Pola Kryża
Dariusz Woźniczka

Najpiękniejsze ferraty

Jezioro Garda

Wydanie 2

Fotografie na okładce: Pola Kryża i Dariusz Woźniczka

Redakcja, projekt składu i skład: Artur Figarski

Fotografie: Pola Kryża i Dariusz Woźniczka

Mapy i topo © climb@change.pl

Źródło danych kartograficznych: OSM (www.openstreetmap.org)

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Redaktor prowadzący: Jacek Włodarczyk Book Marketing Research Sp. z o.o.

Helion S.A.

ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice

tel. 32 230 98 63

e-mail: redakcja@bezdroza.pl

www: https://bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!

Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres

https://bezdroza.pl/user/opinie/benf2v_ebook

Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

Wydanie II, 2022, 2025

ISBN: 978-83-289-2807-7

Copyright © Pola Kryża i Dariusz Woźniczka, 2020, 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

OD AUTORÓW

Nasza przygoda z via ferratami zaczęła się nad włoskim jeziorem Garda w 2016 roku. Zrobiliśmy sobie dzień odpoczynku od wspinania. Pierwszą z ferrat jaką przeszliśmy była droga Monte Albano. Drugą ferratą była Sentiero dei Contrabbandieri – widoki, które towarzyszyły jej przejściu, zapamiętaliśmy na długo. Przepadliśmy. W kolejnych latach przeszliśmy kilkanaście ferrat w pobliżu pięknego jeziora Garda. Niektóre kilkakrotnie. Pokonaliśmy kilkadziesiąt żelaznych dróg w Austrii i Niemczech i planujemy kolejne wycieczki po europejskich via ferratach.

Największym problemem, jaki napotykaliśmy planując wycieczki, był brak rzeczowych informacji w języku polskim. Wyszukiwanie ich w Internecie było bardzo żmudne, a polskich pozycji na temat via ferrat jest znikomo mało. Spędzaliśmy wiele godzin przeszukując strony www, a i tak odczuwaliśmy niedosyt informacji. Podobne odczucia mieli nasi znajomi oraz uczestnicy wyjazdów na via ferraty, które organizujemy.

Książka, którą oferujemy, to lata pracy i wyjazdów. Zebranie informacji na temat via ferrat nad jeziorem Garda, przejście tych dróg, sfotografowanie szlaków, przygotowanie map i topo było dla nas nie lada wyzwaniem. Ale udało się! Trzymasz w dłoni nasz autorski przewodnik po najpiękniejszych via ferratach w rejonie jeziora Garda. Jest to pewnego rodzaju odpowiedź na potrzeby miłośników żelaznych dróg.

Książkę podzielono na część teoretyczną oraz przewodnikową. Dzięki temu pozycja ta jest wyczerpująca. Każdy miłośnik ferrat znajdzie w niej coś dla siebie – zarówno osoba początkująca, jak i zaawansowana. Liczymy na to, że zdjęcia naszego autorstwa oraz dołączone mapy i topo będą pomocne podczas wybierania wycieczek.

Propozycje zawarte w przewodniku nie wykorzystują turystycznego potencjału rejonu. Zebraliśmy w nim najbardziej atrakcyjne żelazne drogi, jednak to tylko wycinek możliwości, jakie niosą ze sobą góry i ukryte w nich szlaki typu via ferrata.

Mamy nadzieję, że praca, jaką włożyliśmy w przygotowanie przewodnika, okaże się pomocna w realizowaniu wspaniałych marzeń. To właśnie one były jednym z powodów, dla których powstała ta książka. Jesteśmy przekonani, że każdy może realizować swoje najśmielsze plany, a w realizacji niektórych pomagamy.

Powodzenia i #climbyourdreams!

POLECANE PRZEZ CLIMB2CHANGE

1. Via ferrata delle Aquile

To prawdziwa perełka wśród via ferrat oferująca niesamowite wrażenia. Eksponowane trawersy, drabinki i mosty linowe – na tej ferracie nie zabraknie urozmaicenia. Podczas wycieczki roztaczają się przepiękne panoramy od Dolomitów Adamello – Brenta po dolinę rzeki Sarca. Dla osób początkujących poprowadzona jest ścieżka alternatywna, z której można podziwiać podobne widoki. Opis na stronach 142–151.

2. Via ferrata Rino Pisetta

Najsłynniejsza i jedna z najbardziej popularnych via ferrat nad jeziorem Garda. Niegdyś uważana za najtrudniejszą ferratę w Alpach Wschodnich. Jest poprowadzona tak śmiało i w takim terenie, że niejednemu wrażenia i emocje podczas jej przejścia zapierają dech w piersiach. Opis na stronach 178–187.

3. Via ferrata Giulio Segata

Zdecydowanie najtrudniejsza propozycja w rejonie jeziora Garda. Ci, którzy nie mają tyle doświadczenia, aby zmierzyć się z ferratą poprowadzoną ścianą Doss d’Abramo, mogą wybrać się na trekking po masywie Monte Bondone i doświadczyć niesamowitych widoków, które towarzyszą podczas wycieczki. Również one sprawiają, że ferrata Giulio Segata zasługuje na miano tej NAJ. Opis na stronach 188–197.

4. Via ferrata Che Guevara

Jest niebywałą, prawdziwie górską przygodą, którą docenią koneserzy via ferrat. Poprowadzona jest ścianą, która pobudza wyobraźnię śmiałków i zachęca do podjęcia trudów kilkugodzinnej wycieczki. Warto je podjąć, bo satysfakcja jest gwarantowana. Widoki dopełniają pakiet doznań. Opis na stronach 132–141.

5. Via ferrata Susatti

Droga z przepięknymi widokami na jezioro Garda oraz pobliskie szczyty. Jest stosunkowo łatwa, z niewielką ekspozycją, za to ma sporo fragmentów wspinaczkowych, które pozwalają poczuć, czym są via ferraty. Od samego początku do końca prowadzi granią, niemal pionowo w górę. Opis na stronach 84–91.

JAK CZYTAĆ PRZEWODNIK

Książka została napisana w taki sposób, aby podczas górskich wycieczek w rejonie jeziora Garda wystarczyła tylko ona. W pierwszej części przewodnika znajdują się informacje logistyczne i praktyczne dotyczące regionu oraz garść technicznych informacji o via ferratach, dzięki którym możesz przygotować się do wycieczki.

W drugiej części książki znajdują się opisy poszczególnych dróg. Są usystematyzowane według stopnia trudności, od najłatwiejszej do najtrudniejszej. Każda via ferrata opisana jest w osobnym rozdziale. Na początku każdego rozdziału przewodnika znajdują się ikony, które ułatwiają wybranie drogi i dopasowanie jej do potrzeb i możliwości. Ikony są podzielone na dwa rodzaje.

Ikony techniczne

Trudności ferraty – maksymalne trudności techniczne na via ferracie. Jest to wycena najtrudniejszego odcinka ferraty i nie uwzględnia nagromadzenia trudności, jakie spotkamy na drodze. Więcej o skali trudności na via ferratach można przeczytać na stronach 60–63.

Czas podejścia – czas mierzony od wyjścia z parkingu lub górnej stacji kolejki linowej do startu w via ferratę. Podany czas jest obliczony dla średniego tempa sprawnego turysty górskiego.

Czas na ferracie – jest to czas, jaki potrzebujemy do pokonania via ferraty. Czas nie uwzględnia dłuższych postojów odpoczynkowych.

Czas zejścia – czas mierzony od końca via ferraty do zejścia do miejsca parkingowego bądź stacji kolejki linowej. Podany czas jest obliczony dla średniego tempa sprawnego turysty górskiego.

Przewyższenie – przybliżona wysokość względna, jaką musimy pokonać od startu w via ferratę do jej zakończenia. Uwaga: ta wartość nie uwzględnia przewyższeń, jakie musimy pokonać w podejściu oraz zejściu!

Wystawa – strona świata, na którą jest zwrócona ściana skalna, po której biegnie via ferrata.

Najlepszy sezon – rekomendowane miesiące roku, w których można bezpiecznie pokonać via ferratę.

Wyposażenie podstawowe – niezbędne, podstawowe wyposażenie potrzebne do bezpiecznego pokonania danej via ferraty: kask, uprząż, lonża do via ferrat.

Wyposażenie dodatkowe – informacje znajdują się w opisie ferraty.

Przyjazna dla dzieci – via ferrata, na którą z powodzeniem można zabrać dzieci w wieku szkolnym.

Ikony ogólne – skala sześciostopniowa

Sprawność/kondycja – ogólna sprawność fizyczna niezbędna do pokonania via ferraty i przejścia całej wycieczki.

Wydatek siły – siła i wytrzymałość potrzebne do pokonania najtrudniejszych odcinków via ferraty.

Wymagane doświadczenie – doświadczenie, jakie jest potrzebne do sprawnego i bezpiecznego pokonania via ferraty. Uwzględnia również podejście i zejście.

Stan zabezpieczeń – jakość zabezpieczeń zamontowanych na via ferracie. Stan na rok 2019.

Uroda via ferraty – subiektywna ocena autorów przewodnika dotycząca samej via ferraty. Obejmuje takie czynniki, jak: atrakcyjność terenu, w którym jest poprowadzona via ferrata, pomysłowość i śmiałość autorów ferraty, formacje skalne, którymi jest ona poprowadzona, ogólne wrażenia po pokonanej ferracie.

Krajobraz – subiektywna ocena autorów przewodnika dotycząca otoczenia, w którym znajduje się dana via ferrata. Na ogólną ocenę miały wpływ: położenie ferraty, krajobraz/widoki na podejściu/zejściu, widoki z samej via ferraty.

Sumaryczne trudności – subiektywna ocena autorów przewodnika na temat powagi via ferraty. Więcej na stronach 60–61.

W opisach via ferrat znajdują się informacje na temat dojazdu oraz współrzędne GPS parkingu, podane w formie klasycznej oraz fotokodów. Zamieszczony jest dokładny opis słowny dojścia do ferraty z parkingu, przebiegu via ferraty oraz drogi powrotnej do miejsca postoju.

W każdym rozdziale umieszczone są mapy, na których zaznaczono parking i charakterystyczne punkty. Na mapach wyrysowano szlaki podejściowe wraz z numerami oraz zaznaczono via ferraty.

Do każdej drogi dołączono topo – czyli rysunek techniczny przebiegu drogi wraz z formacjami, po których wiedzie via ferrata. Zaznaczone są na nim również trudności techniczne drogi. Dołączono zdjęcia ścian, po których przebiegają via ferraty oraz przedstawiono na nich orientacyjny przebieg drogi.

Wiemy, że noszenie całej książki na wycieczkę może być trochę niewygodne, dlatego mapę i topo możesz pobrać na swój telefon. Wystarczy, że użyjesz kodu QR zamieszczonego przy każdej ferracie.

WPROWADZENIE DO VIA FERRAT

CZYM JEST VIA FERRATA

W życiu miłośników górskich szlaków przychodzi taki moment, kiedy przemierzanie Beskidów to za mało, a Tatry są zbyt ciasne… Wędrowanie już trochę nudzi, a wspinanie nie fascynuje. Wtedy zaczyna się poszukiwanie nowych możliwości i prędzej czy później natrafia się na via ferraty. Dzięki nim turyści mogą korzystać z uroków górskich szlaków, a jednocześnie zdobywać wysokie, niedostępne wierzchołki Alp czy Dolomitów. Przy tym nie muszą się wspinać i przechodzić specjalistycznych, długich szkoleń z zakresu asekuracji.

Czym właściwie jest via ferrata? W języku włoskim oznacza żelazną drogę, żelazną perć. Via ferrata pozostaje w sferze szlaku górskiego, ale jest ubezpieczona, to znaczy, że trudniejsze jej fragmenty wyposażono w linę poręczową do asekuracji. A ile jest tych fragmentów? Czasem cała droga wymaga asekuracji, a czasem tylko jej odcinek. Więcej o tym przeczytasz w części poświęconej skali trudności via ferrat, na stronach 60–63.

Na początek wystarczy wiedzieć, że via ferraty są dostępne niemal dla każdego, kto nie ma lęku przed ekspozycją, kocha górskie krajobrazy oraz ma sportowe zacięcie. Popularność tego rodzaju sportu wzrasta i z roku na rok przybywa miłośników „żelaznych dróg”.

HISTORIA VIA FERRAT

Via ferraty mają różny charakter. Włoskie szlaki kojarzą się z całodziennym wędrowaniem po górach, natomiast austriackie czy niemieckie mają nieco bardziej sportowy charakter. Oczywiście nie zawsze. Na ferratach nic nie jest pewne, a niektóre różnice biorą się między innymi z historii powstania żelaznych dróg. Ta z kolei jest trudna do opisania. Nie wiemy dokładnie, kiedy powstały pierwsze żelazne drogi, bo nie istnieje jasna definicja tego, czym jest via ferrata, a czym nie jest.

Za pierwszą żelazną drogę uznaje się via ferratę na szczyt Dachstein

Bardzo dawno temu, kiedy nie było infrastruktury i transport odbywał się pieszo, tereny górskie – przełęcze czy skalne pasaże, ubezpieczano dodając liny i drabiny. Przez lata wykorzystywano ten sposób, aby ułatwić transport codziennego prowiantu.

Również pierwsze trudniejsze wspinaczki odbywały się za pomocą sztucznych ułatwień, na przykład drabin. Do tej pory istnieją drogi wspinaczkowe, na których używa się sztucznych, przenośnych ułatwień w postaci ławeczek i minidrabinek.

Można przyjąć, że pierwsze via ferraty zaczęto tworzyć w XVII w. Miało to na celu uczynić dostępnymi miejsca niedostępne. Pierwsze ubezpieczone szlaki wyprowadzały na szczyty i były wyposażone w dodatkowe liny, łańcuchy, stopnie czy drabiny. Ale te ubezpieczenia były tylko w newralgicznych punktach – na eksponowanych, wymagających pasażach. Miały ułatwić wspinaczkę lub przejście trudniejszego odcinka drogi.

Pierwszą z takich dróg, która została wyposażona w stałe punkty do asekuracji i wiedzie na szczyt, jest droga na Dachstein (2995 m n.p.m.). Friedrich Simony był tak zdeterminowany, by umożliwić wejście na szczyt Dachsteinu sobie i innym osobom, że z pomocą przewodnika zbudowali coś na kształt via ferraty. Wyposażyli tak zwaną drogę normalną na szczyt Hoher Dachstein w stopnie, kołki i linę do asekuracji. Aby ułatwić poruszanie się po drodze, w skale zostały nawet wykute dodatkowe stopnie. Miało to miejsce w sierpniu 1843 roku.

Kilkadziesiąt lat później, w 1869 roku, na drodze prowadzącej na Grossglockner (3798 m n.p.m.) zostają zamontowane liny poręczowe. W 1873 roku zostaje ubezpieczona pierwsza droga na Zugspitze (2962 m n.p.m.).

Później swój czas ma historyczna ferrata Teufelbadstubensteig w masywie Rax w Austrii. To droga, którą przemieszczali się myśliwi. Została ubezpieczona w 1884 roku.

Znana niemal każdemu „Grań Jubileuszowa”, czyli grań łącząca szczyty Alpspitze (2628 m n.p.m.) i Zugspitze, została ubezpieczona w 1899 roku (choć obecnie trudno nazwać ją ferratą, to bardziej droga alpinistyczna).

Kolejne austriackie ferraty to K ö nigschusswandsteig, zaadaptowana już w 1906 roku, i Hans von Heidsteig z 1913 roku. Obie ferraty położone są w masywie Rax i wyprowadzają na szczyt Preinerwand [*] (1783 m n.p.m.).

W Dolomitach pierwszą ferratę zainstalowano na zachodniej grani masywu Marmolada. Było to w 1903 roku. Przed I wojną światową została również ubezpieczona droga Possnecker, prowadząca na Piz Selva (2941 m n.p.m.) w grupie Sella [**] .

Te ferraty do dopiero początek. Powstanie żelaznych dróg jest kojarzone głównie z Dolomitami i czasem I wojny światowej. Kiedy Austro-Węgry walczyły z Włochami, pola walki znajdowały się w niedostępnych, położonych wysoko w górach miejscach. Był to głównie Tyrol Południowy i Dolomity. Obie armie szukały sposobu na szybsze i bezpieczniejsze przemieszczanie się oraz do transportu prowiantu i uzbrojenia.

Niebezpieczne odcinki zostały wyposażone w elementy asekuracyjne, niezliczone metry drabinek i klamer, a w skałach wykuto tunele i bunkry, które połączyła sieć podziemnych korytarzy. Dzięki temu ułatwiono dostęp do strategicznych miejsc położonych wysoko w górach. Przygotowywanie tych dróg wymagało założenia asekuracji. Używano do tego żelaznych szpil, stąd nazwa via ferrata, czyli żelazna droga.

Po I wojnie światowej na jakiś czas zapomniano o żelaznych drogach. Ubezpieczenia pozostawione w tym czasie przez żołnierzy zaczęto wymieniać dopiero po II wojnie światowej. To wtedy nastąpił pierwszy etap rozwoju tego rodzaju turystki górskiej. W latach 60. i 70. włoskie via ferraty zostały wyremontowane, dodano nowe warianty, wymieniono ubezpieczenia. I tak oto Dolomity stały się niemal centrum wypraw via ferratowych.

Zainteresowanie via ferratami rosło. Aby je zaspokoić, zaczęto tworzyć nowe drogi. Te miały jednak zupełnie inny charakter. Już nie chodziło o możliwie jak najbezpieczniejsze zdobycie szczytu, ale o jak najlepsze doświadczenia podczas przejścia, zarówno techniczne, jak i widokowe.

Począwszy od lat 90. via ferraty robią się nieco skomercjalizowane. Powstają również po to, by zachęcić do eksploracji gór i podejmowania różnych górskich aktywności oraz by wspierać rozwój lokalnej turystyki.

Ostatnie dziesięciolecia to okres wzmożonego rozwoju via ferrat. Wraz ze wzrostem zainteresowania nimi, wzrasta ich trudność oraz atrakcje, jakie można na nich napotkać. Żelazne drogi prowadzone są coraz trudniejszymi odcinkami, śmiałym, często wysokogórskim terenem.

Mosty tybetańskie i tyrolskie, drabinki, eksponowane granie, trudne technicznie ściany, przewieszenia, dodatkowe ułatwienia... to wszystko gwarantuje niesamowite doznania i dobrą zabawę. Aby pokonać te najtrudniejsze via ferraty, potrzeba nie lada kondycji, wytrenowania i doświadczenia wspinaczkowego.

Powstały i powstają ferraty w Szwajcarii, Francji, Hiszpanii. W górach, nad morzem, wśród skał. Obecnie, gdy pisany jest ten przewodnik, jedna z najtrudniejszych via ferrat poprowadzona jest na Gran Canarii i ma wycenę G. W ostatnich latach widać także trend urbanistyczny, a ferraty można znaleźć na budynkach czy tamach.

Moda na via ferraty dotarła również do USA i Kanady, a nawet do Azji. Mountain Torq, bo tak nazywa się ta żelazna doga, to najwyżej położona ferrata na świecie. Startuje na wysokości 3200 metrów a kończy się na 3776 m n.p.m. na górze Kinabalu – najwyższym szczycie Malezji, w północnej części wyspy Borneo.

Obecnie via ferraty pełne są wyzwań i znacznie odbiegają od swojej pierwotnej idei. Zmieniło się również podejście do eksploracji gór. Góry i via ferraty są jeszcze bardziej dostępne. Stworzono je dla każdego, pod warunkiem, że do tematu podejdzie się z głową.

Czas pokaże, jak ten sport będzie się rozwijać. Póki co ferraty są wciąż niszowe, lecz ich rozwój następuje bardzo szybko. Co roku pojawia się kilkanaście lub kilkadziesiąt nowych dróg, czekających na kolejnych śmiałków. Może i na Ciebie?

JEZIORO GARDA – FERRATOWY RAJ