniu obok niego.

– No, dobrze – zaczęła – czy mógłbyś mi coś więcej o niej opowiedzieć? Gdzie poznałeś Owahteekę? – zapytała, starając się poprawnie wymówić obco brzmiące imię.

Tom wziął głęboki oddech i zaczął swoją opowieść.

– Poznałem ją jesienią zeszłego roku. Szukałem w polu dwóch zabłąkanych krów. Przedostały się przez ogrodzenie i uciekły w góry. Wybrałem się konno na ich poszukiwanie. Nie znalazłem ich tego dnia, ale po drodze do domu natknąłem się na kępkę jagód – wielkich i soczystych. Zatrzymałem się i skubnąłem kilka. Potem postanowiłem nazrywać więcej dla Ma do ciasta, więc zdjąłem kapelusz i zbierałem do niego jagody. Nagle poczułem na sobie czyjś wzrok, więc podniosłem się, będąc niemal pewny, że zaraz ujrzę nad sobą czarnego niedźwiedzia czy pumę, a tam… stała dziewczyna z kruczoczarnymi oczami i włosami. Miała na sobie ubranie z koziej skóry zdobione paciorkami, ale najbardziej zaskoczyło mnie to, że się ze mnie śmiała. Próbowała tłumić śmiech, ale jakoś jej to nie wychodziło. Oczy jej się świeciły… zasłoniła twarz ręką. Zapytałem, co ją tak śmieszy, i okazało się, że ona rozumie po angielsku! Stwierdziła, że nigdy w życiu nie widziała, by jakiś indiański wojownik zbierał jagody, bo to przecież zajęcie dla dziewczyn. To mnie trochę zdenerwowało i powiedziałem, że być może ich wojownicy nie są wystarczająco inteligentni i nie wiedzą, jak wyśmienicie smakuje ciasto jagodowe. Przestała się śmiać, więc trochę ochłonąłem. Rozmawialiśmy przez chwilę i dowiedziałem się, że ma na mię Owahteeka, co oznacza Mały Kwiat. Po indiańsku czy po angielsku, jej imię brzmi bardzo ładnie.

Tom wziął głęboki oddech, po czym mówił dalej:

– Cóż, spotykaliśmy się potem wiele razy. W czasie zimowych miesięcy zawoziłem jej dziczyznę lub inną zwierzynę. Mieszka ze swoim dziadkiem, który nie chciał osiąść w rezerwacie, więc przeprowadził się daleko w góry, by żyć w samotności. Gdy pytałem, czy mógłbym pójść do niej do domu i spotkać się z dziadkiem, tylko potrząsała głową. On jest stary – bardzo stary. Właściwie jest jej pradziadkiem i kiedy go zabraknie, nie będzie miała żadnej bliskiej osoby. Mówi, że wtedy wróci do rezerwatu, że tam ją ktoś przyjmie lub też wyjdzie za mąż za jakiegoś indiańskiego wojownika. Ale ja nie chcę, by tak się stało.

Tommie popatrzył Marcie prosto w czy i wyznał:

– Marto, ja chcę ją poślubić. Kocham ją… – jęknął. – Jak mam o tym powiedzieć mamie i tacie?

Marta pokręciła głową. Biedny Tommie. Biedna Ma. I co na to powie Ben?

Wstała i naciągnęła na siebie szal, czując na plecach chłodny wiatr.

– Och, Tommie – powiedziała. – Nie wiem, po prostu nie mam pojęcia.

Tommie również podniósł się z ziemi.

– Ale porozmawiasz z nimi? Przynajmniej spróbujesz, prawda?

– Spróbuję – obiecała Marta. – Ale wiesz, Tommie, że to nie będzie łatwe… Ani dla twoich rodziców, ani dla jej dziadka.

– Wiem – odparł, z trudem przełykając ślinę. – Wiem, ale ja to wszystko już sobie przemyślałem. Mam własny kawałek ziemi, własny dom. To niewiele, ale pomyśl: ona mieszka zimą w namiocie ze skór. W porównaniu z tym moja chatka to wielkie dobrodziejstwo. Nie będziemy widywać zbyt wielu ludzi. Moja ziemia jest na uboczu, więc nie będziemy nikomu przeszkadzać. A ona będzie blisko gór… ona kocha góry. I będzie mogła spotykać się ze swoimi…

– Nie myślisz zbyt przewidująco, Tommie – przerwała mu Marta. – Kiedyś będziecie mieli dzieci… Jak to sobie wyobrażasz? Nie będziecie mogli na zawsze ukrywać ich przed swoimi rodzinami. Pomyśl o swojej mamie – o tym, jak bardzo cię kocha i jak bardzo kocha swoje wnuki.

Tommie zakrył twarz rękoma.

– To jest jedyne pytanie, na które nie znam odpowiedzi – powiedział, zniżając głos tak, że jego słowa stały się ledwo słyszalne. – Ale rozwiążemy to w swoim czasie – dodał, podnosząc głowę i patrząc jej prosto w oczy.

Marta nie miała pojęcia, co odpowiedzieć.

– Proszę, Marto, spróbuj porozmawiać z Ma – błagał Tom. – Jeśli Ma to zrozumie, przekona tatę… Proszę cię…

Marta westchnęła.

– Spróbuję – obiecała, lecz jej oczy wypełniły się łzami. – Naprawdę postaram się, ale nie jestem pewna, czy uda mi się ich przekonać.

Tommie podszedł do niej i mocno ją uścisnął.

– Dziękuję ci, Marto – wyszeptał. – O więcej nie proszę. A pewnego dnia zabiorę cię ze sobą na spotkanie z Owahteeką. Kiedy ją zobaczysz, przekonasz się, dlaczego… zrozumiesz moje uczucia. Teraz muszę już biec.

Boże, proszę, błogosław Tommiego – wyszeptała Marta, patrząc, jak odchodzi – i Owahteekę też.

Rozdział 15
Poszukiwanie pastora

Z początkiem października wszystkie jesienne zbiory zostały zakończone. W sobotę wczesnym popołudniem zwołano spotkanie lokalnej społeczności. Do uczestnictwa zaproszono wszystkich sąsiadów i tylko nieliczni nie skorzystali z okazji.

Zeke LaHaye przekazał wiadomość, że chociaż spotkanie bez wątpienia jest warte przybycia, trudno mu uporać się ze wszystkimi obowiązkami na farmie i nie wygospodaruje czasu, by wziąć w nim udział.

Sąsiedzi zdążyli się już zorientować, że Zeke LaHaye nie potrafił znaleźć wolnej chwili – ani po to, by przybyć na niedzielne nabożeństwo, ani by pomóc sąsiadowi w potrzebie, ani z żadnego innego powodu. Clark, któremu rzadko zdarzało się komentować postępowanie innych ludzi, zwierzył się kiedyś Marcie:

– To musi być jakieś pechowe gospodarstwo. Poprzedni właściciel, Jedd Larson, nic nie robił i pozostawiał ziemię leżącą odłogiem. A kolejny doprowadza siebie i ziemię niemal do wycieńczenia. Mam nadzieję, że ja nigdy nie stanę się tak łapczywy na grunty i pieniądze, by nie znajdować czasu dla Boga, rodziny czy przyjaciół.

Marta cicho przytaknęła. Całkowicie się z nim zgadzała.

Zebranie odbyło się w budynku szkolnym. Miał je poprowadzić Ben Graham. Kiedy szum rozmów zaczął ustawać, wstał i zwrócił się do zgromadzonych:

– Przyjaciele i sąsiedzi. Jestem przekonany, że wiecie, z jakiego powodu się tu zebraliśmy. Od dłuższego czasu nie mamy w okolicy żadnego duchownego. Dwa razy do roku mieliśmy to szczęście, że gościnnie przyjeżdżał do nas pastor, by wygłosić kazanie i udzielić ślubu młodym parom. Jesteśmy zdania, że nie jest to wystarczające, jeśli chcemy zapewnić naszym dzieciom nauczanie prawd Pisma Świętego. Również i my, starsi, potrzebujemy poznawać Słowo Boże, by przypominać sobie, co jest naprawdę w naszym życiu ważne. Jakiś czas temu spotkaliśmy się w gronie kilku osób i postanowiliśmy podjąć pewne kroki. Mamy już szkołę, której budynek przypomina nam wszystkim, jak wiele potrafimy uczynić, jednocząc się we wspólnym wysiłku. A teraz nadszedł czas, abyśmy razem podjęli kolejne działania.

Niektórzy w tym momencie zaczęli bić brawo, inni głośno wyrażali aprobatę dla słów Bena, który zdawał się tym zakłopotany, ale wkrótce zebrał się w sobie, odchrząknął i ciągnął dalej:

– To, co musimy w tej chwili zrobić, jest dla nas bardzo ważne. Musimy wybrać ze swojego grona dwóch lub trzech reprezentantów rady, która zajmie się poszukiwaniem pastora, czyli osoby odpowiedzialnej za regularne nabożeństwa, za pochówki i śluby, a przede wszystkim za głoszenie Słowa Bożego.

Ludzie znowu zaczęli klaskać. Ben spojrzał na Ma, jakby szukał u niej wsparcia. Zachęcony przez jej wyraz twarzy, podniósł rękę i poprosił o ciszę, by kontynuować.

– Proszę was, byście podali kilka nazwisk osób, które widzielibyście w tej radzie. Mogą to być dwie lub trzy osoby. Więcej wcale nie przysporzy efektywności, więc pozostańmy przy maksymalnie trzech.

Mężczyzna stojący z tyłu jako jednego z kandydatów do rady zaproponował Clarka Davisa. Marta usłyszała kilka przytakujących głosów z sali. Todd Stern zgłosił Bena Grahama, na co zebrani również zareagowali aprobatą. Pan Coffins z kolei wstał i donośnym głosem wysunął kandydaturę pana Wilbura Whittle’a. Nastała niezręczna cisza.

Marta podejrzewała, że ludzie na sali nie znają przekonań religijnych nowego nauczyciela. Rozszedł się odgłos szurania butami i pochrząkiwania.

Ben wystąpił do przodu.

– Słyszeliśmy wszyscy kandydaturę podaną przez pana Coffinsa. Panie Whittle, czy chciałby pan pomóc przy wyborze nowego pastora?

Pan Whittle uroczyście wstał z miejsca.

– Wierzę, że moje szerokie znajomości na Wschodzie mogą okazać się znacząco pomocne dla naszej rady – stwierdził, starannie modulując głos.

– Więc chciałby się pan przysłużyć naszej społeczności? – zapytał Ben.

– Oczywiście, oczywiście – potwierdził pan Whittle. – Wierzę, że stała obecność pastora będzie wielce korzystna dla naszej społeczności.

– Dziękujemy panu, panie Whittle. – Ben rozejrzał się po zebranych. – Usłyszeliśmy trzy kandydatury: Clarka Davisa, moją oraz pana Whittle’a. Czy zgadzacie się z tymi propozycjami?

– Niech tak będzie – padł głos z tyłu sali.

– Będziemy głosować – zdecydował Ben. – Kto się zgadza, niech powie „tak”, kto jest przeciw, niech powie „nie”.

Nie było żadnych sprzeciwów, więc klamka zapadła.

Po spotkaniu pan Whittle podszedł do Clarka i Bena. Ukłonił się grzecznie Ma i Marcie, które rozmawiały obok swoich mężów.

– A więc panowie – zaczął formalnym głosem – znam osobiście wielu studentów seminarium, którzy bez wątpienia mogliby spełnić nasze oczekiwania. Czy chcecie, bym zaczął działać i napisał do nich w imieniu naszej rady?

Ben spojrzał niepewnie, lecz Clark odpowiedział:

– Myślę, że mógłby pan przygotować listy, wolelibyśmy jednak najpierw dowiedzieć się czegoś więcej na temat kandydatów, do których będzie się pan zwracał.

– Jak najbardziej – stwierdził pan Whittle. – Przygotuję krótką prezentację każdego z nich, a później skontaktuję się z tymi, których kandydatury panowie zaakceptujecie.

– Prezentację, mówi pan? Czyli coś w rodzaju opisu postaci…

– Dokładnie, dokładnie tak.

– A więc niech pan tak zrobi, panie Whittle – zawyrokował Clark – a potem wspólnie we trzech przeanalizujemy pańską listę kandydatów.

– W porządku, panowie – powiedział pan Whittle, po czym odszedł w poczuciu dumy i samozadowolenia.

*

Nowy nauczyciel słyszał już wiele o ludziach z Zachodu. Panowała opinia, że są niedostępni i nie lubią dopuszczać do głosu ludzi spoza swego kręgu. Okazało się jednak, że on po zaledwie rocznym pobycie tutaj stał się członkiem ważnej, można by rzec – bardzo ważnej – rady. Był pewien, że udział w niej jeszcze bardziej umocni jego pozycję.

Udał się więc do swojego pokoju u Watleyów i próbował przypomnieć sobie, kto mógłby być najlepszym kandydatem na pastora. Znał wielu studentów, którzy tak jak i on być może byliby nawet chętni do przybycia na Zachód i spróbowania tutaj nowego życia.

Zachód miał swoje ujemne strony – musiał to przyznać – ale można tu było znaleźć wiele rzeczy, które to rekompensowały. Jedną z nich – w jego przypadku – była panna Tessie LaHaye. Młode kobiety na Wschodzie przejawiały niezbyt miły nawyk odwracania się do niego plecami, gdy tylko zobaczyły go na horyzoncie. Tessie nie wykazywała tego rodzaju nieśmiałości. To prawda, miała zaledwie osiemnaście lat, a on trzydzieści dwa, ale ludzie na Zachodzie byli bardziej wyrozumiali dla takich społecznych subtelności. Postrzegał ją jako bardzo miłą młodą damę, a ona równie chętnie zdawała się akceptować go jako kawalera do wzięcia. W rzeczy samej czuł, że była pod wrażeniem jego melonika i białych cholewek. Zamierzał rozpocząć zaloty do panny Tessy w niedługim czasie. Chciał jak najszybciej się przekonać, czy ta młoda dama go zechce. A to dzisiejsze spotkanie, podobnie jak członkostwo w radzie, dodawało mu pewności siebie, jakiej bardzo ostatnio potrzebował. Bez wątpienia musiał być bardzo ostrożny, gdyż pani Watley najwyraźniej upatrzyła go sobie dla swojej najstarszej córki. On jednak pragnął trzymać się z dala od tej kłopotliwej dla niego sytuacji. Zasiadł więc przy biurku w celu opracowania swojej listy.

Rozdział 16
Rozmowa z Ma

Marta nie mogła już dłużej odkładać spotkania z Ma. Wiedziała, że w końcu musi się zdobyć na tę poważną rozmowę. Obiecała to Tommiemu i on liczył na jej wsparcie. Wkrótce przyjdzie zima i śniegi, a wtedy wyprawa stanie się trudniejsza, a poza tym im później, tym bardziej będzie zmęczona fizycznie i emocjonalnie.

Jaki powinnam podać pretekst dla swoich odwiedzin? – zastanawiała się, lecz żaden odpowiedni pomysł nie przychodził jej do głowy. Tak czy inaczej, postanowiła się do niej wybrać, nawet bez uzasadnionego powodu.

Clark jak zwykle udawał się w sobotę do miasta, więc Marta zwróciła się do niego:

– Wiesz, pomyślałam, że pojadę z tobą, jeśli ci to w niczym nie przeszkodzi…

Jej propozycję zdawał się przyjąć z zadowoleniem.

– Z przyjemnością – odpowiedział. – Nieczęsto zdarza mi się pokazywać w mieście z moją piękną żoną.

– Och, nie to miałam na myśli, Clark. Nie pojadę z tobą do miasta – powiedziała szybko, tłumacząc się. – Chciałabym zatrzymać się na pogawędkę u Ma w czasie, gdy będziesz załatwiał swoje sprawy.

Jego uśmiech zadowolenia nieco przygasł, ale nie do końca.

– No to przynajmniej przez kawałek drogi będę mógł się cieszyć z twojego towarzystwa.

Marta poinformowała dziewczynki o swoich planach. Nandry, wydawała się zadowolona, że zajmie się dziećmi i będzie przez chwilę panią domu.

Marta narzuciła płaszcz i zawiązała na głowie czepek. Płaszcz nie dopinał się w poszerzonej już mocno talii, więc musiało jej wystarczyć naciągnięcie go, ile się tylko dało.

Clark podał żonie rękę i spoglądał na nią, kiedy niezgrabnie i z trudem wsiadała na wóz.

– Jesteś pewna, że to najlepszy czas na przejażdżkę wozem po wyboistej drodze? – zapytał.

– Nie zaszkodzi mi – zapewniła go.

Zauważyła jednak, że tym razem Clark jechał naprawdę ostrożniej niż zwykle.

Zaskoczenie Ma w chwili, gdy otwierała drzwi, zamieniło się błyskawicznie w radość.

– Marto, ale się cieszę, że przyjechałaś, dopóki jeszcze możesz…

Marta z ulgą przyjęła jej słowa, świadczące o tym, że Ma traktuje jej wizytę jako czysto towarzyską. Była to najprawdopodobniej ostatnia okazja do spotkania przed rozwiązaniem.

Popijając kawę, rozmawiały o wielu sprawach codziennego życia. W czasie pogawędki obie zajęte były robótkami ręcznymi. Marta kątem oka zerkała na zegar, zdając sobie sprawę, że nie może zbyt długo zwlekać z poruszeniem kluczowego tematu. W końcu wzięła głęboki oddech i zaczęła:

– Wiesz, jakiś czas temu odwiedził mnie Tommie…

Ma podniosła wzrok, zaintrygowana nie tyle słowami Marty, co tonem, z jakim je wypowiedziała.

– Chciał ze mną porozmawiać – wyjaśniła Marta.

Zapadła chwila milczenia.

– Chodzi o dziewczynę, tak?

– Wiesz już coś o niej?

– Nie, na razie się tylko domyślam. Widzę to po nim, ale Tom niczego nie zdradza. W ogóle nic o niej nie mówi. Próbowałam kilka razy go o to zagadnąć, ale on się wycofuje.

Ponownie nastała cisza.

– Czy coś jest z nią nie tak? Powiedz mi, Marto.

Marta przełknęła ślinę.

– Nie, nie o to chodzi… ona jest… jest po prostu inna… cóż, naprawdę inna.

– Co to znaczy „inna”?

Marta niemal zachłysnęła się kolejnym łykiem kawy. Chciała opóźnić to, co nieuniknione – przedstawienie Ma całej prawdy.

– Wiesz, ta dziewczyna, którą Tommie bardzo kocha… – zatrzymała się na chwilę, a potem przyspieszyła – którą on naprawdę bardzo kocha… Ma, ja widziałam, w jaki sposób o niej mówił… Jak wtedy wyglądał… I wiesz, ta dziewczyna… ma na imię Owahteeka.

Marcie wystarczyło spojrzeć na Ma, by wiedzieć, że wszystko zrozumiała. Jej druty przestały dźwięcznie uderzać jeden o drugi, twarz zrobiła się blada, a w oczach pojawił się wyraz cierpienia.

– Tommie? – wyszeptała.

– Tak… no, bo wiesz… – Marta czuła, że musi jej szybko wszystko wyjaśnić. – To stało się dla Tommiego całkiem nieoczekiwanie. Widzisz, uciekły mu kiedyś krowy i szukał ich w wiosce w górach. Tam zatrzymał się wśród krzewów jagodowych, żeby nazbierać trochę owoców na ciasto. I wtedy… ta dziewczyna też przyszła na jagody. Zaczęli ze sobą rozmawiać. Ona rozumie po angielsku… i tak się poznali. Ta znajomość trwa już kilka miesięcy. I wiesz, Tommie ją kocha i wygląda na to, że ona też go kocha.

Ma odłożyła na bok swoją robótkę i wstała z krzesła.

– Ale on nie może z nią być, oni nie mogą… Nie rozumiesz tego? To nie jest tak… to zawsze prowadzi do smutku, żalu. Zawsze.

– Rozumiem – odparła spokojnie Marta. – Ale Tommie tego nie zrozumie.

– A co on powiedział? I jaka jest reakcja jej rodziców, jej plemienia?

– Ona nie ma rodziców ani nikogo poza dziadkiem. Jeszcze mu o tym nie powiedzieli. Owahteeka myśli… ona uważa, że powinni poczekać – zakończyła niezręcznie Marta.

– Poczekać! – powtórzyła Ma. – Jakby czekanie mogło ustrzec go przed zrobieniem czegoś tak głupiego! A może jest jeszcze coś, o czym nie wiemy?

– Nie wiem – odpowiedziała Marta, ostrożnie dobierając słowa. – Z tego, co Tom opowiadał o dziadku, wynika, że to staruszek i prawdopodobnie wkrótce odejdzie. Nie sądzę, by ona zamierzała mu o tym powiedzieć. Po prostu poczeka, aż umrze i wtedy się pobiorą. Ja myślę, że tak chcą zrobić – skończyła pospiesznie.

– Dobry Boże! – modliła się na głos Ma, niemal płacząc. – Co my teraz zrobimy?

Marta westchnęła i oparła się o krzesło. Kimże była, by dawać rady kobiecie takiej jak Ma Graham?

– Cóż, wydaje mi się – zaczęła, ważąc słowa – że masz tylko dwa wyjścia. Możesz walczyć, a wtedy prawdopodobnie stracisz Tommiego... lub zaakceptować ten związek i indiańską synową.

Kiedy Ma nerwowo przechadzała się pomiędzy stołem a kuchenką, Marta próbowała wyczytać coś z wyrazu jej twarzy. Nagle Ma zatrzymała się i wyprostowała ramiona.

– Marto – powiedziała – właśnie przyszło mi do głowy trzecie rozwiązanie. Nie będę walczyła ani nie będę go zachęcała do tego związku. Najlepsze, co mogę zrobić, to modlić się.

– Modlić się? Ale jak?

– Zwyczajnie. To przecież nie może się udać! Nie chcę, aby mój Tom cierpiał. Wnuki, które nie są ani białe, ani ciemne, tak naprawdę są niczyje… nie, to nie może się wydarzyć, Marto…

– Ma, jeśli tak właśnie będziesz się modlić – mówiła spokojnie i wolno Marta – to czy w ten sposób będziesz Boga prosić, czy raczej wydawać Mu polecenia?

Ramiona Ma opadły, a po jej policzkach spłynęły łzy. Nawet nie podniosła ręki, żeby je wytrzeć. Wreszcie po chwili walka tocząca się wewnątrz niej jakby osłabła. Ma usiadła ciężko na krześle naprzeciw Marty.

– Masz rację, Marto. Chciałabym się modlić, żeby Bóg to wszystko przerwał. Naprawdę mnie to przeraża. Czuję, że do niczego dobrego to nie doprowadzi. Będę się modlić, będę gorliwie błagać, starając się szczerze mówić Bogu: „Niech się dzieje Twoja wola”. Ale powiem ci, Marto... nie wydaje mi się, że Bóg chce, aby dwoje ludzi różnych ras wchodziło w związek małżeński i wychowywało dzieci, które potem nie wiadomo gdzie przynależą. Bóg nie popiera mieszania idei, kolorów skóry, nie chce bólu i cierpienia na skutek odrzucenia czy upokorzenia. Jak mógłby do czegoś takiego dopuścić?

Ma nie oczekiwała odpowiedzi i przerwała swój wywód. Siedząc, pocierała nerwowo swoje spracowane ręce.

– Czeka mnie długa rozmowa z Benem na ten temat – powiedziała w końcu. – A potem we dwoje spróbujemy jakoś przemówić Tommiemu do rozsądku. To dobry chłopak, Marto. On ma głowę na karku. Zrozumie, że nic dobrego z tego nie wyjdzie, nic dobrego dla niego ani dla niej.

Marta żałowała, że Ma tak kategorycznie postawiła sprawę, nie pozostawiając Bogu miejsca do działania. Nie mogła w tej sytuacji zrobić nic innego, jak przytaknąć. Czuła, że nie wypełniła misji, z którą tu przyjechała, a przecież obiecała Tommiemu. Może Ma miała rację. Kimże ja jestem – zastanawiała się Marta – by znać właściwy sposób rozwiązania tej sytuacji? I na pewno, jeśli Ma jest w błędzie, a będzie się szczerze modliła w tej sprawie, Bóg jej to objawi. Ale to może wymagać czasu.

Biedny Tommie. Marta cierpiała razem z nim. Domyślała się, że niezależnie od tego, jak wszystko się dalej potoczy, chłopak i tak będzie cierpiał. Gdyby tylko można mu było tego oszczędzić. Miała nadzieję, że Clark jest już w drodze powrotnej z miasta. Czuła, że byłoby niezręcznie tak dla niej, jak i dla Ma, gdyby ta wizyta się przeciągała. Nie mogła się też doczekać, by w drodze do domu o wszystkim opowiedzieć mężowi.

Rozdział 17
Wizyta u Wandy

Marta uwijała się przy kuchennym stole, przyrządzając ulubiony deser męża. Clare wrócił właśnie z podwórka, przysunął sobie krzesło i wszedł na nie, by przyjrzeć się temu, co robi mama.

– Jesteś zła na tatę? – zapytał, dotykając głową jej łokcia.

Marta przerwała wałkowanie ciasta i spojrzała na synka.

– Co masz na myśli?

– To jego ulubione ciasto – wyjaśnił Clare – zawsze je robisz, jak się na niego gniewasz.

Zeskoczył z krzesła i zanim Marta zdążyła odpowiedzieć, już go nie było. Słowa te zabrzmiały jak zwykłe stwierdzenie faktu, bez większego znaczenia, więc nawet nie czekał na jej wyjaśnienie. Marta zmarszczyła brwi i dopiero po dłuższej chwili kontynuowała wałkowanie ciasta.

Czyżbym naprawdę tak robiła? – zastanawiała się. A jeśli tak, to czy jest to aż tak ewidentne? Tak naprawdę wcale nie pokłóciła się z Clarkiem. Chciała jedynie wkupić się w jego łaski, by poprosić go o przygotowanie zaprzęgu na popołudniowy wyjazd do Wandy. Clark bynajmniej nie był typem mężczyzny, który trzyma swoją żonę na uwięzi, ale tym razem był stanowczy, gdyż zbliżał się czas porodu. Marcie nietrudno było przewidzieć, że mąż nie chce, by wychodziła teraz z domu. Dlatego pomyślała sobie, że może jego ulubiony deser wprowadzi go w nieco bardziej ugodowy nastrój… a tu nagle zjawił się mały, bystry Clare. Jeśli z taką łatwością potrafił ją rozszyfrować, zapewne i Clark nie będzie miał z tym żadnych trudności.

Marta wzruszyła ramionami i kiedy wkładała ciasto do piekarnika, uśmiechnęła się krzywo. Jej mężczyźni doskonale ją znali. Prawdopodobnie niezbyt mądrym pomysłem było wybierać się w podróż właśnie teraz, ale naprawdę czuła, że powinna porozmawiać z Wandą.

Wśród sąsiadów krążyły pogłoski, że z dzieckiem Marshallów jest coś nie tak. Marta modliła się, by te plotki nie dotarły do Cama i Wandy. Wiedziała, że niewiele może zrobić. Miała jednak nadzieję dowiedzieć się, czy Wanda jest w ogóle świadoma tego, że jej synek jest… po prostu inny. Sądziła, że jeśli Wanda zaakceptuje ten fakt, uchroni ją to przed zranieniem na wypadek, gdyby dotarły do niej jakiekolwiek pytania czy komentarze ze strony „życzliwych” sąsiadów.

Ciasto wyrosło wspaniale. Clark musiał poczuć jego zapach, zanim jeszcze wszedł do kuchni.

– Mmm! – zawołał od progu. – Strudel jabłkowy! Aż mi ślinka cieknie.

Marta uśmiechnęła się, lecz wciąż nie była pewna, jak wyrazić swoją prośbę. Nandry przyprowadziła Arniego, umyła mu w misce ręce i dołączyli do wszystkich siedzących przy stole.

Posiłek mijał w przyjemnej atmosferze, ale dało się wyczuć pośpiech. Clark miał coś pilnego do załatwienia i chciał jak najszybciej wrócić do pracy. Marta wiedziała, że powinna wykorzystać okazję, zanim mąż uda się do swoich zajęć.

– Będzie ci dzisiaj po południu potrzebny wóz? – zaczęła.

Clark spojrzał na nią przenikliwym wzrokiem.

– A co? Zamierzasz wyzbierać kamienie z pola?

Marta czuła, jak fala ciepła oblewa jej policzki. Lecz zamiast zaripostować, zdołała opanować swój głos i powiedziała cicho:

– Pomyślałam, że wybiorę się z krótką wizytą do Wandy.

– Może się ona okazać krótsza, niż planujesz…

Marta z irytacją przyjęła jego uwagę.

– Och, Clark – rzuciła zniecierpliwiona – rodziłam już dwa razy. Myślisz, że gdyby się miało zacząć, nie wiedziałabym o tym?

Clark nie wyglądał na przekonanego.

– „Tak niespodzianie, jak bóle na brzemienną” – wyrecytował, patrząc na nią znacząco.

Marta była pewna, że to już ostateczne słowo męża.

Clark dokończył kawę w milczeniu i wstał.

– Wiesz co? – powiedział, zakładając kurtkę. – Jeśli tak bardzo potrzebujesz zobaczyć się z Wandą, to zawiozę cię do niej.

– A co z twoją pracą?

– Nie ucieknie.

– Ale to nie jest konieczne – odparła Marta – sama dam sobie radę. Naprawdę, Clark, nie ma potrzeby, żebyś…

– Albo cię zawiozę, albo nigdzie nie jedziesz. Zdecyduj, co wolisz – postawił sprawę jasno, sugerując tonem głosu, że dyskusja skończona.

Marta przełknęła ślinę. Ależ ty jesteś uparty. Prawie tak samo jak Jedd Larson – pomyślała, ale nie wypowiedziała tego na głos.

– W porządku – stwierdziła, wciąż tłumiąc w sobie złość. – Będę ci zobowiązana, jeśli mnie zawieziesz.

– Będę gotowy za piętnaście minut – powiedział i poszedł szykować konie.

Marta wstała od stołu i wyładowywała swoją złość przy zmywaniu naczyń, głośno je odstawiając.

– Mamo, pewnie zrobisz drugi deser jabłkowy? – zagadnął Clare.

Miała ochotę go trzepnąć.

– A ty chłopcze – powiedziała zamiast tego – w tej chwili wyjdziesz i przyniesiesz drewna na opał. Ma być pełna skrzynka, aż po brzegi… i to prędko.

Clare wyszedł posłusznie, a Marta wiedziała, że postąpiła nie w porządku. Chłopak był przyzwyczajony do przynoszenia drewna, nie było to dla niego nic dotkliwego, ale nie powinna była wyładowywać na nim swoich frustracji, każąc mu to robić.

Podróż do Marshallów odbyła się w milczeniu. Marta wciąż była rozzłoszczona, a Clark nie czynił żadnych starań, by ją z tego stanu wyprowadzić. Kiedy przybyli na miejsce, Clark udał się zaraz do obory, gdzie Cam naprawiał uprząż, a ona poszła zobaczyć się z Wandą. Mały Rett leżał na kocu na podłodze.

Oczy Wandy promieniały, kiedy opowiadała o swoim synku.

– Umie już całkiem ładnie siedzieć – powiedziała Marcie i podeszła do niego, by to zademonstrować.

Ale Wando – chciała zaprotestować Marta – on ma półtora roku. Powinien już chodzić, a nawet biegać! Powinien już biegać za swoim tatą i powtarzać pojedyncze słowa! A ty zachwycasz się tym, że wreszcie umie siadać?

Oczywiście nie odezwała się. Ledwo się uśmiechała, obserwując starania Retta, który chwiał się, próbując utrzymać pionową pozycję przy siedzeniu, podtrzymywany przez mamę, która łapała go za każdym razem, gdy tylko za bardzo się przechylił. Wanda bardzo entuzjastycznie o nim opowiadała. Wkrótce potem do izby weszli mężczyźni.

Usiedli przy małym stole, kiedy Martę chwycił pierwszy skurcz. Pojawił się z zaskoczenia. Zesztywniała i starała się oddychać powoli, regularnie. Wkrótce znów poczuła się normalnie i miała nadzieję, że nikt tego nie zauważył. Za kilka minut nadszedł kolejny i wtedy poczuła na sobie wzrok Clarka. Kiedy na niego spojrzała, widziała, że bacznie się jej przypatruje. A więc już zauważył.

Clark odmówił drugiej filiżanki kawy i powiedział, że muszą już wracać do domu.

Cam, wciąż chwaląc się chłopcem, wstał od stołu i poszedł z Clarkiem po zaprzęg.

Marta uśmiechnęła się dzielnie, kiedy żegnała się z Wandą, ale w duchu modliła się, żeby Clark się pospieszył.

Jak na komendę, zaprzęg podjechał pod drzwi i Clark zeskoczył, by pomóc Marcie wejść na wóz. Jechali do domu w znacznie szybszym tempie niż do Marshallów.

– Dasz radę? – zapytał Clark w pewnej chwili. Marta pokiwała głową, trzymając ręce mocno splecione przed sobą, kiedy nadchodził kolejny skurcz.

– Posłałem Cama po lekarza.

Marta poczuła przypływ wdzięczności. Zniecierpliwienie i złość na męża, kiedy on tylko okazał troskę o jej dobro, wydawały się teraz małostkowe i krótkowzroczne.

Mała dziewczynka przyszła szczęśliwie na świat w obecności lekarza dokładnie o piątej dwadzieścia po południu.

Missie, Clare i Arnie w milczeniu podziwiali malucha. Clae i Nandry również entuzjastycznie powitały nowego członka rodziny Davisów.

– Mamo, czy możemy ją nazwać Elvira? – zapytała Missie.

– Jeśli wam się podoba… – odpowiedziała Marta.

– Bardzo. Czytałam historię o pewnej Elvirze w książce, którą pożyczył mi pan Whittle. Myślę, że to ładne imię.

To był pierwszy poród Marty, przy którym nie była obecna Ma. Ale w kolejnych dniach Nandry dzielnie zajmowała się domowymi obowiązkami. Marta była pod wrażeniem efektywności jej pracy.

– Nandry – powiedziała, kołysząc dziecko po karmieniu – po prostu nie wiem, jak byśmy sobie bez ciebie poradzili.

Nandry obdarzyła ją nikłym uśmiechem i wróciła do przygotowywania kolacji.

Rozdział 18
Nowy pastor

Pan Whittle bardzo poważnie potraktował swoje zadanie. Sporządził dokładne opisy wszystkich potencjalnych kandydatów na pastora, zawierające ich pochodzenie, usposobienie, wykształcenie, po czym przedstawił je Clarkowi i Benowi.

Spośród ośmiu rozważanych, rada skupiła się na trzech najbardziej im odpowiadających kandydaturach. Pan Whittle, jako osoba kontaktowa, został upoważniony do wystosowania do nich oficjalnych pism. Uczynił to z wielkim rozmachem, opisując dokładnie lokalną społeczność, pionierską gorliwość osadników i ich głęboką pobożność. Bezzwłocznie rozesłał listy. Członkowie rady oczekiwali odpowiedzi z ogromną nadzieją i swego rodzaju niepokojem.

W końcu nadszedł pierwszy list od kandydata, w którym ten dziękował za zainteresowanie jego osobą, a stanowisko było rzeczywiście warte uwagi, lecz po przemodleniu sprawy nie odczuwał „Bożego prowadzenia” w tym kierunku. Ben zastanawiał się, czy powodem odmowy nie było zbyt niskie wynagrodzenie, jakie mu zaproponowali.

Następnie przyszła odpowiedź od kandydata numer dwa. Z żalem rezygnował z tak wspaniałej okazji, lecz za miesiąc zamierzał wstąpić w związek małżeński, a jego przyszła żona jest bardzo wątłą osobą i nie śmie prosić jej, by udała się z nim w tak daleką podróż.

– Pewnie przyzwyczaił się do ciepłego fotela i kapci – mruknął pod nosem Ben.

W końcu odezwał się trzeci z kandydatów. Bardzo dokładnie przemyślał propozycję i długo się nad nią zastanawiał, ale nie był w stanie dać im odpowiedzi teraz. Być może w najbliższym czasie to uczyni.

– Zapewne liczy na jakąś inną, lepszą posadę – wymamrotał Ben i wykreślił jego nazwisko z listy.

Ponownie rozważono pięć pozostałych kandydatur. Według Clarka i Bena żadna z tych osób nie wydawała się spełniać oczekiwań tutejszej społeczności, lecz nauczyciel był przekonany o ich kompetencjach.

– Weźmy na przykład pastora Knutsona – powiedział entuzjastycznie. – Dopiero co ukończył siedmioletnią naukę w seminarium. Będzie z niego wyśmienity pastor!

Clark i Ben zastanawiali się jednak, dlaczego edukacja zajęła mu tak wiele czasu. W końcu zgodzili się, by pan Whittle skontaktował się z pastorem Knutsonem, a także z pastorem Thomasem, którego nazwisko również znalazło się na pierwszej liście. Po pewnym czasie przyszła odpowiedź od pastora Knutsona, deklarującego, że największym pragnieniem jego serca jest głosić Ewangelię pogrążonym w grzechu ludziom Zachodu.

W tej sytuacji zwołano spotkanie lokalnej społeczności, by poinformować o kandydacie oraz poczynić ostateczne plany związane z jego przyjazdem. Ludzie poparli wybór rady i zgodzili się co do tego, że pastor również zamieszka w posesji Watleyów. Pokój pana Whittle’a był dość duży, więc mogli w nim postawić łóżko i biurko. Pan Whittle był bardzo zadowolony ze wszystkich tych ustaleń. Będzie mógł odnowić znajomość z pastorem, a możliwość prowadzenia ciekawych dyskusji z osobą reprezentującą podobny stopień wykształcenia podniesie jego morale. W społeczności tej nie znajdował on bowiem dla siebie zbyt wielu intelektualnych partnerów. Poza tym jego zamiary względem Tessie zostały przyjęte przychylnie i nie mógł się doczekać, kiedy będzie mógł porozmawiać z kimś o tej nowej, ekscytującej dziedzinie życia.

Niedzielne nabożeństwa miały odbywać się w budynku szkolnym. Pomieszczenie było ciasne, lecz jakoś się pomieszczą.

Wszyscy byli bardzo podekscytowani. Dobrze będzie mieć na stałe własnego pastora, który będzie błogosławił małżeńskie pary i rodzące się dzieci oraz odprawiał pogrzeby. Pastor jest potrzebny cały czas, a nie raz czy dwa razy do roku, będąc przejazdem w ich stronach. W głębi duszy nauczyciel żywił nadzieję, że niedługo i on osobiście stanie przed pastorem Knutsonem, z Tessie jako panną młodą u swego boku. Pozostawała do rozwiązania jeszcze jedna sprawa, a mianowicie, gdzie zamieszka ze swoją żoną. Wcześniej przyszło mu do głowy, że mogłaby wprowadzić się do niego do Watleyów, ale potem dowiedział się, że zamierzają tam ulokować również pastora. Mimo wszystko był pewien, że sprawa jakoś sama się rozwiąże.

Wszystkie ustalenia związane z nowym duchownym zostały zaakceptowane. Ludzie nie mogli się doczekać pierwszego niedzielnego nabożeństwa. Zaplanowano je na piętnastego marca. W oczekiwaniu na to ważne dla lokalnej społeczności wydarzenie, zimowe miesiące minęły szybko.

Krótko po narodzinach Ellie przyjechała do Marty Ma Graham. Martę bardzo uradowały jej odwiedziny, nie tylko dlatego, że mogła pochwalić się maleństwem. Po prostu cieszyła ją możliwość porozmawiania z przyjaciółką. Pogawędki z Ma zawsze były ekscytujące i obfitowały w nowiny. Tym razem jej twarz promieniała.

– Muszę ci coś powiedzieć, Marto. Już wkrótce będę miała drugiego zięcia – rzekła rozradowana, kiedy siadały przy kawie.

Marta popatrzyła zaskoczona i od razu udzielił jej się entuzjazm Ma.

– Naprawdę? Czy to znaczy, że Nellie…? – zawiesiła głos.

– Tak, Nellie!

– Nie wiedziałam, że…

– Nikt nie wiedział. Ja sama dowiedziałam się niedawno. A ten młody człowiek…. Ach, wciąż nie mogę wyjść z podziwu, że w końcu odważył się na oświadczyny, ponieważ z natury jest bardzo nieśmiały…

– A kto to taki?

– Shem Vickers.

– Nie! Naprawdę?

Obie kobiety wybuchnęły śmiechem.

– Wyobrażasz to sobie? – spytała Ma, wciąż zdumiona. – Tak naprawdę trochę lepiej poznałam tego chłopaka dopiero kilka tygodni temu. Jest całkiem sympatyczny, mimo że nie ma zbyt wiele do powiedzenia.

Marta stłumiła śmiech.

– Biedny chłopak niewiele miał w życiu okazji, żeby się swobodnie wypowiedzieć. Ale z pewnością jest dobrym słuchaczem... o ile nie ma już dość ciągłego słuchania.

– Tak, pani Vickers potrafi mówić za wszystkich – dodała Ma z wyrozumiałością.

– To kiedy wesele?

– Jak tylko będziemy mieć nowego pastora. Prawdopodobnie w kwietniu.

Marta przyjęła wieści z uśmiechem.

– To wspaniale. Tak bardzo się cieszę, że odnaleźli szczęście!

– Nellie to dobra dziewczyna. Będzie mi jej brakowało, ale jest tak podekscytowana swoimi planami i perspektywą własnej rodziny, że cieszę się razem z nią.

– Będzie dla Shema dobrą żoną, jestem tego pewna.

Marta podała Ma talerz z ciasteczkami i zapytała dyskretnie:

– Ma, a czy rozmawialiście z Benem na temat Tommiego?

Ma pokiwała głową, a z jej twarzy zniknął uśmiech.

– Tak, rozmawialiśmy z Benem, a potem jeszcze z Tomem. Ben wcale nie martwi się tą sytuacją. Najpierw może trochę się przejął, ale potem, kiedy wszystko przemyślał, powiedział, że co ma być, to będzie. Ja naprawdę nie chcę zranić Toma ani tej jego dziewczyny. Wolałabym, żeby to był tylko zły sen, z którego człowiek się budzi i już jest po wszystkim.

Ma siedziała, kręcąc głową i wpatrując się w podłogę.

– Jestem pewna, że wszystko dobrze się ułoży – starała się, by jej głos zabrzmiał przekonująco. – Tommie to mądry chłopak.

– Tommie jest zbyt zakochany, by trzeźwo myśleć – odpowiedziała Ma. – Nigdy nie widziałam tak zadurzonego młodego człowieka. Chce przyprowadzić ją do domu, by nam ją przedstawić.

– To wspaniale – odpowiedziała Marta, po czym zaraz zorientowała się, że mogła urazić przyjaciółkę swoim entuzjazmem.

– Nie wiem, czy tak wspaniale, Marto – odpowiedziała powoli Ma. – Jeśli się na to zgodzimy, to tym samym wyrazimy nasze błogosławieństwo nad tym związkiem. A poza tym, myślisz, że nasze dzieciaki potrafiłyby utrzymać język za zębami? Oczywiście, że nie! Rozniosłyby wieści po szkole i cała okolica by się dowiedziała. To nie jest najlepszy pomysł.

Marta bardzo współczuła Ma z powodu jej wątpliwości, ale również martwiła się o Tommiego. Wydawało się, że nie ma takiego wyjścia z sytuacji, które nie byłoby bolesne dla jednej czy drugiej strony, albo nawet dla obu.

– Ma, chciałabym jeszcze raz porozmawiać z Tomem – podsumowała Marta. – Może byś go do mnie przysłała, kiedy będzie miał chwilkę wolnego.

– Jasne, chwila rozmowy mu nie zaszkodzi… a może nawet jakoś pomoże.

– Wiesz co? – stwierdziła Marta. – Poślę mu krótką wiadomość przez ciebie – co o tym sądzisz?

Ma wydawała się zaskoczona, ale zgodziła się przekazać liścik.

– To zajmie tylko chwilkę – zapewniła ją Marta, nalewając Ma kolejną filiżankę kawy. – Napij się jeszcze, a ja zaraz będę z powrotem.

„Drogi Tommie, myślę, że byłoby dobrze, gdybyś mógł przyjechać do mnie razem z Owahteeką. Co byś powiedział na przyszłą środę? Twoja przyjaciółka Marta”.

Złożyła kartkę na pół, po czym wróciła do kuchni. Ma bez słowa włożyła ją sobie do kieszeni i Marta wiedziała, że jej przyjaciółka przekaże Tomowi ten krótki list.

Rozdział 19
Szkoła i odwiedziny

Było zimowe popołudnie. Słońce rzucało nikłe promienie na pokryte śniegiem pola. Zerwał się jednak ostry, zimny wiatr. Marta martwiła się o Missie i Clae, które miały akurat wracać ze szkoły na piechotę. Nerwowo wyglądała przez okno dwóch małych postaci i jak każda matka w takiej sytuacji przejmowała się, że wrócą do domu przemarznięte.

W końcu dziewczynki pojawiły się na horyzoncie. Wyglądały bardzo radośnie. Nie spieszyły się wcale; szły, rozmawiając beztrosko i nie bacząc na mroźną pogodę. Marta przywitała je w drzwiach.

– Nie zmarzłyście? – zapytała od progu.

Missie spojrzała na nią zdziwiona. Rozejrzała się dookoła, po czym przyznała jej rację:

– To prawda, jest trochę zimno.

– No właśnie. Dlatego martwiłam się o was.

– Ale o co się martwiłaś?

– O to, że musiałyście wracać przy takim wietrze.

– Nic nam nie jest, mamo.

Dziewczynka zrzuciła z siebie płaszczyk. Marta musiała jej przypomnieć, żeby powiesiła go na haczyku.

– Chodźcie – powiedziała. – Zagrzałam mleko. Napijcie się, póki gorące.

Do mleka dziewczęta dostały po kawałku ciasta.

– W szkole też było dzisiaj zimno – oznajmiła Clae.

– No i Natan dał Clae swój sweter, żeby nie zmarzła – droczyła się Missie.

Clae się zaczerwieniła.

– Tak, a w tobie jest zakochany Willie.

– Wcale nie – odpowiedziała zacietrzewiona Missie. – Nienawidzę Williego LaHaye’a.

– Ale on cię chyba lubi.

– On też mnie nie lubi! Nawzajem się nie lubimy. Nienawidzimy się – stwierdziła Missie nieodwołalnie.

– Nie powinniśmy mówić, że kogoś nienawidzimy – upomniała ją Marta. Wobec braku reakcji ze strony dziewcząt postanowiła, że wróci do tego tematu innym razem.

– Wiecie co? – zawołała Clae. – Dzisiaj nauczyciel w szkole pochwalił dwie osoby: chłopca i dziewczynę za najlepsze oceny z rachunków i z czytania. Zgadnijcie kogo.

Marta zauważyła, że Missie ze złością spogląda na Clae, która jednak to zignorowała.

– Musieli wstać, wyjść do przodu i cała klasa biła im brawo! No zgadnijcie kto? Missie i Willie...

Clae radośnie klasnęła w dłonie i powtórzyła:

– Missie i Willie…

– Missie, jestem z ciebie dumna! – przerwała Marta, mając nadzieję, że zmienią temat i skupią się na dobrych ocenach, a nie na Williem.

– Missie i Willie – powiedziała jeszcze raz Clae. – Założę się, że kiedyś, jak będziecie dorośli, to się pobierzecie.

– Wcale nie! – Missie zerwała się z krzesła, potrącając kubek i rozlewając resztkę mleka. – Wyjdę za Tommiego, moja droga Clae, nie zapominaj o tym.

Missie miała w oczach łzy. Na koniec złapała Clae za włosy, pociągnęła za nie, po czym pobiegła do swojego pokoju.

Teraz oczywiście rozzłościła się Clae, ale Marta zareagowała zbyt późno, by złagodzić wzburzenie obu dziewcząt. Próbowała uspokoić Clae, strofując ją jednocześnie, by nie dokuczała Missie, i przypominając, że jako starsza, nie powinna rozpoczynać kłótni. Jednocześnie zapewniła ją, że Missie źle postąpiła, ciągnąc ją za włosy. Wytarła rozlane mleko i poszła porozmawiać z córką.

Trudno było przekonać Missie, że nie powinna szarpać Clae za włosy, nawet jeśli Clae sobie z niej żartowała. Marta przestrzegła ją, że nie życzy sobie, by to się kiedykolwiek powtórzyło. Jednak najtrudniejszy moment rozmowy nastąpił, kiedy – najdelikatniej jak tylko potrafiła – wytłumaczyła Missie, że Tommie jest już dorosłym mężczyzną i może mieć inne plany dotyczące wyboru żony. Było to dla małej Missie trudne do przyjęcia. Tommie zawsze był jej „najlepszym przyjacielem” – stwierdziła drżącym głosem.

– Wiem o tym – oświadczyła Marta. – Ale najlepsi przyjaciele nie zawsze się pobierają. A szczególnie wtedy, gdy chłopak jest dorosły, a jego przyjaciółka jest jeszcze małą dziewczynką.

– Jeśli nie mogę wyjść za Tommiego, to w takim razie w ogóle nie wyjdę za mąż – oświadczyła Missie.

Marta pogładziła ją po głowie i powiedziała, że to też jest jakieś wyjście, ale może Missie kiedyś zmieni zdanie.

Dziewczynka wytarła w końcu ostatnią łzę i wedle nakazu mamy poszła przeprosić Clae. W ciągu kilku minut obie rozmawiały znowu tak, jakby nigdy nic się nie stało.

W środę, według ustaleń, Tommie zjawił się u Marty. Przywitał się z nią w drzwiach i od razu zapytał:

– Czy nie masz nic przeciwko temu, żebyśmy wyszli na zewnątrz? Nad rzeczkę? Lepiej będzie, gdy spotkamy się na neutralnym gruncie.

Clarka nie było w domu, Ellie spała, a Nandry zajęła Clare’a i Arniego jakąś zabawą, więc Marta ubrała się i wyszła na zewnątrz z Tomem. Było rześko i bezwietrznie, a chłód okazał się niezbyt przenikliwy.

Szli niemal w milczeniu dróżką prowadzącą nad rzekę. Marta zastanawiała się, czego może się spodziewać. Jaka będzie dziewczyna czekająca na nich na końcu tej ścieżki?

Kiedy zbliżali się do celu, Marta ujrzała szczupłą postać, odzianą w przyozdobioną paciorkami koźlęcą skórę, z opadającym na ramię długim, czarnym, błyszczącym warkoczem. Jaka ona jest piękna – pomyślała Marta, kiedy zobaczyła jej ciemne oczy i delikatną twarz. Dziewczyna miała lekko rozchylone wargi i stała w milczeniu, obserwując Martę, która również bacznie jej się przyglądała.

– Owahteeko – powiedziała łagodnie Marta. Nietrudno było uśmiechnąć się i podać jej rękę na przywitanie. – Naprawdę bardzo się cieszę, że mogę cię poznać.

– Ja też – odezwała się nieśmiało indiańska dziewczyna – cieszę się, że się spotykamy, Marto. Tom dużo mi o tobie opowiadał.

Oczy Marty rozszerzyły się ze zdziwienia.

– Mówisz bardzo dobrze po angielsku.

– Chodziłam do szkoły misyjnej, kiedy moja mama jeszcze żyła – wytłumaczyła się, nie okazując przy tym żadnych emocji.

– A twój tata…?

– Też nie żyje. Mieszkam teraz tylko z dziadkiem. On nie chciał, żebym kontynuowała naukę.

– Rozumiem…

Tom stanął obok Owahteeki. Jego twarz, na której widać było uczucie ulgi, promieniała miłością.

– Czy Tom poznał twojego dziadka?

– O nie – odpowiedziała błyskawicznie. – Oni nie mogą się spotkać.

– Ja bym chciał go poznać – wtrącił Tom. – Bardzo chciałbym z nim porozmawiać i powiedzieć mu…

– Ale on nie mówi językiem białego człowieka ani go nie rozumie – przerwała mu Owahteeka.

– Więc przynajmniej – powiedział Tom – uścisnąłbym mu rękę, uśmiechnął się do niego. A ty byś mogła tłumaczyć…

– Nie – zaprzeczyła Owahteeka zdecydowanym ruchem głowy. – Nie możesz. Mój dziadek nie chciałby cię poznać.

– Ale Marta zdecydowała się poznać ciebie, a ona jest biała…

Ciemne oczy Owahteeki rozbłysły gniewem.

– Ta biała kobieta nie straciła synów i wnuków od strzał indiańskich wojowników. Mój dziadek stracił swoich od kul białego człowieka.

Marta podeszła bliżej i położyła rękę na ramieniu dziewczyny.

– Rozumiemy to – powiedziała spokojnie – i jestem pewna, że Tom nie będzie nalegał, by poznać twojego dziadka, w każdym razie nie teraz. Ale czy chcesz już na zawsze ukrywać swoją miłość? – Ruchem ręki wskazała na nich oboje. – Czy będziesz mogła ukryć to przed dziadkiem…?

– Mój dziadek jest bardzo stary – powiedziała łagodnie Owahteeka. – Bardzo stary i słaby. Wkrótce odejdzie do swoich przodków… Nie dowie się. Nie warto mu o tym mówić.

– Rozumiem.

Nastała cisza. Marta próbowała znaleźć właściwe słowa. W końcu wydusiła z siebie:

– Owahteeko, a czy ty pragniesz… poślubić Tommiego?

– O tak. – Spojrzenie jej ciemnych oczu przybrało łagodny wyraz. Odwróciła się, by popatrzeć na młodego człowieka stojącego przy niej, a Tommie objął ją w pasie. Nikt nie mógł zaprzeczyć, że zrodziła się między nimi miłość.

Marta z trudem przełknęła ślinę, odwróciła się i odeszła kilka kroków. Po chwili wróciła. Jej serce było pełne współczucia dla tych młodych ludzi, którzy wywodzili się przecież z tak różnych kultur i różnili się dziedzictwem, religią oraz kolorem skóry. Dlaczego do tego doszło? Dlaczego tak komplikowali sobie życie? Co mogłaby im powiedzieć lub dla nich zrobić?

W końcu się odezwała:

– Owahteeko, myślę, że rozumiem, dlaczego się w sobie zakochaliście. Ty jesteś miłą, wrażliwą dziewczyną, a na pewno wiesz, co myślę o Tommiem. – Marta zamyśliła się na chwilę. – Chciałabym wierzyć, że życie potraktuje was łagodnie, jeśli się pobierzecie. Ale nie jestem tego pewna. Po prostu nie wiemy, czy tak będzie.

Po raz kolejny spojrzała w bystre, ciemne oczy dziewczyny.

– Ale chcę, żebyście wiedzieli jedno: zawsze możecie liczyć na moją przyjaźń.

– Dziękuję ci – wyszeptała Owahteeka. Marta podeszła do dziewczyny i przytuliła ją. Potem popatrzyła Tommiemu prosto w oczy i odwróciła się w kierunku swojego domu.

Łzy spływały jej po policzkach, kiedy wolnym krokiem wracała do siebie. W umyśle i w sercu kłębiły się mieszane odczucia. Bardzo się martwiła o Tommiego i o Owahteekę.

Lecz gdyby nie Ma Graham, kobieta o głębokiej wierze i bogactwie doświadczeń życiowych, czy ona, Marta, zostałaby tutaj? Czy teraz jej odpowiedzialnością było pocieszać i dawać rady starszej kobiecie? Nie była pewna, czy powinna mieszać się w nie swoje sprawy. Zanim jednak doszła do domu, zdecydowała, że nie będzie próbowała przekonywać Ma do tego małżeństwa. Będzie raczej próbowała pomóc jej zrozumieć, że Tom nie zmieni swojej decyzji ani pod wpływem perswazji, ani sprzeciwu.

Rozdział 20
Scenki z życia

Kiedy Clark wrócił w sobotę z miasta, przywiózł smutne wieści. Pani McDonald była ciężko chora. Lekarz stwierdził, że miała poważny wylew krwi do mózgu. Wystąpił paraliż jednej części ciała, wskutek czego straciła mowę i w ciężkim stanie leżała przykuta do łóżka. Nie dawano jej większych szans na powrót do zdrowia.

Pani Nettles i wdowa Gray opiekowały się nią na zmianę, a jej sklep został wystawiony na sprzedaż.

Marta z bólem serca przyjęła tę wiadomość. Nigdy nie przepadała za panią McDonald, a teraz, na wieść o jej chorobie, wypełniło ją poczucie winy i wyrzuty sumienia. Może gdybym się bardziej starała – myślała sobie – dostrzegłabym, że za ciekawskimi oczami i ciętym językiem kryje się osoba, którą można pokochać. Ale takie gdybanie nie przynosiło jej wewnętrznej ulgi.

Panie – modliła się, gdy znalazła spokojniejszą chwilę na rozmowę z Bogiem – proszę, przebacz mi. Nie miałam racji. Pomóż mi na przyszłość dostrzegać w ludziach dobro i wydobyć je, nawet jeśli jest głęboko ukryte. Pomóż mi kochać również tych, w których nie dostrzegam dobra.

Posłała pani McDonald kawałek pieczeni i ciasta, wyrażając swoje współczucie. Zaledwie tyle mogła zrobić, chociaż na pewno nie było to w stanie naprawić jej uczuć z przeszłości.

*

Przygotowania weselne u Nellie postępowały zgodnie z planami. Shem Vickers mówił coraz więcej. Wyglądało na to, że znajduje wielką radość w opowiadaniu o tym, że niedługo stanie na ślubnym kobiercu.

Pan Wilbur Whittle również czynił postępy w swoich zalotach do Tessie, ale stracił nadzieję, że będzie pierwszym, który stanie przed ołtarzem ze swoją panną młodą w obecności nowego pastora. Wciąż nie wiedział, jak rozwiązać problem mieszkaniowy, dlatego wstrzymywał się z oświadczynami. Tessie, która nie rozumiała, dlaczego mężczyzna się ociąga, stawała się coraz bardziej niecierpliwa.

Pan Whittle w końcu ośmielił się zwrócić do rady szkolnej z propozycją wybudowania mieszkania dla nauczyciela, które znajdowałoby się na szkolnym terenie. Podał listę powodów, dla których takie posunięcie byłoby korzystne: byłby na miejscu i mógłby zimą palić w piecu; byłby dostępny, gdyby któryś z uczniów potrzebował pomocy w godzinach pozalekcyjnych; nie traciłby dodatkowego czasu na dojście do szkoły; był gotów wymienić jeszcze kilka innych ważnych powodów swojej petycji.

Nie podał jednak tego prawdziwego, lecz rada po przedyskutowaniu sprawy podjęła decyzję, że mieszkający na miejscu nauczyciel to całkiem rozsądne rozwiązanie. W ciągu nadchodzącej zimy ogłoszono wyrąb i zwózkę drewna w celu wybudowania na wiosnę skromnego, lecz odpowiedniego lokalu dla nauczyciela.

Był to krok w dobrym kierunku, ale dla pana Whittle’a i tak bardzo odległy w czasie. Spodziewał się podjęcia działań o wiele szybciej. Uznał, że przynajmniej przez pewien czas nie będzie ujawniał swoich zamiarów w stosunku do panny Tessie LaHaye. Ona zaś, nie spisawszy jeszcze zalotnika na straty, wylewała swoje żale przed mamą.

*

Marta ciepło ubrała Ellie, by ochronić ją przed chłodnym, wiosennym wiatrem. Przygotowała się na wizytę u Ma Graham, gdyż czuła, że powinna znowu z nią porozmawiać.

Missie i Clae poszły do szkoły, a Nandry opiekowała się chłopcami w domu. Nandry powinna więcej wychodzić do ludzi – martwiła się Marta. Robi się z niej prawdziwa samotnica. Jednak towarzystwo dwóch małych chłopców zdawało się w zupełności wystarczać tej nieśmiałej młodej kobiecie.

Rodzina Grahamów była liczna i zawsze panowało u nich w domu wiele zamieszania. Lecz dzisiaj Marta zastała tu niespotykany spokój. Dzieci poszły do szkoły, Tom pracował na gospodarstwie, a w domu została tylko Nellie, która dotrzymywała towarzystwa matce w ciągu dnia. Ma szybko odłożyła ścierki, które właśnie ozdabiała haftami. Podeszła do Marty, by wziąć od niej Ellie, i stwierdziła, że mała ma śliczną, delikatną buzię.

Odwróciła po chwili wzrok od dziewczynki i zapytała:

– A czy wiesz, że Sally Anne spodziewa się na jesień drugiego dziecka? Jason ma nadzieję, że tym razem będzie to chłopak, chociaż za nic nie zamieniłby Elizabeth, nawet na armię chłopaków.

Marta uśmiechnęła się na wieść o powiększeniu się rodziny.

– A jak się czuje Sally Anne? – zapytała.

– Dobrze. Jest zajęta domem, mężem i dzieckiem.

Nellie wzięła małą Ellie i położyła ją w kołysce przeznaczonej specjalnie dla małych gości – a w szczególności dla maleńkiej Elizabeth – i poszła nastawić kawę.

Marta zachwycała się wszystkimi zgromadzonymi przedmiotami, które Nellie szykowała jako wyprawkę do swojego nowego domu. Ma szyła jej kolejną kołdrę. Marta zapytała, kto bardziej nie może doczekać się wesela: Nellie czy jej mama. W odpowiedzi obie się roześmiały.

Kawa była już gotowa i wszystkie trzy wyjęły swoje robótki. Rozmawiały o sąsiadach, wyrażały swoje zmartwienie chorą panią McDonald i szczegółowo omawiały zbliżające się wesele.

Kiedy w rozmowie nastała krótka przerwa, Marta poruszyła temat, który tak naprawdę leżał jej na sercu.

– W ubiegłym tygodniu był u mnie Tommie.

– Tak, mówił, że się z tobą spotkał. – Ma pokiwała głową.

– Czy mówił też, że przyprowadził swoją przyjaciółkę?

– Nie, o tym nie powiedział. – Ma przerwała szycie i spojrzała na Martę.

– Przyszedł z Owahteeką.

Ma cała zastygła. Nellie również przerwała szycie.

– Prosiłam go o to – wytłumaczyła pospiesznie Marta. – Czułam, że ktoś musi ją zobaczyć i sprawdzić, jaką jest osobą. Wiem, że niezręcznie byłoby jej przyjść tutaj, ale znacznie wygodniej było im odwiedzić mnie.

Marta widziała, że Ma prosi ją wzrokiem, by jak najszybciej mówiła dalej i opowiedziała coś więcej o dziewczynie, która zawładnęła uczuciami Toma.

– Jaka ona jest? – zapytała Nellie.

– Ładna, po prostu śliczna. Nic dziwnego, że Tommie tak bardzo się zakochał. Jest drobna i szczupła. Ma ciemną cerę, czarne oczy i długie czarne warkocze. Jest wykształcona i mówi naprawdę dobrze po angielsku. Jest uprzejma i…

– Drogi Boże, co my mamy zrobić? – wyszeptała Ma, odkładając szycie i skłaniając głowę.

Marta zamilkła i przez chwilę wszystkie siedziały w ciszy. W końcu Marta odezwała się łagodnie:

– Ona również cierpi. Kocha Tommiego… jestem tego pewna. Ale myślę, że Tom jest jedynym białym człowiekiem, któremu ufa. Jej dziadek nienawidzi białych i ma ku temu powody. Zabrał Owahteekę ze szkoły misyjnej po tym, jak zmarli jej rodzice. Sądzę, że ze względu na Tommiego starała się mnie zaakceptować, ale w jej oczach wciąż kryła się nieufność.

Marta przerwała na chwilę.

– Starała się, ze względu na Tommiego… Może, gdy minie trochę czasu… Zresztą sama nie wiem.

Ma nie podnosiła głowy. Wytarła twarz swoją spracowaną ręką.

– Gdybym tylko wiedziała, co mam zrobić. Gdybym tylko wiedziała… – powiedziała szeptem.

– Ja nie widzę problemu – stwierdziła Nellie. – Jeśli się kochają, dlaczego nie mieliby się pobrać?

Ma spojrzała na nią.

– Właśnie, Nellie – rzuciła nieco uszczypliwie. – Ty nie widzisz teraz niczego poza miłością. A ja widzę dalej. Widzę, ile może to przynieść problemów, zranień i odrzucenia w rodzinie, która nie jest ani biała, ani indiańska.

Ellie zaczęła płakać i Marta podeszła, by wyjąć ją z kołyski. Czy powiedziała to, co należało? Czy miała nadal orędować za przyszłością tych dwojga młodych ludzi? Nie, nie miała do tego prawa. Brakowało jej mądrości, by wiedzieć, co jest właściwe. Opowiedziała, jak postrzegała indiańską dziewczynę, jej siłę, miłość i wątpliwości. Teraz Ma musi porozmawiać na ten temat z Bogiem.

Panie, Ty wiesz, że niemal codziennie rozmawiam z Tobą o tym – modliła się cicho, podnosząc malutką z kołyski. Proszę, spraw, byśmy wszyscy wyraźnie zrozumieli, jaka jest Twoja wola dla Toma i Owahteeki, dla Ma i Bena, dla ich rodziny. I pobłogosław, Panie, dziadka Owahteeki. Pomóż mu odnaleźć Ciebie, zanim umrze.

Rozdział 21
Pastor Knutson

Ben udał się na przystanek kolejowy do sąsiedniego miasta, by odebrać i przywieźć nowego pastora. Pastor Knutson miał spędzić dwa dni na odpoczynku po długiej podróży w małym hoteliku, a potem zamieszkać u państwa Watleyów. Belle Watley była cała roztrzęsiona i nie mogła uwierzyć, że przypadł jej tak wielki zaszczyt goszczenia nie tylko nauczyciela, ale również pastora. Belle nie pozwalała jednak, by podekscytowanie tą sytuacją doprowadziło ją do wyczerpania. Gdziekolwiek się znalazła, buzia jej się nie zamykała, a na twarzy pojawiały się rumieńce. Żeby się nie przemęczyć, ostatnie porządki przed przyjazdem pastora zleciła córkom.

Pastor, zgodnie z planem, miał być odebrany przez Watleyów w piątek. Pozostawał mu jeszcze cały dzień na przygotowanie się do Dnia Pańskiego i pierwszego spotkania ze swoimi nowymi wiernymi.

W całej okolicy można było odczuć podekscytowanie. W niedzielę wczesnym rankiem w kierunku szkoły zaczęły zjeżdżać się wozy. Przybyli nawet najmniej aktywni członkowie społeczności, oczywiście wyłączając Zeke’a LaHaye’a, który jednak wspaniałomyślnie wysłał żonę wraz z rodziną, by mogli poznać nowego pastora. W szkole z pewnością nie było miejsca dla wszystkich. Na szczęście jednak pogoda była łaskawa i można było ustawić kilka ławek na zewnątrz.

Marta oczekiwała, że znowu ujrzy niewysokiego mężczyznę, podobnego do nauczyciela, sądząc, że tak właśnie wyglądają mężczyźni ze Wschodu. Fizjonomia młodego pastora Knutsona była jednak dla wszystkich zaskakująca. Oto stanął przed nimi wysoki mężczyzna, a główną cechą charakteryzującą jego postać była olbrzymia budowa ciała. Swoją tuszę z trudem ukrywał pod obszerną marynarką, której guziki ledwo się dopinały. Miał okrągłą i pełną twarz. Taka twarz zazwyczaj wygląda przyjaźnie – ale nie w przypadku pastora Knutsona. Nie było na niej oznak uśmiechu ani żadnych zmarszczek mimicznych w kącikach ust czy oczu.

Może jest po prostu zmęczony po długiej podróży – powiedziała sobie w myślach Marta. – W następną niedzielę powinien już dojść do siebie.

Kaznodzieja miał donośny głos, zarówno kiedy przemawiał, jak i gdy śpiewał. Chociaż wybrał kilka nieznanych ludziom pieśni, wspólny śpiew wyszedł w miarę dobrze. Modlitwa również przemawiała do serca Marty, która odniosła wrażenie, że pastor ma dobrą relację z Wszechmogącym. Czuła, że jej dusza jest poruszona, a duch rozgrzewa się, kiedy pod przewodnictwem pastora całe zgromadzenie razem wielbiło Boga.

Kazanie jednak wprawiło Martę w zakłopotanie. Pastor miał głos przyjemny dla ucha, ale pewne wyrazy i sformułowania nie były dla niej jasne. Kiedy już zdawało jej się, że coś zrozumiała, za chwilę znów się gubiła. Zganiła samą siebie za swą ignorancję i postanowiła wypytać Clarka o to kazanie, gdy będą już w drodze do domu.

Kiedy ludzie opuszczali miejsce zgromadzenia, witali się z pastorem i rozmawiali z nim. Marta usłyszała kilka uwag w stylu „pastorze, to było naprawdę dobre kazanie”, co utwierdzało ją w przekonaniu, że jest po prostu tępa.

W drodze powrotnej do domu zagadnęła Clarka:

– Nie uważasz, że Pastor Knutson to sensowny człowiek?

– Wydaje się, że tak.

– Ma dobry głos, który niesie się daleko, nawet na zewnątrz, prawda?

– Z pewnością.

– I śpiewa też całkiem ładnie.

– Tak, dobry z niego wokalista.

– Ale Clark… o czym on właściwie mówił?

Clark roześmiał się.

– Sam chciałbym to wiedzieć – stwierdził, próbując powstrzymać swoje rozbawienie.

– Ty też nie wiesz?

– Nie mam zielonego pojęcia – odpowiedział Clark. – I nie sądzę, by choć jedna osoba zrozumiała, o czym on właściwie mówił.

– Myślałam, że tylko ja jestem taka tępa – przyznała się Marta, na co Clark znowu parsknął śmiechem.

– Wiesz co – zaczął, próbując się opanować – myślę, że mówił, iż człowiek jest szczególną Bożą istotą, stworzoną dla konkretnego celu, ale jaki jest ten cel, tego już nie załapałem. „Spełnianie wyższego Bożego celu” czy coś takiego, pojawiło się więcej niż raz. Ale nie jestem pewien, co miał na myśli.

Marta siedziała w milczeniu.

– Może wyjaśni nam to w przyszłą niedzielę? – powiedziała z powagą. Postanowiła sobie w tym momencie, że będzie się modliła za pastora Knutsona, aby potrafił dostosować kazania do tutejszej społeczności i jej potrzeb. Szczerze pragnęła, by teraz, kiedy mają na stałe pastora, jej dzieci mogły otrzymać dobry pokarm duchowy.

*

Marta zbierała talerze po kolacji, kiedy usłyszała odgłos galopu nadjeżdżającego konia. Tommie zeskoczył z siodła i widać było, że bardzo się spieszy. Gdy ruszyła do drzwi, by go powitać, modliła się w duchu, gdyż obawiała się, że stało się coś złego.

Był blady na twarzy i roztrzęsiony.

– Mogę z tobą porozmawiać? – zapytał głosem równie mocno napiętym, jak wyraz jego twarzy.

– Jasne, Tommie – odpowiedziała, wciągając go do środka. – Co się stało? – zapytała gorączkowo.

– Wyjeżdżam.

– Gdzie wyjeżdżasz? Po co?

– Jadę dalej na Zachód.

– Ale dlaczego?

– Dzisiaj po południu znalazłem list od Owahteeki. Mieliśmy się spotkać jak zwykle, ale nie przyszła. Długo czekałem, martwiłem się, aż wreszcie chciałem iść jej szukać. Było mi obojętne, czy spotkam jej dziadka, czy nie… I wtedy zobaczyłem kopiec usypany z kamieni, a wśród nich ten list.

Wyciągnął pognieciony kawałek papieru i podał go Marcie. Kiedy po niego sięgała, trzęsły jej się ręce.

Drogi Tommie,

Dziadek musiał się skądś o nas dowiedzieć. Zabiera mnie z powrotem do rezerwatu. Proszę, nie próbuj mnie szukać, gdyż to mogłoby być dla ciebie niebezpieczne. Mam wyjść za mąż. Jestem już obiecana Biegnącemu Jeleniowi.

Owahteeka

– Och, Tommie! – wyszeptała Marta. – Tak mi przykro!

Dopiero teraz zrozumiała udrękę wymalowaną na twarzy chłopaka.

Tom miotał się po pokoju. Marta wiedziała, że z trudem stara się opanować emocje.

– Ale po co chcesz wyjeżdżać? – zapytała go w końcu.

– Nie mogę tu zostać. – W jego głosie słychać było rozgoryczenie. – Tego właśnie chciała Ma… teraz powinna być szczęśliwa.

Marta położyła rękę na jego ramieniu, czując, jak jego mięśnie napinają się ze złości i bólu.

– Tommie, żadna matka nie jest szczęśliwa, gdy jej dziecko cierpi. Nie rozumiesz tego? Wiem, że Ma bardzo się martwiła o ciebie i Owahteekę. Czuła, że to niewłaściwe, żebyście byli razem. Ale twoje cierpienie, twój żal nigdy nie dałby jej szczęścia! Ona też bardzo to przeżywa. Tommie, uwierz, że tak jest.

Chłopak przetarł twarz grzbietem dłoni i odwrócił się od Marty.

– I tak muszę wyjechać – powiedział zachrypniętym głosem. – Po prostu nie mogę tu zostać. Ma codziennie będzie na mnie patrzeć i mnie obserwować. Będzie chciała, żebym znalazł sobie inną dziewczynę.

– Rozumiem – odpowiedziała Marta delikatnie.

– Zostawiłem im list. Nie napisałem wiele. Proszę, ty im wytłumacz, dobrze, Marto? Powiedz im, dlaczego musiałem wyjechać.

Marta miała tak ściśnięte gardło, że nie potrafiła nic wykrztusić, ale przytaknęła ruchem głowy.

– Uważaj na siebie, Tommie, słyszysz? – wyszeptała. – I napisz od czasu do czasu, dobrze?

Przytaknął, ale nic więcej nie powiedział. Odwrócił się i wyszedł. Marta stała w drzwiach, patrząc, jak odjeżdża, a po jej policzkach spływały łzy.

Rozdział 22
Życie toczy się dalej

Missie bardzo ciężko przeżyła wyjazd Toma. W głębokim smutku pogrążyła się również jego rodzina oraz przyjaciele. Oprócz bólu serca Missie przeżywała ogromną konsternację. Trudno jej było pojąć, że Tommie postanowił opuścić swoich bliskich. Opuścić ją. Marta próbowała jej to wyjaśnić, ale nadaremnie.

Ma ukrywała swoje cierpienie, rzucając się w wir przygotowań do ślubu Nellie. Marta obserwowała, jak się krząta, jak organizuje wszystko, co jeszcze trzeba było załatwić, ale wiedziała, że za uśmiechem Ma oraz poleceniami, które wydaje wszystkim naokoło, kryje się złamane serce matki z powodu pogrążonego w żalu syna.

Nadszedł kwiecień – miesiąc, który obiecywał nowy wzrost, nowe życie, nowe siły. Nellie z wypiekami na policzkach i promienną twarzą czyniła ostatnie przygotowania.

– Czy gdy ludzie zamierzają się pobrać, zawsze się tyle uśmiechają? – zastanawiał się Clare po niedzielnym nabożeństwie, w czasie którego zamiast słuchać pastora, obserwował ludzi wokół siebie.

Marta zaśmiała się cicho.

– Przeważnie tak.

Clare wzruszył ramionami i przyjął to do wiadomości. Chęć poznania przyczyny takiego stanu rzeczy całkowicie mu umknęła.

Pastor Knutson wygłosił do tej pory pięć kazań. Marta już dawno zrezygnowała z prób zrozumienia, o czym on mówił. Inni też prawdopodobnie się poddali, a kilka mniej gorliwych rodzin przestało w ogóle uczęszczać na nabożeństwa. Lecz chociaż nie zawsze spełniały one oczekiwania uczestników, sala w szkole i tak pozostawała wypełniona po brzegi.

Marta wolałaby mniej wykształconego, mniej oficjalnego pastora. Tak bardzo potrzebowała duchowego pokarmu. Więcej korzystała z codziennego wspólnego czytania Słowa Bożego oraz modlitwy z Clarkiem i rodziną niż z nabożeństw. Każdej niedzieli wracała do domu z mieszanymi uczuciami i poczuciem wzburzenia. Była pewna, że pośród tych wzniosłych wyrażeń w kazaniach przewija się prawda, ale żałowała, że nie jest podawana w taki sposób, by ludzie mogli wziąć ją ze sobą do domów i zastosować w codziennym życiu.

Davisowie zaprosili kiedyś pastora Knutsona do siebie na niedzielny obiad. Nigdy nie widziała mężczyzny jedzącego takie ilości pieczonego kurczaka i zasmażanej rzepy. Oczywiście nie odzywała się i nie przestawała podsuwać mu półmisków, ale kiedy zobaczyła, jak Clare patrzy na niego szeroko otwartymi ze zdumienia oczami, szybko stłumiła uśmiech i odwróciła uwagę chłopca, by nie palnął jakiejś niestosownej uwagi.

W pierwszych tygodniach służby pastora Marta i Clark rozmawiali na temat tej sytuacji. Postanowili akceptować Bożego sługę takim, jaki jest, ze względu na fakt, kogo reprezentuje i po co tu przyjechał. Poświęcił się przecież i przebył daleką drogę, by nauczać ich prawd biblijnych. Pozostawało im więc szczerze otwierać swoje serca na Boże Słowo, a wszystko inne powierzać Bogu.

*

Kiedy jesienią znów zaczęła się szkoła, razem z dziewczynkami zaczął uczęszczać do niej mały Clare, pewny siebie i odważny. Jedynym jego zmartwieniem było to, jak jego tata poradzi sobie bez niego na farmie. Lecz kiedy Clark wyjaśnił, że teraz będzie pomagał mu Arnie, to choć niechętnie, chłopiec zaakceptował taką kolej rzeczy.

Znał już wszystkie opowieści o szkole, często na temat wesołych zabaw i wygłupów, jakie miały tam miejsce, czy uczniowskich wpadek i gaf. Missie od czasu do czasu nazywała go paplą, ale to nie gasiło jego entuzjazmu do słuchania różnych historii i przekazywania ich dalej.

Pewnego dnia Marta siedziała w domowym zaciszu, robiąc na drutach nową parę rękawic na nadchodzącą zimę. Nandry zbierała jagody na polu, Arnie „pomagał” swojemu ojcu, troje dzieci było w szkole, a mała Ellie spała w kołysce.

Marta pomyślała o Wandzie. Cała społeczność wiedziała już, że mały Rett nie rozwija się prawidłowo. Dostrzegli to chyba wszyscy z wyjątkiem samej Wandy i Cama. Marta czuła się przytłoczona na sercu, myśląc o ich synku. Mimo że potrafił już samodzielnie chodzić, wciąż nie mówił i było oczywiste, że nigdy nie będzie taki, jak inne dzieci. Cam jednak wciąż chełpił się swoim synem.

– Popatrzcie, jaki jest duży i silny! – mawiał do wszystkich, którzy znaleźli się w zasięgu jego głosu. Marta zastanawiała się, jak zareaguje, kiedy w końcu zauważy prawdę o swoim synu.

Była zaskoczona, kiedy podniosła wzrok znad robótki i zobaczyła przez okno, że na podwórze wjeżdża właśnie Wanda. Przyjechała z Rettem. Siedział wyprostowany obok niej, z zadowoleniem trzymając za końce cugli zaraz za dłońmi mamy.

Kobieta przymocowała zaprzęg, po czym zdjęła chłopaka z wozu i postawiła go na ziemi. Rett chodził niepewnie po podwórku, ale rozweselił się na widok Ole Boba i od razu się z nim zaprzyjaźnił. Matka wzięła chłopca za rękę i poprowadziła w stronę domu. Nie protestował, ale też nie wykazywał większego entuzjazmu.

Wanda nie marnowała czasu na błahe rozmowy.

– Musiałam się z tobą spotkać – zaczęła.

Marta zauważyła, że podbródek sąsiadki drży.

– Wiem, co wszyscy sąsiedzi opowiadają o naszym synu: że jest inny – ciągnęła Wanda trzęsącym się głosem. – Wiem, że gadają. Wiem też, że uważają… myślą, że ja i Cam nie jesteśmy tego świadomi. My wiemy, Marto, bardzo dobrze to wiemy. Zauważyłam to już wtedy, kiedy Rett był niemowlęciem. Modliłam się, by się okazało, że jestem w błędzie. Przez moment zastanawiałam się, co to będzie, kiedy Cam się dowie… zastanawiałam się, jak się będzie czuł. Ale potem, pewnego wieczoru szczerze porozmawialiśmy. On też wiedział…

Wanda zamilkła na chwilę. Jej ręka powędrowała do ust. Kobieta wzięła głęboki oddech, po czym mówiła dalej:

– Marto, czy ty widziałaś kiedyś dorosłego mężczyznę, który płacze? Któremu leją się łzy? To straszne... okropne!

Otarła łzy, wzięła kolejny głęboki oddech i znacznie pewniejszym głosem kontynuowała:

– Czułam, że muszę się tym z kimś podzielić… z kimś, kto mnie zrozumie. Było mi trudno, naprawdę trudno. Ale chcę, żebyś wiedziała, Marto, że nie zamieniłabym swojego losu na nic innego. Rett wnosi w nasze życie tak wiele radości, rozumiesz? – Popatrzyła na Martę iskrzącymi się od łez oczami. – Tak wiele lat prosiłam Boga o dziecko… i On mi je dał: chłopczyka, który w pewnym sensie nigdy nie dorośnie. Czy teraz mogłabym winić Boga za to, że odpowiedział na moją modlitwę? Nie spodziewam się, Marto, by Rett kiedykolwiek mnie opuścił, choćby idąc do szkoły... Będę miała przy sobie małe dziecko, na zawsze.

– Och, Wando. – Marta podeszła, by objąć przyjaciółkę. Płakały tak razem. A kiedy wypłakały wszystkie łzy smutku, mogły porozmawiać o innych sprawach.

Rett bawił się spokojnie klockami, przesuwając je tam i z powrotem po kuchennej podłodze. Było widać, że nie potrafi ułożyć z nich żadnej budowli.

Rozdział 23
Kościół i rodzina

Na wiosnę ukończono budowę mieszkania dla nauczyciela. Pan Wilbur Whittle mógł nareszcie wprowadzić się tam razem ze swoją świeżo poślubioną żoną. Ludzie już dawno zorientowali się, jaki był prawdziwy powód nalegania pana Whittle, by obok szkoły wybudowano oddzielne mieszkanie dla nauczyciela. Zaraz po otrzymaniu zapewnienia, że decyzja została podjęta, poprosił o rękę pannę Tessie. Ludzie uśmiechali się z aprobatą. Kiedy w mieszkaniu dokonano ostatnich prac wykończeniowych, pastor Knutson miał zaszczyt ogłosić parę młodą mężem i żoną.

Wśród członków społeczności powstało jednak niezadowolenie w związku z niezmienną sytuacją niedzielnych nabożeństw. Zamiast winić za taki stan rzeczy „wykształconego człowieka” oraz jego wzniosłe kazania, uznano, że problem stanowi brak odpowiedniego miejsca zgromadzeń. Szkoła była za ciasna. Siedzenia dla dzieci nie nadawały się dla dorosłych. Brakowało też pomieszczenia dla rodziców z przeszkadzającymi maluchami. Sytuacja niesprzyjająca prowadzeniu nabożeństw była tematem wielu sąsiedzkich dysput.

Między zasiewem zboża a sianokosami zorganizowano spotkanie w celu przedyskutowania owej sprawy. Frekwencja była bardzo wysoka i ludzie jednogłośnie wyrażali pilną potrzebę kościoła z prawdziwego zdarzenia. Toczyły się długie rozmowy na temat jego lokalizacji. Wiele osób gotowych było ofiarować grunt, ale ostatecznie podjęto zbiorową decyzję, że najbardziej centralna lokalizacja wypada na obrzeżach gospodarstwa Watleyów. Jesienią grupa ochotników ogrodzi teren. Inna ekipa podjęła się obliczyć zapotrzebowanie na drewno. Na czas zimowych miesięcy zaplanowano pracę przy wycince wysokich drzew na stokach gór i zwożenie ich na miejsce budowy. Clark miał nadzorować sortowanie bali, upewniając się, że mają odpowiednie rozmiary.

Drewniane ławki należało dostosować dla dorosłych, szczególnie mężczyzn, którzy w szkole co niedzielę musieli jakoś zmieścić się w ławkach przeznaczonych dla piątoklasistów. Zaplanowano wybudowanie ołtarza jako szczególnego miejsca, przed którym można zanosić modlitwy. A Słowo Boże miało być głoszone z odpowiednio zaprojektowanej ambony.

Wszystkie plany wywoływały ogromny entuzjazm i ludzie opuszczali spotkanie podniesieni na duchu. Pojawiała się szansa, że odpowiednie miejsce nabożeństw zaspokoi ich duchowe potrzeby. Kościół miał być o wiele większy niż budynek szkolny. Planowano w nim dwa dodatkowe, małe pomieszczenia: jedno na prowadzenie szkółki niedzielnej, a drugie dla rodziców z płaczącymi maluchami.

Pastor popierał wszystkie plany, lecz nie wykazywał jakiegoś szczególnego entuzjazmu. Uświadomił ludziom, jak wiele godzin potrzebuje na studiowanie Słowa i przygotowywania do niedzielnych nabożeństw. Można się było łatwo domyślić, że nie ma nic przeciwko budowie, dopóki nie wymaga się od niego żadnych zajęć fizycznych, na przykład pomocy przy cięciu bali.

Zaraz po żniwach mężczyźni podjęli się ciężkiej pracy przy wycince drzew na stokach gór. Po wyposażeniu domowych gospodarstw w drewno na zimę mogli zabrać się do pracy na rzecz budowy nowego kościoła.

Wraz z nastaniem zimy, niemal każdego dnia sprzyjającego pracy w lesie, rozlegał się odgłos siekier i trzask przewracanych wielkich drzew. Stopniowo rosły stosy bali, a Clark, który prowadził kalkulacje i nadzorował proces oczyszczania drzewa z kory, codziennie zdawał Marcie relacje z postępu prac.

Wraz z wiosennymi roztopami ogromne stosy czystych bali leżały wystawione do osuszenia w cieple słońca. Ustalono, że budowa kościoła rozpocznie się w maju. Ponieważ kościół miał być znacznie większy niż pozostałe budynki w okolicy, wiedzieli, że wznoszenie go zajmie im więcej niż jeden dzień.

W wyznaczonym dniu na miejscu budowy zebrała się niemal cała lokalna społeczność. Mężczyźni zabrali się do pracy, formując się w odpowiednie grupki do różnorodnych zadań. Kobiety w tym czasie, żywo ze sobą rozmawiając, przygotowywały posiłek. Musiały odganiać dzieci od jedzenia, które miało być podane dopiero o wyznaczonej porze. Wieczorem, kiedy wszyscy rozchodzili się do swoich domów i czekających tam na nich obowiązków, ściany kościoła były już wzniesione. Ci, którzy mogli wygospodarować czas, zgodzili się przyjść następnego dnia i kontynuować pracę. Ważną rzeczą było położenie dachu oraz wstawienie okien i drzwi. Wykończenie wnętrza miało być wykonane wiosną i latem, kiedy ludzie znajdą kilka wolnych dni.

Jesienią stał już wysoki budynek kościoła, swoją strzelistą wieżą wskazując w kierunku nieba.

– Brakuje jeszcze tylko dzwonu – przypomniał ktoś, kto pamiętał tradycje zaczerpnięte ze Wschodu.

Na wschód od kościoła wydzielono obszar na cmentarz. Marta obserwowała mężczyzn przygotowujących teren i zastanawiała się, czy jeszcze ktoś oprócz niej zadaje sobie w sercu to samo pytanie: Kto będzie tu pochowany jako pierwszy?

Próbowała odsunąć od siebie tę myśl, ale chcąc nie chcąc rozejrzała się po sąsiadach. Kochała ich wszystkich. Nie chciałaby stracić żadnego z nich. Następnie zatrzymała wzrok na własnej rodzinie.

Ależ jestem niemądra – napomniała samą siebie. Przecież całe nasze życie spoczywa w Bożych rękach. Jedynie On ma na to wszystko wpływ.

Podeszła do Clarka, który trzymał na kolanach wiercącą się Ellie. Dziewczynka usiłowała uwolnić się z objęć taty i pobiec za grupką biegających malców. Tak, Panie – modliła się cicho Marta, patrząc jak mała biegnie za piłką, która właśnie wpadła jej pod nogi. Ty troszczysz się o nas wszystkich. Zrobimy, co tylko możliwe, by żyć mądrze i przezornie, ale od Ciebie wszystko zależy. Ty jesteś tym, który nad nami czuwa.

Poświęcenie nowego kościoła miało odbyć się w pierwszą niedzielę października. Zdecydowano, że będzie to wielka uroczystość z poczęstunkiem. Każdy miał przynieść jakąś własną specjalność kulinarną.

Gdy nadszedł ów wielki dzień, pogoda nie okazała się przyjazna, jak na tę szczególną okoliczność. Wiał wiatr, a niebo było zasnute chmurami. Marta była jednak wdzięczna, że przynajmniej nie pada deszcz.

Spakowała jedzenie, które przygotowała, i upewniła się, że rodzina jest odpowiednio ciepło ubrana na chłodną pogodę. Jak zwykle trwało to długo, nim Arnie miał starannie dopięte guziki i porządnie założoną czapkę.

– Nie jest mi zimno – marudził, gdy wsiadali na wóz.

Na kościelne podwórze ciągnął większy niż zwykle tłum ludzi. Wszyscy byli podekscytowani i ciekawi, co przyniesie ów dzień. Nareszcie mieli kościół, w którym mogli uwielbiać Pana.

Zgromadzenie żywo odśpiewało znane hymny. Do tej pory wszyscy zdążyli już nauczyć się również tekstów nowych pieśni, które wprowadził pastor.

Modlitwa była długa i pełna górnolotnych sformułowań. Marta wypowiadała w myślach własną modlitwę – prostymi słowami, co wypływało z potrzeby jej serca.

Następnie rozpoczęła się część oficjalna, związana z poświęceniem nowego budynku. Prowadzili ją Clark, Ben i pan Watley. Marta uważała, że to piękna chwila i jej serce rozpierała duma, kiedy patrzyła na zaangażowanie Clarka.

Patrzcie, to wasz tatuś – mówiła w myślach do dzieci siedzących obok niej po obu stronach. Patrzcie, jak godnie stoi, jaki ma doniosły głos i jaki jest dumny z tego, że należy do Bożego ludu. Patrzcie, to wasz tatuś. Wydawało się, że odczytują to z jej wyrazu twarzy. Nawet Ellie siedziała spokojnie na kolanach mamy, jakby skupiona, z oczkami utkwionymi w Clarku.

Drogi Boże, spraw, byśmy w tym szczególnym miejscu mogli karmić nasze dusze – modliła się Marta po rozpoczęciu kazania. Lecz pastor nie dał jej długo czekać na kolejne rozczarowanie. Oparła się wygodniej i postanowiła, że przynajmniej postara się skupić, mimo że kompletnie nie rozumiała, o czym ten człowiek mówi.

Pastor czuł, że z okazji tak doniosłej chwili kazanie musi być wyjątkowe, więc na tę okoliczność przygotował je szczególnie długie.

Dzieci zaczynały już niespokojnie się wiercić. Marcie mimowolnie przyszło do głowy, że niektórzy ojcowie z zazdrością patrzą na matki opuszczające salę, zmuszone zabrać swoje pociechy do oddzielnego pokoju przeznaczonego dla rodziców z maluchami.

Kiedy kazanie wreszcie dobiegło końca, całe zgromadzenie powstało do odśpiewania końcowego hymnu, po czym ludzie tłumnie wylegli z budynku. Mężczyźni gromadzili się w małych grupkach, dzieci biegały, rozciągając długo nieużywane mięśnie, a kobiety wykładały jedzenie do wspólnego posiłku.

Mimo długiego nabożeństwa i nieprzyjaznej aury czas spędzony razem okazał się dla wszystkich miłym wytchnieniem. Jak to wśród przyjaciół bywa, popołudnie upłynęło na wspólnych rozmowach, żartach, przekazywaniu sobie z rąk do rąk małych dzieci, wymianie nowinek… Jednym słowem, dzień należał do udanych.

*

Od Tommiego przyszła krótka wiadomość. Była to już trzecia z kolei, która dotarła do Davisów. Każdy list od niego skłaniał Martę do modlitwy i wyrażania Bogu wdzięczności za to, że Tommie jest bezpieczny. W tym liście również donosił, że wszystko u niego w porządku. Pracował w tartaku i planował pozostać tam, gdzie jest, przez całą zimę. Na wiosnę rozważał wyprawę dalej na Zachód, być może aż do wybrzeża, bo jeszcze nigdy nie widział oceanu. Przesyłał wszystkim serdeczne pozdrowienia.

Na kopercie nie było adresu zwrotnego, a pieczęć pocztowa była rozmazana, nie mogli więc zorientować się dokładnie, w jakiej miejscowości przebywa. Marta była rozczarowana, bo chciała mu odpisać i zapewnić, że życzą mu jak najlepiej i mają nadzieję, że niedługo wróci do domu.

Kiedy siedzieli razem przy stole w czasie obiadu, odczytała list na głos całej rodzinie. Mimo że Clark już wcześniej znał jego treść, słuchał uważnie, gdy Marta czytała ponownie. Wyraz jego twarzy świadczył o tym, z jakim przejęciem i troską śledzi wiadomości o tym młodym chłopaku.

Długie miesiące, jakie upłynęły od wyjazdu Tommiego, sprawiły, że smutek w sercu Missie powoli się zacierał. Coraz mniej rozmyślała o młodzieńcu, który tak nagle zniknął z jej życia, a za którego niegdyś poprzysięgła wyjść za mąż.

Marta z zaciekawieniem obserwowała wszystkich przy stole. Ewidentne było, że od wyjazdu Tommiego każde z jej dzieci się zmieniło. I Tommie prawdopodobnie też się zmienił.

Nandry, która stała się już młodą kobietą, wciąż była milcząca, ale nadal bardzo pracowita. Marta w końcu zrezygnowała z wysiłków dotarcia do zamkniętej w sobie dziewczyny i akceptowała ją taką, jaką była. Błogosław ją – modliła się. Na swój sposób Nandry dobrze się czuje w naszej rodzinie. Gdy Marta o tym pomyślała, na jej twarzy pojawił się lekki uśmiech. Jest warta znacznie, znacznie więcej niż te dziesięć dolarów.

Marta była świadoma tego, że Nandry staje się coraz bardziej dorosła i niebawem będzie samodzielnie prowadzić własny dom. Zauważyła, że co najmniej dwóch młodzieńców z sąsiedztwa spoglądało na Nandry z zainteresowaniem. Obserwowała również, jak policzki dziewczyny się rumienią, a w oku pojawia się błysk, gdy któryś z nich zwraca na nią uwagę.

Clae również stawała się młodą panienką. Zbliżał się koniec jej edukacji w szkole, ale bynajmniej nie kończył się u niej głód wiedzy. Marta i Clark często, leżąc już wieczorami w łóżku, rozmawiali o jej przyszłości. Pragnieniem Clae było zostać nauczycielką, a Clark uważał, że choćby nawet miało to sporo kosztować, powinni umożliwić jej spełnienie marzenia. By kontynuować naukę i zdobyć odpowiedni certyfikat, będzie musiała wkrótce wyjechać z domu. Marta pragnęła szczęścia dla Clae, lecz jednocześnie obawiała się wypuścić ją tak daleko od domu.

Missie miała już jedenaście lat i wciąż była pełna energii. Podczas gdy w jednym momencie zachowywała się jak mała dziewczynka, w drugim zdarzało jej się przejawiać oznaki prawdziwej kobiecości. Uwielbiała chodzić do szkoły. Tak naprawdę Missie chętnie przyjmowała wyzwania i przygody, zarówno w domu, jak i w gospodarstwie czy w szkole. Wciąż nie lubiła Williego LaHaye’a, co wyraźnie komunikowała przy każdej nadarzającej się okazji.

Dziewięcioletni Clare był bystrym chłopcem, który wciąż wolał działać niż się uczyć, choć w obu tych dziedzinach radził sobie całkiem nieźle. Nadal naśladował Clarka i obserwował, jak jego tata zachowuje się w różnych sytuacjach.

A więc minęło już ponad dziewięć lat – kontynuowała Marta swoje rozważania – odkąd Clark wyratował mnie z zepsutego wozu i zabrał wprost od świeżo wykopanego grobu Clema.

Nie pogrążała się jednak w tamtych wspomnieniach. Czuła, że wzrok Clarka skierował się na nią, więc popatrzyła na niego i obdarzyła go ciepłym uśmiechem. Clark wciąż powtarzał, że to on i Missie potrzebowali wówczas ratunku.

Marta odwróciła się szybko, by chwycić kubek Arniego, który prawie rozlał mleko. Mając niemal sześć lat, był spontanicznym i bardzo żywym chłopcem. Wszelkie zadrapania na ciele wydawały się to potwierdzać. Od jesieni miał iść po raz pierwszy do szkoły, co Marta przyjmowała z mieszanymi uczuciami.

Trzyletnia Ellie dostarczała całej rodzinie wiele radości. Wesoła i zawsze chętna do zabawy, biegała wśród nich niczym mały motylek, ubogacając życie każdego, kogo dotknęła.

W rodzinnej kołysce leżał maleńki Luke. Marta nie raz gorliwie dziękowała Bogu za pomoc Nandry, odkąd chłopczyk przyszedł na świat. W odróżnieniu od pozostałych dzieci, Luke był bardzo kapryśny i wymagający uwagi, i to właśnie wtedy, kiedy mama była najbardziej zajęta. Nandry robiła co mogła, by uspokajać marudzące niemowlę.

Moja rodzina – myślała Marta, obejmując wzrokiem po raz kolejny wszystkich siedzących przy stole – moja dziwna i wspaniała rodzina. Nie chciała, by do jej oczu napłynęły łzy wzruszenia, więc skupiła się z powrotem na swoim jedzeniu.

– Widziałem się dzisiaj z Camem – przerwał milczenie Clark.

– Tak?

– Miał ze sobą Retta. Czy wiesz, że chłopak umie już powozić? Gdybyś tylko zobaczyła Cama. Był dumny jak paw. Mówi, że Rett będzie najlepszym jeźdźcem w okolicy. I może tak się stać… ma świetną rękę do zwierząt.

– Naprawdę? – Marta zachwyciła się dobrą nowiną.

– Cam mówi, że wcale by go to nie zdziwiło, gdyby zobaczył, że chłopak potrafi oswoić nawet niedźwiedzia. Jeszcze nic nie mówi, ale wydaje się, że zwierzęta dobrze go rozumieją.

– Pani Cassidy w sklepie opowiadała, że Cam zawsze przyjeżdża do miasta z Rettem. Sadza go w wozie obok siebie albo w siodle na koniu przed sobą.

Clark zamyślił się przez chwilę.

– To zabawne – powiedział w końcu – jak bardzo Cam się zmienił. Kiedy obserwuję go w mieście z synem, zauważam w nim troskliwość. Przestał już myśleć wyłącznie o sobie samym. Myślę, że inni też to zauważają. Chyba zyskał u ludzi większy szacunek. Wiesz, co pomyślałem o nim, kiedy widziałem go wyjeżdżającego z miasta z synem u boku? Pomyślałem: „Oto prawdziwy mężczyzna”.

Marta pokiwała głową. Jej oczy zaszkliły się, kiedy myślała o Wandzie i o tym, jaka musi być szczęśliwa z tego powodu, że dała Camowi syna, którego on kocha i dumnie bierze wszędzie ze sobą, nie zważając na niepełnosprawność dziecka.

– Widziałeś się z panem McDonaldem, gdy byłeś w mieście? – zapytała. Pani McDonald zmarła przed dwoma laty. Nigdy nie wyszła z ciężkiego stanu po wylewie. Pan McDonald postanowił po pogrzebie sprzedać sklep panu Cassidy’emu i wrócić na Wschód. Po jakimś czasie jednak znów zamieszkał w tych okolicach.

– Tak, widziałem go. Siedział na ławce przed sklepem ze Starym Tomem i Jakiem Feidlerem. Nie rozmawiałem z nim zbyt wiele, tylko się przywitałem.

– Jak się trzyma?

– Całkiem nieźle. Chyba jest zadowolony, że wrócił. Na Wschodzie nie czuł się jak w domu – wyjaśnił Clark.

Pan McDonald wynajął pokój w pensjonacie u pani Keller i całe dnie spędzał teraz na pogawędkach, struganiu patyków i żuciu tabaki przed swoim dawnym sklepem. Najwyraźniej nie przeszkadzało to panu Cassidy’emu, chociaż panią Cassidy prawdopodobnie męczyło szorowanie ciemnych śladów na schodkach.

Marta przez moment pomyślała, jak by to było powrócić na Wschód po tak długim czasie mieszkania tutaj. Jej ojciec już nie żył, a mama mieszkała sama. Utrzymywały ze sobą kontakt, choć ich listy często bardzo długo szły. Marta starała się pisać jej o każdym nowym wnuku i wysyłała jej życzenia z okazji Bożego Narodzenia. Była raczej pewna, że tak jak pan McDonald nie odnalazłaby się już ponownie na Wschodzie.

Delikatnie, ale pewnie odsunęła rączkę Arniego od masła i wręczyła mu kawałek już posmarowanego chleba. Ostatnie lata przyniosły tak wiele zmian – według niej, zazwyczaj dobrych.

*

Josh Coffins był pierwszym młodzieńcem przejawiającym poważne zamiary wobec Nandry. Marta wiedziała, że było to nieuchronne i ścierały się w niej sprzeczne uczucia: radość, ale również smutek i żal. Wiedziała, że Nandry pragnie własnego domu i rodziny, ale w związku z tym będą odczuwali wielką pustkę po jej odejściu z domu. Marta i Ma Graham spędzały długie godziny na rozmowach dotyczących wszystkich tych zmian w rodzinie i tego, jak przestawić swoje myśli i uczucia na odpowiedni tor.

Pewnej niedzieli po nabożeństwie Josh podszedł do Clarka, by zapytać, czy może przyjść z wizytą.

– Jasne, Josh – odpowiedział Clark, poklepując młodego człowieka po ramieniu. – Będę bardzo szczęśliwy, gdy wpadniesz mnie odwiedzić. Myślę, że porozmawiamy gdzieś w zaciszu… Na przykład w oborze, żeby nie przeszkadzały nam kobiety ani dzieci. – Clark lubił sobie pożartować.

Josh poczerwieniał na twarzy i jąkając się, próbował wyjaśnić, że nie to miał na myśli. Clark roześmiał się i jeszcze raz poklepał go po plecach. Wtedy Josh zrozumiał, że Clark go nabiera. Również się roześmiał i nawet dobrze się z tym poczuł, kiedy uświadomił sobie, że tak bardzo szanowany w społeczności człowiek ma czas z nim pożartować.

– Zapraszam cię serdecznie – powiedział Clark już nieco poważniej – i obiecuję, że nie będę cię trzymał w oborze.

Josh uśmiechnął się od ucha do ucha, podziękował i odszedł. Marta stała nieopodal, przyglądając się ukradkiem, jak chłopak kieruje się w stronę Nandry, która siedziała na schodach kościoła w towarzystwie młodszych dzieci. Na kolanach trzymała małego Luke’a, który palcem pokazywał na konie i zaprzęg, pytając:

– A co to?

Podszedł do niej i oparł się o poręcz. Nandry podniosła głowę i jej twarz nabrała rumieńców.

– Rozmawiałem z Clarkiem – zdołała usłyszeć Marta. Clark zawsze był dla niego „panem Davisem”, ale najwyraźniej relacja między nimi się pogłębiła.

Na te słowa oczy Nandry zrobiły się większe.

– Powiedział, że zgadza się, abym przyszedł do ciebie z wizytą.

Twarz Nandry nabrała jeszcze większych rumieńców, ale dziewczyna się nie odezwała.

– Nie masz nic przeciwko temu? – zapytał.

Następny ruch należał teraz do Nandry. Nie było mowy o udawaniu, że nie rozumie, o co mu chodzi. Zrobiła się już zupełnie czerwona, ale wzrok utkwiła w siedzącym jej na kolanach dziecku. Upływały sekundy, które dla Josha były wiecznością. Stał jednak, czekając z bijącym sercem i spoconymi rękami. Marta naturalnie nie zamierzała podsłuchiwać, ale nie mogła teraz odejść bez zwracania na siebie uwagi. Wstrzymała oddech, czekając, co odpowie Nandry.

– Chyba nie – padła w końcu łagodna odpowiedź. Twarz Josha rozbłysła uśmiechem pełnym ulgi.

– Dzięki – powiedział do Nandry, co zabrzmiało zaskakująco spokojnie. – W takim razie przyjadę w środę. Nie mogę się doczekać. – Po tych słowach oddalił się, prawdopodobnie tłumiąc chęć rozpędzenia się i przeskoczenia nad stojącą niepodal pompą.

Nandry ukryła zaczerwienioną twarz za małym Lukiem. Tego dnia była zaskakująco rozmowna i wyznała Marcie, że miała nadzieję, iż pierwszy przyjdzie w tej sprawie Josh. Zauważyła, że Willis Aitkins również jej się przygląda, ale ona o wiele bardziej wolała Josha.

– Nie zdecydował się nawet czekać do soboty – powiedziała do Marty zadziwiona. Zwykle, gdy młodzi mężczyźni zaczynają zabiegać o względy dziewczyny, przychodzą z wizytą w sobotę wieczorem. Tylko ci z bardzo poważnymi zamiarami zjawiają się również w środę.

Nandry bardzo uważnie przyglądała się Marcie, błagając wzrokiem o jej aprobatę. Marta objęła ją ramieniem, zauważając, że wzrostem są już sobie równe.

– Nandry, cieszę się razem z tobą, ale jest mi jednocześnie smutno...

Nandry przytuliła ją z prawdziwą serdecznością, po czym szybko odwróciła się zakłopotana i wzięła małego Luke’a na ręce. Przytuliła go tak mocno, że zaczął się wiercić na znak protestu.

– Och, Lukey. – Marta wiedziała, że Nandry nazywa go tak, kiedy jest wyjątkowo wzruszona. – Jak można czuć się tak bardzo szczęśliwą i jednocześnie smutną, tak bardzo podekscytowaną i tak mocno przerażoną?

Luke nie rozumiał pytania, ale wyciągnął swoją małą rączkę, by otrzeć łzę spływającą jej po policzku.

Rozdział 24
Boże Narodzenie

Podczas przygotowań do nadchodzących Świąt Bożego Narodzenia Marta czuła, że będą one naprawdę szczególne. Nigdy wcześniej nie była tak podekscytowana oczekiwaniem na ten świąteczny czas.

Mały Luke był wesołym chłopcem. Przestały dręczyć go kolki, więc już tak bardzo nie grymasił. Stawał się jednak coraz bardziej ruchliwy. Ellie wciąż była ich pogodnym motylkiem, lecz Marta ukierunkowywała jej niewyczerpaną energię na pomaganie w pracach domowych. Arnie, Clare i Missie cieszyli się perspektywą świątecznej przerwy. Planowali, że będą się ślizgać po zamarzniętym strumyku oraz zjeżdżać na sankach. Lecz w całym tym podekscytowaniu najważniejsze było to, że Clae miała przyjechać na święta do domu. Clae – ich przyszła młoda nauczycielka. Marta nie mogła się doczekać jej powrotu. Widziała też, jak bardzo Nandry wyczekuje zobaczenia się z młodszą siostrą.

Listy, które pisała Clae ze stancji, wypełnione były relacjami na temat nauki oraz przyjaciół, ale co najważniejsze, zawierały również słowa wyrażające wielką tęsknotę za nimi wszystkimi.

Marta starała się przygotować ulubione potrawy Clae. Upewniła się, że Nandry posprzątała ich wspólny pokój. Swoim entuzjazmem i radością starała się zarazić też własne dzieci. Przy świątecznym stole przybędzie również nowa osoba. Dołączy do nich Josh Coffins, narzeczony Nandry. Marta cieszyła się szczęściem młodej pary, ale jednocześnie smuciła ją perspektywa wyprowadzki Nandry z domu.

Ślub zaplanowany był na wiosnę i Marta z Nandry wiedziały, że kiedy tylko minie świąteczna gorączka, będą musiały poważnie zabrać się do przygotowywania posagu.

Nandry wyglądała na bardzo szczęśliwą. Przez ostatnich kilka miesięcy Marta przekazywała jej pieniądze ze sprzedaży jaj, by mogła sobie odłożyć jakieś drobne oszczędności na różne rzeczy potrzebne do prowadzenia własnego domu.

Najpierw jednak Marta musiała urządzić święta.

Clark przyniósł do domu choinkę i gałązki, z których mieli zrobić tradycyjne świąteczne wieńce.

Nandry przybyło sześć indyków w zagrodzie. Jednego z nich przeznaczyła na świąteczny stół. Wybrała najdorodniejszego i codziennie starannie go doglądała.

Półki w spiżarce wypełniały się stopniowo rzędami placków, ciast, ciasteczek oraz innych wypieków.

Marta była już wcześniej w mieście na zakupach. Zapakowane w papier prezenty schowała za komodą i pod łóżkiem, by w bożonarodzeniowy poranek włożyć je do skarpet powieszonych nad gzymsem kominka.

W dniu, kiedy miała przyjechać Clae, Marta z Nandry były tak podekscytowane, że praca szła im bardzo opornie. Mimo to Marta cieszyła się, że ogrom pracy sprawi, iż o wiele szybciej minie im czas. Zegar jednak wciąż zdawał się wlec, a Clark już dawno powinien był wrócić z dworca.

Wreszcie usłyszała głośne szczekanie Ole Boba i szczęśliwe okrzyki dzieci.

Do domu wbiegła zdyszana Missie.

– Zgadnijcie, kogo znaleźliśmy? – zażartowała.

Clark wniósł walizkę i torbę Clae, a za nim wtoczyli się pozostali.

Marta wzięła Clae w objęcia.

– Clae, kochanie, jak ty wyrosłaś!

Clae odwzajemniła uścisk. Roześmiała się i powiedziała, że nie było jej przecież zaledwie trzy miesiące.

– Ale jak to dobrze być znowu w domu! Nie mogłam się doczekać przyjazdu – dodała i podeszła do swojej siostry, a potem do Ellie i Luke’a. Przytuliła po kolei wszystkie dzieci i nie mogła się nadziwić, jak maluchy urosły. Kiedy Clae droczyła się z siostrą na temat Josha, policzki Nandry nabrały rumieńców, ale wyglądała na zadowoloną.

– Myślę sobie – powiedział Clark ponad radosną wrzawą – że potrzebny nam większy dom.

Marta tylko się uśmiechnęła. Czasami naprawdę brakowało im miejsca. Była tego świadoma. Po raz kolejny musiała upchnąć kołyskę w sypialni, a trzy dziewczynki, które dzieliły pokój, nie miały się nawet gdzie obrócić.

Było im ciasno, ale byli bardzo szczęśliwą rodziną. Ożywione rozmowy trwały przez cały wieczór. Było tak wiele spraw, o których Clae chciała wszystkim opowiedzieć, a rodzina miała tak wiele pytań.

Kiedy maluchy poszły już spać z obietnicą, że rano będą na nie czekały skarpety pełne prezentów, Marta, Nandry i Clae wciąż siedziały i rozmawiały. Clark przysłuchiwał się i tylko od czasu do czasu wtrącał swój komentarz lub zadawał pytanie.

– Na kiedy macie zaplanowany ślub? – zapytała Clae. Marta zauważyła, z jak staranną dykcją to wypowiedziała.

– W ostatnią sobotę maja. Chcemy zaczekać, aż znów będziesz w domu, bo chciałabym, żebyś była moją druhną.

– Miałam nadzieję, że nią zostanę. A gdzie będziecie mieszkać?

– Na farmie u Coffinsów jest mała chatka. Zajmowali ją kiedyś ludzie, którzy wcześniej byli właścicielami gospodarstwa. Potem Coffinsowie wybudowali większy dom. Na razie zamieszkamy w tym małym.

– Wyobrażam sobie, jak bardzo się cieszysz.

– Tak, cieszę się – powiedziała Nandry, potwierdzając to uśmiechem. – To dziwne uczucie. Z jednej strony chciałabym, żeby czas mijał szybciej, a z drugiej, chętnie bym go zatrzymała.

– To znaczy? – Clae zapomniała się, używając potocznego zwrotu.

– Ten dom, dzieci… naprawdę trudno mi będzie się z nimi rozstać.

Marta nie mogła wyjść z podziwu, jak często Nandry zaczyna ujawniać swoje uczucia.

– Przecież nie będziesz daleko – stwierdziła Clae, po czym pokręciła głową i westchnęła. – Nikt nie jest w stanie sobie wyobrazić, jak bardzo na początku tęskniłam za domem. Wydawało mi się, że umrę, jeśli zaraz do was nie wrócę. Myślałam, że sobie nie poradzę, ale jakoś się udało. Pomyślałam, jak wiele kosztuje moja nauka, i uświadomiłam sobie, że ktoś we mnie uwierzył. Potem przypomniała mi się nasza mama… Czasami o niej myślę… O tym, jak bardzo byłaby dumna i szczęśliwa, że nasz los tak się odmienił…

Tak, Marta była więcej niż pewna, że Tina Larson byłaby dumna ze swoich córek.

– Byłaby dumna z nas obu – kontynuowała Clae. – Cieszyłaby się z tego, że ja będę nauczycielką, i z tego, że ty wyjdziesz za mąż za Josha. Kiedy przypominam sobie mamę, to wszystko nabiera jeszcze większego znaczenia.

Po raz pierwszy dziewczęta tak otwarcie rozmawiały w obecności Marty na temat swojej matki.

– Wasza mama byłaby z was bardzo dumna – powiedziała łagodnie Marta. – Tak bardzo chciała, abyście obie dobrze sobie w życiu poradziły. I radzicie sobie świetnie. Ja też jestem z was dumna.

Clae objęła Martę i czule ją przytuliła.

– I wiemy dlaczego – przyznała. – Być może nigdy o tym nie mówiłyśmy… może nie tyle, ile powinnyśmy, ale doskonale wiemy, dlaczego wyrosłyśmy na ludzi. To dzięki wam. Tak bardzo wam dziękuję. Kocham was i nigdy wam tego nie zapomnę.

Nandry pokiwała głową zgadzając się z siostrą, a wyraz jej twarzy mówił więcej niż słowa.

*

Rano wszystkich domowników obudziły radosne piski Arniego. Po chwili zawtórował mu Clare, a następnie obudziła się reszta dzieci. Marta leniwie wyszła z łóżka, naciągnęła ciepłe skarpety i włożyła na siebie szlafrok. Clark był już na nogach, wkładał właśnie koszulę do spodni. Weszli do pokoju dziennego w tym samym momencie, co Nandry niosąca wciąż zaspanego Luke’a. Ellie tańczyła dookoła, dorównując entuzjazmem Arniemu i Clare’owi, którzy trzymali w rękach swoje skarpety. Machając rączkami, nie zastanawiała się nawet, jaka jest zawartość jej własnej skarpety.

Luke szybko przetarł zaspane oczka i znieruchomiał, patrząc na choinkę, która pojawiła się nie wiadomo skąd, chyba w środku nocy.

Missie wstała jako ostatnia, ziewając i skarżąc się na hałasy.

– Nie ma jeszcze piątej rano – powiedziała, nie dowierzając, że wszyscy już wstali. – Kiedy ja byłam mała, musiałam czekać o wiele dłużej!

– Oni też czekaliby dłużej, gdybym miał tu coś do powiedzenia – odpowiedział Clark, ale Marta zauważyła, że jest rozbawiony tą radosną wrzawą.

W końcu Marta rozpaliła ogień pod kuchenką i nastawiła wodę na kawę. Clark podłożył nieco drewna do kominka i wzniecił płomień. Po chwili w domu znowu zaległa cisza.

Starsi wykorzystali ją do wymiany podarunków. Clae miała mały prezent dla każdego. Marta wiedziała, że dziewczyna nie miała zbyt wiele dodatkowych pieniędzy i tym bardziej doceniała jej wysiłek. To, na co brakło jej pieniędzy, uzupełniła swoją kreatywnością i umiejętnościami krawieckimi. Luke tulił pluszowego misia. Ellie włożyła na siebie maleńki fartuszek z kieszonką. Arnie i Clare oglądali swoje chusteczki do nosa, zadowoleni z faktu, że kratkowany wzór jest taki sam jak na chusteczce taty. Missie dostała przyozdobiony koronką czepek, a Nandry odpakowała starannie wyhaftowaną parę poszewek do przyszłej wyprawki. Marta otrzymała najpiękniej wyhaftowaną chusteczkę, jaką kiedykolwiek widziała, ale tym, co najbardziej ją wzruszyło, była dołączona do niej karteczka z następującymi słowami: Dla mamy – z miłością, Clae.

Podarowana Clarkowi chusteczka też wzbudziła wiele uczucia, jak również karteczka z napisem: Dzięki, że jesteś prawdziwym tatą – z miłością, Clae. Clark wsunął ją Marcie do ręki.

Marta próbowała mruganiem pozbyć się słodko-gorzkich łez na myśl o Jeddzie Larsonie, człowieku, który nie był „prawdziwym tatą” dla swoich córek. To im dwojgu przypadł przywilej bycia dla dziewcząt mamą i tatą.

Nandry również miała dla wszystkich niespodzianki. Zrobiła dla maluchów książeczki z obrazkami powycinanymi ze starych czasopism i kalendarzy, które zbierała i przyklejała do kawałków materiału. Missie otrzymała nowe wstążki do włosów, które wciąż cieszyły jej dziewczęce zmysły. Marta dostała drewniane pudełko na swoje przepisy, które bez przerwy wylatywały z szuflady. Clark otrzymał ręcznie wykonaną okładkę na rodzinną, mocno już zużytą Biblię.

Następnie Marta i Clark rozdali prezenty dla każdego członka rodziny i z radością obserwowali błysk w oczach obdarowanych, kiedy je odpakowywali.

Gdy śmieci zostały posprzątane, a otrzymane prezenty znalazły swoje nowe miejsca, nadszedł czas świętowania.

Po śniadaniu Clare i Arnie poszli na dwór wypróbować swoje nowe sanki, które zrobił dla nich Clark. Ellie, ubrana ku zadowoleniu Clae w swój nowy fartuszek, bawiła się nową zastawą stołową dla lalek. Luke został położony do łóżeczka, by mógł nadrobić zaległości w spaniu, a Missie, czując się już prawie dorosłą, dołączyła do kobiet w kuchni, by pomagać w przygotowaniu świątecznego obiadu.

Josh nie mógł się doczekać odwiedzin u Nandry i przyszedł wcześniej, niż się go spodziewano. Nieśmiało wręczył jej prezent – nową lampę, której będą używali już w swoim własnym domu. Marta stwierdziła, że nigdy dotąd nie widziała ładniejszej. Na jej podstawie namalowany był bukiet róż w kolorze czerwonoróżowym, a klosz był bogato złocony. Nandry nie chciała pokazać nikomu z rodziny prezentu, który podarowała Joshowi, ale Marta miała podejrzenia, że był to kubek z ochraniaczem na wąsy. Josh starannie zapuszczał wąsy, które miał nadzieję mieć gęstsze i w pełni wypielęgnowane na dzień ślubu, co miało dodać mu męskości.

Prażąc nad ogniem jadalne kasztany, wszyscy zwęszyli już także smakowite zapachy dochodzące z kuchni. Przed posiłkiem rodzina usiadła razem, by posłuchać historii o narodzeniu Bożego Syna. Nawet Luke siedzący na kolanach u Nandry wydawał się skupiony. Marta rozejrzała się po pokoju i obserwowała twarze wszystkich, wpatrzone w Clarka, który czytał fragment z Biblii. Jej serce wypełnione było wdzięcznością do Boga. Chwyciła Clarka za rękę w czasie modlitwy, a on pewnie ścisnął jej palce w swojej dłoni.

Kiedy zaczęto przysuwać krzesła do stołu, Davisowie usłyszeli szczekanie Ole Boba. W czasie Bożego Narodzenia nikt nie spodziewał się nieoczekiwanych gości. Marta czuła, że jej serce bije mocniej. Miała nadzieję, że nie wydarzyło się nic złego. Podeszła za Clarkiem do drzwi, obawiając się wyjrzeć. Usłyszała zbliżające się kroki, a następnie delikatne pukanie.

– Tommie – zdołała powiedzieć, kiedy drzwi się uchyliły.

– Tommie – zawtórował Clark, równie mocno zaskoczony. – Miło cię widzieć chłopcze – dodał, obejmując go po męsku i zapraszając do środka.

Marta powitała Tommie’go z wielkim entuzjazmem i podnieceniem.

– Poczekajcie – powiedział Tommie, podnosząc rękę – muszę wam kogoś przedstawić.

Wyszedł i zaraz wrócił z przytuloną do siebie drobną postacią. Spod błękitnego czepka wysypywały się brązowe loki.

– To moja żona – oznajmił z dumą. – Ma na imię Fran.

– Tommie! – wykrzyknęła Marta. – Tommie, kiedy ty się ożeniłeś? Dlaczego nic nie napisałeś?

Tommie się roześmiał.

– Pięć miesięcy temu. Chciałem wam zrobić niespodziankę. Powiedzcie, czyż ona nie jest piękna? – Popatrzył znowu na Fran i przytulił ją mocniej do siebie, a ona zdobyła się na nieśmiały uśmiech.

– Cieszę się, że mogę was wszystkich poznać – powiedziała w końcu, podając drobną dłoń Clarkowi, a potem Marcie.

Marta podeszła bliżej, by obdarować ją serdecznym uściskiem.

– My też bardzo się cieszymy ze spotkania z wami. Wejdziecie? Proszę, rozbierzcie się. Właśnie siadamy do obiadu i będzie nam miło dzielić go z wami.

– Nie, nie – odpowiedział Tom – nie byliśmy jeszcze w domu. Ponieważ przejeżdżaliśmy obok was, chciałem wam przedstawić Fran. Ale musimy jechać. Ma wybaczy mi, że wstąpiłem do was na chwilę po drodze, ale nie wybaczyłaby mi, gdybym zatrzymał się tu na świąteczny obiad.

– Tak trudno mi was wypuszczać. Mam tyle pytań…

– Co się odwlecze, to nie uciecze – wtrącił Tommie – będziemy mieszkać tu niedaleko. Postanowiłem zagospodarować swój kawałek ziemi. Zobaczę, może uda mi się założyć na niej jakieś małe gospodarstwo. Rodzice Fran są właścicielami sklepu na Zachodzie. Przyszedł czas na zmiany, prawda? – mrugnął żartobliwie. – Przyjechał mężczyzna, poślubił ich córkę i zabrał ją ze sobą na Wschód.

– Och, Tommie! Jestem pewna, że oboje będziecie tu bardzo szczęśliwi.

– Już jesteśmy – powiedział z przekonaniem Tommie. Jego wzrok w pełni to potwierdzał.

Pożegnali się i obiecali przyjść kiedyś znowu z dłuższą wizytą.

– To naprawdę dzień pełen wrażeń… – skomentowała Marta, kiedy rodzina zasiadała do stołu.

Skłonili głowy do modlitwy. Clark swoim mocnym głosem zwrócił się do Boga, dziękując Mu za tak wiele błogosławieństw w ich życiu, szczególnie za Tommiego – syna, który powrócił do domu – a także za radość, jaką sprawi to jego rodzicom.

Marcie przypomniała się piękna Owahteeka. Czy znalazła szczęście u boku Biegnącego Jelenia? Marta modliła się, by tak było.

Rozdział 25
Jeszcze raz

W końcu ludzie niechętnie zaczęli przyznawać przed samymi sobą oraz przed innymi, że pastor Knutson, posiadający wysokie wykształcenie, po prostu nie sprawdził się i nie wyszedł naprzeciw potrzebom lokalnej społeczności.

Kiedy wreszcie uznano powszechnie ten fakt, zastanawiano się, dlaczego zwlekano tak długo z postawieniem sprawy jasno. Kolejne pytanie, na które wcale nie było łatwej odpowiedzi, brzmiało: Co zrobić z tym problemem?

Szybko wybrano kolejną radę i ku niezadowoleniu Marty, Clark został powołany na jej przewodniczącego. Rada poprosiła pastora o spotkanie, na którym wybrani mężczyźni chcieli z nim szczerze porozmawiać na temat opinii i odczuć ludzi.

Kiedy pastor Knutson został zaproszony na spotkanie, nie okazał większego zdziwienia czy zmartwienia, ale w trakcie jego trwania chyba poczuł się dotknięty. Prawdopodobnie spodziewał się, że zostało zaplanowane, by wyrazić mu pochwałę i być może nawet zaproponować podwyżkę skromnej pensji – w każdym razie skromnej według niego. Był najwyraźniej zaskoczony, kiedy zebranie przybrało odmienny wydźwięk.

Był nie tylko dobrze wykształcony, jak poinformował radę, ale również zgłębiał pisma innych wysoce wykwalifikowanych teologów. Treść kazań opierał na dziełach największych umysłów chrześcijańskich. Mógł wskazać odpowiednie rozdziały i strony.

Trudno mu było zrozumieć, że ktoś może nie doceniać jego intelektualnie bogatych kazań. Kiedy przyjął zaproszenie do przyjazdu tutaj, nie miał pojęcia, że ludziom z tych stron brakuje podstawowej wiedzy i tak bardzo potrzebują duchowego oświecenia. Ale był przekonany, że i z tym jest w stanie sobie poradzić. Znał wielkiego uczonego, którego książki były najświeższą nowością i mimo że zawierały wiele wyjątkowych treści, pisane były „prostym językiem laików”. Zaproponował, że zamówi kilka z tych książek i był pewien, że ludzie znajdą zachętę oraz religijny pokarm w dziełach tego wielkiego człowieka.

Radzie, a Clarkowi w szczególności, bardzo trudno było uświadomić pastorowi, że chcą z zrezygnować z jego usług.

Clark wyjaśnił to w następujący sposób:

– Pastorze, zdajemy sobie sprawę z pańskiego dobrego wykształcenia. Mamy jednak świadomość, że za nim nie nadążamy. Nie chcemy powstrzymywać pana w głoszeniu tym, którzy rozumieją i doceniają pańskie ogromne umiejętności. Dlatego myślimy, że lepiej będzie, jeśli uda się pan tam, gdzie uzna za stosowne, i tak szybko, jak tylko uda się panu załatwić potrzebne formalności.

Twarz pastora poczerwieniała. Zasyczał, starając się sformułować swoją odpowiedź.

– Panowie, czy chcecie dać mi do zrozumienia – wydusił z siebie – że kończycie współpracę ze mną?

– Nic podobnego – wtrącił pan Coffins, inny członek rady – chcemy po prostu dać panu lepsze możliwości.

Pastor otrzymał oficjalne zwolnienie, odprawę pieniężną i błogosławieństwo na dalszą drogę, po czym rada zajęła się wyborem nowego pastora. Tym razem nie poproszono o pomoc korespondencyjną nauczyciela, pana Whittle’a.

*

Jak dotąd, cmentarz nieopodal małego kościoła stał pusty. Wiadomo było, że nie będzie tak zawsze, i pytanie: „Kto będzie tym pierwszym, złożonym tu na wieczny odpoczynek?” pozostawało nadal bez odpowiedzi. Po czyim odejściu zostanie wykopany pierwszy grób?

Dziadek Stern miał już swoje lata i zdawał się podupadać na zdrowiu. Pani LaHaye nigdy tak naprawdę nie wyszła ze swojej choroby. Jedna z dziewcząt Coffinsów zdawała się mało odporna, ponieważ łapała jedną chorobę za drugą. Rodzice nie pozwalali jej nawet chodzić do szkoły. U pani Vickers wzmagały się objawy nerwicy i niektórzy obawiali się, że sama zapędzi siebie do grobu.

Okazało się jednak, że losy potoczyły się inaczej. Społeczność lokalna była poruszona do głębi na wieść o nagłej śmierci. Ich ukochana Tessie, która niedawno wyszła za mąż za pana Whittle’a, odeszła tak nagle. Wyglądała na silną i zdrową dziewczynę i wszyscy uradowani byli wieścią, że pan Whittle, ich szkolny nauczyciel, zostanie ojcem. Jeśli chodzi o samego pana Whittle’a, to jego melonik nigdy nie był tak często zdejmowany i odkurzany, wielki wąs nigdy nie był schludniej utrzymany, a jego cholewki jeszcze bardziej błyszczały swoją bielą. Miał powody do zadowolenia z siebie i ze swojej nowo poślubionej żony. Posiadanie młodej i atrakcyjnej kobiety, która go podziwiała, było dla niego cudem samym w sobie, a perspektywa ojcostwa aż nie mieściła mu się w głowie. Jednym słowem, pan Whittle był w siódmym niebie. Starsi chłopcy żartowali sobie, że teraz głos pana Whittle’a zawsze jest wysoki z tego podekscytowania, lecz on wcale się tym nie przejmował ani chyba nawet tego nie zauważał.

Kiedy nadszedł dzień porodu, posłano niezwłocznie po doktora. Ze zmęczeniem w oczach i ciężkim sercem lekarz wyjechał od nich następnego dnia rano. Oboje, Tessie i jej synek, zmarli w nocy. Wiadomość wstrząsnęła wszystkimi. Sąsiedzi reagowali wielką troską i współczuciem. Wielu zaoferowało pomoc przy kopania grobu na nowym cmentarzu. Zmontowano sosnową skrzynię, do której złożone zostały oba ciała. Pan Whittle nie mógł wyjść z szoku. Była to niewyobrażalna strata. Nie mieli już pastora, więc poprosił Clarka, by przeczytał fragment Słowa Bożego i powiedział kilka słów w czasie pochówku. Clark zgodził się, choć nie było mu łatwo.

*

Pogrzeb odbył się w chłodny, ponury dzień. Ocierając łzy, Marta miała wrażenie, że pogoda dokładnie oddaje dramat sytuacji. Skrzynia została złożona w ziemi, a na niej usypano mogiłę.

Marta stała wpatrzona w świeży grób matki trzymającej w ramionach niemowlę. Cmentarz przestał być już dziewiczy. Odtąd grób będzie powstawał przy grobie – pomyślała z odrętwieniem. To tylko kwestia czasu, gdy w ziemi pogrzebane zostaną kolejne ciała.

Tessie, kochana – w sercu Marty odezwał się wewnętrzny krzyk – kto by pomyślał, że tak szybko odejdziesz! Życie pełne jest niepewności! Kolejny raz wróciła myślami do innego grobu i swojej własnej straty. Podniosła na ręce i mocno przytuliła Ellie, dziękując Bogu za Jego dobroć, jaką okazał jej oraz Clarkowi, mimo tragedii, które wstrząsnęły ich życiem.

Lekcje w szkole zostały odwołane na jakiś czas. Pan Whittle nie był jednak w stanie w ogóle kontynuować nauczania, więc tego roku zajęcia szkolne zakończyły się w kwietniu. Końcem maja, kiedy zaczynały zakwitać róże, a ptaki odbudowywały swoje gniazda, pan Whittle zebrał bukiet polnych kwiatów i położył go na usypanym kopcu ziemi. Potem zdjął melonik, strzepnął z niego niewidzialny kurz, podniósł stojące obok walizki i udał się z powrotem na Wschód.

Rozdział 26
Josh i Nandry

Wyjazd pastora zmartwił szczególnie dwie osoby. Josh i Nandry zastanawiali się, jaki to będzie miało wpływ na ich wspólne plany. Clark domyślał się, że się tym przejmują, i na własną rękę zaczął robić rozeznanie, kto mógłby udzielić im ślubu.

Dowiedział się, że nie aż tak daleko, w odległości dwóch miast, mieszka pewien pastor. Wybrał się do niego w odwiedziny i ustalili, że pastor przyjedzie do nich w dniu przypadającym na datę ślubu.

Pewnego dnia, kiedy był już pewny, że nie wydarzy się nic, co mogłoby zakłócić ten plan, podszedł do przygnębionych Nandry i Josha siedzących w kuchni przy stole, by z nimi porozmawiać.

– Do ślubu już coraz bliżej, a wy macie takie smutne miny… chyba nie zmieniliście decyzji?

– Ależ nie! – odpowiedziała Nandry, szukając poparcia u Josha.

– Tylko że ciężko wziąć ślub bez pastora, co? – zagadywał dalej Clark.

Josh przytaknął wpatrzony w swoje ręce złożone bezradnie na kolanach, a Nandry wyglądała, jakby zaraz miała się rozpłakać, co było do niej zupełnie niepodobne.

– Tak się szczęśliwie składa – kontynuował Clark już poważniejszym tonem – że słyszałem o człowieku, który mieszka tu niedaleko i jest pastorem.

Młodzi ludzie natychmiast jednocześnie zwrócili na niego swoje twarze.

– Gdzie? – zapytał Josh. – Myślisz, że moglibyśmy do niego pojechać?

– Myślę, że nie ma takiej potrzeby – odparł spokojnie Clark. – Powiedział mi, że z radością przyjedzie tutaj, by udzielić wam ślubu.

Nandry siedziała w milczeniu z szeroko otwartymi oczami. Za chwilę, kiedy to do niej dotarło, podniosła się z okrzykiem radości.

– Chcesz powiedzieć, że znalazłeś dla nas pastora? – zawołała, splatając ręce w zachwycie.

Clark uśmiechnął się od ucha do ucha.

– Wygląda na to, że tak!

– Och, dziękuję ci! – zapiszczała. Wyglądało, jakby zaraz miała rzucić się Clarkowi na szyję. Zamiast tego, objęła Josha. On zaś nie miał nic przeciwko temu.

Marta stała obok kredensu uśmiechnięta, przypominając sobie, jak jeszcze kilka lat temu Nandry zadurzona była w Clarku. Czuła się szczęśliwa, obserwując jej szczerą miłość do Josha.

Jakże dobrze było popatrzeć na parę szczęśliwych zakochanych i na uśmiechniętego Clarka.

– Kiedy? – zapytała błagalnie Nandry. – Kiedy on ma przyjechać?

– Cóż, myślałem, że ustaliliście datę na dwudziestego ósmego maja.

– Tak, tak było. Czy to oznacza, że możemy wziąć ślub zgodnie z planem? W naszym kościele? Z udziałem przyjaciół?

– Tak, wszystko zgodnie z planem.

– Dzięki Ci, Panie! – wykrzyknęła Nandry. – Dzięki, że wysłuchujesz naszych modlitw.

Dwoje młodych ludzi udało się na spacer nad rzekę, pewnie po to, by dzielić się swoim szczęściem i rozmawiać o ślubnych planach.

– Clark – odezwała się Marta, której serce też przepełnione było radością – jak ci się udało to wszystko tak sprytnie załatwić?

– Nie potrzebowałem do tego żadnego sprytu – odparł. – Tylko odpowiednią sumę pieniędzy.

Oboje szczerze się roześmiali.

*

Wszystkie plany weselne ziściły się zgodnie z ustaleniami. Wynajęty pastor okazał się godny zaufania. Odczytał przysięgę i wygłosił przemówienie do pary młodej.

Nandry była rozpromieniona. Wyglądała tak dostojnie w sukni uszytej z pomocą Marty specjalnie na tę okazję. Clae, stojąca za swoją siostrą, wyglądała równie pięknie.

Za Joshem stał jego młodszy brat Joe. Była to piękna ceremonia zaślubin, pełna znaczenia i nadziei, a kiedy wszyscy goście udali się z nabożeństwa na przyjęcie weselne, zapanowała radosna atmosfera, pełna śmiechu i przekomarzania się.

– Proszę bardzo – zażartował Tod Stern, zwracając się do Clarka – taki młody, a już wydaje dziewczynę.

Clark popatrzył na swoją „małą” Missie, która tak szybko doroślała.

– Ani się obejrzę – rzekł cicho – a ją też stracę.

Clark spoważniał, kiedy sobie to uświadomił.

– Wydaje się, że jeszcze wczoraj dzieciaki plątały mi się pod nogami – powiedział do Toda. – A już niedługo pewnie zostaniemy dziadkami. Chwilami chciałbym, żeby czas się zatrzymał lub żeby przynajmniej płynął nieco wolniej.

*

W czasie letnich miesięcy kościół nie miał swojego pastora, ale Marta z Clarkiem i ich sąsiedzi nie obawiali się, że ambona na długo pozostanie pusta. Byli pewni, że w swoim czasie Bóg ześle im właściwą osobę. Wciąż spotykali się w kościele na wspólny śpiew, modlitwę i czytanie Słowa Bożego.

Szkoła również pozostawała bez nauczyciela. Na spotkaniu rady szkoły uchwalono, że od jesieni na stanowisku nauczyciela zostanie zatrudniona Clae. Sama Clae nie mogła uwierzyć, że spotkało ją takie szczęście. Ledwo wróciła do domu po szkole pedagogicznej, a już obiecano jej posadę! I to w dodatku tu, gdzie mieszkała.

Marta również była szczęśliwa, że Clae dostała tę pracę.

– Jak to dobrze, że znowu będziesz w domu. Tak bardzo nam ciebie brakowało – powiedziała do Clae i przytuliła ją mocno.

– Rozpieszczasz mnie – odparła wolno Clae – pod wieloma względami lepiej jest mieszkać tu z wami… ale mam wrażenie, że chciałabym spróbować być już na swoim. Kwatera nauczycielska jest już wyposażona w naczynia i różne sprzęty domowe, a pani LaHaye powiedziała, że jeśli zechcę, mogłabym się wprowadzić i korzystać ze wszystkiego. Co o tym sądzisz? Nie miałabyś nic przeciwko?

Clae spojrzała Marcie głęboko w oczy.

– Poza tym – dodała pospiesznie – będę kontynuowała studia w trybie korespondencyjnym i przyda mi się spokojne miejsce do nauki, jeśli mam skończyć kurs w wyznaczonym na to czasie.

Marta była rozczarowana, ale starała się nie okazywać swoich uczuć przed Clae. Powiedziała, że porozmawia na ten temat z Clarkiem. Po długiej dyskusji z mężem pogodziła się z sytuacją. Clark stwierdził, że Clae nie zostanie przecież zupełnie sama. Zamieszka nieopodal, tuż za wzgórzem.

Zdecydowano, że Clae wprowadzi się najpierw na lato do Missie, by wypełnić pustkę, jaka pozostała po odejściu z domu Nandry. Potem, zanim rozpocznie się nowy rok szkolny, przeniesie swoje rzeczy do domku przy szkole i tam będzie samodzielnie gospodarowała.

Nadeszło kilka propozycji od potencjalnych pastorów. Po ich rozważeniu uznano, że dwie lub trzy są godne przyjęcia, lecz jak się okazało, nic z tego nie wyszło. Nie dlatego, że radę kościoła trudno było zadowolić, lecz kandydaci wymagali większej pensji, niż taka, jaką tutejsza społeczność mogła im zapewnić.

Z nastaniem jesieni Ben usłyszał od pana Cassidy’ego o pewnym człowieku, który mógłby podjąć się roli pastora.

– Pochodzi z mojego rodzinnego miasta – powiedział kierownik sklepu. – To młody człowiek… nie ma skończonych wielu szkół, ale przeszedł przez jakieś kursy. Nie miał możliwości uczęszczania do żadnego seminarium, chociaż bardzo chciał, ale jest gorliwy i studiuje Pismo Święte… poza tym to człowiek szczery i pełen zapału, mimo że niedoświadczony.

– Nie chodzi nam o doświadczenie – stwierdził Ben. – My też nie mamy doświadczenia. Może będziemy mogli razem się czegoś nauczyć...

Dwuosobowa delegacja udała się w konną podróż, by odnaleźć tego młodego człowieka i porozmawiać. Wyprawa trwała osiem dni, ale powrót uwieńczony był dobrą nowiną.

Okazało się, że mężczyzna chętnie podejmie się funkcji pastora. Miał nadzieję kształcić się dalej, ale jeśli zaakceptują go takim, jaki jest, postara się dać z siebie wszystko, by im służyć. Podjęto decyzję o przyjęciu go.

Pastor Joseph Berwick przyjechał piątego września, tego samego dnia, kiedy panna Clae Larson rozpoczęła nauczanie w pierwszej klasie miejscowej szkoły. Pierwsze kazanie miał wygłosić w następną niedzielę, ale w międzyczasie chciał już zacząć spotykać się ze swoimi parafianami.

Zamieszkał u Watleyów, podobnie jak jego poprzednik. Kiedy pani Watley ujrzała wysokiego, przystojnego młodego człowieka, odwróciła się do swoich dwóch córek z błyskiem w oku. Wprowadziła pastora do salonu, gdzie podano herbatę.

Pastor Berwick nie miał zamiaru długo siedzieć i popijać herbatę. Zanim kurz z podróży zdążył osiąść, wstał i udał się na spotkanie z pozostałymi mieszkańcami okolicy, których postrzegał jako swoją trzódkę.

Nie miał kłopotu z tym, by komuś pomóc fizycznie. Poświęcił czas, by narąbać drewna dla wdowy, pani Rider, pomógł Jasonowi Sternowi przy budowie płotu i grabił siano razem z chłopcami od Grahamów.

W czwartek około czwartej po południu wybrał się z wizytą do szkoły, by zapoznać się z lokalnym nauczycielem.

Clae, klęcząc nad zaniedbaną grządką w ogródku, wyrywała chwasty, które w lecie rozrosły się na wszystkie strony. Nie była przygotowana na odwiedziny. Włosy miała niedbale związane z tyłu wstążką, a ręce całe brudne od ziemi.

Z zaskoczeniem spojrzała znad grządki na zbliżającego się nieznajomego. Próbując odgarnąć spadający na twarz kosmyk włosów, niechcący zostawiła brudny ślad na policzku.

– Dzień dobry, jestem nowym pastorem. Nazywam się Joseph Berwick – powiedział uprzejmie nieznajomy, zsiadając z konia. – Czy pani ojciec jest w domu?

Clae oniemiała i pokręciła przecząco głową. Próbowała domyślić się, o kogo mu chodzi.

– A pani mama?

– Nie, tu nie ma… – wzięła głęboki oddech i spytała wprost: – A czy chodzi panu o Davisów, czy może o Larsonów?

Teraz to pastor zdawał się zdezorientowany.

– Mam na myśli nauczyciela – powiedział – jakkolwiek się nazywa. Nie znam jeszcze jego nazwiska.

– Nie ma tu nauczyciela.

– Oj, to proszę mi wybaczyć…

– Nauczyciel… wie pan, on wyjechał – plątała się w zeznaniach Clae, starając się mu cokolwiek wyjaśnić. – On już tu nie mieszka.

– Przepraszam – powiedział pastor – ale dano mi do zrozumienia, że dzieci mają szkołę i lekcje się odbywają.

– Tak, mają… to znaczy mamy – poprawiła się szybko Clae.

– Jesteś jedną z uczennic?

Clae wstała i wyprostowała się, co prawdopodobnie nie zrobiło większego wrażenia na postawnym i wysokim pastorze.

– Ja – podkreśliła dobitnie – jestem nauczycielką.

– Nauczycielką?! – wyjąkał, robiąc się przy tym niemal purpurowy na twarzy. – Ojej! – wykrzyknął. – A więc to z panią chciałem się zobaczyć, a nie z pani ojcem! Przyszedłem zapoznać się z nauczycielem!

Po chwili nieco zakłopotany dodał:

– A więc zacznijmy od nowa, dobrze?

Zrobił jeden krok w tył, a następnie jeden do przodu i uśmiechając się żartobliwie, zaczął:

– Dzień dobry. – Wyciągnął rękę na przywitanie i powiedział: – Jestem pastor Berwick i chciałbym poznać wszystkich swoich parafian. Rozumiem, że jest pani tutejszą nauczycielką.

Clae spojrzała na swoje zabrudzone ręce, ale pastorowi w niczym to nie przeszkadzało. Ujął i mocno uścisnął jej dłoń.

– Przepraszam – wydusiła z siebie – mam brudne ręce…

– Ma pani też trochę ziemi na twarzy – powiedział, szczerze się uśmiechając.

– Ojej! – Clae speszyła się jeszcze bardziej. Potarła miejsce na policzku, chcąc je wytrzeć, ale to jeszcze pogorszyło sprawę.

Roześmiał się i wyciągając z kieszeni czystą chusteczkę, podszedł jeszcze bliżej i zapytał:

– Mogę? – po czym wytarł zabrudzenie z jej twarzy.

Clae wstrzymała oddech. Poczuła ucisk w gardle, a serce zaczęło jej mocno walić. Zastanawiała się, czy pastor Berwick zdołał to usłyszeć.

– Tak jak powiedziałem, odwiedzam swoich parafian – poinformował, chowając chusteczkę do kieszeni. – Czy mogę się pani spodziewać w niedzielę na nabożeństwie?

– O tak – wyszeptała Clae, czując, jak jej policzki pąsowieją ze wstydu.

– Czy naprawdę jest pani nauczycielką?

Pokiwała głową.

– Kiedy ja chodziłem do szkoły, nie mieliśmy takich nauczycielek.

Zauważyła rozbawienie w jego oczach, co sprawiło, że zrobiło jej się jeszcze bardziej gorąco.

– Do zobaczenia w niedzielę.

Clae znów skinęła głową. Pastor dosiadł konia i już miał odjeżdżać, ale jeszcze na moment się zatrzymał i odwrócił w jej stronę.

– Nie zapytałem, jak się pani nazywa.

– Clae. Clae Larson.

– Panna Clae Larson?

– Tak, panna Clae Larson.

– Nigdy nie słyszałem takiego imienia. Jak to się pisze?

Clae przeliterowała swoje imię. Była tak speszona, że nie miała pewności, czy zrobiła to poprawnie.

– Clae – powtórzył. – Niespotykane imię. A więc do zobaczenia w niedzielę, panno Larson.

Patrzyła, jak odjeżdża na swoim koniu i macha jej kapeluszem.

W ten sposób Clae poznała nowego pastora i po tej wizycie okazało się, że ma trudności z koncentracją. Od kolejnej niedzieli nie potrafiła skupić uwagi na kazaniu, a jedynie na osobie, która je wygłaszała – mimo to nigdy nie opuściła żadnego nabożeństwa.

Rozdział 27
Nowy pastor, nowy dom

Znany wkrótce jako pastor Joe, nowy kaznodzieja zyskał dobrą opinię wśród lokalnej społeczności. Jego otwartość na ludzi i gotowość pomocy zjednała mu serca parafian.

– Nie boi się pobrudzić sobie rąk – stwierdził któryś z farmerów.

– Ani pochylić karku przy robocie – dodał inny.

Faktycznym powodem akceptacji wyrażanej pod jego adresem były jednak niedzielne nabożeństwa. Pastor Joe sporządził listę pieśni, które wszyscy znali już na pamięć, i spośród nich wybierał te, które śpiewali w czasie zgromadzeń. Okazjonalnie wprowadzał nowe i łatwo można się było ich nauczyć, gdyż słowa zapisywane były na tablicy pożyczanej ze szkoły. Pastor Joe śpiewał przyjemnym tenorem i kościół chętnie mu wtórował.

Jego modlitwy nie były jedynie pustymi słowami, lecz przejawiała się w nich szczerość, a kazania stanowiły główny punkt nabożeństw. Proste, zrozumiałe przesłanie, oparte na tekście biblijnym, dawało wszystkim poczucie duchowego posilenia. Nawet młodsze dzieci uważnie słuchały, a młody Flint Graham zaskoczył swoich rodziców wiadomością, że odczuwa powołanie do służby jako pastor.

Tylko pani Watley czuła się rozczarowana nowym duszpasterzem i nie miało to bynajmniej związku z niedzielnymi nabożeństwami. Robiła wszystko, co mogła, by pastor bardziej zainteresował się którąś z jej córek, nieważne, którą. Ale on nie zwracał uwagi na żadną z nich.

Kościół rozwijał się nie tylko liczebnie, ale i duchowo. Młody Willie LaHaye nigdy nie opuścił niedzieli i nawet jego ojciec Zeke odkładał pracę, by od czasu do czasu wziąć udział w nabożeństwie. Utrata ukochanej córki z pewnością bardziej uwrażliwiła jego serce. Marta zauważyła, że jego wzrok często sięga poza dziedziniec kościoła na samotną mogiłę, w którą wbity był starannie wykonany, drewniany krzyż z napisem: Tessie LaHaye Whittle i jej synek. Niech spoczywają w pokoju i nigdy nie będą osamotnieni.

Pastor chętnie był zapraszany do domów, i to nie tylko na niedzielny obiad, a wszędzie gdziekolwiek się pojawiał, był serdecznie przyjmowany.

Podsłuchano kiedyś uwagę Clauda Grahama, który powiedział do swojego brata bliźniaka Lema:

– Wiesz, dlaczego tak doskonale się tu odnalazł? Bo tak jak my, nie ma wiedzy książkowej.

A Lem odparł:

– Nie daj się zwieść, on ma o wiele więcej do powiedzenia niż to, co głosi na niedzielnych kazaniach. Nie ma co zużywać całego stogu siana dla ledwie podrośniętych cielaków.

Jeśli chodzi o Clae, była oszołomiona stanem swoich uczuć. Chcąc zapomnieć o zamieszaniu, jakie miała w głowie, wykorzystywała każdą wolną chwilę na swój nauczycielski kurs korespondencyjny. Studia w trybie eksternistycznym, które powinna zrealizować do lata, ukończyła już przed Bożym Narodzeniem.

Pastor był dla niej zawsze miły, podobnie jak w stosunku do pozostałych członków społeczności. Mimo to Clae nie potrafiła zahamować niedorzecznych drżeń swego serca i wyzbyć się nadziei, że być może pastor jest nią zainteresowany nieco bardziej niż innymi młodymi kobietami. Czasami ogarniała ją rozpacz, a czasami snuła marzenia… gdyby tylko…

W Niedzielę Wielkanocną, po wspaniałym i inspirującym nabożeństwie, młody pastor podał jej rękę przy wyjściu z kościoła, ale przytrzymał ją nieco dłużej niż zwykle. Była ostatnią osobą opuszczającą kościół, gdyż zabierała ze sobą tablicę, którą miała odnieść do szkoły.

– Dzień dobry, panno Larson – uśmiechnął się, po czym wyszeptał: – Straszna szkoda, że mieszka pani sama. Jak w takich warunkach dżentelmen miałby rozpocząć zaloty?

Clae wstrzymała oddech.

By zachować pozory, odczekała trochę, po czym wprowadziła się z powrotem do domu Davisów.

*

Clark i Marta usiedli po śniadaniu przy kolejnej filiżance kawy. Wciąż brakowało im okazji do swobodnej dłuższej rozmowy.

– Wydaje się, że nasz kościół naprawdę rośnie – zauważył Clark.

– Tak, to miło widzieć przybywających ludzi.

– Nie to miałem na myśli.

– W takim razie co?

– Zauważyłem, że rodziny Nandry i Tommiego wkrótce się powiększą…

Marta uśmiechnęła się. Ona też to dostrzegła, a Nandry już wcześniej podzieliła się z nią nieśmiało tą szczęśliwą nowiną.

– A jak już mowa o powiększaniu – powiedział Clark po chwili – pomyślałem, że coś zaniedbaliśmy w tej dziedzinie.

– Co masz na myśli?

– Ten dom… zaczyna nam być ciasno. Już dawno powinniśmy byli pomyśleć o budowie nowego.

– To dziwne, ża myślisz o tym teraz. Popatrz, przez większość dnia przebywamy w nim tylko we dwoje, no i Luke… a za chwilę on też pójdzie do szkoły...

– Jasne – odparł – ale popatrz ile osób każdego dnia budzi się tu rano i wraca wieczorem. A jak zauważyłaś, zazwyczaj nie wracają sami…

Marcie przyszła na myśl Missie i Clare. Każde z nich w ostatnich tygodniach przyprowadzało ze szkoły przyjaciół. Arnie był wysokim i postawnym chłopcem, podobnie jak jego tata. Kiedy obaj znajdowali się w tym samym czasie w pomieszczeniu, odnosiło się wrażenie, że robi się tłoczno. Ellie, ich mały, towarzyski motylek, zapewne również zacznie już niebawem przyprowadzać do domu swoje koleżanki i kolegów. Marta pomyślała też o Nandry, Joshu i dziecku, które było w drodze. A potem jeszcze o Clae i młodym pastorze. Również Missie szybko dojrzewała i stawała się małą kobietką… do niej wkrótce też zaczną zalecać się młodzieńcy.

– Może masz rację – stwierdziła. – Może rzeczywiście potrzebny nam jest większy dom. Chociaż gdy wszyscy pójdą do szkoły i do pracy, robi się w nim pusto. Ten mały dom był dotąd taki ciepły i przytulny. – Marta wyciągnęła rękę przez stół, by ścisnąć dłoń Clarka. – Dziękuję ci za to, że…

– To ja ci dziękuję, Marto – powiedział Clark, odwzajemniając uścisk. – Zanim ty się pojawiłaś, to był tylko dach nad głową dla mnie i dla Missie. Dopiero ty uczyniłaś go prawdziwym domem.

Oczy Marty zrobiły się wilgotne, a kąciki ust zatrzęsły się przy próbie uśmiechu.

– Tak, to prawda, przydałoby nam się więcej miejsca. A jak sobie to wyobrażasz?

– Myślę, że zimą poświęcę czas na zwożenie drzewa – odpowiedział Clark. – Sporo już myślałem na temat tego domu. Potrzebne będą nie bale, lecz deski.

– To będzie kosztowało fortunę.

– Niezupełnie. Za rzeką znajduje się tartak. Mogę wymienić bale na deski. Zastanawiałem się już także nad projektem. Co myślisz o piętrowym domu? Prawdziwym, piętrowym domu ze schodami, a nie z drabiną prowadząca na strych, na wzór nowoczesnych domów, jakie buduje się na Wschodzie?

Marta nabrała głęboko powietrza.

– Coś mi się zdaje, że masz wielkie marzenia – powiedziała ostrożnie, nie chcąc ich gasić.

– Może… może mam, ale chciałbym, żebyś i ty puściła wodze fantazji. Chciałbym, by tobie też się ten dom podobał. By było w nim więcej okien… szafy na ubrania zamiast wieszaków na drzwiach… wszystko, co będziesz tylko chciała. Pozwól sobie pomarzyć i zapisz na kartce, co chciałabyś w nim mieć, a potem zdecydujemy, na ile będziemy mogli zrealizować te marzenia.

– To kiedy zaczynamy budowę? – zapytała w końcu Marta, czując się nieco przytłoczona tą perspektywą, jak również zmartwiona, czy ich na to stać.

– Nie wcześniej niż za rok – odparł. – Dużo czasu pochłonie wyrąb i zwożenie drzewa, ale po roku już na pewno będziemy mogli ruszyć z budową.

– To brzmi jak bajka – powiedziała Marta rozmarzona, akceptując wreszcie, że to naprawdę jest możliwe.

Clark uśmiechnął się szeroko i wstał z miejsca, by pogładzić ją po głowie.

– Czy mówiłem ci kiedyś, że cię kocham?

– Już to kiedyś słyszałam – odpowiedziała, marszcząc nos – ale miło mi, kiedy od czasu do czasu to powtórzysz.

Wzięła go za rękę i przytuliła ją do policzka. Clark schylił się i pocałował ją w czoło.

– A tak przy okazji… parzysz naprawdę świetną kawę.

Rozdział 28
Życie i nauka

Missie rozpoczynała swój ostatni rok szkolny pod kierunkiem Clae. Kiedy Missie skończy szkołę, Luke ją rozpocznie. Clae miała przed sobą ostatni semestr nauczania. Po niej dalszą edukację okolicznych dzieci podejmie Missie, która również zdecydowała się zostać nauczycielką.

Clae, która zamieszkała znowu w domu Davisów, nie zamierzała poświęcać się karierze zawodowej, choć była doskonałą nauczycielką, a jej uczniowie za nią wprost przepadali. Marta była pewna, że Clae świetnie się sprawdzi jako żona pastora. Chociaż pastor Joe był częstym gościem w domu Davisów, nie zaniedbywał wizyt u pozostałych parafian. Tylko pani Watley miała obiekcje co do częstotliwości jego wizyt w domu Marty i Clarka.

Marta z ciężkim sercem przyjmowała do wiadomości fakt, że Missie wyjedzie z domu. Wydawało jej się to jeszcze trudniejsze do zaakceptowania niż w przypadku Clae. Missie była troszkę młodsza od Clae, gdy opuszczała dom, ponieważ swoją edukację zaczynała bardzo wcześnie, mając zaledwie sześć lat. Lecz Marta wiedziała, że musi się przygotować mentalnie i emocjonalnie na to, co nieuniknione.

Clark spędzał całe zimowe miesiące na zwożeniu drzewa do tartaku. Był całkiem zadowolony z postępu prac i nie widział problemu, by budowa mogła ruszyć w przyszłym roku.

Nandry urodziła śliczną dziewczynkę i nazwała ją Tina Marta – po obu babciach. Marta czuła się tym zaszczycona.

– A więc, dziadku – powiedziała do Clarka, kiedy trzymała maleństwo w ramionach – stoimy na skraju dwóch światów: rodziców i dziadków.

Rodzina śmiała się i często żartowała na ten temat, a Luke zastanawiał się, jak on ma się teraz zwracać do nich.

Dziecko Fran i Tommiego przyszło na świat mniej więcej w tym samym czasie. Był to silny, zdrowy chłopak o imieniu Ben, którego od razu zaczęto nazywać „małym Benem”.

Sally Anne urodziła trzecie dziecko, Emily, ale żyło ono zaledwie trzy dni, po czym maleńkie ciałko zostało pochowane na przykościelnym cmentarzu.

Rett Marshall potrafił już prowadzić zaprzęg niemal tak doskonale jak dorosły mężczyzna. Kochał zwierzęta – zarówno domowe, jak i dzikie. Trzymał nawet w domu oswojonego zająca. Ludzie czasem mówili, że jest dziwnym chłopcem, ale wyrażali się o nim z podziwem. Kilku farmerów wynajmowało go, kiedy potrzebowali drugiej pary rąk lub pomocy do pracy ze zwierzętami.

Marta przypomniała sobie pewną rozmowę, zasłyszaną wiele lat temu pomiędzy pewną sąsiadką a lekarzem:

– Zawsze zastanawia mnie, czy nigdy nie żałował pan, że tak usilnie walczył o życie tego chłopca?

Po tych słowach lekarz spojrzał na kobietę i odpowiedział spokojnie:

– Oczywiście, że nie. To nie ja jestem dawcą życia, ale Stwórca. On zapewne miał swoje powody, by zrobić tak, jak zrobił, i jakiekolwiek by one były, wszystko było i jest w Jego rękach.

Marcie zawsze przypominały się te słowa, ilekroć obserwowała, jak chłopiec gwiżdże na ptaki, które do niego przylatują, lub zaprzyjaźnia się z preriowym psem. Myślała o nich również wtedy, kiedy widziała miłość w oczach Wandy i obserwowała, jak Cama rozpiera duma z syna.

Gospodarstwo LaHaye’ów zupełnie nie przypominało już dawnej posiadłości Jedda Larsona. Zeke LaHaye był dobrym farmerem i znał się na ziemi. Pod jego bacznym okiem pola wydawały plon i farma dobrze prosperowała. Powstały nowe zabudowania i nowa studnia. Zagrodę otaczały równe rzędy ogrodzenia. Lecz mimo dobrobytu na farmie, pani LaHaye wciąż chorowała. Ich syn Natan poślubił dziewczynę z miasta, z którą wprowadził się do ich dużego domu. Była bardzo miłą osobą, której nie było ciężko przejąć wielu obowiązków domowych. Stała się źródłem pociechy dla starszej pani LaHaye.

Marta siedziała w bujanym fotelu z kolejną parą spodni Luke’a, którą musiała zacerować. Myślała o tych wszystkich zmianach, które się ostatnio wydarzyły. Coraz to nowi ludzie osiedlali się w sąsiedztwie. W mieście przybywało nowych zabudowań, niemal z dnia na dzień zakładano nowe interesy. Doczekano się nawet posterunku szeryfa i banku. Postawiono drugi kościół i sprowadzono kolejnego pastora. Przez cały ten dynamiczny rozwój ludzie w ich małej społeczności nie czuli się już dłużej mieszkańcami prerii, ponieważ stawali się coraz bardziej samowystarczalni.

Mieli swój kościół, swoją szkołę, mieli lekarza, którego w każdej chwili mogli wezwać na pomoc. Marta zapomniała już, jak to było, kiedy przyjeżdżając tu, byli pionierami.

Następnego lata Clae wyszła za mąż za Josepha Barwicka. Zamiast prosić o przyjazd z miasta pastora, który udzieliłby im ślubu, postanowili pojechać na Wschód, skąd Joe pochodził. Nie mógł się doczekać, kiedy przedstawi Clae swojej najbliższej rodzinie i pragnął, by ślubu udzielił im jego dawny pastor i przyjaciel. Davisom było oczywiście smutno, że nie mogli wziąć udziału w tej ważnej uroczystości, ale zaplanowali, że po przyjeździe pary młodej wydadzą przyjęcie na ich cześć, świętując wspólnie z całą społecznością.

Rada szkolna za skromną kwotę zgodziła się wynająć im mieszkanie przy szkole. Missie nie miała nic przeciwko temu, gdyż wolała nadal mieszkać w domu, gdy rozpocznie nowe obowiązki. Bez wątpienia zdawała sobie sprawę, że gdyby miała mieszkać sama, musiałaby ograniczyć życie towarzyskie.

*

Mimo nieprzyjemnego wypadku w lesie zimą, Clark wyrobił założoną przez siebie normę przy wycince drzew.

Pewnego dnia pracował sam na zboczu góry, kiedy ostrze siekiery ześlizgnęło się z trzonka i wbiło mu się głęboko w stopę. Związał ją mocno kawałkami podartej koszuli, a miejsce krwawienia zabezpieczył mchem. Próbował dojechać do domu na jednym ze swoich nowych koni roboczych, kiedy natknął się po drodze na Toma.

Koń nie był przystosowany do jazdy wierzchem, a Clark, bardzo już osłabiony, resztkami sił próbował ujarzmić rozdrażnione zwierzę. Stracił sporo krwi, dlatego był szczęśliwy, że spotkał Toma, który pomógł mu przesiąść się z płochliwego konia do jego wozu, gdzie mógł się przynajmniej położyć.

Tom gnał swoje konie, by możliwie jak najszybciej zawieźć Clarka do domu. Wpadając z impetem na podwórze, przerzucił tylko lejce przez płot, a nastepnie pomógł rannemu wejść do domu. To uczyniwszy, osiodłał konia Clarka i pojechał po lekarza.

Marta niemal zemdlała, kiedy zobaczyła męża. Próbował ją zapewnić, że nic mu nie będzie. Widząc jednak jego bladą jak ściana twarz i trzęsące się ręce, wcale nie dała się tak łatwo przekonać. Położyła go do łóżka i krzątała się wokół niego bezradnie, nie mając pojęcia, co powinna zrobić, by mu pomóc.

– Jeśli nie pojawi się świeża krew, zostaw nogę w spokoju, dopóki nie przyjedzie lekarz – rzucił przez ramię Tom, gdy odjeżdżał.

Marta obserwowała nogę cały czas, lecz dzięki Bogu krwawienie się nie nasilało.

– Zjadłbyś trochę rosołu, gdybym ci przygotowała? Musisz być silny, wiesz o tym – zapytała jak przystało na kobietę w takiej sytuacji.

Początkowo jej propozycja wcale do niego nie przemawiała, jednak po chwili pokiwał głową i poprosił:

– Ale ciepłego, niezbyt gorącego.

Marta poszła do kuchni. Czas do przyjazdu lekarza zdawał się wlec niemiłosiernie, lecz w końcu usłyszała tętent końskich kopyt. Musiała wyjść z pokoju, kiedy doktor oczyszczał i zszywał ranę. Kilka razy usłyszała jęk bólu i o mało nie ugięły się pod nią kolana.

– Marto! – zawołał lekarz, kiedy krzątała się po kuchni. – Jesteś tak samo blada jak on. Usiądź lepiej i napij się słabej, ciepłej herbaty z odrobiną miodu.

Marta usiadła, a lekarz wziął się do przygotowywania herbaty. Wręczył jej filiżankę i rzekł:

– Trochę to potrwa, zanim dojdzie do siebie, ale wszystko będzie dobrze. Jest młody i silny. Poradzi sobie. Twoim zadaniem będzie nie pozwolić mu stawać na tę nogę, dopóki się porządnie nie zagoi. Wyobrażam sobie, że nie będzie to łatwe zadanie. Może zaangażujesz go do cerowania lub szycia kołdry?

W oczach lekarza pojawił się błysk poczucia humoru i Marta, chcąc nie chcąc, uśmiechnęła się. Myśl o tym, że Clark miałby siedzieć z małą igłą w swoich wielkich, spracowanych dłoniach i zszywać delikatne kawałki materiału, była nie do wyobrażenia. Lekarz poklepał ją po ramieniu i również się roześmiał.

Mimo głębokości rany i sporej utraty krwi, noga goiła się ładnie i szybko. Clare i Arnie bardzo sprawnie wykonywali wszystkie obowiązki na farmie i składali ojcu relacje wieczorami przy kolacji.

Zgodnie z przewidywaniami, Marcie bardzo trudno było utrzymać Clarka w łóżku, tak jak zalecił lekarz. Narzekał i marudził, że nie może wstać i być aktywny jak zawsze.

Ich nowy zięć, pastor Joe wpadał tak często, jak tylko mógł, by pograć z nim w warcaby. Zazwyczaj przywoził ze sobą Clae. Od czasu do czasu przychodzili też sąsiedzi. Informowali Clarka, że zgodnie z planem, ścięte bale zostaną zwiezione do tartaku jeszcze przed roztopami. Clark przyjmował ich serdeczność z głęboką wdzięcznością. Oni natomiast zawsze mieli w pamięci wszystkie te sytuacje, kiedy to on przykładał ręce do ich pługów, gdy byli w trudnym położeniu.

Missie przynosiła mu ze szkolnej biblioteki książki do czytania, co sprawiało, że czas mijał mu szybciej.

Ostatecznie długa męka siedzenia w miejscu dobiegła końca. Lekarz uznał, że noga zagoiła się na tyle, by Clark mógł znów na nią stawać. Oczywiście kulał, ale przynajmniej mógł już samodzielnie chodzić, co wszyscy członkowie rodziny przyjęli z wielką ulgą. Marta zauważyła, że czasami kuleje bardziej niż w inne dni, i wiedziała, że noga wciąż mu jeszcze dokucza. Kiedy jednak pytała go, jak się czuje, mówił, żeby się nie martwiła i że wszystko jest w porządku.

W ciągu dnia w domu pozostawali jedynie Marta i Clark. Najpierw Missie wyjechała na swój kurs nauczycielski, a teraz poszedł do szkoły Luke – taki porządek rzeczy nie mógł ominąć rodziny Davisów.

Kiedy tylko było to możliwe, Clark wrócił do pracy w lesie. Sąsiedzi, zgodnie z obietnicą, zwieźli za niego do tartaku ścięte zimą drzewo, ale zgodnie z obliczeniami, wciąż brakowało mu czterech wozów bali.

Marta codziennie z niepokojem patrzyła, jak wychodzi z domu i dziękowała Bogu, gdy bezpiecznie wracał wieczorami do domu.

Myślała już o wiośnie, kiedy to nareszcie zaczną stawiać upragniony dom. Będzie to miało dla niej dodatkowe znaczenie, gdyż położy kres codziennym samotnym wyprawom Clarka do lasu.

*

Obserwowała, jak dom nabiera kształtu. Okazał się większy niż się spodziewała. Każdy pokój miał okna, a kamienny kominek zdobił nie tylko salon, ale również sypialnię.

Clark wynajął do pomocy przy budowie dwóch mężczyzn z miasta, dlatego nawet gdy on sam był zajęty pracą w polu, roboty postępowały. Marta wymierzyła okna i kupiła materiał na zasłony, by mieć je gotowe, kiedy budowa domu będzie zakończona.

Jesienią dom nie był jeszcze gotowy, ale planowali spędzić w nim najbliższe Boże Narodzenie. Nandry i Josh z maleńką Tiną oraz kolejny członek rodziny, który przybędzie do tego czasu, jak również pastor Joe i Clae mieli dołączyć do wspólnego celebrowania świąt. Wszyscy mogli zostać na noc i nie musieli na siebie wpadać w najmniej oczekiwanych miejscach.

Było to wielkie wydarzenie, którego Marta z podnieceniem wyczekiwała, spędzając całe godziny na planowaniu, szyciu i snuciu marzeń.

Rozdział 29
Wielbiciele Missie

Missie zamknęła zeszyt, w którym poprawiała ćwiczenia, i westchnęła z zadowoleniem. Trudno jej było uwierzyć, że uczy już drugi rok. Uwielbiała to robić! Miała w klasie co prawda kilku urwisów, włącznie ze swoim młodszym bratem Lukiem, ale mimo wszystko cieszyła się, że wybrała ten zawód.

Ułożyła zeszyty równiutko na stosie i wstała, by zetrzeć tablicę. Stojąc tyłem do drzwi, nagle zorientowała się, że ktoś zakradł się do niej od tyłu i dłońmi zasłania jej oczy. Krzyknęła przerażona.

– Hej, już dobrze! – odezwał się głos za jej pleców. – Nie chciałem cię przestraszyć… tylko zaskoczyć!

Missie odwróciła się, by ujrzeć przed sobą twarz Williego LaHaye’a. Natychmiast przebiegły jej przez myśl dawne wybryki, którymi często ją raczył: zdechła mysz, konik polny czy inne obrzydliwe żarty. Jej strach obrócił się w złość i odsunęła się od niego z niechęcią.

– Willie LaHaye! – krzyknęła. – Czy ty w ogóle kiedykolwiek dorośniesz?

Szybko chciała ugryźć się w język, gdyż oto własnymi oczami oglądała teraz naprawdę dorosłego Williego LaHaye’a – przynajmniej z wyglądu.

Miał szerokie ramiona i uwypuklone silne mięśnie, widoczne w rękawach koszuli; bujne baki dawały wyobrażenie o tym, jak wyglądałaby jego broda, gdyby się nie golił. Missie musiała mocno zadzierać głowę do góry, by zasygnalizować swoje wzburzenie.

Willie szczerze się uśmiechnął, w taki sam jak zawsze, denerwujący, chłopięcy sposób.

Missie ponownie obróciła się na pięcie.

– A więc, skoro już się pobawiłeś moim kosztem, możesz wyjść za drzwi. Jestem teraz zajęta.

– Przyszedłem odwiedzić panią nauczycielkę – powiedział, jakby jej gniew wcale go nie wzruszał. – Myślę, że przydałaby mi się pomoc z alfabetem.

Stanął naprzeciw niej i wyrecytował:

– A jak atrament, B jak beczka, D jak dąb... i dalej już nie potrafię.

– To wcale nie jest śmieszne, a poza tym pominąłeś C.

– C – powiedział Willie. – Hm, jedyną rzeczą, jaką pamiętam na C, jest… całus.

Missie była tak bardzo podenerwowana, że chciała rzucić w niego gąbką do tablicy, którą wciąż trzymała w dłoni.

– Wiem, wiem – powiedział Willie, nie przejmując się jej irytacją – wcale nie jestem śmieszny. Właściwie to wpadłem, by przynieść ci dobre nowiny.

– To znaczy? – zapytała Missie.

– To znaczy, że wyjeżdżam.

– Co takiego?

– Wyjeżdżam dalej na Zachód. – W tym momencie Willie nagle spoważniał.

– Dokąd?

– Nie jestem jeszcze pewien. Wiesz, tata zatrzymał się tutaj, ale tak naprawdę zamierzał pojechać dalej. Gdyby mama nie zachorowała, tak właśnie byśmy zrobili. Zawsze byłem w pewien sposób rozczarowany, że nie wyruszyliśmy w dalszą podróż. Ciekawi mnie, co kryje się za następnym wzgórzem. Ale tata na dobre osiedlił się tutaj. Natan też się ożenił i postanowił tu zostać, a ja zorientowałem się, że oni mnie już przecież w ogóle nie potrzebują.

Emocje Missie ostygły i była w stanie z nim rozmawiać, jeśli nadal zamierzał zachowywać się poważnie.

– A co twój tata o tym sądzi?

– Jeszcze mu o tym nie powiedziałem.

– A kiedy byś jechał?

Willie wzruszył ramionami.

– Nie wiem, to zależy od wielu spraw.

– Na przykład?

– Na przykład od zdrowia mamy. Ona wciąż nie czuje się najlepiej i… i jeszcze od kilku innych rzeczy. Myślę, że może wybiorę się w następne lato…

– W takim razie nie tak szybko.

– Zobaczymy.

Missie odwróciła się do tablicy, by skończyć wycieranie dzisiejszej lekcji.

– Jak ci się uczy? – zapytał Willie.

– Dobrze – odpowiedziała – tylko dzisiaj musiałam postawić Luke’a w kącie.

– A co zrobił?

– Zamoczył wstążki Elizabeth w kałamarzu.

– A to psotnik…

Missie przypomniała sobie, jak jej własne wstążki trafiały do kałamarza. I za czyją przyczyną.

– To nie jest śmieszne – zauważyła, znowu zaczynając się denerwować. – Wstążki kosztują.

– Masz rację. Nigdy o tym nie pomyślałem.

– Więc powiedziałam Lukowi, że musi przeznaczyć swoje oszczędności, by kupić Elizabeth Anne nowe wstążki.

– Jesteś bardzo mądrą nauczycielką.

– Nie jestem mądra, tylko po prostu…

– Ładna?

– Oczywiście, że nie to miałam na myśli. Jeśli nie będziesz rozmawiał serio, to przestanę się w ogóle do ciebie odzywać.

Missie podeszła do okna, by je zamknąć. Jak zwykle się zacięło.

– Pozwól, że ci pomogę.

Willie stanął za nią i wyciągnął rękę do okna. Tym samym uwięził ją pomiędzy swoimi ramionami. Zarumieniła się, lecz nie odważyła się odwrócić, gdyż wtedy byłaby z nim zbyt blisko twarzą w twarz. Wcale nie spieszył się z zamknięciem okna, chociaż patrząc na jego umięśnione ramiona, wiedziała, że problem nie tkwi w braku siły.

– Też nie potrafisz go zamknąć? – zapytała, kontrolując swój głos.

– Zacięło się…

– Willie LaHaye, jesteś kłamczuchem! – wykrzyknęła.

– No tak... – przyznał, uśmiechając się od ucha do ucha, podczas gdy okno lekko się zamknęło, a Missie nadal stała otoczona jego wyciągniętymi rękami. Zanim wykonał kolejny ruch, schyliła się i przeszła pod jego ramieniem, by cofnąć się na bezpieczną odległość, po czym spojrzała na niego płonącym wzrokiem. Następnie odwróciła się i sięgnęła po swój płaszcz.

– Proszę, upewnij się, że zamkniesz drzwi, kiedy będziesz wychodził! – rzuciła przez ramię i już jej nie było.

*

Tej jesieni u Missie zjawił się pierwszy adorator. Bo z pewnością nie zaliczała do tej kategorii Williego, który odwiedził ją w szkole. Marta wiedziała, że nieuchronnie zbliża się w życiu córki czas zalotów, lecz i tak nie była na to przygotowana.

Missie była najmłodszą uczennicą szkoły dla nauczycieli. Choć sama nigdy się do tego nie przyznawała, była jedną z bardziej popularnych uczennic. Od czasu do czasu, odkąd wróciła ze szkoły, opowiadała o tym czy innym koledze, ale Marta nie miała podstaw przypuszczać, że któryś z nich był dla niej ważniejszy od innych. Pewnego dnia na progu ich domu pojawił się wysoki, młody mężczyzna o blond włosach, ładnie ostrzyżony i z nienagannymi manierami. Do płota przywiązał dużego, pięknego konia, wyglądającego na wyścigowego.

– Dzień dobry – zaczął – nazywam się Grant Thomas. Czy zastałem pannę Melissę Davis?

W jego głosie wyczuwało się uprzejmość i szacunek.

Marta zająknęła się:

– Ale… To znaczy tak, jest w domu… – Kiedy odzyskała trzeźwy umysł, zaproponowała: – Może zechciałby pan wejść do środka?

– Dziękuję, chętnie. Czy pani jest mamą Melissy? Często o pani opowiadała.

Marta wciąż była speszona.

– Tak, jestem jej mamą… proszę wejść, zaraz zawołam Missie… to znaczy Melissę.

Missie zdawała się szczęśliwa, kiedy zobaczyła młodego mężczyznę. Marta obserwowała ją i koniecznie chciała doszukać się oznak świadczących o tym, że nie jest to zwykłe zadowolenie ze spotkania z dawnym szkolnym kolegą.

Grant został na kolacji i okazało się, że jest człowiekiem spokojnym i inteligentnym. Clark najwyraźniej go polubił, a Marta próbowała wysyłać mężowi bezsłowne sygnały, że nie powinien go tak bardzo ośmielać.

Dwoje młodych ludzi miło spędzało czas przy stole, co mogło świadczyć, że wzajemne towarzystwo przynosi im wiele radości. Martę ogarnął dziwny dreszcz lęku. Missie miała zaledwie siedemnaście lat. Panie, proszę cię, nie jestem jeszcze gotowa oddać Missie w czyjeś ręce – błagała Boga w modlitwie.

Grant oznajmił, że chciałby wrócić do miasta jeszcze przed zmierzchem. Missie postanowiła osiodłać swojego konia i odprowadzić go kawałek. Kiedy wróciła, Marta widziała, jak podchodzi do bramki, pastwiska, by tam wypuścić konia. Zanim to zrobiła, wypielęgnowała go starannie i wyszczotkowała. W jej zachowaniu nie było nic nadzwyczajnego. Stanęła przed miednicą z wodą i umyła ręce, po czym zatrzymała się na ganku, pochwaliła Ellie za narzutkę, którą jej młodsza siostra właśnie robiła, aż wreszcie weszła do kuchni, jak zwykle nucąc pod nosem.

Marta od razu chwyciła za swoją robótkę ręczną, próbując zachowywać się naturalnie.

– Nigdy nie opowiadałaś zbyt wiele o tym Grancie.

– Nie było o czym mówić. Niech pomyślę...

Marta wyczuła, że Missie coś przed nią ukrywa. Teraz poda mi o nim różne fakty, zupełnie nic nieznaczące, ale jednak fakty...

– Jest ode mnie starszy o trzy lata – zaczęła pospiesznie Missie. – Nie ma rodzeństwa, jego mama angażuje się w pomoc dla kobiet, a tata jest lekarzem. Rodzice mieszkają w dużym domu z kamienia na ulicy Klonowej, chyba jakieś siedem domów od szkoły. Są bardzo towarzyscy i rozrywkowi, więc często zapraszają do siebie przyjaciół Granta, to znaczy prawie każdego, na herbatę czy na tenisa – skończyła z wymijającym uśmiechem.

Marta nie dała się tak łatwo zwieść.

– Chciałabym wiedzieć, czy należysz do grona przyjaciół Granta.

– Myślę, że tak…

– Szczególnych przyjaciół?

– Oj, mamo! – jęknęła, usadawiając się na krześle obok. – Jak mam dać do zrozumienia mężczyźnie, że go po prostu lubię i to wszystko?

– Powiedziałaś mu o tym?

– Sądziłam, że już to wcześniej zrobiłam…

– A dzisiaj?

– Mam nadzieję, że on to rozumie.

Missie wstała, wzruszając ramionami i udała się do swojego pokoju. Marta wróciła do robótki. W kuchni rozległ się cichy metaliczny odgłos stukających o siebie drutów. Musi pamiętać, by porozmawiać z chłopcami i poinformować ich, żeby nie żartowali z mężczyzny, który przyszedł z wizytą do ich siostry. Miała nadzieję, iż Grant rzeczywiście rozumiał, że Missie nie jest nim zainteresowana. Biedny Grant. Mimo wszystko Marta odczuła ulgę.

*

Spokój w tej kwestii nie trwał jednak długo. Lou Graham zapytał Clarka, czy może przyjść z wizytą do Missie. Marta nie widziała problemu, jeśli chodziło o samego Lou, lecz wciąż z trudem przychodziło jej akceptować fakt, że Missie dorasta. Nandry i Clae były o wiele starsze, gdy przyjmowały swoich wielbicieli i wychodziły za mąż. Marta miała nadzieję, że Missie pójdzie w ich ślady. I być może Missie by tak uczyniła, ale zaczęło pojawiać się kilku młodych mężczyzn, którzy mieli inne poglądy w tej sprawie.

Lou siedział teraz w salonie i grał z Missie w warcaby. Marta zauważyła, że Missie specjalnie daje mu wygrywać. Zawsze była dobra w tej grze i nigdy nie dawała się bezmyślnie ogrywać, tak jak teraz. Lou jednak momentami też nie śledził postępu gry i nie wykorzystał sytuacji, jakie podkładała mu Missie.

Clare, Arnie i Luke nie potrafili zrozumieć, dlaczego Lou nie chce rzucać z nimi podkowami, tak jak to zwykle wcześniej chętnie robił. Wkrótce wszyscy trzej zostali odesłani do łóżek, ale wciąż starali się rozgryźć tę dziwną dla nich sytuację.

Po ostatniej partii w warcabów Missie przyrządziła kakao i ukroiła kilka kawałków ciasta. Zaprosiła dorosłych, by dołączyli do nich przy kuchennym stole. Rozmowa z młodym Lou nie przysparzała im żadnych trudności, gdyż znali go przecież od dzieciństwa.

Missie odprowadziła Lou i poczekała, aż odjedzie.

– Czy przyjedzie jeszcze kiedyś? – zapytał Clark, kiedy wróciła do kuchni.

– Przypuszczam, że tak.

Marta zauważyła, że Missie powiedziała to bez zbytniego entuzjazmu w głosie.

– To całkiem miły chłopak – stwierdziła.

– Mhm. Jak wszyscy Grahamowie.

– Pamiętasz, jak kiedyś chciałaś wyjść za Tommiego? – zapytała Marta.

Missie zachichotała.

– Biedny Tommie. Musiał się głupio czuć. Wszystkim naokoło o tym opowiadałam, ale on, nie chcąc mnie zawstydzać, nie odezwał się nawet słowem…

– Cóż, ale to już przeszłość – kontynuowała Marta. – Tommie ma teraz swoją Fran.

– A ja? – zapytała Missie.

Marta popatrzyła na nią zaskoczona.

– Cały czas o tym myślisz, mamo, prawda? A co ze mną?

– No dobrze – przyznała się Marta – a więc, powiedz: co z tobą?

– Nie wiem – powiedziała Missie, potrząsając głową – myślę, że potrzebuję jeszcze dużo czasu, żeby się nad tym wszystkim zastanowić.

– Nikt cię nie popędza – zauważył Clark, będąc wyrazicielem nie tylko swoich uczuć, ale i Marty.

Lou wciąż przychodził z wizytą. Missie była przyjazna i koleżeńska, lecz Marta dostrzegła, że nie rozkwita jak zakochana dziewczyna. I zupełnie jej to nie przeszkadzało.

Rozdział 30
Odkrycie Missie

Missie właśnie miała zamykać szkołę, gdy otworzyły się drzwi i pojawił się w nich Willie.

– Powinienem był zapukać, prawda?

– Nie zaszkodziłoby.

– Przepraszam – rzucił Willie – następnym razem tak zrobię.

Missie nie przerywała zapinania guzików płaszcza.

– Choć w zasadzie, chyba nie będzie następnego razu.

Missie uniosła głowę.

– Tak naprawdę to przyszedłem się pożegnać.

– Wyjeżdżasz?

– Tak.

– Kiedy?

– Pojutrze.

– Mówiłeś, że nie wcześniej niż latem.

– Mówiłem też, że to zależy od paru spraw, pamiętasz?

– Tak... tak. Pamiętam. W takim razie, czy twoja mama czuje się już lepiej?

Willie pokręcił głową.

– Obawiam się, że nie. Wydaje mi się, że ona już nigdy nie poczuje się lepiej. – W jego głosie słychać było smutek.

– Tak mi przykro – powiedziała łagodnie Missie, po czym zmieniła temat: – A jak tam pojedziesz?

– Dyliżansem do dworca, a potem pociągiem, tak daleko, jak tylko to będzie możliwe. Jeśli będę miał ochotę jechać dalej, kupię sobie konia lub zaprzęg.

– A co masz zamiar robić tam, gdzie dotrzesz? Szukać złota?

Willie prawdopodobnie wyczuł lekką kpinę w jej głosie, ale to zignorował.

– Najbardziej chciałbym zająć się hodowlą bydła, pozyskać jakieś dobre sztuki i rozpocząć od małego stada. Myślę, że wolę zajmować się hodowlą zwierząt niż uprawą ziemi.

– Więc życzę ci powodzenia! – Missie sama była zaskoczona szczerością swojej wypowiedzi. Naprawdę życzyła mu jak najlepiej.

– Dzięki – powiedział i zatrzymał się na chwilę, po czym dodał: – Przy okazji, mam coś dla ciebie. Coś w rodzaju spłaty starego długu.

Sięgnął ręką do kieszeni i wyjął z niej kilka czerwonych wstążek.

– Jeśli dobrze pamiętam, tamte były trochę ciemniejsze niż te, ale wybrałem najbardziej czerwone, jakie były.

– Och, Willie – wyszeptała Missie ze wzruszeniem. – Nie musiałeś… Poza tym i tak nie noszę już wstążek.

– Więc zostaw je dla swojej córki. Jeśli będzie wyglądała tak jak jej mama, chłopcy na pewno będą do niej wzdychać. Przydadzą się, bo będzie ciągle miała wstążki moczone w kałamarzu. Do zobaczenia, Missie – wyszeptał nieco ochryple. – Życzę ci wszystkiego, co najlepsze.

Po tych słowach odwrócił się do wyjścia.

– Do widzenia, Willie. Dziękuję ci i niech Bóg się tobą opiekuje.

Missie zastanawiała się później, czy dobrze usłyszała ostatnie, cicho wypowiedziane słowa „kocham cię”, czy tylko tak jej się wydawało.

*

Tej nocy Missie przewracała się w łóżku i nie mogła zasnąć. Nie potrafiła też zrozumieć swoich intensywnych uczuć. Jedno wiedziała na pewno: musi się jeszcze raz spotkać z Lou, by ostatecznie szczerze mu powiedzieć, że chce, by pozostali przyjaciółmi i nic poza tym. Mimo to wirujące wciąż uczucia nie pozwalały jej spokojnie zasnąć. Sięgnęła pod poduszkę, by znów dotknąć wstążek do włosów. Ten szalony Willie LaHaye! Dlaczego ją tak niepokoił i dlaczego myśl o jego wyjeździe za dwa dni budziła smutek w jej sercu? Czy to możliwe, że po tak wielu latach kłócenia się z nim i gniewania się na niego mogła się w nim zakochać? To jakiś absurd!

Ale Missie nie była w stanie przekonać o tym swego zbolałego serca.

Następnego dnia dzieci Coffinsów przyniosły do szkoły smutną nowinę. Pani LaHaye umarła tej nocy. Missie z trudem wytrzymała do końca lekcji. Jakże współczuła Williemu. Tak bardzo kochał swoją mamę. Co teraz zrobi? Na pewno nie będzie w stanie wyjechać już jutro.

Gdyby tylko miała okazję porozmawiać z nim i wyrazić swoje ubolewanie i cofnąć swoje lekceważące i czasami niegrzeczne słowa, które wypowiedziała przez te wszystkie lata.

Lekcje w szkole nareszcie się skończyły i Missie ogłosiła uczniom, że z powodu żałoby w ich społeczności następnego dnia zajęcia będą odwołane.

Tego dnia odwiedził ją Lou. Missie uznała, że nie jest to właściwe, by w tak smutnej dla wszystkich sąsiadów chwili młody człowiek przychodził do niej w zaloty. Wzburzenie tą sytuacją pomogło jej w podjęciu decyzji o przerwaniu wspólnych spotkań. Lou odszedł przygnębiony.

Następnego dnia na cmentarzu przybyła kolejna mogiła. Missie stała razem z innymi żałobnikami, a wiatr targał jej długim płaszczem.

Kiedy wszyscy udali się na poczęstunek, by ogrzać się ciepłą kawą, Missie została i przeszła się do zagajnika na drugim końcu cmentarza. Stała cichutko, oparta o pień drzewa, kiedy ktoś położył jej dłoń na ramieniu. Nawet się nie poruszyła. Może spodziewała się podświadomie, że Willie do niej podejdzie.

– Missie?

Odwróciła się.

– Tak bardzo mi przykro z powodu śmierci twojej mamy. – Łzy spłynęły jej po policzkach. Willie opuścił głowę, by ukryć swoje własne łzy, po czym przetarł oczy.

– Dziękuję – odparł. – Cieszę się, że jeszcze nie zdążyłem wyjechać… To mogło wydarzyć się później, po moim wyjeździe, a wtedy… nigdy bym sobie tego nie wybaczył.

– Czy wciąż masz zamiar wyjechać?

Willie zdawał się zaskoczony jej pytaniem.

– Powiedziałeś przecież, że to zależy od twojej mamy, i nie wiem, co właściwie miałeś na myśli…

– Nie powiedziałem, że wyłącznie od mamy, ale od kilku innych rzeczy.

– Więc od czego jeszcze? – zapytała, zanim pomyślała.

Przez moment panowała cisza; następnie Willie z trudem wyznał:

– Od ciebie, Missie… i od Lou. Chyba domyślasz się, co zawsze do ciebie czułem. Wiem, że ty i Lou… przyjaźnicie się i ja nie mam już po co tu zostawać.

– Ale Lou i ja nie jesteśmy…

– Regularnie cię odwiedza.

– Ale to już skończone. Nigdy nie łączyło nas nic poważnego… zwykła przyjaźń, a wczoraj wieczorem poprosiłam Lou, by więcej nie przychodził.

– Naprawdę? Mówisz serio, Missie?

– Naprawdę.

Zapadła kolejna chwila milczenia. Willie z trudem przełknął ślinę.

– A więc czy są jakieś szanse, że... że ja mógłbym zacząć do ciebie przychodzić?

– Jesteś szalony, Willie LaHaye! – powiedziała Missie, śmiejąc się i płacząc równocześnie. Wyciągnęła do niego ręce i objęła go za szyję. – Czy ty kiedykolwiek dorośniesz?

Willie spojrzał jej głęboko w oczy i musiał w nich dostrzec miłość, o jakiej chyba nigdy mu się nie śniło. Przyciągnął ją mocniej do siebie i czule przytulił. Willie LaHaye dorósł, i to w przyspieszonym tempie.

Rozdział 31
Świąteczne niespodzianki

Zgodnie z obietnicą Clarka, nowy dom został ukończony przed świętami Bożego Narodzenia. Przeprowadzka wymagała żmudnej pracy i w czasie kursowania pomiędzy nowym i starym domem Marta zakomunikowała Clarkowi, że nigdy więcej nie chce już tego przeżywać. Lecz gdy meble zostały przeniesione, nowe zasłony powieszone w oknach, a wszyscy ulokowani w swoich pokojach, Martę ogarnęło uczucie satysfakcji. Następnego ranka usiedli z Clarkiem w kuchni przy pierwszej filiżance kawy na nowym miejscu i podziękowali Bogu za Jego błogosławieństwo nad ich rodziną przez wszystkie minione lata.

– Okazuje się, że na szczęście kawa smakuje tu tak samo jak zawsze – zażartował Clark, kiedy wstawał, by udać się do obory.

Willie LaHaye był częstym gościem w nowym domu Davisów, a Clark z Martą bardzo go cenili. Jeśli musieli już oddać Missie w czyjeś ręce, cieszyli się, że przypadło to na tak porządnego młodego człowieka.

Jednak w wieczór wigilijny Willie niechcący podważył ich zaufanie i przychylność. Stało się to podczas luźnej, męskiej rozmowy przy stole. Josh, mąż Nandry, opowiadał o swoich planach dotyczących zwiększenia ilości zwierząt w swoim inwentarzu. Na to Willie stwierdził, że on też chce podążać w tym samym kierunku: zacząć od kilku naprawdę dobrych sztuk bydła i stopniowo rozwijać liczebność stada. Lecz najpierw musi znaleźć odpowiednią ziemię na realizację swojego przedsięwzięcia. Wiosną przyszłego roku miał nadzieję wyjechać na poszukiwanie odpowiedniej ziemi i poświęcić czas na wybranie gospodarstwa. Gdy wszystko będzie miał urządzone, wróci po Missie.

Clark siedział jak skamieniały, a głowa Marty gwałtownie zwróciła się w stronę Williego.

– Czyli nie planujesz założyć gospodarstwa tutaj, na miejscu? – zapytał wreszcie Clark.

– Nie planuję w ogóle gospodarki rolnej – odpowiedział Willie. – Pragnę założyć ranczo hodowlane.

– A jak daleko... masz zamiar szukać dobrego rancza, i to w rozsądnej cenie? – zapytała Marta z wahaniem.

– Na pewno kilkaset mil stąd.

Marta poczuła, że robi jej się słabo. Willie chciał przenieść się daleko na Zachód; zamierzał też poślubić ich córkę. Dobry Boże – jęknęła w duchu – on chce zabrać naszą Missie tak daleko stąd.

Wymknęła się dyskretnie z pokoju do kuchni, mając nadzieję, że nikt tego nie zauważył. Schroniła się w chłodnej spiżarni i oparła głowę o drzwiczki szafki.

– Drogi Boże – modliła się znowu, wydobywając z trzęsących się warg ciche błaganie – proszę Cię, wybij mu z głowy ten bezsensowny pomysł.

Podniosła głowę, bo nagle przyszło jej na myśl, czy Missie w ogóle wiedziała o planach Williego.

W tym momencie w spiżarni zjawiła się Missie.

– Mamo… – powiedziała, kładąc jej dłoń na ramieniu. – Mamo, czy ty źle się czujesz?

– Nie... nie, wszystko w porządku – zapewniła ją, starając się wyprostować.

– Czy chodzi o to, co powiedział Willie?

– Cóż, przyznam, że mnie to zszokowało. Nie miałam pojęcia, że ma takie plany.

– Powinnam była ci wcześniej o tym powiedzieć.

– A więc wiedziałaś o tym?

– Oczywiście. Willie od dawna mi o tym opowiadał, jeszcze zanim zaczęliśmy snuć wspólne plany.

– Rozumiem.

– Przepraszam, że ci wcześniej nie mówiłam – powtórzyła Missie. – Podejrzewam, że Willie był pewien, że już z wami o tym rozmawiałam.

– W porządku, Missie.

– Jest ci z tym ciężko, mamo, prawda?

– Tak, oczywiście, że tak. – Marta starała się opanować drżenie głosu.

– Domyślam się, że tak samo czuła się twoja mama, kiedy planowałaś wyjazd z Clemem – powiedziała Missie, ostrożnie ważąc słowa.

Słuchaj no – Marta miała ochotę napomnieć córkę – nie masz prawa mi tego teraz wypominać. Lecz zamiast tego przyznała po chwili:

– Chyba tak…

Po raz pierwszy Marta pomyślała o swojej matce i o tym, jak ona musiała się wtedy czuć. Dopiero teraz zrozumiała, dlaczego tak trudno było jej rodzinie zaakceptować ten wyjazd.

– Tak – powiedziała jeszcze raz – myślę, że czuła się tak samo jak ja teraz.

– Ale ty kochałaś Clema – mówiła dalej Missie – i wiedziałaś, że powinnaś z nim pojechać.

– Tak, kochałam go.

Missie przytuliła Martę i mocno ją uścisnęła.

– Och mamo, ja też kocham Williego. Modliliśmy się razem w tej sprawie. Mamy okazję pojechać razem na Zachód. Możemy zdobyć nową ziemię. Możemy wybudować nową szkołę, nowy kościół, możemy sprawić, że rozwinie się nowa społeczność, która będzie prosperowała. Nie rozumiesz, mamo?

Marta trzymała w objęciach swoją ukochaną córeczkę.

– Oczywiście, że rozumiem. Muszę się tylko z tym oswoić, to wszystko. A teraz wracaj już do stołu. Ja muszę jeszcze zaczerpnąć trochę świeżego powietrza.

Missie, wcale nieprzekonana, wróciła do pokoju dziennego, skąd rozlegały się odgłosy rozmów i radosnego śmiechu. Marta narzuciła na ramiona ciepły szal i wyszła przed dom, by pooddychać wieczornym, rześkim powietrzem.

Niebo było bezchmurne, a chłód sprawiał, że światło gwiazd nad nią stało się jeszcze jaśniejsze. Marta zwróciła twarz w górę.

– Boże – wypowiedziała głośno – ona jest Twoim dzieckiem. Już dawno temu oddaliśmy ją z Clarkiem w Twoje ręce. Wiesz, co czuję, kiedy pomyślę o jej wyjeździe, ale jeśli jest to w Twoich planach, pomóż mi to zaakceptować i pozwolić jej odejść. Prowadź ją, Boże, i opiekuj się nią. Troszcz się o naszą małą dziewczynkę.

*

W czasie kilku kolejnych miesięcy Willie LaHaye był częstym gościem w domu Davisów. Marcie wydawało się, że równie dobrze mógłby się do nich wprowadzić. Polubili Williego i akceptowali jego relację z Missie, ale Marta wiedziała, że nie pozostało im zbyt wiele czasu z córką, bo gdy się pobiorą... Wolała nie wybiegać zbytnio myślami w przód. Missie spędzała teraz całe dnie w szkole, a Marcie trudno było przyjąć to, że po pracy młodzi przebywali ze sobą niemal każdego wieczora.

Mieli wiele wspólnych planów i marzeń. Willie sporo czasu spędzał na rozmowach z bardziej doświadczonymi mężczyznami, którzy byli już na Dalekim Zachodzie, i dowiadywał się o możliwości zakupu dobrej ziemi nadającej się na ranczo. Większość radziła mu, by udał się w stronę gór, a potem wzdłuż stoków na południe. Według zgodnych opinii, nie ma tam ostrych śnieżnych zim, a ziemia jest idealna do wypasu bydła. Ostrzegali go również, by wybierał takie miejsca, w których będzie miał zagwarantowany całoroczny dostęp do wody.

Pewnego wieczoru Missie wróciła do domu po pożegnaniu się z Williem z widocznym wyrazem zagniewania na twarzy. Szybkim ruchem ręki przetarła policzki i próbowała ukryć łzy.

Clark i Marta spojrzeli na nią ze zdziwieniem, ale nie odezwali się.

– Ach, ten Willie LaHaye! – wybełkotała pod nosem, udając się na górę do swojego pokoju. Nie powiedziała im, czego dotyczyła kłótnia, lecz dwa dni później wyglądało na to, że sprawy, które ich dzieliły, zostały wyjaśnione i przebaczone.

Dziesiątego maja Willie miał wyruszyć na poszukiwania nowej ziemi. Missie pożegnała się z nim na osobności. Jego entuzjazm udzielił się jej i pobudził jej wyobraźnię. Pragnęła, by wyruszył na poszukiwanie ziemi, na której będą mogli spełnić swoje marzenia, lecz nie ukrywała, że będzie za nim tęskniła. Poza tym zawsze istniało pewne ryzyko, że może nie wrócić. Słyszała różne opowieści o mężczyznach, którzy udali się na Zachód i z powodu choroby czy nieszczęśliwego wypadku nigdy już nie powrócili. Willie wielokrotnie zapewniał ją, że wróci… Chciała w to wierzyć i starała się usuwać z umysłu wszelkie czarne myśli, lecz one wciąż na nowo powracały.

Wiedziała, że Willie też zmaga się z wieloma wątpliwościami. Dyskutowali wielokrotnie na ten temat. Był przekonany, że Zachód go wzywa, lecz czasami zastanawiał się, czy nie podchodzi do tej kwestii źle. Może powinni najpierw wziąć ślub i potem wyruszyć razem; wtedy nie musieliby się rozstawać. Tylko czy to nie byłoby dla Missie zbyt trudne – wlec się z nim w poszukiwaniu miejsca, które stanie się ich własnością? Zdobycie ziemi nie było tak łatwą sprawą jak kiedyś – przynajmniej nie w przypadku naprawdę dobrej ziemi. Wiązało się to nieraz z koniecznością mieszkania przez wiele miesięcy w wozie pokrytym plandeką. A narażanie Missie na takie warunki byłoby według Williego egoizmem z jego strony. Zdecydował ostatecznie, że pojedzie sam, a potem wróci po nią. Modlił się, aby te miesiące rozłąki szybko mijały.

Willie poruszył również z Missie temat kilku młodzieńców z sąsiedztwa – jednym z nich był Lou Graham. Missie była piękną i atrakcyjną kobietą. Czy samotna dziewczyna będzie mogła przez wiele miesięcy pozostawać sama, pielęgnując uczucia względem niego? Czy była w stanie czekać, aż po nią wróci? Missie zapewniła go, że tak.

Idąc teraz z nim, ostatni raz przed wyjazdem trzymając go za rękę, wypowiedziała na głos to, co myśleli oboje:

– Obawiam się, że to się będzie strasznie dłużyło.

Willie zatrzymał się i odwrócił ją twarzą do siebie. Spojrzał jej głęboko w oczy.

– Mnie też, ale mam nadzieję, i o to się modlę, żeby czas szybko płynął…

– Och, Willie – rozpłakała się Missie – będę się codziennie za ciebie modlić, by Bóg cię strzegł i prowadził.

– Ja za ciebie też.

Willie dotknął ręką jej policzka, a ona przytuliła głowę do jego piersi, nie powstrzymując łez. Trzymał ją blisko siebie i czuła, jak głaszcze ją po długich, brązowych włosach. Mężczyzna nie powinien płakać, ale czuła, że Willie płacze, i za to jeszcze bardziej go kochała.

Nadszedł czas rozstania. Pocałował ją kilka razy, wyszeptał po raz kolejny obietnicę, że kocha, że wróci, po czym odsunął ją delikatnie od siebie. Nie oglądając się, wsiadł na konia.

– On wróci – zapewniała siebie samą – Willie wróci.

Podniosła głowę, spojrzała w górę na gwiazdy i wyszeptała:

– Ojcze, proszę, opiekuj się nim.

*

Nie był to koniec pożegnań dla Williego. Ojciec, Zeke LaHaye odwiózł syna do miasta. Krzątał się przy ostatnich przygotowaniach i drobnych zakupach, aż wreszcie nadszedł czas rozstania. Kiedy grupa wyjeżdżających na Zachód została już poproszona o zajmowanie miejsc, Zeke podszedł do syna, obdarzył go ojcowskim uściskiem dłoni, a także kilkoma radami i ostrzeżeniami.

– Bądź ostrożny, synu. To samo z pewnością powiedziałaby mama, gdyby żyła. Bądź uprzejmy dla ludzi, których spotkasz, ale nie pozwól, by ktokolwiek wchodził ci na głowę. Dbaj o siebie i o swoje rzeczy. Tylko wtedy będą ci długo służyły, gdy będziesz na nie uważał. Trzymaj się z dala od wszelkich nieprzyjemnych, obrzydliwych spraw... nie muszę nazywać ich po imieniu. Uważaj na siebie, słyszysz?

Willie pokiwał głową, podziękował ojcu i już miał się odwracać, gdy nagle Zeke LaHaye, jakby zapomniał o swojej rezerwie, podszedł do syna, by serdecznie go uścisnąć. Willie odwzajemnił uścisk, doceniając, jak przyjemnie jest znaleźć się w objęciach własnego ojca. Ostatnią rzeczą, jaką zobaczył, był postawny, spracowany Zeke LaHaye, ocierający łzę z pociemniałej od słońca twarzy.

Rozdział 32
Kolejna niespodzianka

Była sobota. Marta właśnie formowała chleb do pieczenia, kiedy do kuchni w podskokach wbiegł Luke.

Missie obszywała obrus i nawet nie uniosła głowy, by spojrzeć na swojego młodszego brata, dopóki śpiewającym głosem nie zawołał wesoło:

– Willie jedzie!

– Luke, w tej chwili przestań! – powiedziała Marta. Missie czuła się samotna i nieszczęśliwa, a on jeszcze żartował sobie kosztem jej emocji. Upłynął już niemal rok, odkąd Willie wyjechał, a wymienili ze sobą zaledwie kilka listów, i to nie dlatego, że żadne z nich nie chciało pisać, ale trudno było wysyłać pocztę do kogoś podróżującego na koniu.

– Ale on naprawdę jedzie! Sama zobacz! – spierał się Luke i wskazywał palcem na drogę.

Missie podbiegła do okna.

– Jedzie, mamo! – krzyknęła podniecona i pobiegła do drzwi.

Marta stanęła przy oknie i zobaczyła Williego galopującego na koniu i zatrzymującego się ślizgiem. Jeździec zeskoczył z wierzchowca zamaszystym ruchem.

– Chłopak przebył szczęśliwie drogę na Zachód i z powrotem, a teraz mało zabrakło, żeby skręcił kark na moim podwórku – mruknęła do siebie. Uśmiechnęła się, widząc młodą parę w objęciach. Oboje nie przejmowali się wcale tym, czy ktoś ich obserwuje, czy też nie.

Marta wróciła do formowania chleba. Na początku, kiedy Willie wyjechał, nie chciała dać po sobie poznać, że cieszy się, iż będzie mogła mieć Missie tylko dla siebie. Ale kiedy widziała jej oczy, a w nich ewidentne ślady nieprzespanych nocy, zdała sobie sprawę, że ona również pragnie powrotu Williego.

Tego dnia wieczorem podczas kolacji panowała nieopisana radość. Missie i Willie byli tak wpatrzeni w siebie, że niewiele zjedli. Marta mogła jedynie mieć nadzieję, że z poszukiwań Williego nic nie wyszło i że zdecydują się osiąść gdzieś w okolicy.

W końcu Clark zadał oczekiwane przez wszystkich pytanie.

– Znalazłeś to, czego szukałeś?

– Oczywiście!

Marta posmutniała w sercu, ale zachowywała spokój i uśmiech na twarzy.

– To opowiedz, jaka jest ta ziemia? – zdecydowała się zapytać, zaskoczona, że jej głos zabrzmiał całkiem naturalnie.

– A więc, proszę pani – jego oczy błyszczały, kiedy mówił – znalazłem coś najpiękniejszego pod słońcem... To znaczy, jeśli chodzi o ziemię – poprawił się, spoglądając na Missie i szczerząc zęby w uśmiechu.

Marta podeszła do kuchenki i nałożyła więcej ziemniaków do miski.

– W tamtej okolicy nie ma wysokich drzew, ale same karłowate rośliny i krzewy. Są łagodne pagórki, niewysokie, pokryte gęstą trawą. Po jednej stronie jest dolina, jak z obrazka, z doskonałym miejscem na budowę domu. Miejsce jest osłonięte i zielone, ze strumyczkiem biegnącym w dół. Okolica bogata jest w wodę. Istnieją przynajmniej trzy źródła, o których wiem, a może jest ich więcej, ale jeszcze ich nie odkryłem.

Entuzjazm na twarzy Williego był zaraźliwy.

– Synu, kiedy to słyszę, żałuję, że jestem już taki stary i niedołężny – zażartował Clark.

Marta stanęła za nim, postawiła na stole napełnioną ziemniakami miskę, po czym dotknęła czule jego włosów.

– Z całą pewnością nie poślubiłam człowieka starego ani niedołężnego – powiedziała do Clarka. – O kim ty w ogóle mówisz?

Rodzina roześmiała się razem z nią.

– Udało ci się dokonać transakcji? – Clark był bardzo praktycznym człowiekiem. Znalezienie dobrej ziemi nie oznaczało jeszcze, że się ją kupiło.

– Właśnie to zajęło mi najwięcej czasu. – skinął głową Willie. – Nawet sobie nie wyobrażacie tego całego zamieszania: bieganie tu i tam, spotkanie z jednym człowiekiem, potem z drugim, podpisywanie oficjalnych dokumentów, wysyłanie ich do urzędów i czekanie… Zastanawiałem się, czy zdołam to wszystko w ogóle pozałatwiać.

Znowu szczerze się uśmiechnął.

– Ale w końcu pozałatwiałem. Mam już wszystkie potrzebne dokumenty. I ziemia znajduje się o wiele bliżej stąd, niż przypuszczałem.

Marta domyślała się, że ostatnie zdanie Willie powiedział głównie po to, by ją uspokoić.

– Podróż nie zajmie nam dużo czasu. Każdego lata kursuje tą drogą kilka karawan. Wiozą zaopatrzenie do miast na południu, ale nie mają nic przeciwko temu, by dosiadali się przy okazji jacyś pasażerowie. Tym sposobem można się tam dostać bezpiecznie, a przy okazji kupić u nich zapasy.

A więc Missie będzie podróżowała takim samym wozem, jakim ona kiedyś… Dobrze pamiętała swoją wyprawę na Zachód i jej tragiczne zakończenie, które miało miejsce tu, nieopodal. Wcześniej Marta miała cichą nadzieję, że jeśli Missie będzie musiała już jechać, być może powstanie do tego czasu kolej… Podeszła do pieca i zaczęła dokładać drewna, co właściwie wcale nie było potrzebne. Szybko się jednak zreflektowała, że tym sposobem może wypędzić wszystkich z kuchni, bo zrobi im się za gorąco.

Nie było sensu dalej udawać. Ich ukochana Missie wyjedzie daleko stąd, i to już w niedługim czasie. Marta nie próbowała już zniechęcać młodych do wyjazdu, ale w pewnym sensie odpychała od siebie dręczące ją myśli, mając nadzieję, że jeszcze coś się zmieni, że jednak zdecydują się nie wyjeżdżać... Teraz jednak siedział przed nimi młody, szczęśliwy człowiek, posiadający dokumentację świadczącą o tym, iż jest właścicielem ziemi gdzieś na Zachodzie, i równie szczęśliwa córka, zachwycająca się każdym zdaniem swojego ukochanego, jakby już nie mogła się doczekać, kiedy wyruszą w drogę. Sytuacja była chyba jasna: wkrótce wyjadą.

Marta postanowiła wyjść niepostrzeżenie i udać się na spacer nad rzekę.

*

Zbliżał się dzień ślubu. W domu panowało zamieszanie związane z przygotowaniami. Poza samym ślubem i weselem, trzeba było przygotować wyprawkę dla Missie do jej nowego domu na Zachodzie. Każdy przedmiot musiał zmieścić się w wozie, być niezbędny i wytrzymać długą podróż.

Marta zajrzała do swojego starego kufra i wyciągnęła z niego ręcznie robiony koronkowy obrus, który dostała w dniu ślubu od swojej ukochanej babci. Większość rzeczy, które przywiozła wtedy ze sobą, dawno temu już się zużyła, ale ten obrus był czymś szczególnym. W kufrze była jeszcze narzuta, którą zrobiła jej mama. Marta zadecydowała, że ta zostanie na posag dla Ellie.

Poza szyciem pościeli i gromadzeniem innych potrzebnych rzeczy, Missie musiała też pomyśleć o garderobie. Nie chciała, by czegokolwiek jej zabrakło, niezależnie jak długo potrwa podróż. Musi mieć lekkie letnie suknie, jednak odpowiednie na tak daleką i trudną podróż.

Szycie sprawiało Missie wiele radości i robiła to z entuzjazmem. Zawsze lubiła to zajęcie, a ekscytująca perspektywa wyjazdu z Williem sprawiała, że praca była dla niej raczej przyjemnością niż obowiązkiem. Przybywało kolorowych czepków i fartuchów, a także sukien z perkalu, które pakowała do solidnych, drewnianych skrzyń wykonanych przez Clarka. Marta wciąż myślała, czego jeszcze Missie będzie potrzebować i czego jej samej zabrakło, ponieważ nie przewidziała, że może jej się przydać, gdy jako młoda dziewczyna wyruszała w podróż. Patelnie, naczynia, garnki, szkło, leki, słoiki, pojemniki na żywność – lista zdawała się nie mieć końca.

Niespokojny umysł Marty nie potrafił przestać pracować i wciąż wracał na te same, utarte ścieżki: nie będzie tam lekarza, nie będzie pastora, szkoły, może nawet sąsiadów – bliskich, takich jak Ma Graham. Jakże bardzo nie chciała, by Missie wyjeżdżała.

Lecz Missie z piosenką na ustach krzątała się i pakowała swoje rzeczy. Była tak szczęśliwa, że poruszała się po całym domu tanecznym krokiem.

*

Na odgłos zbliżającego się konia Missie szybko wstała od maszyny, na której kończyła szycie bawełnianej sukienki w kratkę.

– To Willie. Obiecał mi pomóc nazbierać trochę truskawek na kolację. Niedługo wrócimy, mamo.

Marta westchnęła i odłożyła narzutę, która również miała znaleźć się w skrzyni jadącej na Zachód. Postanowiła, że zrobi szybki placek, żeby można go było zjeść z owocami.

Młodzi, ręka w rękę, wyszli na pole ze starym, czerwonym wiaderkiem Missie.

Po drodze do kuchni Marta zatrzymała się i zerknęła na sukienkę, którą szyła Missie. Córka wyrosła na niezłą krawcową. Marta była z niej dumna.

Stała, trzymając w rękach sukienkę, po czym delikatnym ruchem przeciągnęła dłonią po maszynie. Przez te wszystkie lata, odkąd została mamą Missie, dobrze urządzenie jej służyło. Na nim szyła ubrania dla wszystkich swoich dzieci, naprawiała je, obszywała ręczniki, na nim szyła wszystkie rzeczy potrzebne dla trzech panien młodych, na nim też uczyła młode ręce sztuki krawieckiej. Stara, poczciwa maszyna. Nigdy jej nie zawiodła. Co prawda miała już wiele śladów zużycia i nie błyszczała tak jak wtedy, gdy została jej podarowana, ale przez lata wiernie jej służyła.

Marta zamyśliła się, a po policzkach zaczęły jej spływać łzy. Wtedy stanął przy niej Clark. Wyciągnął rękę i ujął jej dłoń. Spojrzała na niego, otrząsając się z zadumy. Po chwili, kiedy zdołała już nad sobą zapanować, odezwała się:

– Clark, pomyślałam, że podaruję Missie tę maszynę, bo to przecież maszyna Ellen. Co o tym myślisz?

Przez moment milczał, po czym odpowiedział:

– To twoja maszyna. Możesz z nią zrobić, co zechcesz, nie mam nic przeciwko temu.

– Więc tak zrobię… przyda jej się przez następne lata. A poza tym należała kiedyś do jej matki.

– Ty też jesteś jej matką. – Objął ją w talii i mogła się o niego bezpiecznie oprzeć.

– Ale co ty zrobisz bez maszyny? – zapytał wreszcie Clark.

– Mogę wrócić do ręcznego szycia. Umiem to robić, a Missie… ona zawsze używała maszyny. Bez niej sobie nie poradzi. Poza tym czuję, że to Missie powinna ją mieć.

Otarła resztki łez i wyciągnęła znowu rękę, by pogładzić równą powierzchnię metalu i wypolerowanego drewna swojej ukochanej maszyny.

– Clark, czy mógłbyś zrobić na nią drewnianą skrzynkę? Owinę ją jakimś starym kocem, by się nie porysowała w czasie transportu.

Clark pokiwał głową.

– Zabiorę się do tego jutro.

– Dziękuję ci – powiedziała Marta i poszła przygotowywać placek.

Rozdział 33
Szczególny dzień

Kiedy zaświtał jasny i słoneczny poranek rozpoczynający dzień ślubu, Marta poczuła, że w pełni oddaje on atmosferę szczęścia pięknej, młodej Missie.

Rano chwilę dłużej poleżała w łóżku, by skierować do Boga krótką, lecz żarliwą prośbę: Boże, proszę, miej w swojej opiece naszą małą dziewczynkę i spraw, by ten dzień przyniósł jej wiele powodów do radości i miłych wspomnień. Popatrzyła na Clarka, który wciąż jeszcze pochrapywał, i cicho wysunęła się spod kołdry.

Tak wiele było jeszcze dzisiaj do zrobienia. Marta wiedziała, że nie wolno jej marnować czasu na sentymenty i emocje. Szybko się ubrała i poszła do kuchni. Zaraz potem dołączył do niej Clark i rozpalił ogień w starej, poczciwej kuchence. Kiedy przeprowadzali się do nowego domu, Clark stwierdził, że kupi nową, trochę bardziej nowoczesną, ale Marta się nie zgodziła.

– Po co? Czułabym się nielojalna – tłumaczyła mu – to tak jakbym odrzuciła wiernego, starego przyjaciela. To sprawdzony sprzęt, na którym parzyłam kawę dla przyjaciół, piekłam chleb dla rodziny… a nawet robiłam naleśniki – podsumowała ze znaczącym uśmiechem, przypominając sobie czasy, gdy niewiele potrafiła ugotować.

Tak więc stara kuchenka przeprowadziła się razem z nią. Sprawdziła, czy jest w niej dość drewna, i nastawiła czajnik.

Missie postanowiła wziąć ślub w domu.

– Chcę, by tata zszedł ze mną po schodach do salonu. Naprawdę, mamo, jeśli otworzymy drzwi do wszystkich pokoi, to będzie tyle samo miejsca, co w kościele.

Clark i Marta chętnie na to przystali.

Godziny poranne przeleciały błyskawicznie. Zostało jeszcze trochę ostatnich przygotowań do popołudniowego obiadu. Trzeba było przywieźć i ułożyć świeże kwiaty, a także dopilnować, by dzieci wykonały powierzone im zadania. Marta przez cały poranek była w biegu.

Ślub zaplanowany był na godzinę trzecią. Dopiero po drugiej Marcie udało się wyjść z kuchni, sprawdzić porządek w pokojach i wziąć szybką kąpiel. Arnie napełnił już dla niej wannę wodą. Następnie wskoczyła w nową sukienkę, a kiedy rozczesywała i upinała włosy, zauważyła, że drżą jej ręce. Sprawdziła jeszcze ostatni raz, jak wygląda, i poszła do pokoju Missie.

Musiała przyznać, że nigdy w życiu Missie nie prezentowała się tak pięknie jak tego dnia. Ubrana w suknię ślubną, miała zaróżowione policzki, a jej oczy wyrażały czułość. Wyglądała na taką szczęśliwą, że Marta miała gardło ściśnięte ze wzruszenia.

– Och, mamo – wyszeptała Missie.

– Jaka ty jesteś śliczna, Missie – powiedziała cicho Marta – po prostu piękna.

Przyciągnęła do siebie i przytuliła córkę.

– Mamo – westchnęła Missie – muszę ci coś powiedzieć. Nigdy ci tego nie mówiłam, ale chcę ci podziękować za to, że pojawiłaś się w naszym życiu i za to, że uczyniłaś nas szczęśliwymi... tatę i mnie.

Marta wstrzymała oddech. Jeśli zacznie mówić, rozpłacze się, wolała więc to przemilczeć. Przytuliła córkę jeszcze mocniej i ucałowała jej kręcone, brązowe włosy.

Wtedy do pokoju wszedł Clark i objął je razem. Kiedy się odezwał, jego głos drżał od emocji.

– Niech Bóg was błogosławi – powiedział – niech błogosławi was obie.

Pocałował każdą z nich w policzek, po czym położył dłonie na głowie Missie, odchrząknął, próbując pozbyć się chrypki, po czym pomodlił się cicho:

– Niech cię Pan błogosławi i strzeże. Niech Pan rozpromieni oblicze swe nad tobą, niech cię obdarzy swą łaską. Niech zwróci ku tobie oblicze swoje i niech cię obdarzy pokojem. Teraz i na zawsze, Missie. Amen.

Missie zamrugała, żeby po jej policzkach nie spłynęły łzy, i udała się do holu, by wysłuchać ostatnich instrukcji pastora Joego.

Clark wyciągnął rękę do Marty. Początkowo nie powiedział nic, lecz spojrzał jej głęboko w oczy.

– To bolesny moment, prawda? – wyszeptał.

Marta pokiwała głową, przyznając mu rację.

– Czyż nasza Missie nie jest śliczna?

Oczy Clarka wyrażały kłębiące się w nim emocje.

– Tak, jest naprawdę piękna. Och, Clark, tak bardzo ją kocham.

– Wiem o tym. – Przyciągnął ją do siebie i pogłaskał delikatnie po plecach. – I właśnie dlatego pozwalasz jej odejść.

Na dole goście rozpoczynali już śpiewać pieśń. Marta wiedziała, że nadszedł czas, by zająć miejsce w salonie. Clark też zaraz zejdzie, trzymając pod rękę promieniejącą Missie.

Popatrzyła na niego, spokojnie i z wielką wdzięcznością akceptując siłę, jaką jej zapewniał. Następnie skierowała się ku schodom.

Wiedziała, że nie może już więcej płakać. Przynajmniej nie dzisiaj, w dniu ślubu Missie. Będzie na to czas później. Dzisiaj będzie się uśmiechała. Przywita gości, jak przystało na szczęśliwą matkę panny młodej. Będzie serdecznie i z miłością przyjmowała do rodziny kolejnego syna.

Zatrzymała się na szczycie schodów, wyszeptała krótką modlitwę, wzięła głęboki oddech i uśmiechnięta zeszła na dół.

Z kodem: MPL

dowolny ebook lub audiobook cyfrowy

na naszej stronie 50% taniej:

https://psalm18.pl/kolekcja/ebooki

JANETTE OKE urodziła się w Champion w stanie Alberta. Jej rodzice byli kanadyjskimi farmerami żyjącymi na prerii. Wychowała się w atmosferze radości i miłości. Ukończyła Mountain View Bible College w Didsbury w stanie Alberta, tam też poznała swojego męża, Edwarda. Pobrali się w roku 1957. Razem byli pastorami kilku kościołów w Indianie i w Kanadzie. Następnie przeprowadzili się do Calgary, gdzie Edward służył na wielu stanowiskach uczelnianych, podczas gdy Janette zajmowała się pisaniem.

Uznaje się, że to ona rozpoczęłą nowożytną erę inspirujących powieści – właśnie poprzez książkę Miłość przychodzi łagodnie, wydaną w 1979 roku. Od tamtego czasu jest autorką ponad siedemdziesięciu książek dla dorosłych i dla dzieci, które sprzedały się w ponad trzydziestu milionach egzemplarzy. Wiele z nich doczekało się również ekranizacji.

Janette i Edward mają trzech synów, córkę oraz powiększającą się gromadkę wnuków. Oboje aktywnie uczestniczą w życiu swojego lokalnego kościoła. Mieszkają niedaleko Didsbury w stanie Alberta.

W Polsce Janette Oke jest znana z bestsellerowej serii Miłość przychodzi łagodnie, która zadebiutowała w naszym kraju już w latach dziewięćdziesiątych, oraz powieści Głos serca (która zainspirowała popularny serial o tym tytule). Dużym powodzeniem cieszy się także trylogia rozpoczęta przez Śledztwo setnika – fascynującą historię z czasów biblijnych, a niezwykle ciepłe recenzje otrzymał tytuł Pewnego razu latem, pierwszy z czterech tomów wzruszających, rodzinnych powieści z odrobiną humoru.