Krzysztof Bzowski

Neapol i Kampania

Travelbook

Wydanie 3

Tekst: Krzysztof Bzowski

Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel

Aktualizacja: Nikoletta Kula

Redakcja: Nikoletta Kula

Projekt graficzny: Sabina Suchy

Skład: Katarzyna Radkowiak

Zdjęcia: shutterstock.com, stock.adobe.com

Źródło pochodzenia danych kartograficznych: OpenStreetMap.org

Okładka: materiały graficzne zostały wykorzystane za zgodą shutterstock.com

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Helion S.A.

ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice

tel.: 32 2309863

e-mail: bezdroza@bezdroza.pl

www: bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!

Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres:

https://bezdroza.pl/user/opinie/benet3_ebook

Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

Wydanie III

ISBN: 978-83-289-1805-4

Copyright © Helion S.A., 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

Atrakcje Kampanii i Neapolu

Complesso Monumentale di Santa Chiara

Wspaniały zespół klasztorny wzniesiony w stylu gotyckim przez Andegawenów; wielu spośród członków tej potężnej dynastii pochowano w klasztornym kościele.

Zob. s. 70

Via San Gregioro Armeno

Jedna z wielu wąskich neapolitańskich uliczek wyróżnia się dzięki znajdującym się tu warsztatom, w których do dziś wyrabia się sławne szopki.

Zob. s. 84

Kościół Gesù Nuovo

Olśniewający bogactwem wnętrza ogromny kościół jezuitów to kwintesencja stylu znanego jako barok neapolitański. W dekorowaniu świątyni brali udział niemal wszyscy znani artyści pracujący w mieście w XVI i XVII w.

Zob. s. 68

Zamek dell’Ovo

Ta ponura, lecz zarazem malownicza forteca średniowieczna słynie z fantastycznej panoramy miasta i Zatoki Neapolitańskiej z Wezuwiuszem. To także jeden z symboli Neapolu, ponieważ zamek został wzniesiony na skale, od której miały się rozpocząć dzieje miasta.

Zob. s. 99

Pałac Królewski

Dawna siedziba władców Królestwa Obojga Sycylii wybudowana na wzgórzu ponad najstarszą częścią portu w Neapolu. Połączona ze sławnym operowym Teatrem San Carlo, stoi przy jednym z głównych placów miasta – Piazza del Plebiscito.

Zob. s. 53

Wybrzeże Amalfitańskie

Spektakularne krajobrazy południowych wybrzeży Półwyspu Sorrentyńskiego, wzdłuż których wije się słynąca z widoków szosa, są wielką atrakcją regionu, w którym rozwijała się we wczesnym średniowieczu pierwsza włoska republika kupiecka miasta Amalfi. Dziś z czasów potęgi Amalfi i pobliskich miasteczek nie zostało wiele, lecz śródziemnomorski urok tej krainy przyciąga turystów niezmiennie od ponad dwóch stuleci.

Zob. s. 118

Katedra

Główna świątynia Neapolu to znakomity przykład nakładania się wielu stylów w architekturze i sztuce od epoki późnej starożytności aż po dobę baroku. Tu koncentruje się życie religijne, wciąż niezwykle ważne dla neapolitańczyków i znajdujące wyraz w wielu ciekawych tradycjach, takich jak choćby kult przechowywanej tu świętej relikwii – ampułki z krwią św. Januarego.

Zob. s. 76

Kościół św. Zofii w Benewencie

Niewielka przedromańska świątynia zbudowana na niespotykanym wielobocznym, centralnym planie we wczesnym średniowieczu, gdy Benewent był jednym z kilku ośrodków władzy germańskiego plemienia Longobardów w Italii. Kościółek ten został wpisany na listę UNESCO wraz z innymi obiektami będącymi świadectwem kultury włoskich Longobardów.

Zob. s. 127

Caserta

Na listę UNESCO wpisano znajdujący się w tym mieście zespół pałacowo-parkowy Reggia di Caserta, pałac i osadę fabryczną San Leucio oraz akwedukt Vanvitellego. Są to barokowe budowle wzniesione przez władców Neapolu z dynastii Burbonów, którzy zapragnęli stworzyć tu siedzibę monarszą godną splendoru ich rodu – na miarę podparyskiego Wersalu.

Zob. s. 133

Pompeje, Herkulanum, Torre Annunziata

Stanowiska archeologiczne odkrywanych stopniowo już od XVIII w. starożytnych miast rzymskich, które zostały przysypane przez popioły wulkaniczne w wyniku erupcji Wezuwiusza w 79 r. n.e. Ich wartością są nie tylko doskonale zachowane budowle, lecz również dekorujące je malowidła, mozaiki i stiuki oraz odnalezione w nich inne dzieła sztuki i przedmioty codziennego użytku.

Zob. s. 167, 141

Park Narodowy Wybrzeża Cilento, Doliny Diano i Gór Alburni

Ogromny park narodowy obejmujący zróżnicowane krajobrazy górskie i piękny odcinek dzikiego wybrzeża Cilento wraz z imponującymi ruinami greckich świątyń starożytnego miasta Paestum, stanowiskiem archeologicznym Velia oraz gigantyczną kartuzją w Paduli.

Zob. s. 154

Pompeje i Herkulanum

Rzymskie miasta, słynące z pięknych malowideł z epoki wczesnego cesarstwa rzymskiego, zasypane przez popioły wulkaniczne Wezuwiusza przed dwoma tysiącami lat i po wiekach zapomnienia odkrywane przez archeologów.

Zob. s. 167, 141

Paestum

Stojące na równinach Kampanii niczym samotne skały wielkie doryckie świątynie z VI i V w. p.n.e. stanowią znak obecności Greków na wybrzeżach Italii w starożytności. Są też obok podobnych zabytków na Sycylii najlepiej zachowanymi przykładami budownictwa sakralnego antycznej Grecji.

Zob. s. 146

Narodowe Muzeum Archeologiczne w Neapolu

Wielka i różnorodna kolekcja zabytków pochodzących z wykopalisk w regionie Kampanii, a także przywiezionych z innych krajów w całym basenie Morza Śródziemnego. Tu znalazły się m.in. najcenniejsze znaleziska z Pompejów i Herkulanum.

Zob. s. 90

Amfiteatr w Santa Maria Capua Vetere

Choć pozostały po nim jedynie ruiny, ten ogromny amfiteatr ustępował rozmiarami jedynie rzymskiemu Koloseum. Jest on jedną z niewielu pozostałości ważnego rzymskiego miasta Kapua, słynącego m.in. ze szkoły gladiatorów, spośród których najsłynniejszym był Spartakus, przywódca największego powstania niewolników w dziejach państwa rzymskiego.

Zob. s. 140

Amalfi

Miasteczko, ukryte w ciasnej dolinie u stóp stromych zielonych gór tuż ponad morzem, jest dawną stolicą potężnej republiki kupieckiej i głównym ośrodkiem urokliwego Wybrzeża Amalfitańskiego.

Zob. s. 114

Solfatara di Pozzuoli

Tajemnicze miejsce, w którym spod ziemi wydobywają się gorące wulkaniczne opary, jest wielką atrakcją Pól Flegrejskich – rozległej kaldery superwulkanu drzemiącego pod ziemią i wybuchającego co kilkadziesiąt tysięcy lat. Zobaczymy tu żółte siarkowe osady, bulgocące gorące błota i inne przejawy wulkanizmu.

Zob. s. 160

Sorrento

Urodą skalistych wybrzeży Sorrento oczarowuje już od ponad dwóch stuleci przybywających do niego tłumnie turystów, spragnionych prawdziwie „śródziemnomorskich” widoków. Wspaniale prezentuje się stąd także Wezuwiusz, majestatycznie górujący nad Zatoką Neapolitańską.

Zob. s. 180

Wezuwiusz

Symbol Kampanii, który z jednej strony budzi strach, z drugiej daje niezapomnianą szansę zajrzenia w głąb krateru jedynego wciąż czynnego wulkanu na stałym lądzie kontynentu europejskiego.

Zob. s. 24-27, 179

Informacje krajoznawcze

Refleksje nad mapą

Charakterystyka geograficzna

Dzisiejsza Kampania (wł. Campania) to region administracyjny w południowych Włoszech. Zajmuje powierzchnię 13 595 km² i rozciąga się na południowo-zachodnim wybrzeżu Półwyspu Apenińskiego. Sąsiaduje od północy z regionami Lacjum i Molise, od wschodu z Apulią i Basilicatą. Należą do niego także wyspy na Morzu Tyrreńskim, spośród których wyróżnia się rozmiarami Ischia, a popularnością – Capri. Kampania to nie tylko współczesny region administracyjny, ale też kraina historyczna, znana już w starożytności. Rzymianie, zauroczeni żyznością tutejszych ziem, które rodziły winorośl i pozwalały zakładać sady, nazywali ją Campania Felix, czyli Szczęśliwą Kampanią (Kampania – kraj starożytnych Kampanów).

Kampania jest regionem o bardzo urozmaiconych krajobrazach, w których dominują góry i wyżyny, a tereny równinne zajmują niewielkie obszary blisko wybrzeża morskiego. Największa nizina rozciąga się na północ od Neapolu niemal po granice z Lacjum. Obszar równin przecina tu najdłuższa rzeka Kampanii, Volturno . Niegdyś rozciągały się tu mokradła, następnie zamienione w tereny rolnicze oraz pastwiska dla bawołów, ale obecnie południowa część równiny jest silnie zurbanizowana jako północna część aglomeracji Neapolu. Niziny te od północy ogranicza niewysoki masyw wygasłego wulkanu Roccamonfina (1006 m n.p.m.). W głębi lądu ponad niziną wznoszą się góry – na granicy z regionem Molise znajduje się nawet jedno z najwyższych pasm Apeninów, Monti del Matese (najwyższy szczyt: Monte Miletto, 2050 m n.p.m.), a także wiele niższych pasm również należących do tego łańcucha. We wschodniej części Kampanii, za najwyższymi pasmami górskimi leży wyżynna kraina Sannio, której stolicą jest Benewent. Region ten słynie z uprawy roli, stąd pochodzą m.in. wina z wielu odmian winorośli, a także oliwki i oliwa z oliwek.

Monti del Matese

Centralną część wybrzeża Kampanii wyznaczają dwie wielkie zatoki – Neapolitańska i nieco dalej na południe zatoka Salerno . Ponad tę pierwszą wyrasta od północy wiele wulkanicznych wzniesień, które wraz z wyspami Ischia i Procida znajdują się na krawędzi Pól Flegrejskich (Campi Flegrei) – ogromnej kaldery wciąż drzemiącego pod wodą i skałami superwulkanu, co kilkadziesiąt tysięcy lat wybuchającego z potworną siłą. Ponad wschodnim wybrzeżem Zatoki Neapolitańskiej wznosi się foremny stożek Wezuwiusza, jedynego aktywnego obecnie wulkanu na stałym lądzie kontynentu europejskiego. Od południa zatokę ogranicza strome i osiągające blisko 1500 m n.p.m. pasmo górskie Monti Lattari (Monte Sant’Angelo a Tre Pizzi, 1443 m n.p.m.), które wrzyna się daleko w wody Morza Tyrreńskiego, tworząc piękny Półwysep Sorrentyński . Kontynuacją tego pasma jest wyłaniająca się z morza na zachód od końca półwyspu wyspa Capri. Półwysep i góry słyną z malowniczości – na jego północnym brzegu leży m.in. Sorrento, zaś od południa rozciąga się Wybrzeże Amalfitańskie . Na południe od gór Lattari rozpościera się nad brzegiem zatoki Salerno niewielka równinna nizina – Piana del Sele , uformowana z osadów nanoszonych przez wody rzeki Sele i jej dopływów. Niegdyś były to tereny bardzo podmokłe, pełne malarycznych moczarów. Obecnie, w większości osuszone, są wykorzystywane rolniczo jako pastwiska – tu hoduje się bawoły domowe ( Bubalus bubalis ); z mleka bawolic właśnie tego gatunku wytwarza się sławny ser mozzarella di bufala campana. Ponad równinami wyrastają odludne, porośnięte głównie śródziemnomorskimi zaroślami i lasami góry Monti Picentini (Monte Cervialto, 1809 m n.p.m.), zaś na południu – rozległe masywy górskie o podobnym charakterze, m.in. Monti Alburni (Monte Alburno, 1742 m n.p.m.). Tu także rozciąga się dzikie i piękne wybrzeże Cilento .

Wybrzeże Cilento

Ta różnorodność krajobrazowa jest wynikiem m.in. budowy geologicznej regionu. Ogromne znaczenie dla jego kształtowania ma wulkanizm . Duże obszary są tu pokryte warstwami tufów i popiołów wulkanicznych, a także zastygłymi pokrywami lawowymi. Skały pochodzenia wulkanicznego znajdziemy nie tylko wokół Wezuwiusza i na obszarze Pól Flegrejskich (Campi Flegrei) koło Neapolu. Podobną budowę mają też wyspy Ischia i Procida. Również na północy przy granicy z Lacjum znajduje się masyw zerodowanego wygasłego wulkanu – Roccamonfina (z wierzchołkiem Monte Santa Croce), a skały pochodzenia wulkanicznego występują także we wschodniej części regionu, zwłaszcza w pobliżu wygasłego wulkanu Monte Vulture położonego już w sąsiednim regionie Basilicata. Duże znaczenie w budowie geologicznej regionu mają skały osadowe, przede wszystkim o charakterze wapiennym. Są one budulcem m.in. najwyższych w Kampanii gór: Monti del Matese, Monti Lattari oraz Monti Alburni.

Monti Lattari

Specyficzna budowa geologiczna tych ziem sprawia, że w wielu miejscach Kampanii powstały bardzo żyzne gleby. Najlepsze z nich to gleby wulkaniczne oraz gleby tworzące się na osadach wapiennych, które od swej charakterystycznej pomarańczowoczerwonej barwy zwane są terra rossa (wł. ‘czerwona ziemia’).

Klimat

Klimat Kampanii jest typowo śródziemnomorski. Lato jest gorące i suche, z temperaturami sięgającymi średnio 28–31°C na wybrzeżu, 25–28°C w głębi lądu, zdarzają się jednak dni znacznie cieplejsze, nawet do 38°C. Jesień zaczyna się dopiero w październiku, miesiącem największych opadów jest listopad. Zima na wybrzeżu jest bardzo łagodna, z temperaturą rzadko spadającą poniżej 10°C. Mrozy czy opady śniegu zdarzają się jedynie w najwyższych partiach górskich. Wiosna przychodzi bardzo wcześnie, czasem nawet już w drugiej połowie lutego.

Spotkania z naturą

Flora

Dzięki klimatowi śródziemnomorskiemu roślinność Kampanii bardzo się różni od tej, którą znamy z Polski – można tu uprawiać wiele roślin nie znoszących niskich temperatur, takich jak drzewka oliwne, figowce, owoce cytrusowe, wiele odmian winorośli. Na miejskich skwerach, deptakach, bulwarach nadmorskich są sadzone palmy kilku gatunków, świetnie radzą sobie też różne odmiany araukarii i innych egzotycznych drzew. Agawy i opuncje, sadzone jako rośliny ozdobne, z czasem rozprzestrzeniły się i dziś w wielu miejscach rosną zupełnie dziko.

Zarośla garigu

Poza tymi wprowadzonymi sztucznie gatunkami także i większość naturalnej flory tej części Półwyspu Apenińskiego jest zupełnie odmienna niż w naszym kraju. Poza terenami zurbanizowanymi i przekształconymi rolniczo wielkie połacie ziemi porastają zarośla makii (wł. macchia ). Nie jest to formacja w pełni naturalna – bo choć wyrasta samoistnie, to pojawiła się przed wiekami na terenach zdegradowanych w wyniku wyrębu porastających niegdyś wielkie obszary regionu śródziemnomorskiego lasów drzew twardolistnych, głównie różnych gatunków dębów. Makia najczęściej składa się z zarośli do 2,5 m wysokości, choć w miejscach, gdzie występuje żyźniejsza gleba, rosną także większe krzewy i niewielkie drzewa do 5 m wysokości. W jej skład wchodzą różne gatunki wiecznie zielonych krzewów o skórzastych liściach, dobrze znoszących upały i długotrwałą suszę. Część składu gatunkowego tworzą rośliny zrzucające liście zimą. Makia zwykle jest trudna do przebycia, gdyż splątane krzewy porastają nieraz trudny, kamienisty bądź skalisty teren, a tworzące ją rośliny bardzo często są kolczaste. Inną jej charakterystyczną cechą jest intensywny zapach, bo wiele gatunków wytwarza olejki eteryczne. Makię tworzą takie krzewy jak wawrzyny, oleandry, różne jałowce, szakłaki, filerie i kolcolisty. Występują też gatunki rozmarynu i drobnych roślin kwiatowych, a z drzew sosna alepska, kilka gatunków dębów, m.in. dąb ostrolistny, mirty, oliwki i inne.

W wielu miejscach, zbyt suchych i skalistych nawet dla makii, pojawia się tzw. garig . To jeszcze niższe i rzadsze zarośla małych krzewów i drobnych roślin zielnych, odpornych na trudne warunki środowiskowe. Garig na niektórych terenach powstaje w wyniku naturalnej sukcesji po zniszczonym lesie i makii, w innych występuje naturalnie. Pojawiają się tu tymianek i wiele gatunków wilczomleczy, wawrzynowatych, mięty i mirtu.

W terenach górskich trudniejszych do zagospodarowania rolniczego pozostały fragmenty naturalnych lasów twardolistnych – głównie różnych gatunków dębów. W regionie występują także lasy sosnowe i charakterystyczne zagajniki piniowe – piękna sosna pinia o bardzo rozłożystej, parasolowatej koronie jest typowym elementem krajobrazu śródziemnomorskich wybrzeży Europy. Ponadto w Kampanii rosną lasy kasztanów jadalnych ( Castanea sativa, wł. castagno ), a wysoko w górach na żyznych glebach także buczyny.

Fauna

Zwierzęta zamieszkujące Kampanię od wieków są wypierane ze swych naturalnych siedzib przez człowieka, który zagospodarował już większość terenów. Co prawda obecnie wiele górskich wiosek stoi opuszczonych i na ich teren powraca dzika przyroda, lecz na gęsto zaludnionych równinach i wybrzeżu morskim niewiele jest dziś naturalnie żyjących zwierząt. Najwięcej pozostało ich na wybrzeżu Cilento i na górskich pustkowiach ciągnących się aż po Monti Alburni. Tu można spotkać liczne też na innych terenach górskich Półwyspu Apenińskiego ssaki , takie jak jelenie czy dziki. Pojawiają się także żbiki oraz wilki, które dzięki ochronie stopniowo odbudowują swą populację. Górskie strumienie są środowiskiem życia wydr. W przestworzach ponad szczytami górskimi szybują nieliczne orły przednie oraz gadożery. Skaliste zbocza chętnie zasiedlają sokoły wędrowne.

Do rzadkich ptaków , zamieszkujących najwyższe partie gór, zalicza się góropatwy skalne oraz sprytne wrończyki alpejskie.

Góropatwa skalna

Wśród gadów stosunkowo licznie występują żółwie, czasem też spotkać można węże. Spośród nich jadowite są żmije żebrowane ( Vipera aspis ), które zamieszkują odludne, skaliste obszary górskie, oraz (znane również z Polski) żmije zygzakowate ( Vipera berus ). Oba gatunki atakują bardzo rzadko (tylko w ostateczności), a ich ewentualne ukąszenie dla dorosłego zdrowego człowieka nie jest zabójcze (zawsze jednak wymaga medycznej interwencji i podania antytoksyny).

Z mniejszych zwierząt, które wzbudzają nieraz duże obawy swą jadowitością, trzeba wymienić skorpiony . Wbrew pozorom wcale nie są one łatwe do spotkania ani też tak groźne, jak się wielu osobom zdaje. W Kampanii najczęściej spotykany jest skorpion włoski ( Euscorpius italicus ), aktywny głównie nocą, którego ukąszenie zdarza się bardzo rzadko i nie jest bardziej dotkliwe od użądlenia pszczoły (oczywiście dla uczulonych na jad może być bardzo niebezpieczne). Groźniejszy – bo bardziej agresywny – jest rzadko występujący jasny i duży skorpion Buthus occitanus . Gorsze skutki może wywołać ukąszenie pająka z gatunku Loxosceles rufescens ( pająk skrzypcowy , pustelnik; wł. ragno violino ). Ten niewielki pajęczak chętnie odwiedza tereny zabudowane, a co zaskakujące – bardzo odpowiadają mu kartonowe pudła, na dzikich terenach zaś żyje chętnie pod korą drzew. Jego ukąszenia zdarzają się rzadko, bo nie jest to gatunek agresywny, ale mogą być bardzo niebezpieczne: konieczna jest wówczas wizyta u lekarza, bo u osób słabszego zdrowia czy u dzieci może dojść nawet do zgonu. Najbardziej znanym groźnym, jadowitym zwierzęciem we Włoszech jest pająk karakurt ( Latrodectus tredecimguttatus , wł. malmignatta ) z rodziny omatnikowatych, do których należy też czarna wdowa. Charakteryzuje się połyskliwą czarną barwą z jaskrawymi czerwonymi lub żółtawymi plamami na odwłoku. Występuje na dzikich obszarach wśród gęstych zarośli, gruzowisk, na pniach drzew. Nie jest agresywny, ale w obronie własnej może czasem ukąsić człowieka. W większości takich przypadków karakurt nie marnuje jadu (potrzebnego przecież do polowań) i albo wstrzykuje go bardzo mało, albo wcale. Nie należy jednak ukąszenia lekceważyć, bo jad tego pająka w pełnej dawce może nawet zabić dorosłego człowieka.

Pająk karakurt

Wezuwiusz

Górujący nad Zatoką Neapolitańską równy stożek Wezuwiusza (wł. Vesúvio) to charakterystyczny element panoramy oglądanej z Neapolu. Ten jedyny obecnie czynny wulkan na stałym lądzie kontynentu europejskiego należy do najbardziej niebezpiecznych na świecie. Co prawda nie wybucha on szczególnie często – jak np. Etna na Sycylii – lecz przeraża fakt, że w bezpośrednim jego sąsiedztwie mieszka przeszło trzy miliony ludzi.

Wezuwiusz jest zaliczany do stratowulkanów. To właśnie one mają charakter ystyczny kształt stożka, który więk szości ludzi kojarzy się z „typowym” wulkanem. Taki stożek jest formowany przez kolejne warstwy wypływającej z krateru lawy o dość dużej lepkości i gęstości – z tego powodu lawa ta szybko zastyga, formując górę wulkaniczną.

Nieco historii

Najpotężniejszą, znaną z czasów historycznych eksplozją Wezuwiusza była ta z 79 r. n.e., która zasypała Pompeje i Herkulanum. Wybuch był tak niszczący, że pozostała po nim wielka kaldera (dziś znana jako Monte Somma, 1132 m n.p.m.), obok której wyrósł z czasem nowy stożek, osiągający obecnie 1281 m n.p.m. Wcześniej Rzymianie nie mieli pojęcia, że znajdująca się w tym miejscu góra, w całości porośnięta lasem i prawdopodobnie nie posiadająca w idocznego krateru, jest czynnym wulkanem, ponieważ od jego poprzedniej erupcji minęły wówczas tysiące lat. Od tego najbardziej znanego wybuchu Wezuwiusz przypominał o sobie jeszcze wielokrotnie, jednak nigdy z tak wielką, niszczącą siłą. Zwłaszcza po 1631 r. przez niemal trzy wieki jego aktywność była wyjątkowo duża. Ostatnia erupcja miała miejsce w 1944 r. i to z tego czasu pochodzą sprzedawane na pocztówkach i publikowane w folderach zdjęcia wybuchającego Wezuwiusza. Dziś, gdy wyjdziemy na szczyt i zajrzymy do głębokiego na 230 m krateru, nie dostrzeżemy tam ani kipiącej lawy, ani unoszą cych się dymów. Zresztą – wystarczy, że wierzchołek jest w chmurach (co zdarza się bardzo często, nawet gdy wszędzie dookoła jest ładna pogoda), wówczas w ogóle nie dostrzeżemy wnętrza krateru.

Większość masywu Wezuwiusza należy od 1995 r. do obszaru parku narodowego Parco Nazionale del Vesuvio ( www.parconazionaledelvesuvio.it ). Powstał on nie tylko po to, by chronić walory przyrodniczo-krajobrazowe młodej góry wulkanicznej, lecz także w celu zapobieżenia nielegalnej zabudowie terenów u jej stóp. Przed utworzeniem parku był to realny problem w tej okolicy, który zagrażał nie tylko miejscowej przyrodzie, ale też samym mieszkańcom takich domów w razie powstania zagrożenia eksplozją wulkaniczną.

Jak zdobyć Wezuwiusza?

Wyprawa na szczyt Wezuwiusza nie wiąże się z żadnym niespodziewanym zagrożeniem – wulkan jest stale monitorowany od 1841 r., gdy założono na jego zboczach obserwatorium wul kanologiczne (Osservatorio Vesuviano , www.ov.ingv.it ). W związku z tym w razie jakiegokolwiek ryzyka wzrostu aktywności Wezuwiusza wejście na szczyt zostanie zamknięte. Na krawędź krateru można podejść pieszo dróżką poprowadzoną po usypiskach żużlu i popiołów, które w górnej części stożka są tylko w małym stopniu pokryte roślinnością: z tego powodu lepiej założyć pełne buty. Nawet latem można liczyć się tu ze znacznie niższą temperaturą niż u podnóży góry, a uczucie chłodu mogą potęgować silne, chłodne wiatry – dlatego przyda się coś więcej do ubrania niż krótkie rękawki i krótkie spodnie. Początek wspomnianej ścieżki znajduje się na parkingu na stokach wulkanu, na wysokości ok. 1000 m n.p.m., a zatem w drodze na szczyt i krawędź krateru pozostaje do pokonania mniej niż 300 m w pionie. Przy dobrej pogodzie warto obejść cały krater obiegającą go ścieżką.

Do parkingu pod Wezuwiuszem łatwo można dojechać z miasteczek Ercolano i Pompei. W obu przy stacjach kolejki Circumvesuviana działają agencje (w Ercolano Vesuvio Express, www.vesuvioexpress.info, w Pompejach Busvia del Vesuvio, www.busviadelve suvio.com ) organizujące wycieczki mikrobusami do jednego z parkingów na zboczach góry. Wycieczka z Pom pei może być ciekawsza, bo można wybrać opcję dojazdu do mniejszego parkingu po wschodniej stronie krateru, do którego dowożą turystów tylko specjalne terenowe busy z napędem na cztery koła. Po dojechaniu na miejsce trzeba koniecznie zapamiętać, o której mikrobus będzie odjeżdżał na dół, by wrócić na ustaloną godzinę na parking! Ponadto dwa razy dziennie kursuje bezpośredni autobus EAV z Neapolu (początkowy przystanek w Neapolu na Piazza Piedigrotta , ko lejne na Piazza Vittoria, przy Molo Beverello, na Corso Garibaldi oraz na Piazza Garibaldi przed dworcem głównym; rozkład dostępny na stronie www.eavsrl.it ). Autobusy EAV na ten sam parking jeżdżą także z Pompei, z Piazza w godz. 8.00–15.30 (mniej więcej co godzinę).

Dzieje Neapolu

Antyczne Neapolis

Neapol jest jednym z najstarszych ciągle zamieszkanych miast w Europie. Znaleziska z wykopalisk archeologicznych potwierdziły, że pierwsze ślady osadnictwa na tym terenie pochodzą z ok. 2000 r. p.n.e. Jednak początki samego miasta sięgają IX w. p.n.e., kiedy to żeglarze z greckiej wyspy Rodos założyli niewielką faktorię handlową nazwaną Partenope (gr. Παρθενόπη/Parthenope od παρθενος/ parthenos – ‘dziewica’). Legenda głosi, że piękna syrena o imieniu Partenope umarła z żalu, gdy jej zaloty odrzucił Odyseusz, a miejscem jej śmierci miała być wysepka Megaride, na której później neapolitańczycy wznieśli Castel dell’Ovo. Po upadku miasta Partenope powstało ok. VI w. p.n.e. „nowe miasto” – Neapolis (zwane również Palipolis). Zostało ono założone przez greckich osadników z pobliskiego Kume, które – będąc miastem tzw. Wielkiej Grecji – prężnie się rozwijało dzięki licznym kontaktom handlowym oraz bliskości potężnych wówczas Syrakuz.

Świątynia Dioskurów

Neapolis było jednym z najważniejszych miast cywilizacji greckiej. Otoczone murami obronnymi, zamieszkane było przez ok. 30 tys. mieszkańców. Pozostałości greckiej agory oraz świątyni można odnaleźć w okolicach Piazza San Gaetano. W V w. p.n.e. Neapol podporządkowali sobie Samnici – lud pochodzący ze środkowej Italii.