Nawiedzający i nawiedzeni

HISTORIE O DUCHACH I OPOWIEŚCI O ZJAWISKACH NADPRZYRODZONYCH

THE HAUNTERS & THE HAUNTED

GHOST STORIES AND TALES OF THE SUPERNATURAL

zebrał i opracował Daniel O’Connor

wstępem opatrzył Ernest Rhys

Książka w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej.

A dual Polish-English language edition.

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak

Na okładce obraz wygenerowany przez fotor-ai

Informacja o tłumaczeniu:

Niniejszy tekst został przetłumaczony z języka angielskiego na język polski przy pomocy narzędzi automatycznych, w tym technologii sztucznej inteligencji. Z tego względu tłumaczenie może zawierać niedokładności, które nie były redagowane ręcznie. Dokładamy starań, aby zapewnić wysoką jakość tekstu, jednakże prosimy o wyrozumiałość, jeśli pojawią się błędy lub różnice względem oryginału. Dla tych, którzy pragną głębiej zrozumieć tekst lub porównać treść, polecamy zapoznanie się z oryginalną wersją książki, która znajduje się w niniejszym e-booku. Technologia sztucznej inteligencji, mimo swojego zaawansowania, nie zawsze jest w stanie uchwycić wszystkie niuanse językowe i kulturowe. Prosimy o wyrozumiałość wobec wszelkich nieścisłości. Celem niniejszego wydania jest udostępnienie wartościowej treści szerszemu gronu czytelników. Wierzymy, że pomimo pewnych ograniczeń technologicznych, przekazanie głównej idei i wartości tekstu zostaje zachowane.

© Wydawnictwo Armoryka

Wydawnictwo Armoryka

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

http://www.armoryka.pl/

ISBN 978-83-7639-736-8

Nawiedzający i nawiedzeni

WSTĘP

W tej Księdze duchów M. Larigot, sam będący pisarzem opowieści nadprzyrodzonych, zebrał niezwykłą partię dokumentów, fikcyjnych lub prawdziwych, opisujących jedno ludzkie doświadczenie, które najtrudniej jest przedstawić w dobrym świetle. Być może właśnie ta trudność uczyniła je bardziej kuszącymi dla pisarzy, którzy zajmowali się tym tematem. Jego kolekcja, szczególnie różnorodna i umiejętnie dobrana, jaką jest, w żaden sposób nie wyczerpuje literatury, która wypełnia miejsce osobno z własnymi uznanymi klasykami, mistrzami magii i handlarzami okultyzmu. Ich świadectwo służy do pokazania, że formy, przez które nawiedzani są mężczyźni i kobiety, są o wiele bardziej zróżnicowane i subtelne, niż wiedzieliśmy. Tak bardzo, że zaczynamy się w końcu zastanawiać, czy każda osoba nie jest podatna na ″opętanie″. Ponieważ kryjące się pod pozorną tożsamością tych nawiedzeń, dramatyczne różnice ich wejść i wyglądów, w dzień i w nocy, są tak wyraźne, że sugerują, że doświadczenie jest, biorąc pod uwagę odpowiedni temperament i okazję, nieuniknione.

Można by nawet, przyjmując tę ideę, uznać za ważne historie i utwory literackie, które zazwyczaj nie są zaliczane do kanonu duchów. Istnieją powieści i opowieści, których argumentem jest tragedia nawiedzonego umysłu. Takimi są Nawiedzony człowiek Dickensa, w którym duchem jest pamięć; Szkarłatna litera Hawthorne'a, w której duchem jest okrutne sumienie; i Poszukiwanie absolutu Balzaka, w którym stary flamandzki dom Balthasara Claesa przy Rue de Paris w Douai nawiedza demon potężniejszy niż ten z Canidii. Można by dodać kilka z Balzakakrótsze opowiadania, wśród nich ″Eliksir″; i niektóre z Dwukrotnie opowiedzianych opowieści Hawthorne'a, w tym ″Portret Edwarda Randolpha″. Po stronie francuskiej moglibyśmy również odnotować straszną opowieść cmentarną Guya de Maupassanta, La Morte, w której kochanek, który stracił ukochaną, czuwa przy jej grobie nocą w rozpaczy i widzi — straszne zmartwychwstanie — ″que toutes les tombes étaient ouvertes, et tous les cadavres en étaient sortis″. I dlaczego? Aby mogli wymazać kłamliwe legendy wyryte na ich grobowcach i zastąpić je prawdziwą prawdą. Villiers de l'Isle Adam w swoich Contes Cruels przedstawił nam dziwną historię Very, którą można czytać jako studium towarzyszące La Morte, z kolejnym przywołaniem zmarłego, aby zakończyć obsesję kochanka. Natura i siły nadprzyrodzone krzyżują się w mistycznym dramacie Axël Adama de l'Isle. Sztuka ta nigdy nie trafi na scenę, choć jest mistrzowską próbą ukazania niewytłumaczalnej tajemnicy w sposób dramatyczny.

Do późniejszych opowieści należy zaliczyć ″Tales of Men and Ghosts″ Edith Wharton oraz ″The Two Magics″ Henry’ego Jamesa, którego ″Turn of the Screw″ daje nam nowe przykłady złych duchów, które nawiedzają śmiertelników, w tym przypadku dwoje niewinnych dzieci. Przypomina się rozmaite opowieści ludowe z tym samym motywem — o dzieciach zaczarowanych lub przepowiedzianych — które je inspirowały. I stary urok na Orkadach, który kiedyś brzmiał:

Ojcze, Synu, Duchu Święty!

Ugryzieni,

Dziecię, kto cię ugryzł!

Dbaj o ich czarną żyłę,

Aż wrócisz do zdrowia!

Napraw się w imię Boga!

John Aubrey w swoim Miscellanies ma wiele naiwnych dowodów na istnienie mrocznego regionu świadomości, takiego jak ten między jawą a snem, który ma tendencję do zanikania, gdy jesteśmy w pełni obudzeni; tak bardzo, że nazywamy to wizjonerstwem. Jednak dla nawiedzonych ludzi jest on bardzo realny,Korespondent Aubrey'a, Rektor Chedzoy, albo do fałszywej miłości Demonicznego Kochanka, albo do pana Bourne'a, o którym Glanvil opowiada w Żelaznej skrzyni Durleya, albo do biskupa Ewodiusza, który był przyjacielem św. Augustyna, albo do syna samej Moniki. Rzeczywistość tych wizyt może wydawać się niejasna, ale najbardziej sceptyczni z nas nie mogą wątpić, że czy to z powodu jakiegoś przyspieszonego strachu przed śmiercią lub zbliżającą się katastrofą, ze względu na złe sumienie lub szybkie nasilenie wizji; czy to w postaci ukochanych synów zagubionych na morzu, czy innych powracających, którzy byli nieodzownie drodzy za życia, nawiedzający pojawili się, ku absolutnej wierze tych, którzy ich widzieli lub ich symulakry.

″To mnie nakazuje″, powiedział Richard Baxter, ″myśleć, jakiego rodzaju są ci goście. Czy dobre duchy mieszkają tak blisko nas, czy też są wysyłane z takimi wiadomościami?″ Pytanie to rzeczywiście nasuwa się większości z nas, ale nie możemy pozostawić dociekań w spokoju. M. Larigot, zdając sobie sprawę z tego zainteresowania, w toku swoich wieloletnich badań doszedł do wniosku, że istnieje Sztuka Nadprzyrodzoności, poza trudną nauką badań psychicznych, warta kultywowania dla niej samej. Udał się więc do Glanvila i Arise Evansa oraz do łatwowiernych starych książek — do Edgara Poe i Lorda Lyttona oraz współczesnych pisarzy, którzy opowiadają nadprzyrodzone opowieści. Przedstawia nam ich materiał, nie stawiając jego niepodważalnego efektu jako dowodu sądowego, a jeśli uznamy jego wartość artystyczną, nie będzie miał nic przeciwko temu, jeśli powiemy na koniec z jednym wielkim wizjonerem: ″Hoc est illusionum″. Ale w te sfery iluzji nie powinniśmy, jeśli ma rację, wchodzić lekko. Ci, którzy tam wejdą, zostaną ostrzeżeni, że po wejściu nie pozostaną tacy sami; uświadomią sobie, co miał na myśli Eugeniusz, który powiedział:

″Twoje Księgi mnie odmieniły, a Ty mnie zniszczyłeś,

A w twoich papierach znajdź moją Ekstazję;

Albo jeśli zechcę, to zniżę ton,

Twoje żywioły znów osłaniają moją duszę.

Mogę się rozebrać przy Twoim jasnym szkle,

A potem wracam do Ograniczenia, tak jak to robiłem.

Teraz jestem Ziemią, a teraz Gwiazdą, a potem

Duch: teraz Gwiazda, a ziemia znów...

Widzimy, że istnieje jeszcze jeden aspekt zakrycia Oriona, i to bardzo złowieszczy. Aureliusz ukazał się św. Augustynowi i wyjaśnił mu mroczny fragment w swojej lekturze, a ten wielki Bóg i Ojciec Kościoła wiedział, że jest to oświecenie z góry. Ale co z innymi gośćmi z regionów, które nie są błogosławione? Paracelsus nauczył nas, abyśmy byli ostrożni w naszych kontaktach z rzeczywistością i fantazjami, tak jak on je pojmował, innego świata; ponieważ ″pod Ziemią wędrują półludzie″. I są inne i gorsze manifestacje z powodu Czarnej Magii lub Nigromancyi, i czarnych czarownic i białych oraz fałszywych czarowników, którzy gwałtownie wtargnęli do prawdziwej tajemnicy — ″jak świnie wtargnięte do delikatnego Ogrodu″. Przeciwko tym subtelnym i potężnym magom nie pomoże żadna broń, kolczuga ani brygantyna, żadne zamykanie drzwi ani zamków; ponieważ przenikają przez wszystko, a wszystko jest dla nich otwarte.

Pisząc jako lekarz, Paracelsus starał się przewidzieć za pomocą swojej Celestial Medicine i swoich Twelve Signs całą tajemnicę uzdrawiania i leczenia niespokojnych dusz i ciał mężczyzn i kobiet, które nie są przyznawane, ale są w sprzeczności z naturą i nadprzyrodą. Duchy niezgody są rzeczywiście zawsze z nami; i czy widzisz je jako czarownice, przebrane za żywą ludzką postać, czy jako potworne i przerażające postacie senne, czy jako unoszące się nieuchwytne atmosfery, należy się przed nimi czujnie strzec. Wiemy,

″Werbena i koperek

Przeszkadza czarownicom

w wykonywaniu ich woli!″

w starych ziołach; ale potrzebujemy nowych leków. Co do tej czarownicy, która nawiedzała nas wszystkich, ″Maladicta″, Lillyw swojej Astrologii jest lekarstwo. ″Weź maść populum (maść topolową), werbenę i hypericon (dziurawiec), i włóż w to rozpalone żelazo: Musisz namaścić kręgosłup, albo nosić go na piersiach″.

Nawiedzające zjawy nie są wyłącznie ziemskie. Cornelius Agrippa w swojej księdze Tajemnej Doktryny pokazuje, że są one również astralne. Znajomi duchy Marsa, według jego relacji, nie są piękniejsi niż czarownice Makbeta: — ″Pojawiają się w wysokim ciele, cholerycznym, brudnym obliczu, o kolorze brązowym, śniadym lub czerwonym, z rogami, jak Rogi Jelenia i pazurami gryfa, i ryczą jak dzikie Byki″.

Ale duchy Merkurego są zachwycające. Są rzeczywiście ″czyste i jasne w kolorze, jak rycerz uzbrojony, a ich ruch jest jak srebrne chmury″. Tak więc, jeśli Mars niepokoił świat, jak w nieszczęśliwej historii naszych czasów, musimy mieć nadzieję na jaśniejsze formy i na uzdrawiających i powietrznych posłańców Merkurego.

Może się wydawać, że zboczyliśmy z właściwych granic, idąc tak daleko. Ale jednym z zadań tej książki jest poszerzenie obszaru badań i ponowne odniesienie opowieści o duchach do całej literatury cudów i wyobraźni. Takie sagi jak ta, którą dr Douglas Hyde przetłumaczył z doskonałą sztuką z języka irlandzkiego, ″Teig O'Kane i trup″, którą pan WB Yeats nazwał małym arcydziełem; lub opowieść Boccaccia o psach-widmach, które powaliły córkę Anastasia, lub ″Opowieść o wędrownym Willie″ Scotta, lub ″Okrutny Coppinger″ Hawkera, lub ″Upadek domu Usherów″ Edgara Poego, są w swoim rodzaju nie do pobicia. I na swój sposób niektóre z późniejszych zapisów są równie wymowne. Można traktować tę książkę jako podręcznik nadprzyrodzoności lub jako opowieść o tym środkowym świecie, który dał nam duchy, które wyczarowali Homer i Szekspir.

ERNEST RHYS

I. OPOWIEŚCI O DUCHACH ZE ŹRÓDEŁ LITERACKICH

I. UPADEK DOMU USHERÓW

Edgar Allan Poe

Son coeur est un luth hangu;

Sitôt qu'on le touche il résonne.

Beranger.

Przez cały dzień pewnej jesieni — dzień zadymką omglony, posępny i oniemiały, gdy chmury ciężko i nisko zwisły na niebie, przebywałem samopas i konno obszary niezwykle ponurej krainy i wreszcie, w chwili przypływu zmierzchów wieczornych, stanąłem przed melancholijnym Domem Usher'ów. Nie wiem, jak się to stało, ale od pierwszego wejrzenia, które rzuciłem na ową budowlę, uczucie smutku ponad siły przeniknęło mą duszę. Mówię: ponad siły, ponieważ tego smutku nie koiło zgoła najmniejsze źdźbło owego nastroju, któremu istota poezy...........................

II. OPOWIEŚĆ STAREJ NIANI

Z ″The Signent″

George MacDonald

Pewnego wieczoru wyruszyłem do domku mojej starej niani, aby pożegnać się z nią na wiele miesięcy, prawdopodobnie lat. Następnego dnia miałem wyjechać do Edynburga, w drodze do Londynu, skąd musiałem udać się dyliżansem do mojego nowego miejsca zamieszkania — niemal jak kraina za grobem, tak mało o niej wiedziałem, a tak wielka była granica między nią a moim domem. Wieczór był duszny, gdy rozpocząłem spacer, a zanim dotarłem do jego końca, chmury wznoszące się ze wszystkich stron horyzontu, a zwłaszcza gromadzące się wokół szczytów gór, zapowiadały bliskie nadejście burzy. Było to dla mnie wielką przyjemnością. Chętnie pożegnałbym mój dom ze wspomnieniem ostatniej nocy burzliwej wspaniałości; po której prawdopodobnie nastąpiłby dzień płaczącego deszczu, dobrze pasujący do nastroju mojego serca, gdy żegnałem się z najlepszymi rodzicami i najdroższym z domów. Poza tym, podobnie jak większość Szkotów, którzy są wystarczająco młodzi i wytrzymali, aby nie zdawać sobie sprawy z istnienia kaszlu czy gorączki reumatycznej, dla mnie prawdziwą przyjemnością było przebywanie na zewnątrz w deszczu, gradzie czy śniegu.

″Przyszedłem pożegnać się z tobą, Margaret, i wysłuchać historii, którą obiecałaś mi opowiedzieć, zanim opuszczę dom: jutro wyjeżdżam″.

″Czy tak szybko odchodzisz? Cóż, to będzie okropna noc, żeby o tym opowiedzieć; ale, jak obiecałam, chyba muszę.″

W tej chwili spadły dwie lub trzy duże krople deszczu,pierwszy z nich, wpadł do szerokiego komina i eksplodował w przejrzystym płomieniu torfu.

″Tak, oczywiście, że musisz″ – odpowiedziałem.

Po krótkiej przerwie zaczęła. Oczywiście mówiła po gaelicku; tłumaczę z moich wspomnień gaelicku; ale raczej z wrażenia, jakie pozostawiła w moim umyśle, niż z jakiegokolwiek wspomnienia słów. Przysunęła krzesło blisko ognia, który, jak mieliśmy powody, obawiać się, wkrótce zgaśnie z powodu padającego deszczu, i zaczęła.

″Ile lat ma ta historia, nie wiem. Przeszła przez wiele pokoleń. Moja babcia opowiadała mi ją tak, jak ja opowiadam ją tobie; a jej matka i moja matka siedziały obok, nigdy nie przerywając, ale kiwając głowami na każdy widok. Prawie powinno się zaczynać jak bajki: Dawno, dawno temu — wydarzyło się to tak dawno temu; ale jest zbyt straszne i zbyt prawdziwe, aby opowiedzieć je jak bajkę. — Było dwóch braci, synów wodza naszego klanu, ale tak różnych wyglądem i usposobieniem, jak tylko dwóch mężczyzn może się różnić. Starszy był jasnowłosy i silny, bardzo oddany polowaniom i łowieniu ryb; walczył też, od czasu do czasu, ośmielam się powiedzieć, gdy robili wypad na Sasów, aby odzyskać część swoich. Ale był samą łagodnością dla wszystkich wokół siebie i samą duszą honoru we wszystkich swoich czynach. Młodszy miał bardzo ciemną cerę, był wysoki i szczupły w porównaniu do brata. Bardzo lubił naukę z książek, która, jak mówią, była niezwykły gust w tamtych czasach. Nie interesowały go żadne sporty ani ćwiczenia fizyczne, poza jednym; i to również było niezwykłe w tych stronach. Było to jeździectwo. Był zaciekłym jeźdźcem i równie dobrze czuł się w siodle, jak i w fotelu do nauki. Możesz pomyśleć, że tak dawno temu nie było tu zbyt wiele miejsca do jazdy konnej; ale on, sprawny czy nie, jeździł. Sąsiedzi, czytając i jeżdżąc, patrzyli na niego z powątpiewaniem i szeptali o czarnej sztuce. Zazwyczaj dosiadał wielkiego, potężnego, czarnego konia, bez siwego włosa; a ludzie mówili, że to albosam diabeł lub koń-demon z własnej stajni diabła. Tym, co sprzyjało tej koncepcji, było to, że w stajni lub poza nią, zwierzę to nie pozwalało nikomu innemu, oprócz swego pana, zbliżać się do siebie. Rzeczywiście, nikt nie odważyłby się, po tym, jak zabił dwóch ludzi i ciężko okaleczył trzeciego, rozdzierając go zębami i kopytami jak dzikie zwierzę. Ale dla swego pana był posłuszny jak pies, a czasami nawet drżał w jego obecności.

″Charakter młodzieńca odpowiadał jego nawykom. Był ponury i namiętny. Skłonny do gniewu, nigdy nie wybaczał. Odsunięty od wszystkiego, na czym mu zależało, oszalałby z tęsknoty, gdyby nie oszalał ze złości. Jego dusza była teraz jak noc wokół nas, ciemna, duszna i cicha, ale rozświetlona czerwonym lewinem gniewu i rozdarta rykami grzmotów namiętności. Musiał mieć swoją wolę: piekło mogło mieć jego duszę. Wyobraź sobie zatem złość i złośliwość w jego sercu, gdy nagle zdał sobie sprawę, że sierota, daleka krewna z nimi, która mieszkała z nimi przez prawie dwa lata i którą kochał przez prawie cały ten okres, była kochana przez jego starszego brata i kochała go w zamian. Podniósł prawą rękę nad głowę i złożył straszną przysięgę, że jeśli on nie może, jego brat też nie, wybiegł z domu i pogalopował wśród wzgórz.

″Sierota była piękną dziewczyną, wysoką, bladą i szczupłą, z bujnymi ciemnymi włosami, które, gdy uwolniła się spod opaski, falowały poniżej kolan. Jej wygląd stanowił silny kontrast z wyglądem jej ulubionego kochanka, podczas gdy między nią a młodszym bratem istniało pewne podobieństwo. Fakt ten wydawał się, z jego zaciekłym egoizmem, podstawą do wcześniejszego roszczenia.

″Może się wydawać dziwne, że człowiek taki jak on nie uciekł się natychmiast do swojej wyższej i ukrytej wiedzy, dzięki której mógłby pozbyć się rywala z dużo większą pewnością i mniejszym ryzykiem; alePrzypuszczam, że na razie jego namiętność przytłoczyła świadomość jego umiejętności. Nie przypuszczam jednak, by przewidział sposób, w jaki jego nienawiść miała zadziałać. W chwili, gdy dowiedział się o ich wzajemnym przywiązaniu, prawdopodobnie przez domową, dama była w drodze na spotkanie z ukochanym, który wracał z dziennej zabawy. Wyznaczone miejsce znajdowało się na skraju głębokiego, skalistego wąwozu, w którego ciemnym łonie bił się i pienił mały górski potok. Znasz to miejsce, Duncan, mój drogi, ośmielam się powiedzieć.

(Tutaj dała mi szczegółowy opis miejsca i wskazówki, jak do niego trafić.)

″Nie potrafię powiedzieć, czy ktokolwiek widział to, co zamierzam opowiedzieć, czy też zostało to później złożone. Historia jest jak stare drzewo — tak stare, że straciło ślady wzrostu. Ale tak opowiadała mi ją babcia. Zły przypadek poprowadził go we właściwym kierunku. Kochankowie, zaskoczeni dźwiękiem zbliżającego się konia, rozstali się w przeciwnych kierunkach wąską górską ścieżką na skraju wąwozu. Na tę ścieżkę trafił w miejscu, w którym kochankowie się spotkali, ale na przeciwne strony, od których teraz się cofnęli; tak że znalazł się między nimi na ścieżce. Zawracając konia w górę strumienia, wkrótce dostrzegł brata na półce przed sobą. Z tłumionym krzykiem wściekłości ruszył na niego i zanim zdążył się bronić, zrzucił go w przepaść. Bezradność silnego mężczyzny została wyrażona w jednym rozpaczliwym krzyku, gdy rzucił się w otchłań. Wtedy wszystko ucichło. Dźwięk jego upadek nie mógł sięgnąć skraju przepaści. Przeczuwając w jednej chwili, że dama, której imię brzmiało Elsie, musiała uciekać w przeciwnym kierunku, ściągnął rumaka na zad. Mógł dotknąć przepaści ręką-uzdą wyciągniętą na pół; ręka-miecz wyciągnięta na pół zrzuciłaby kamień na dno wąwozu. Nie było miejsca, by się odwrócić. Jeden zdesperowanypozostała tylko praktyczność. Odwracając głowę konia w stronę krawędzi, zmusił go, za pomocą silnego wędzidła, do stania dęba, aż stanął niemal wyprostowany; i tak, jego ciało kołyszące się nad przepaścią, z drżącymi i napiętymi mięśniami, obróciło się na tylnych nogach. Zakończywszy półkole, pozwolił mu spaść i wściekle pognał w przeciwnym kierunku. Musiało to być dzięki trosce samego diabła, że był w stanie kontynuować galop wzdłuż tej półki skalnej.

″Wkrótce dostrzegł dziewicę. Opierała się, półomdlała, o przepaść. Usłyszała ostatni krzyk ukochanego i chociaż nie przekazał jej on żadnej sugestii jego głosu, drżała od stóp do głów, a jej kończyny nie chciały jej ponieść dalej. Ograniczył prędkość, podjechał do niej delikatnie, podniósł ją bez oporu, położył na barkach konia i jadąc ostrożnie, aż dotarł do bardziej otwartej ścieżki, znów rzucił się dziko wzdłuż zbocza góry. Długie włosy damy rozpuściły się i opadły, ciągnąc się po ziemi. Koń je stratował i potknął się, półściągając ją z łęku siodła. Złapał ją, podniósł i spojrzał jej w twarz. Była martwa. Przypuszczam, że oszalał. Położył ją ponownie na siodle przed sobą i pojechał dalej, lekkomyślnie dokąd. Następnego dnia znaleziono konia, mężczyznę i dziewicę leżących u stóp klifu, rzuconych na części. Zauważono, że tylna podkowa konia była luźna i złamana. Czy to było przyczyną jego upadku, nie można było powiedzieć; ale kiedykolwiek ściga się, jak będzie ścigał, aż do dnia zagłady, wzdłuż tej górskiej strony, jego galop miesza się z brzękiem luźnej i złamanej podkowy. Bo, podobnie jak grzech, kara jest straszna; będzie nosił przez wieki widmowe ciało dziewczyny, wiedząc, że jej dusza jest daleko, siedząc z duszą swego brata, w głębokim wąwozie lub wspinając się z nim na najwyższe urwiska wznoszących się szczytów górskich. Są tacy, którzy od czasu do czasu widzą skazanego człowieka pędzącego wzdłuż″ściana góry z damą wiszącą na rumaku; i mówią, że to zawsze zwiastuje burzę, taką jak ta, która teraz szaleje nad nami″.

Aż do tej chwili, tak pochłonięty jej opowieścią, nie zauważyłem, że burza osiągnęła apogeum wściekłości.

″Mówią również, że włosy tej damy wciąż rosną; bo za każdym razem, gdy ją widzą, są dłuższe niż wcześniej; i że teraz są takie długie i tak szybkie, jak koń, że unoszą się i rozpływają za nimi, jak jedna z tych zakrzywionych chmur, jak ogon komety, wysoko na niebie; tylko chmura jest biała, a włosy ciemne jak noc. I mówią, że będą rosły aż do Dnia Ostatecznego, kiedy koń się potknie, a jej włosy się zbiją; a koń upadnie, a włosy będą się kręcić, splatać i oplatać jak mgła nici wokół niego i oślepią go na wszystko oprócz niej. Wtedy ciało powstanie w nim, twarzą w twarz z nim, ożywione przez diabła, który, oplatając go ramionami, ściągnie go w dół do bezdennej otchłani″.

Mogę wspomnieć o czymś, co się teraz wydarzyło i co miało dziwny wpływ na moją starą niańkę. Ilustruje to stwierdzenie, że wokół siebie widzimy tylko to, co jest w nas; cudowne rzeczy wystarczą, aby ukazać się cudownemu nastrojowi. Podczas krótkiej ciszy w burzy, gdy właśnie skończyła swoją opowieść, usłyszeliśmy odgłos podkutych żelazem kopyt zbliżających się do chaty. Nie było żadnej uzdy do doliny. Ktoś zapukał do drzwi i po ich otwarciu zobaczyliśmy starego mężczyznę siedzącego na koniu, z długim, smukłym workiem leżącym w poprzek siodła przed nim. Powiedział, że zgubił ścieżkę w burzy i widząc światło, zszedł na dół, aby zapytać o drogę. Od razu dostrzegłem, po przestraszonym i tajemniczym spojrzeniu w oczach staruszki, że była przekonana, że to zjawisko miało więcej niż niewiele wspólnego z okropnym jeźdźcem, straszliwą burzą i mną, który usłyszałem odgłos widmowych kopyt. Gdy wspiął się nahill, spojrzała za nim szeroko otwartymi, bladymi, lecz nieruchomymi oczami; po czym odwróciła się, zamknęła i zamknęła drzwi za sobą, jakby kierując się naturalnym instynktem. Po dwóch lub trzech znaczących skinieniach głową, którym towarzyszyło zaciśnięcie ust, powiedziała:—

″Nie musi myśleć, że mnie wciągnie, czarodziej, jakim jest, ze swoimi przebraniami. Widzę go przez nie wszystkie. Duncan, mój drogi, kiedy podejrzewasz coś, nie bądź zbyt niedowiarkiem. Ten ludzki demon jest oczywiście nadal czarodziejem i wie, jak sprawić, by on sam, jak i wszystko, czego dotknie, przybierało zupełnie inny wygląd niż prawdziwy; tylko każdy wygląd musi mieć jakieś podobieństwo, jakkolwiek odległe, do naturalnej formy. Ten człowiek, którego widziałeś przy drzwiach, był widmem, o którym ci opowiadałem. Czego on teraz szuka, oczywiście, nie mogę powiedzieć; ale musisz zachować śmiałe serce i stanowczą i ostrożną nogę, gdy będziesz wracał do domu tej nocy″.

Nie wątpię, że okazałam pewne zdziwienie, a może także pewien strach, ale powiedziałam tylko: ″Skąd go znasz, Margaret?″

″Trudno mi powiedzieć″ – odpowiedziała – ″ale go znam. Chyba mnie nienawidzi. Często, w szaloną noc, gdy jest wystarczająco dużo księżyca, widzę go pędzącego wokół tej małej doliny, tuż przy górnej krawędzi – dookoła; włosy damy, grzywa i ogon konia pędzą daleko w tyle i mieszają się, mgliste, z burzowymi chmurami. Krąży wokoło, w dzikim galopie; raz ginie, gdy księżyc zachodzi, a potem jest widoczny daleko dookoła, gdy znów wygląda – zwiewny, bladoszary widmo, które niewiele oczu oprócz moich mogło zobaczyć; ponieważ, o ile wiem, nikt z rodziny oprócz mnie nigdy nie posiadał podwójnego daru widzenia i słyszenia obu. W tym przypadku nie słyszę żadnego dźwięku, z wyjątkiem od czasu do czasu brzęku złamanego buta. Ale nie miałam zamiaru mówić, że kiedykolwiek go widziałam. Nie boję się go wcale. Nie może zrobić więcej, niż może. Jego moc jest ograniczona; w przeciwnym razie wystarczająco źle by pracował, ten łobuz″.

″Ale″ – powiedziałem – ″co to wszystko, choć straszne, ma wspólnego ze strachem, jaki poczułeś, gdy ci powiedziałem, że usłyszałem dźwięk złamanego buta? Chyba nie boisz się tylko burzy?″

″Nie, mój chłopcze; nie boję się burzy. Ale faktem jest, że ten dźwięk jest rzadko słyszany, a nigdy, o ile wiem, przez krew tego niegodziwego człowieka, bez zwiastowania jakiegoś zła komuś z rodziny, a najprawdopodobniej temu, kto go słyszy — ale nie jestem tego do końca pewien. Tylko jakieś zło zwiastuje, chociaż może minąć dużo czasu, zanim się objawi; i mam nadzieję, że może oznaczać kogoś innego niż ty″.

″Nie życzę sobie tego″ – odpowiedziałem. ″Nie znam nikogo, kto byłby w stanie znieść to lepiej niż ja; i mam nadzieję, że cokolwiek to będzie, tylko ja będę musiał się z tym zmierzyć. To musi być z pewnością coś poważnego, skoro tak to przepowiedziano – trudno to łączyć z moim rozczarowaniem, że zostałem zmuszony do bycia pedagogiem zamiast żołnierzem″.

″Nie przejmuj się tym, Duncanie″ – odpowiedziała. ″Musisz być żołnierzem. Tego samego dnia, kiedy powiedziałeś mi o brzęku złamanej podkowy, widziałam, jak wracałeś ranny z bitwy i zemdlałeś z konia na ulicy wielkiego miasta – tylko zemdlałeś, dzięki Bogu. Ale mam szczególne powody, by być niespokojną, słysząc ten złowieszczy dźwięk. Czy możesz mi powiedzieć dzień i godzinę swoich narodzin?″

″Nie″ – odpowiedziałem. ″Wydaje się to bardzo dziwne, gdy o tym myślę, ale tak naprawdę nie znam nawet dnia″.

″Ani nikt inny, co jest jeszcze dziwniejsze″ – odpowiedziała.

″Jak to się stało, siostro?″

″Wtedy strasznie się martwiliśmy o twoją matkę. Była tak chora, zaraz po twoim urodzeniu, w dziwny, niewytłumaczalny sposób, że leżałeś prawie zaniedbany przez ponad godzinę. W samym akcie rodzenia ciebie wydawała się innym wokół niej szalona, tak dziko mówiła; ale wiedziałem,lepiej. Wiedziałem, że walczy z jakąś złą mocą; i jaka to była moc, wiedziałem doskonale; bo dwa razy, podczas jej bólu, usłyszałem stuknięcie podkowy. Ale nikt nie mógł jej pomóc. Po porodzie leżała jak w transie, ani martwa, ani w spoczynku, ale jakby zamarznięta na lód i cały czas tego świadoma. Ponownie usłyszałem straszny dźwięk żelaza; i w chwili, gdy twoja matka wyrwała się z transu, krzycząc: ″Moje dziecko! moje dziecko!″ Nagle zdaliśmy sobie sprawę, że nikt nie zajął się dzieckiem, i pobiegliśmy do miejsca, gdzie leżało owinięte w koc. Odkrywając go, znaleźliśmy go czarnego na twarzy i poplamionego ciemnymi plamami na gardle. Myślałem, że nie żyje; ale z wielkim i prawie beznadziejnym bólem udało nam się przywrócić mu oddech i stopniowo wyzdrowiał. Ale jego matka nadal była straszliwie wyczerpana. Wydawało się, że poświęciła życie na obronę i narodziny swojego dziecka. To byłeś ty, Duncanie, mój drogi.

″Ciągle jej pilnowałem. Około tygodnia po twoich narodzinach, tak blisko jak mogę przypuszczać, tuż o zmierzchu, usłyszałem jeszcze raz okropny brzęk — tylko raz. Nic nie nastąpiło aż do północy. Twoja matka spała, a ty spałeś obok niej. Siedziałem przy łóżku. Nagle ogarnął mnie horror, chociaż nic nie widziałem i nie słyszałem. Twoja matka zerwała się ze snu z krzykiem, który brzmiał, jakby dochodził z daleka, ze snu i nie należał do tego świata. Krew ścięła mi się ze strachu. Usiadła na łóżku z szeroko otwartymi, wpatrzonymi oczami i półotwartymi, sztywnymi ustami, i, słaba jak była, wyciągnęła ramiona prosto przed siebie z wielką siłą, dłonie otwarte i uniesione, z dłońmi skierowanymi na zewnątrz. Cały ten czyn polegał na gwałtownym odpychaniu jednego od drugiego. Zaczęła mówić dziko, tak jak robiła to przed twoim urodzeniem, ale chociaż zdawałem się słyszeć i rozumieć to wszystko w tamtym momencie, później nie mogłem sobie przypomnieć ani słowa. Było tak, jakbym słuchał tego, kiedy półprzytomny. Próbowałem go uspokoićją, obejmując ją ramionami, ale ona wydawała się zupełnie nieświadoma mojej obecności, a moje ramiona wydawały się bezsilne wobec jej nieruchomych mięśni. Nie żebym próbował ją ograniczać, bo wiedziałem, że toczy się jakaś walka, a moja ingerencja może wyrządzić straszne szkody. Próbowałem ją tylko pocieszyć i dodać otuchy. Przez cały czas byłem w stanie nieopisanego zimna i cierpienia, czy bardziej fizycznego, czy psychicznego, nie potrafiłem powiedzieć. Ale w końcu usłyszałem ponownie brzęk buta. Nagły spokój zdawał się spływać na mój umysł — czy też był to ciepły, cuchnący wiatr, który wypełnił pokój? Twoja matka opuściła ramiona i słabo odwróciła się w stronę swojego dziecka. Zobaczyła, że spało błogosławionym snem. Uśmiechnęła się jak uwielbiony duch i wyczerpana opadła na poduszkę. Poszedłem na drugą stronę pokoju, aby przynieść napój kordiałowy. Kiedy wróciłem do łóżka, od razu zobaczyłem, że nie żyje. Jej twarz wciąż się uśmiechała, z wyrazem najwyższej błogości.

Pielęgniarka przerwała, drżąc, jakby przytłoczona wspomnieniem; a ja byłam zbyt poruszona i przerażona, by przemówić. W końcu, kontynuując rozmowę, powiedziała: ″Widzisz, nie ma się co dziwić, Duncanie, mój drogi, że po tym wszystkim, kiedy chciałam ustalić datę twoich narodzin, nie mogłam ustalić dnia ani godziny, kiedy to nastąpiło. Wszystko było zamętem w moim biednym mózgu. Ale dziwne było, że nikt inny nie potrafił, nie bardziej niż ja. Jedno tylko mogę ci o tym powiedzieć. Kiedy niosłam cię przez pokój, żeby cię położyć — bo pomagałam przy twoich narodzinach — przypadkiem spojrzałam w okno. Wtedy zobaczyłam to, czego nie zapomniałam, chociaż nie myślałam o tym ponownie przez wiele dni — jasna gwiazda świeciła na samym czubku cienkiego półksiężyca″.

″Och, zatem″ – powiedziałem – ″można ustalić dzień i dokładną godzinę moich narodzin″.

″Widzisz, jak dobrze jest uczyć się z książek!″ – odpowiedziała. ″Kiedy to opracujesz, daj mi znać, moja droga, żebym mogła to zapamiętać″.

″Tak zrobię.″

Nastąpiła chwila ciszy. Po czym Margaret podjęła:

″Obawiam się, że będziesz się śmiał z moich głupich fantazji, Duncanie; ale..................................

III. HISTORIA PRZESĄDNEGO CZŁOWIEKA

Thomas Hardy

″Śmierć Williama była czymś bardzo dziwnym – naprawdę bardzo dziwnym!″ – westchnął melancholijnie mężczyzna z tyłu furgonetki. To był ojciec handlarza nasionami, który dotychczas milczał.

″A co to mogło być?″ zapytał pan Lackland.

″William, jak zapewne wiesz, był ciekawym, milczącym człowiekiem; czułeś, kiedy się zbliżał; a jeśli był w domu lub gdziekolwiek za tobą, a ty go nie widziałeś, wydawało się, że w powietrzu jest coś wilgotnego, jakby drzwi piwnicy otworzyły się tuż przy twoim łokciu. Cóż, pewnej niedzieli, w czasie, gdy William był w bardzo dobrym zdrowiu, dzwon, który dzwonił na mszę, nagle stał się bardzo ciężki; kościelny, który mi o tym powiedział, powiedział, że od lat nie widział, żeby dzwon stał się tak ciężki w jego dłoni — było tak, jakby kiełbki potrzebowały oliwienia. To było w niedzielę, jak mówię.

″W następnym tygodniu zdarzyło się, że żona Williama została do późna w nocy, aby dokończyć prasowanie, robiąc pranie dla państwa Hardcome. Jej mąż skończył kolację i poszedł spać jak zwykle jakąś godzinę lub dwie wcześniej. Kiedy prasowała, usłyszała, jak schodzi na dół; zatrzymał się, aby założyć buty u stóp schodów, gdzie zawsze je zostawiał, a następnie wszedł do salonu, gdzie prasowała, przechodząc przez niego w kierunku drzwi, ponieważ była to jedyna droga ze schodów na zewnątrz domu. Nikt nie powiedział ani słowa, ponieważ William nie był mężczyznądużo mówił, a jego żona była zajęta swoją pracą. Wyszedł i zamknął za sobą drzwi. Ponieważ jej mąż od czasu do czasu wychodził w ten sposób w nocy, gdy był chory lub nie mógł spać z powodu braku fajki, ona nie zwracała na to szczególnej uwagi i kontynuowała prasowanie. Skończyła to wkrótce potem, a ponieważ nie wszedł, poczekała na niego chwilę, odkładając żelazka i rzeczy oraz przygotowując stół na poranne śniadanie. Nadal nie wracał, ale przypuszczając, że jest niedaleko, i chcąc sama pójść spać, zmęczona, zostawiła drzwi niezabarykadowane i poszła na schody, po napisaniu kredą na odwrocie drzwi: Uważaj i zrób drzwi (ponieważ był zapominalskim człowiekiem).

″Ku jej wielkiemu zaskoczeniu, a mógłbym powiedzieć, przerażeniu, gdy dotarła do podnóża schodów, jego buty stały tam, jak zawsze, gdy szedł spać. Wchodząc do ich komnaty, znalazła go w łóżku śpiącego twardo jak skała. Jak mógł wrócić, żeby go nie zobaczyła ani nie usłyszała, przekraczało jej pojęcie. Mógł to zrobić tylko przechodząc za nią bardzo cicho, gdy uderzała żelazem. Ale ta myśl jej nie zadowalała: z pewnością niemożliwe było, żeby nie widziała, jak wchodzi przez tak mały pokój. Nie potrafiła rozwikłać tajemnicy i czuła się z tego powodu bardzo dziwnie i nieswojo. Jednak nie chciała mu przeszkadzać, żeby go przesłuchać, i sama poszła spać.

″Wstał i wyszedł do pracy bardzo wcześnie następnego ranka, zanim ona się obudziła, a ona czekała na jego powrót na śniadanie z wielkim niepokojem, oczekując wyjaśnień, ponieważ rozmyślanie nad sprawą w świetle dziennym sprawiało, że wydawała się ona jeszcze bardziej zaskakująca. Kiedy wszedł do jadalni, powiedział, zanim zdążyła zadać pytanie: ″Co oznaczają te słowa napisane kredą na drzwiach?″

″Opowiedziała mu i zapytała o jego wyjście poprzedniego wieczoru. William oświadczył, że nigdy nie opuszczał sypialni po wejściu do niej, w rzeczywistości się rozbierając,położył się i od razu zasnął, nie budząc się ani razu, dopóki zegar nie wybił godziny piątej, a on wstawał, żeby zabrać się do pracy.

″Betty Privett była tak pewna, że wyszedł, jak i swojego istnienia, i nie mniej pewna, że nie wrócił. Była zbyt zdenerwowana, by się z nim kłócić, i porzuciła temat, jakby się pomyliła. Kiedy później tego dnia szła ulicą Longpuddle, spotkała córkę Jima Weedle’a, Nancy, i powiedziała: ″Cóż, Nancy, wyglądasz dziś na śpiącą!″

″Tak, pani Privett″ – powiedziała Nancy. ″Teraz nikomu nie mów, ale nie mam nic przeciwko temu, żeby powiedzieć ci, jaki jest tego powód. Wczoraj wieczorem, będąc w Starym Letnim Wigilii, część z nas była na ganku kościelnym i nie wróciła do domu przed pierwszą″.

″Czyżbyś była?″ mówi pani Privett. ″Wczoraj było stare Midsummer? Na Boga, nie zastanawiałam się, czy to Midsummer, czy Michaelmas; miałam za dużo roboty″.

″Tak. I byliśmy wystarczająco przestraszeni, mogę powiedzieć po tym, co zobaczyliśmy.

″Co widziałeś?'

″(Może pan nie pamiętać, panie, że wyjechał pan w tak młodym wieku do obcych stron, że w Noc Świętojańską, jak się tu uważa, można zobaczyć słabe sylwetki wszystkich ludzi z parafii, którzy w ciągu roku staną u progu śmierci, wchodzących do......................

IV. HISTORIA RAVENNY

Boccaccio

Rawenna, była bardzo starym miastem w Romanii, mieszkała tam kiedyś wielka liczba zacnych dżentelmenów, wśród których mam wspomnieć o jednym, szczególnie o imieniu Anastasio, pochodzący z rodziny Onesti, który po śmierci ojca i wuja, został niezwykle bogaty i dorastał do lat nadających się do małżeństwa. Jak to młodzi galanci są skłonni czynić, zakochał się w bardzo pięknej damie, która była córką Messera Paolo Traversario, jednej z najstarszych i najszlachetniejszych rodzin w całym kraju. Nie miał też wątpliwości, dzięki swoim środkom i pracowitym staraniom, że odzyska u niej uczucie, ponieważ zachowywał się jak odważny dżentelmen, hojny w wydatkach, uczciwy i uprzejmy we wszystkich swoich działaniach, które zwykle są prawdziwymi nutami dobrej natury i wysoce chwalonymi u każdego mężczyzny. Ale, jakkolwiek, fortuna stała się jego wrogiem; te chwalebne części męskości w żaden sposób mu nie sprzyjały, ale raczej wydawały się dla niego krzywdzące, tak okrutna, nieuprzejma i niemal po prostu dzika się mu ukazała, być może z dumy ze swego wyjątkowego piękna lub zakładając, że jest szlachetna z urodzenia, co jest raczej skazą niż ozdobą u kobiety, gdy jest szczególnie nadużywana. Ostre i niegrzeczne obchodzenie się z nią stało się dla Anastasio bardzo niesmaczne i tak nie do zniesienia, że po długim czasie bezowocnej służby, odwzajemnionej wciąż niczym innym, jak tylko powściągliwą pogardą, desperackie postanowieniaweszło mu do głowy i często miał zamiar się zabić. Ale lepsze myśli zastępujące te wściekłe namiętności, powstrzymał się od tak gwałtownego aktu i kierowany jedynie męskim rozsądkiem, postanowił, że skoro ona go nienawidzi, on odpłaci jej tym samym, jeśli będzie mógł, w czym został całkowicie oszukany, ponieważ podczas gdy jego nadzieje rosły do codziennego zaniku, jego miłość jednak powiększała się coraz bardziej.

Tak więc Anastasio, trwając wciąż w swym bezdennym uczuciu, a jego wydatki nie były ograniczone żadnymi granicami, wydawało się w osądzie jego krewnych i przyjaciół, że popadł w potężną wyniszczenie, zarówno swego ciała, jak i środków. W związku z tym wielokrotnie radzili mu opuścić miasto Rawenna i zamieszkać w innym miejscu na taki czas, który mógłby bardziej umiarkowanie ograniczyć jego wydatki i powstrzymać nierozważny bieg jego miłości, jedynego paliwa, które podsycało jego wściekły ogień.

Anastasio długo tak wytrzymywał, nie słuchając tak przyjacielskich rad; ale w końcu tak mu szli za nim, że nie mogąc im już odmówić, obiecał spełnić ich prośbę. Po czym, czyniąc tak nadzwyczajne przygotowania, jakby miał wyruszyć stamtąd do Francji lub Hiszpanii, albo do jakiegoś dalszego kraju, wsiadł na konia i w towarzystwie kilku swoich znajomych przyjaciół wyruszył z Rawenny i pojechał do własnego domu na wsi, około trzech lub czterech mil od miasta, w miejscu zwanym Chiassi; i tam, na bardzo dobrej zieleni, stawiając różne namioty i pawilony, takie, jakich używają wielcy ludzie w czasie postępu, powiedział swoim przyjaciołom, którzy tam z nim przybyli, że postanowił tam zamieszkać, wszyscy wrócili do Rawenny i odwiedzali go tak często, jak im się podobało.

I stało się, że na początku maja, a była to wtedy bardzo łagodna i spokojna pora roku, on przewodziłtam o wiele wspanialsze życie niż kiedykolwiek wcześniej, zapraszając wielu na obiad z nim tego dnia i tyluż jutro, i nie opuszczając go aż do kolacji, gdy nagle przypomniał sobie o swojej okrutnej pani, rozkazał wszystkim swoim sługom, aby powstrzymali się od jego towarzystwa i pozwolili mu spacerować samemu przez chwilę, ponieważ miał okazję do prywatnych medytacji, w których nie chciał być w żaden sposób niepokojony. Było wtedy około dziewiątej godziny dnia, a on szedł dalej samotnie, całkiem sam, odszedłszy około pół mili od namiotów, wszedł do gaju sosnowego, nie przejmując się czasem obiadu ani niczym innym, ale tylko niemiłą odpłatą swojej miłości.

Nagle usłyszał głos kobiety, która zdawała się składać bardzo żałosne skargi, co przerywając jego ciche rozważania, sprawiło, że podniósł głowę, aby dowiedzieć się, co było przyczyną tego hałasu. Kiedy zobaczył, że wszedł tak daleko w gaj, zanim mógł sobie wyobrazić, gdzie jest, rozejrzał się zdumiony wokół siebie i z małego gąszczu krzaków i jeżyn dookoła, otoczonych rozłożystymi drzewami, dostrzegł młodą pannę biegnącą ku niemu, nagą od środka w górę, z włosami leżącymi na ramionach, a jej jasna skóra była rozdarta i podarta przez jeżyny i ciernie, tak że krew spływała głównie strużkami, a ona płakała, łamała ręce i wołała o litość tak głośno, jak tylko mogła. Dwa dzikie psy gończe również szybko podążyły za nią i tam, gdzie ich zęby sięgnęły, najokrutniej ją ugryzły. Na końcu, na dzielnym czarnym rumaku, nadjechał galopujący rycerz o bardzo surowym i gniewnym obliczu, trzymający w ręku dobyty krótki miecz, wygłaszający do niej przerażające przemówienia i nieustannie grożący, że ją zabije.

Ten dziwny i nieokrzesany widok wzbudził w nim niemały podziw, a także współczucie dla nieszczęsnej kobiety, z którego zrodziło się szczere pragnienie, by ją ocalić, jeśli to możliwe, od śmierci pełnej cierpienia i grozy; widząc jednak, że sam nie mabroni, pobiegł i zerwał roślinę drzewa, którą trzymając jak kij, przeciwstawił się psom, a rycerz, widząc go nadchodzącego, krzyknął do niego w ten sposób: ″Anastasio, nie sprzeciwiaj się, ale zwróć się do moich psów i do mnie, aby ukarać tę niegodziwą kobietę, jak słusznie na to zasłużyła″. A wypowiadając te słowa, psy szybko chwyciły ją za ciało, powstrzymując ją, dopóki rycerz nie zbliżył się do niej i nie zsiadł z konia, kiedy Anastasio, po kilku innych gniewnych przemówieniach, przemówił do niego w ten sposób: ″Nie mogę powiedzieć, kim lub czym jesteś, chociaż tak wiele o mnie wiesz, muszę jednak powiedzieć, że jest to zwykłe tchórzostwo u rycerza, będącego uzbrojonym jak ty, oferować zabicie nagiej kobiety i sprawiać, aby twoje psy ją pojmały, jakby była dzikim zwierzęciem; dlatego wierz mi, będę jej bronił, o ile będę mógł″.

″Anastasio″ odpowiedział rycerz ″jestem z tego samego miasta co ty i dobrze pamiętaj, że byłeś małym chłopcem, kiedy ja, który wtedy nazywałem się Guido Anastasio, a twój wuj, zakochałem się w tej kobiecie tak samo, jak ty teraz jesteś w córce Paolo Traversario. Ale przez jej skromną pogardę i okrucieństwo, taki był mój ciężki los, że rozpaczliwie zabiłem się tym krótkim mieczem, który widzisz w mojej ręce; za ten lekkomyślny, grzeszny czyn zostałem i jestem skazany na wieczną karę. Ta niegodziwa kobieta, niezmiernie radująca się z mojej nieszczęśliwej śmierci, nie pozostała długo przy życiu po mnie i za swój bezlitosny grzech okrucieństwa i czerpanie przyjemności z moich uciążliwych mąk, umierając bez skruchy i dumna ze swojej pogardy, otrzymała podobny wyrok potępienia i została wysłana w to samo miejsce, w którym ja zostałem skazany.

″Tam trzej bezstronni sędziowie nałożyli na nas oboje tę dodatkową karę – mianowicie, że ona będzie w ten sposób latać przede mną, a ja, który kochałem ją tak bardzo, dopóki żyłem, muszę ją ścigać jak swego śmiertelnego wroga, a nie jak kobieta, która poczuła w sobie smak miłości.I tak często, jak tylko będę mógł ją dogonić, mam ją zabić tym mieczem, tą samą bronią, którą zabiłem siebie. Wtedy jestem zobowiązany otworzyć jej przeklęte ciało i wyrwać jej serce, z jej innymi wnętrznościami, jak teraz widzisz, że ja to robię, co daję moim psom do żerowania. Potem — takie jest postanowienie najwyższych mocy — że ona odzyska życie, nawet jakby wcale nie była martwa, i wpadając w ten sam rodzaj ucieczki, ja z moimi psami mam nadal podążać za nią, bez żadnej wytchnienia ani przerwy. Każdego piątku i właśnie o tej godzinie, nasza ścieżka jest tą drogą, gdzie cierpi ona sprawiedliwą karę, jaka została jej wymierzona. Nie odpoczywamy też w żadne inne dni, ale jesteśmy wyznaczeni do innych miejsc, gdzie ona okrutnie wykonywała swoją złośliwość przeciwko mnie, który teraz, przez jej drogiego, czułego przyjaciela, został wyznaczony na jej wiecznego wroga i by ją prześladować w ten sposób przez tyle lat, ile ona przez miesiące okrutnie znęcała się wobec mnie. Nie przeszkadzaj mi zatem w byciu katem Boskiej sprawiedliwości, gdyż cała twoja interwencja jest daremna w próbach sprzeciwienia się powołaniu najwyższych mocy.

Anastasio, słysząc całą tę rozmowę, włosy stanęły mu dęba jak kolce jeżozwierza, a dusza jego była tak wstrząśnięta strachem, że cofnął się, by pozwolić rycerzowi zrobić to, co mu nakazano, patrząc jednak z łagodnym współczuciem na biedną kobietę, która klęcząc najpokorniej przed rycerzem i surowo schwytana przez dwa psy gończe, otworzył jej pierś swoją bronią, wyciągając jej serce i wnętrzności, które natychmiast rzucił psom, a one pożarły je bardzo łapczywie. Wkrótce potem panna, jakby żadna z tych kar nie została jej wymierzona, ruszyła nagle, biegnąc znów w stronę brzegu morza, a psy gończe szybko za nią, tak jak rycerz zrobił to samo, po tym jak wziął miecz i wsiadł na konia, tak że Anastasio wkrótce stracił je z oczu i nie mógł zgadnąć, co się z nimi stanie.

Po tym, jak usłyszał i zobaczył wszystkie te rzeczy, stał przez chwilę tak zmieszany strachem i litością, jak prosty głupi człowiek, oszukany własnymi namiętnościami, nie znając subtelnych, przebiegłych złudzeń wroga, który oferuje fałszywe sugestie widzeniu, aby w ten sposób osiągnąć własne cele i zwiększyć liczbę swoich oszukanych sług. Natychmiast przekonał się, że może dobrze wykorzystać dręczenie tej kobiety, tak słusznie narzucone rycerzowi, aby ścigał, jeśli tak będzie nadal w każdy piątek. Dlatego też, ustawiając dobrą notę lub znak na miejscu, wrócił z powrotem do swoich ludzi i w takich momentach, jakie uważał za stosowne, posłał po różnych swoich krewnych i przyjaciół z Rawenny, którzy będąc z nim obecni, tak do nich przemówił:

″Drodzy krewni i przyjaciele, od dawna namawialiście mnie, abym zaprzestał mojej nadmiernej miłości do tej, którą wszyscy uważacie, a ja uważam za mojego śmiertelnego wroga; a także, abym zrezygnował z moich wystawnych wydatków, w których przyznaję się do zbytniej rozrzutności; na oba te wasze prośby przystanę, pod warunkiem, że wyświadczycie mi jedną łaskawą przysługę — mianowicie, że w przyszły piątek Messer Paolo Traversario, jego żona, córka, ze wszystkimi innymi kobietami spokrewnionymi z nimi w linii rodowej i takimi, które tylko zechcecie wyznaczyć, zechcą przyjąć tutaj ze mną obiad. Co do powodu, który mnie do tego skłania, wtedy będziecie mogli się z nim szerzej zapoznać″. Nie wydawało się to dla nich trudną sprawą do osiągnięcia. Dlatego też powróciwszy do Rawenny i uznawszy, że czas jest odpowiedni do ich celu, zaprosili tych, których wyznaczył im Anastasio. I chociaż dla nich odzyskanie towarzystwa kobiety, którą tak bardzo kochał, nie było łatwe, to jednak pozostałe kobiety zyskały ją i ją.

Anastasio przygotował wspaniałą kolację, a stoły były nakryte pod sosnami, gdzie zobaczył okrutną damę, którą ścigano i zabito; kierującgoście tak usadowili się, że młoda szlachcianka, jego nieuprzejma pani, usiadła twarzą naprzeciw miejsca, gdzie miał być oglądany ponury widok. Gdy zbliżał się koniec obiadu, zaczęli słyszeć hałas biednej prześladowanej kobiety, co doprowadziło ich wszystkich do wielkiego podziwu, pragnąc wiedzieć, co to było, a nikt nie rozwiązał ich, wstali od stołów i patrząc prosto, gdy hałas do nich dotarł, dostrzegli nieszczęsną kobietę, psy chciwie ją ścigające; rycerza galopującego za nimi z wyciągniętą bronią i podszedł bardzo blisko do towarzystwa, które głośno krzyczało przeciwko psom, a rycerze wystąpili, aby pomóc rannej kobiecie.

Rycerz przemówił do nich tak, jak poprzednio zrobił to z Anastasio, co sprawiło, że cofnęli się opętani strachem i podziwem, podczas gdy on działał z tym samym okrucieństwem, co w poprzedni piątek, nie różniąc się w najmniejszym stopniu. Większość obecnych tam szlachcianek, będąc blisko spokrewnioną z nieszczęsną kobietą, a także z rycerzem, dobrze pamiętając zarówno jego miłość, jak i śmierć, wylewała łzy tak obficie, jakby dotyczyło to samych osób w zwyczajowym wykonywaniu tej czynności. Ta tragiczna scena pominięta, a kobieta i rycerz zniknęli im z oczu, wszyscy, którzy widzieli ten dziwny wypadek, popadli w różnorodność pomieszanych opinii, jednak nie śmiąc ich ujawnić, jako wątpiących w jakieś dalsze niebezpieczeństwo, które miałoby z tego wyniknąć.

Ale poza tym wszystkim, nikt nie mógł się równać strachem i zdziwieniem z okrutną młodą dziewczyną, na którą oddziaływał Anastasio, która zarówno widziała, jak i obserwowała wszystko z bardziej wewnętrznym niepokojem, wiedząc bardzo dobrze, że morał tego ponurego widowiska miał o wiele bliższe zastosowanie do niej niż do kogokolwiek innego w towarzystwie. Teraz bowiem mogła sobie przypomnieć, jak nieuprzejma i okrutna okazała się Anastasio, tak jak poprzednia szlachcianka okazała się dawniej swojemu kochankowi, wciąż uciekając od niego z wielką pogardą i wzgardą, za co, jak myślała, psy gończe równieżgonił ją już za piętami, a miecz zemsty miał ją okaleczyć. Ten strach stał się tak potężny, że aby zapobiec podobnemu ciężkiemu losowi, który spadłby na nią, studiowała i poświęcała temu całą noc, jak zmienić swoją nienawiść w życzliwą miłość, którą w końcu w pełni uzyskała, a następnie zamierzała zdobyć w ten sposób: Potajemnie wysłała wierną pokojówkę, aby powitała Anastasia w jej imieniu, pokornie prosząc go, aby przyszedł ją zobaczyć, ponieważ teraz była absolutnie zdecydowana dać mu satysfakcję we wszystkim, o co, z honorem, mógłby ją poprosić. Na co Anastasio odpowiedział, że przyjął jej wiadomość z wdzięcznością i nie pragnie żadnej innej łaski z jej ręki, oprócz tej, która stała za jej własną ofertą, a mianowicie, aby zostać jego żoną w honorowym małżeństwie. Pokojówka, wiedząc wystarczająco, że nie może być bardziej żądny tego związku niż jej pani, odpowiedziała w jej imieniu, że ten wniosek będzie dla niej najbardziej mile widziany.

Po czym sama szlachcianka została prawnikiem swego ojca i matki, mówiąc im otwarcie, że chce zostać żoną Anastasia; wiadomość ta tak bardzo ich uszczęśliwiła, że w następną niedzielę ślub został bardzo godnie uroczyście uroczysty, a oni żyli i kochali się razem bardzo życzliwie. Tak więc Boska łaska, z tajnych machinacji złośliwego wroga, może sprawić, że dobre skutki powstaną i odniosą sukces. Bo z tej fantazji przerażającej wyobraźni w niej, nie tylko wydarzyło się to długo oczekiwane nawrócenie tak uporczywie pogardliwej i dumnej panny, ale podobnie wszystkie kobiety z Rawenny, napomniane jej przykładem, stały się później bardziej podatne na uczciwe ruchy mężczyzn niż kiedykolwiek wcześniej. I pozwólcie mi zrobić z tego użytek, piękne damy, abyście nie stały zbyt zarozumiałe z powodu waszej urody i zalet, gdy mężczyźni zabiegają o wasze najlepsze usługi. Pamiętajcie więc o tej pogardliwej szlachciance, ale szczególniejona, która będąc śmiercią tak dobrego kochanka została skazana na wieczną karę, a jej ministrem uczynił tego, którego odrzuciła z powściągliwą pogardą, od czego chciałbym, aby wasze umysły były wolne, tak jak mój jest gotowy oddać wam każdą akceptowalną usługę.

THE HAUNTERS & THE HAUNTED GHOST STORIES AND TALES OF THE SUPERNATURAL

INTRODUCTION

In this Ghost Book, M. Larigot, himself a writer of supernatural tales, has collected a remarkable batch of documents, fictive or real, describing the one human experience that is hardest to make good. Perhaps the very difficulty of it has rendered it more tempting to the writers who have dealt with the subject. His collection, notably varied and artfully chosen as it is, yet by no means exhausts the literature, which fills a place apart with its own recognised classics, magic masters, and dealers in the occult. Their testimony serves to show that the forms by which men and women are haunted are far more diverse and subtle than we knew. So much so, that one begins to wonder at last if every person is not liable to be ″possessed.″ For, lurking under the seeming identity of these visitations, the dramatic differences of their entrances and appearances, night and day, are so marked as to suggest that the experience is, given the fit temperament and occasion, inevitable.

One would even be disposed, accepting this idea, to bring into the account, as valid, stories and pieces of literature not usually accounted part of the ghostly canon. There are the novels and tales whose argument is the tragedy of a haunted mind. Such are Dickens' Haunted Man, in which the ghost is memory; Hawthorne's Scarlet Letter, in which the ghost is cruel conscience; and Balzac's Quest of the Absolute, in which the old Flemish house of Balthasar Claes, in the Rue de Paris at Douai, is haunted by a dæmon more potent than that of Canidia. One might add some of Balzac's shorter stories, among them ″The Elixir″; and some of Hawthorne's Twice-Told Tales, including ″Edward Randolph's Portrait.″ On the French side we might note too that terrible graveyard tale of Guy de Maupassant, La Morte, in which the lover who has lost his beloved keeps vigil at her grave by night in his despair, and sees—dreadful resurrection—″que toutes les tombes étaient ouvertes, et tous les cadavres en étaient sortis.″ And why? That they might efface the lying legends inscribed on their tombs, and replace them with the actual truth. Villiers de l'Isle Adam has in his Contes Cruels given us the strange story of Véra, which may be read as a companion study to La Morte, with another recall from the dead to end a lover's obsession. Nature and supernature cross in de l'Isle Adam's mystical drama Axël a play which will never hold the stage, masterly attempt as it is to dramatise the inexplainable mystery.

Among later tales ought to be reckoned Edith Wharton's Tales of Men and Ghosts, and Henry James's The Two Magics, whose ″Turn of the Screw″ gives us new instances of the evil genii that haunt mortals, in this case two innocent children. One remembers sundry folk-tales with the same motive—of children bewitched or forespoken—inspiring them. And an old charm in Orkney which used to run:

″Father, Son, Holy Ghost!

Bitten sall they be,

Bairn, wha have bitten thee!

Care to their black vein,

Till thou hast thy health again!

Mend thou in God's name!″

John Aubrey in his Miscellanies has many naïve evidences of the twilight region of consciousness, like that between wake and sleep, which tends to fade when we are wideawake; so much so, that we call it visionary. Yet it is very real to the haunted folk, to Aubrey's correspondent, the Rector of Chedzoy, or to the false love of the Demon Lover, or that Mr Bourne of whom Glanvil tells in The Iron Chest of Durley, or the Bishop Evodius who was St Augustine's friend, or for that matter the son of Monica himself. The reality of these visitations may seem dim, but the most sceptical of us cannot doubt that, whether from some quickened fear of death or impending disaster, from evil conscience or swift intensification of vision; whether in the forms of beloved sons lost at sea or of other revenants who were held indispensably dear in life, the haunters have appeared, to the absolute belief of those who saw them or their simulacra.

″It poseth me,″ said Richard Baxter, ″to think of what kind these visitants are. Do good spirits dwell then so near us, or are they sent on such messages?″ The question, indeed, poseth most of us, but we cannot leave the inquiry alone. M. Larigot, realising this preoccupation, has in the course of his investigations, during many years, arrived at the conclusion that there is an Art of the Supernatural, apart from the difficult science of psychical research, worth cultivating for its own sake. So he has gone to Glanvil and Arise Evans and the credulous old books—to Edgar Poe and Lord Lytton and the modern writers who tell supernatural tales. He gives us their material without positing its unquestionable effect as police-court evidence, and if we recognise its artistic interest, he does not mind much if we say at last with one great visionary, ″Hoc est illusionum.″ But into those realms of illusion we ought not, if he is right, to enter lightly. Those who do enter there are warned that, having done so, they will not remain the same; they become aware of what Eugenius meant, who said:

″I am unbody'd by thy Books, and Thee,

And in thy papers find my Extasie;

Or if I please but to descend a strain,

Thy Elements do screen my Soul again.

I can undress myself by thy bright Glass,

And then resume th' Inclosure, as I was.

Now I am Earth, and now a Star, and then

A Spirit: now a Star, and earth again...″

We see that there is another aspect to the occultation of Orion, and a very ominous one. Aurelius appeared to St. Augustine and made clear a dark passage to him in his reading, and that great Divine and Father of the Church knew it to be an enlightenment from above. But what of the other visitants from regions that are unblessed? Paracelsus has taught us to be careful in our dealings with the realities and the phantasies, as he would conceive them, of the other world; for ″under the Earth do wander half-men.″ And there are other and worse manifestations due to Black Magic or Nigromancy, and to the black witches and white and the false sorcerers who have violently intruded into the true mystery—″like swine broken into a delicate Garden.″ Against these subtle and powerful magicians no weapons, coats of mail, or brigandines will help, no shutting of doors or locks; for they penetrate through all things, and all things are open to them.

Writing as a physician, Paracelsus sought to anticipate by his Celestial Medicine and his Twelve Signs the whole mystery of healing, and the cure of the troubled souls and bodies of men and women, which are not accorded but at odds with nature and supernature. The spirits of discord are indeed always with us; and whether you see them as witches, disguised in the living human form, or as monstrous and terrifying dream-figures, or as floating impalpable atmospheres, they are vigilantly to be guarded against. We know

″Vervain and dill

Hinders witches from their will!″

in the old herbals; but we need new drugs. As for that witch which hath haunted all of us, ″Maladicta,″ Lilly in his Astrology has a remedy. ″Take unguentum populeum, and Vervain and Hypericon, and put a red-hot iron into it: You must anoint the back-bone, or wear it in your breast.″

The haunting apparitions are not all of earth. Cornelius Agrippa, in his book of the Secret Doctrine, shows that they are astral too. The familiar spirits of Mars, in his account, are no lovelier than Macbeth's witches:—″They appear in a tall body, cholerick, a filthy countenance, of colour brown, swarthy or red, having horns, like Harts' Horns, and gryphon's claws, and bellowing like wild Bulls.″

But the spirits of Mercury are delightful. They indeed are ″of colour clear and bright, like unto a knight armed,—and the motion of them is as it were silver-coloured clouds.″ So, if Mars has troubled the world, as in the unhappy history of our own time, we must hope for the brighter forms, and the remedial and aerial messengers of Mercury.

We may seem to have strayed from the proper boundaries in going so far. But it is one of the offices of this book to widen the area of research, and relate the ghost-story anew to the whole literature of wonder and imagination. Such sagas as that which Dr Douglas Hyde has translated with consummate art from the Irish, ″Teig O'Kane and the Corpse,″ which Mr W.B. Yeats called a little masterpiece; or Boccaccio's story of the spectre-hounds that pulled down the daughter of Anastasio, or Scott's ″Wandering Willie's Tale,″ or Hawker's ″Cruel Coppinger,″ or Edgar Poe's ″Fall of the House of Usher,″ are of their kind not to be beaten. And in their own way some of the later records are as telling. One can take the book as a text-book of the supernatural, or as a story-book of that middle world which has given us the ghosts that Homer and Shakespeare conjured up.

ERNEST RHYS.

I. GHOST STORIES FROM LITERARY SOURCES

I. THE FALL OF THE HOUSE OF USHER

By Edgar Allan Poe

Son cœur est un luth suspendu;

Sitôt qu'on le touche il résonne.

De Beranger.

During the whole of a dull, dark, and soundless day in the autumn of the year, when the clouds hung oppressively low in the heavens, I had been passing alone, on horseback, through a singularly dreary tract of country; and at length found myself, as the shades of the evening drew on, within view of the melancholy House of Usher. I know not how it was—but, with the first glimpse of the building, a sense of insufferable gloom pervaded my spirit. I say insufferable; for the feeling was unrelieved by any of that half-pleasurable, because poetic, sentiment with which the mind usually receives even the sternest natural images of the desolate or terrible. I looked upon the scene before me—upon the mere house, and the simple landscape features of the domain—upon the bleak walls—upon the vacant eye-like windows—upon a few rank sedges—and upon a few white trunks of decayed trees—with an utter depression of soul which I can compare to no earthly sensation more properly than to the after-dream of the reveller upon opium—the bitter lapse into everyday life—the hideous dropping off of the veil. There was an iciness, a sinking, a sickening of the heart—an unredeemed dreariness of thought which no goading of the imagination could torture into aught of the sublime. What was it—I paused to think—what was it that so unnerved me in the contemplation of the House of Usher? It was a mystery all insoluble; nor could I grapple with the shadowy fancies that crowded upon me as I pondered. I was forced to fall back upon the unsatisfactory conclusion, that while, beyond doubt, there are combinations of very simple natural objects which have the power of thus affecting us, still the analysis of this power lies among considerations beyond our depth. It was possible, I reflected, that a mere different arrangement of the particulars of the scene, of the details of the picture, would be sufficient to modify, or perhaps to annihilate its capacity for sorrowful impression; and, acting upon this idea, I reined my horse to the precipitous brink of a black and lurid tarn that lay in unruffled lustre by the dwelling, and gazed down—but with a shudder even more thrilling than before—upon the remodelled and inverted images of the grey sedge, and the ghastly tree-stems, and the vacant and eye-like windows.

Nevertheless, in this mansion of gloom I now proposed to myself a sojourn of some weeks. Its proprietor, Roderick Usher, had been one of my boon companions in boyhood; but many years had elapsed since our last meeting. A letter, however, had lately reached me in a distant part of the country—a letter from him—which, in its wildly importunate nature, had admitted of no other than a personal reply. The MS. gave evidence of nervous agitation. The writer spoke of acute bodily illness—of a mental disorder which oppressed him—and of an earnest desire to see me, as his best, and indeed his only personal friend, with a view of attempting, by the cheerfulness of my society, some alleviation of his malady. It was the manner in which all this, and much more, was said—it was the apparent heart that went with his request—which allowed me no room for hesitation; and I accordingly obeyed forthwith what I still considered a very singular summons.

Although, as boys, we had been even intimate associates, yet I really knew little of my friend. His reserve had been always excessive and habitual. I was aware, however, that his very ancient family had been noted, time out of mind, for a peculiar sensibility of temperament, displaying itself, through long ages, in many works of exalted art, and manifested, of late, in repeated deeds of munificent yet unobtrusive charity, as well as in a passionate devotion to the intricacies, perhaps even more than to the orthodox and easily recognisable beauties, of musical science. I had learned, too, the very remarkable fact, that the stem of the Usher race, all time-honoured as it was, had put forth, at no period, any enduring branch; in other words, that the entire family lay in the direct line of descent, and had always, with very trifling and very temporary variation, so lain. It was this deficiency, I considered, while running over in thought the perfect keeping of the character of the premises with the accredited character of the people, and while speculating upon the possible influence which the one, in the long lapse of centuries, might have exercised upon the other—it was this deficiency, perhaps, of collateral issue, and the consequent undeviating transmission, from sire to son, of the patrimony with the name, which had, at length, so identified the two as to merge the original title of the estate in the quaint and equivocal appellation of the ″House of Usher″—an appellation which seemed to include, in the minds of the peasantry who used it, both the family and the family mansion.

I have said that the sole effect of my somewhat childish experiment—that of looking down within the tarn—had been to deepen the first singular impression. There can be no doubt that the consciousness of the rapid increase of my superstition—for why should I not so term it?—served mainly to accelerate the increase itself. Such, I have long known, is the paradoxical law of all sentiments having terror as a basis. And it might have been for this reason only, that, when I again uplifted my eyes to the house itself, from its image in the pool, there grew in my mind a strange fancy—a fancy so ridiculous, indeed, that I but mention it to show the vivid force of the sensations which oppressed me. I had so worked upon my imagination as really to believe that about the whole mansion and domain there hung an atmosphere peculiar to themselves and their immediate vicinity—an atmosphere which had no affinity with the air of heaven, but which had reeked up from the decayed trees, and the grey wall, and the silent tarn—a pestilent and mystic vapour, dull, sluggish, faintly discernible, and leaden-hued.

Shaking off from my spirit what must have been a dream, I scanned more narrowly the real aspect.............................

II. THE OLD NURSE'S STORY

From ″The Portent″

By George MacDonald

I set out one evening for the cottage of my old nurse, to bid her good-bye for many months, probably years. I was to leave the next day for Edinburgh, on my way to London, whence I had to repair by coach to my new abode—almost to me like the land beyond the grave, so little did I know about it, and so wide was the separation between it and my home. The evening was sultry when I began my walk, and before I arrived at its end, the clouds rising from all quarters of the horizon, and especially gathering around the peaks of the mountain, betokened the near approach of a thunderstorm. This was a great delight to me. Gladly would I take leave of my home with the memory of a last night of tumultuous magnificence; followed, probably, by a day of weeping rain, well suited to the mood of my own heart in bidding farewell to the best of parents and the dearest of homes. Besides, in common with most Scotchmen who are young and hardy enough to be unable to realise the existence of coughs and rheumatic fevers, it was a positive pleasure to me to be out in rain, hail, or snow.

″I am come to bid you good-bye, Margaret, and to hear the story which you promised to tell me before I left home: I go to-morrow.″

″Do you go so soon, my darling? Well, it will be an awful night to tell it in; but, as I promised, I suppose I must.″

At the moment, two or three great drops of rain, the first of the storm, fell down the wide chimney, exploding in the clear turf-fire.

″Yes, indeed you must,″ I replied.

After a short pause, she commenced. Of course she spoke in Gaelic; and I translate from my recollection of the Gaelic; but rather from the impression left upon my mind, than from any recollection of words. She drew her chair near the fire, which we had reason to fear would soon be put out by the falling rain, and began.

″How old the story is, I do not know. It has come down through many generations. My grandmother told it to me as I tell it to you; and her mother and my mother sat beside, never interrupting, but nodding their heads at every turn. Almost it ought to begin like the fairy tales, Once upon a time,—it took place so long ago; but it is too dreadful and too true to tell like a fairy tale.—There were two brothers, sons of the chief of our clan, but as different in appearance and disposition as two men could be. The elder was fair-haired and strong, much given to hunting and fishing; fighting too, upon occasion, I daresay, when they made a foray upon the Saxon, to get back a mouthful of their own. But he was gentleness itself to everyone about him, and the very soul of honour in all his doings. The younger was very dark in complexion, and tall and slender compared to his brother. He was very fond of book-learning, which, they say, was an uncommon taste in those times. He did not care for any sports or bodily exercises but one; and that, too, was unusual in these parts. It was horsemanship. He was a fierce rider, and as much at home in the saddle as in his study-chair. You may think that, so long ago, there was not much fit room for riding hereabouts; but, fit or not fit, he rode. From his reading and riding, the neighbours looked doubtfully upon him, and whispered about the black art. He usually bestrode a great powerful black horse, without a white hair on him; and people said it was either the devil himself, or a demon-horse from the devil's own stud. What favoured this notion was that in or out of the stable, the brute would let no other than his master go near him. Indeed, no one would venture, after he had killed two men, and grievously maimed a third, tearing him with his teeth and hoofs like a wild beast. But to his master he was obedient as a hound, and would even tremble in his presence sometimes.

″The youth's temper corresponded to his habits. He was both gloomy and passionate. Prone to anger, he had never been known to forgive. Debarred from anything on which he had set his heart, he would have gone mad with longing if he had not gone mad with rage. His soul was like the night around us now, dark, and sultry, and silent, but lighted up by the red levin of wrath, and torn by the bellowings of thunder-passion. He must have his will: hell might have his soul. Imagine, then, the rage and malice in his heart, when he suddenly became aware that an orphan girl, distantly related to them, who had lived with them for nearly two years, and whom he had loved for almost all that period, was loved by his elder brother, and loved him in return. He flung his right hand above his head, and swore a terrible oath that if he might not, his brother should not, rushed out of the house, and galloped off among the hills.

″The orphan was a beautiful girl, tall, pale, and slender, with plentiful dark hair, which, when released from the snood, rippled down below her knees. Her appearance formed a strong contrast with that of her favoured lover, while there was some resemblance between her and the younger brother. This fact seemed, to his fierce selfishness, ground for a prior claim.

″It may appear strange that a man like him should not have had instant recourse to his superior and hidden knowledge, by means of which he might have got rid of his rival with far more of certainty and less of risk; but I presume that, for the moment, his passion overwhelmed his consciousness of skill. Yet I do not suppose that he foresaw the mode in which his hatred was about to operate. At the moment when he learned their mutual attachment, probably through a domestic, the lady was on her way to meet her lover as he returned from the day's sport. The appointed place was on the edge of a deep, rocky ravine, down in whose dark bosom brawled and foamed a little mountain torrent. You know the place, Duncan, my dear, I daresay.″

(Here she gave me a minute description of the spot, with directions how to find it.)

″Whether any one saw what I am about to relate, or whether it was put together afterwards, I cannot tell. The story is like an old tree....................

III. THE SUPERSTITIOUS MAN'S STORY

By Thomas Hardy

″There was something very strange about William's death—very strange indeed!″ sighed a melancholy man in the back of the van. It was the seedman's father, who had hitherto kept silence.

″And what might that have been?″ asked Mr Lackland.

″William, as you may know, was a curious, silent man; you could feel when he came near 'ee; and if he was in the house or anywhere behind you without your seeing him, there seemed to be something clammy in the air, as if a cellar door opened close by your elbow. Well, one Sunday, at a time that William was in very good health to all appearance, the bell that was ringing for church went very heavy all of a sudden; the sexton, who told me o't, said he had not known the bell go so heavy in his hand for years—it was just as if the gudgeons wanted oiling. That was on the Sunday, as I say.

″During the week after, it chanced that William's wife was staying up late one night to finish her ironing, she doing the washing for Mr and Mrs Hardcome. Her husband had finished his supper, and gone to bed as usual some hour or two before. While she ironed she heard him coming downstairs; he stopped to put on his boots at the stair-foot, where he always left them, and then came on into the living-room where she was ironing, passing through it towards the door, this being the only way from the staircase to the outside of the house. No word was said on either side, William not being a man given to much speaking, and his wife being occupied with her work. He went out and closed the door behind him. As her husband had now and then gone out in this way at night before when unwell, or unable to sleep for want of a pipe, she took no particular notice, and continued at her ironing. This she finished shortly after, and, as he had not come in, she waited awhile for him, putting away the irons and things, and preparing the table for his breakfast in the morning. Still he did not return, but supposing him not far off, and wanting to go to bed herself, tired as she was, she left the door unbarred and went to the stairs, after writing on the back of the door with chalk: Mind and do the door (because he was a forgetful man).

″To her great surprise, and I might say alarm, on reaching the foot of the stairs his boots were standing there as they always stood when he had gone to rest. Going up to their chamber, she found him in bed sleeping as sound as a rock. How he could have got back again without her seeing or hearing him was beyond her comprehension. It could only have been by passing behind her very quietly while she was bumping with the iron. But this notion did not satisfy her: it was surely impossible that she should not have seen him come in through a room so small. She could not unravel the mystery, and felt very queer and uncomfortable about it. However, she would not disturb him to question him then, and went to bed herself.

″He rose and left for his work very early the next morning, before she was awake..................

IV. A STORY OF RAVENNA

By Boccaccio

Ravenna being a very ancient city in Romagna, there dwelt sometime a great number of worthy gentlemen, among whom I am to speak of one more especially, named Anastasio, descended from the family of Onesti, who by the death of his father, and an uncle of his, was left extraordinarily abounding in riches and growing to years fitting for marriage. As young gallants are easily apt enough to do, he became enamoured of a very beautiful gentlewoman, who was daughter of Messer Paolo Traversario, one of the most ancient and noble families in all the country. Nor made he any doubt, by his means and industrious endeavour, to derive affection from her again, for he carried himself like a braveminded gentleman, liberal in his expenses, honest and affable in all his actions, which commonly are the true notes of a good nature, and highly to be commended in any man. But, howsoever, fortune became his enemy; these laudable parts of manhood did not any way friend him, but rather appeared hurtful to himself, so cruel, unkind, and almost merely savage did she show herself to him, perhaps in pride of her singular beauty or presuming on her nobility by birth, both which are rather blemishes than ornaments in a woman when they be especially abused. The harsh and uncivil usage in her grew very distasteful to Anastasio, and so insufferable that after a long time of fruitless service, requited still with nothing but coy disdain, desperate resolutions entered into his brain, and often he was minded to kill himself. But better thoughts supplanting those furious passions, he abstained from such a violent act, and governed by mere manly consideration, determined that as she hated him, he would requite her with the like, if he could, wherein he became altogether deceived, because as his hopes grew to a daily decaying, yet his love enlarged itself more and more.

Thus Anastasio persevering still in his bootless affection, and his expenses not limited within any compass, it appeared in the judgment of his kindred and friends that he was fallen into a mighty consumption, both of his body and means. In which respects many times they advised him to leave the city of Ravenna, and live in some other place for such a while as might set a more moderate stint upon his spendings, and bridle the indiscreet course of his love, the only fuel which fed his furious fire.

Anastasio held out thus a long time, without lending an ear to such friendly counsel; but in the end he was so closely followed by them, as being no longer able to deny them, he promised to accomplish their request. Whereupon making such extraordinary preparation as if he were to set out thence for France or Spain, or else into some further country, he mounted on horseback, and accompanied with some few of his familiar friends, departed from Ravenna, and rode to a country dwelling-house of his own, about three or four miles distant from the city, at a place called Chiassi; and there upon a very good green erecting divers tents and pavilions, such as great persons make use of in the time of progress, he said to his friends which came with him thither that there he determined to make his abiding, they all returning back unto Ravenna, and coming to visit him again so often as they pleased.

Now it came to pass that about the beginning of May, it being then a very mild and serene season, and he leading there a much more magnificent life than ever he had done before, inviting divers to dine with him this day and as many to-morrow, and not to leave him till after supper, upon a sudden falling into remembrance of his cruel mistress, he commanded all his servants to forbear his company, and suffer him to walk alone by himself a while, because he had occasion of private meditations, wherein he would not by any means be troubled. It was then about the ninth hour of the day, and he walking on solitary all alone, having gone some half a mile distance from the tents, entered into a grove of pine-trees, never minding dinner-time or anything else...............

Table of Contents

Nawiedzający i nawiedzeni

WSTĘP

I. OPOWIEŚCI O DUCHACH ZE ŹRÓDEŁ LITERACKICH

I. UPADEK DOMU USHERÓW

II. OPOWIEŚĆ STAREJ NIANI

III. HISTORIA PRZESĄDNEGO CZŁOWIEKA

IV. HISTORIA RAVENNY

THE HAUNTERS & THE HAUNTED GHOST STORIES AND TALES OF THE SUPERNATURAL

INTRODUCTION

I. GHOST STORIES FROM LITERARY SOURCES

I. THE FALL OF THE HOUSE OF USHER

II. THE OLD NURSE'S STORY

III. THE SUPERSTITIOUS MAN'S STORY

IV. A STORY OF RAVENNA