Wszystkie prawa zastrzeżone. Żadna część niniejszej książki nie może być reprodukowana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy.

Projekt okładki i stron tytułowych

Ilona Gostyńska-Rymkiewicz

Zdjęcia na okładce

© taitai6769 | stock.adobe.com

© varenyk | stock.adobe.com

© magdal3na | stock.adobe.com

Redakcja

Calibra/ Sylwia Mosińska

Redakcja techniczna, skład, łamanie oraz przygotowanie wersji elektronicznej

Grzegorz Bociek

Korekta

Barbara Kaszubowska

Niniejsza powieść to fikcja literacka. Wszelkie podobieństwo do osób i zdarzeń rzeczywistych jest w tej książce niezamierzone i przypadkowe.

Wydanie I, Katowice 2020

Wydawnictwo Szara Godzina s.c.

biuro@szaragodzina.pl

promocja@szaragodzina.pl

www.szaragodzina.pl

Dystrybucja: LIBER SA

ul. Kabaretowa 21, 01-942 Warszawa

tel. 22-663-98-13, fax 22-663-98-12

www.liber.pl

© Copyright by Wydawnictwo Szara Godzina s.c., 2020

ISBN 978-83-66573-46-8

Dla Basi W. za to, że nie traci wiary w moje siły nawet wtedy, gdy ja zaczynam w nie wątpić.

Jutro ciekawi mnie ogromnie

Jest szansą, która wszystko zmienia

Dlatego nie spisuję wspomnień

Ale notuję swe marzenia

Wojciech Młynarski

Kocham jutro

CZĘŚĆ 1

Rok 1945

Zimowy gęsty bór piął się po wzgórzach dzikim bezkresem, raz zapadając się w nieprzebyte wąwozy, kiedy indziej wynosząc korony drzew wysoko ku niebu. Wciskał się gęstwiną pomiędzy kamienne ściany, kolumny piaskowca i całe labirynty tworzące skalne miasta dla leśnych widziadeł, bożków oraz demonów. Człowiek w takim miejscu musiał czuć się lichym, małym, bezbronnym i niezwykle pokornym stworzeniem wobec monumentalności nietkniętej cywilizacją przyrody. Zwłaszcza gdy przyszło mu się kryć pośród tej potęgi przed siłą po stokroć groźniejszą od mrocznego śnieżnego boru – przed ludzką nienawiścią i żądzą czynienia zła.

Zbocze wznosiło się dość stromo i obrosło niskimi chojakami, dzięki czemu z uczęszczanych ścieżek biegnących hen, w dole, gdzie strumienie zwalniają swój bieg, nie dawało się dostrzec niczego poza plątaniną igliwia, zimną szarością kamienia, miejscami pokrytego mchem, i wysokich zasp śnieżnych ułożonych na ściółce jak nieskazitelnie białe puchowe kopce bitej śmietany na cieście. Idealna kryjówka dla zbiegów.

Po ataku słonecznej, lecz srogiej zimy, która nie ustępowała od tygodni, nastał czas lżejszych mrozów. Luty obfitował w silne wiatry i śnieg sypiący nieustannie wprost z gęstej masy ołowianych chmur, które wyglądały jak stara brudna szmata rozwieszona na płocie dla przeschnięcia po szorowaniu podłogi w wyjątkowo zaniedbanej izbie. Sprawiały one, że głębia lasu nawet za dnia nie wynurzała się z półmroku.

Wokół panował spokój, kołysany łagodnym śpiewnym wyciem wiatru, pohukiwaniem sów i ostrożnymi krokami rysiów, które nocami wychodziły z ciepłych nor na łowy. Lecz ani one, ani mieszkańcy rozsianej w dolinie niedużej osady, ani nawet raniące do żywego wspomnienia nie budziły w bezbronnym i opadłym z sił nędzarzu takiego lęku jak odgłos dławiącego kaszlu, który rozrywał raz po raz ciszę.

Choćbyśmy nie wiem, ile przeżyli, strach ściska silniej przed niepewnym i niewiadomym niż trudnym i bolesnym, które zdążyliśmy już poznać.

Skalna ściana piaskowca pięła się ku niebu na wzór romańskiej wieży, szeroka, monumentalna i surowa. Na dole splatała się z mniejszą kamienną siostrą, jakby brała ją w objęcia i pragnęła chronić pośród surowego boru. Stały tak niczym syjamskie sieroty siłą roztrzaskane na dwoje, lecz wciąż zwarte w uścisku jako pamiątka królującego na tych ziemiach przed stu milionami lat morza. Pęknięcia na ich zimnych ciałach drążyła przez wieki woda i swym erozyjnym uporem wypłukała w trzewiach piaskowca dwa otwory oraz dość przestrzeni, by pomieścić zbłąkany, ledwo tlący się ogień życia. Pieczara, schronienie, prawie dom.

Większa ze szczelin znajdowała się nisko nad ziemią. Miała kształt poszarpanego koła, rysowanego niewprawną ręką trzylatka, i średnicę nieco ponad pół metra. Wpuszczała niewiele światła, dokładnie tyle, ile potrzeba, by porozganiać do ciasnych zakamarków unoszący się jak gęsta para mrok. Z zewnątrz maskowały ją rozsypane wokół głazy i gęste krzaki malin, o tej porze roku surowe, pozbawione owoców. Gdyby światem rządziło lato, przetrwanie tutaj z pewnością stałoby się prostsze…

Mniejsza szpara kryła się znacznie wyżej, ponad linią ludzkiego wzroku. Osłaniała ją zmarznięta warstwa luźnej gleby przetkana splątanymi korzeniami. Dziura pozornie nie niosła szczególnego pożytku, choć mogłaby okazać się niezawodna jako dymnik w przypadku rozpalenia ognia. W powstałym pod nią wgłębieniu zbierała się brudna od gliniastej ziemi woda, która obecnie przybrała formę irytującej tafli lodu.

Jaskinia była nieduża i stosunkowo niska. Liczyła mniej więcej trzy na trzy metry, przy czym z lewej strony ściana szła ostrym skosem ku górze, co potęgowało wrażenie ciasnoty. Tylko w najdalszym kącie na prawo mężczyzna średniego wzrostu mógł się bez trudu wyprostować. Niby to dobrze, bo małą przestrzeń łatwiej ogrzać, choćby samą ciepłotą ludzkich ciał. Teoretycznie. W praktyce panował przejmujący ziąb, a wilgoć zdawała się bić z każdej powierzchni skały.

Na kupie kamieni, gałęzi i szmat, którą tylko ktoś o bujnej wyobraźni mógłby mianować legowiskiem, leżała drobna skulona postać z chustką na głowie. Miała zamknięte oczy, oddychała łapczywie, świszcząco, boleśnie, jakby każdy haust powietrza był dla niej niebotycznym wysiłkiem i walką. Co kilka minut podrywała się w ataku duszności. Dźwięk, doniosły jak szczekanie psa, odbijał się od chropowatych ścian, wypełniał wnętrze i sprawiał, że przycupnięty obok mężczyzna wstrzymywał oddech. Gdy echo cichło, zerkał z troską na wychudłą rozpaloną twarz i powracał do żarliwej modlitwy. Płakał. Duże, ciepłe i czyste łzy spływały po brudnej nieogolonej twarzy i nim odrywały się od policzków, by pomknąć ku ziemi, stawały się zimne oraz mętne jak świat dokoła. Wreszcie człowiek westchnął głęboko, otarł oczy rękawem i sięgnął za wystrzępioną pazuchę zdobycznego płaszcza po gruby zeszyt w brunatnej, odrobinę wymiętej okładce. Pogrzebał w kieszeni i wyszperał z niej kilka ołówków, mocno już wysłużonych. Wybrał najdłuższy z nich, naostrzył scyzorykiem i usadowił się przodem do otworu w skale, by słabe światło dnia muskało puste kartki. Na chwilę zmrużył oczy, jakby się zastanawiał, wreszcie podjął decyzję i zaczął pisać.

Gdzieś za Bad Schandau, Góry Połabskie, 17 lutego 1945 r.

Nazywam się Jan Grodzki. Urodziłem się 16 stycznia 1914 roku w Warszawie jako jedyne dziecko Henryka i Teodory z domu Powsidowskiej. Liczę trzydzieści jeden lat i nie wiem, czy będzie mi dane przetrwać jeszcze choćby tydzień.

Na wypadek gdyby miał nadejść mój koniec, postanowiłem skorzystać z krótkich godzin ze słońcem i zeszytu, który wraz z mapą zabrałem z biurka w lazarecie. Zamierzam zmienić go w raptularz i pokrótce opisać wszystko, co mam tak żywo w pamięci, przez co śmierć na tym pustkowiu wcale nie powinna mi się wydawać najbardziej przykrym rozwiązaniem. Nie śmiem określać tej pisaniny dziennikiem, bo nie wiem, ile dni jeszcze przede mną, a pamiętnik brzmi zbyt sztubacko, zbyt beztrosko, by umieszczać w nim to, co mnie spotkało. Tak, raptularz to najlepsze miano dla moich notatek.

Nie mogę nazwać siebie odważnym. Nie nadaję się na bohatera. Nigdy, nawet w szczenięcych latach, nie miałem ambicji i chęci, by zbawiać świat i narażać się dla innych. Mój ojciec był chirurgiem i życzył sobie, bym związał z tym zawodem także moją przyszłość. Jedyny syn: duma i nadzieja. Szanowałem go i podziwiałem, więc starałem się sprostać tym oczekiwaniom. Jednocześnie potwornie brzydziłem się krwi i wszelkich ludzkich wydzielin. Przerażały mnie, paraliżowały. Ich woń powodowała zawroty głowy, a widok – mdłości. Dlatego, wbrew woli ojca, zostałem pediatrą. Wydawało mi się, że to znacznie estetyczniejsza specjalizacja, że nie będę musiał patrzeć na ludzkie wnętrzności, na cierpienie i śmierć. Łudziłem się, że moją przyszłością staną się rumiane dziecięce buzie, czasem tylko rozpalone gorączką, zakatarzone lub wykrzywione w podkówkę w wyniku skręconej nogi lub bólu brzucha po nadmiernym łakomstwie w owocowym sadzie.

Byłem naiwny i bezmyślny jak szczeniak.

Nikt, komu przyszło walczyć o przetrwanie w ostatnich latach, nie uciekł od widoku bólu, cierpienia i śmierci. Nawet jeśli ciągle oddycham, jakaś część mnie po trochu umierała, kiedy dusza przekraczała raz za razem granice własnego wyobrażenia rozpaczy. Zadaję sobie pytanie: czy powinienem wciąż budzić się ze wschodem słońca i patrzeć na niebo? Czy wolno mi uśmiechać się w oczekiwaniu, że za kilka tygodni ziemia odtaje, spłynie śnieg i cała ta obca mi kraina ukaże w pełnej krasie swoje niezwykłe piękno? Czy mam prawo chwytać się nadziei na myśl o wiośnie i o tym, że mój los ciągle nie jest przesądzony? Czy to nie podłość, że po tym wszystkim nadal bardzo chcę żyć?

Moi najbliżsi, najukochańsi odeszli. Gdy wojna wyciągnęła po nich ręce, nie dałem rady im pomóc. Na sumieniu ciąży mi bezradność, bo nie miałem wtenczas niczego poza nią i resztką rozsądku, która pozwoliła mi podjąć oparte na rozumnej kalkulacji decyzje. Tak, wciąż jestem pewien, że były słuszne, chociaż bolą tak bardzo, że serce rozrywa się na kawałki…

Nie wolno mi pragnąć śmierci, choć to wygodny, kuszący skrót. Zresztą wcale o niej nie marzę. Nie wiem, czy to znak tchórzostwa, czy odwagi. Nie potrafiłbym się targnąć na własne życie. To nie mieści się w spektrum moich dylematów. Muszę zachować siłę i przytomność. Przecież nie jestem sam. Mam pod opieką to przybladłe istnienie. Mizerne i ledwo się tli, jak płomyk na zbyt krótkim knocie, jednak dziś tylko ono mi zostało. Choćby z tego powodu z godziny na godzinę staje się dla mnie najważniejsze. Jeśli zdołamy kiedyś opuścić to miejsce, jeśli mamy znów zacząć siać i budować na tej samej ziemi, po której spłynęło już tyle krwi, to tylko razem. Przysięgam sobie i wszystkim moim zmarłym, że się nie poddam, nie zwątpię, nie załamię rąk, dopóki obok bije to drugie serce. Wojna się kończy. Dla każdego jest oczywiste, że to jej ostatnie krwawe pomruki. Nie chcę stracić w niej już nic więcej, bo Bóg wie, że oddałem wszystko, co się dla mnie liczyło. Dlatego ten niespodziewany naddatek, ten kruchy wojenny dar musi ocaleć, jeżeli świat ma trwać nadal i zachować jakikolwiek sens.

Nie jadłem od dwóch dni i jest mi niewyobrażalnie zimno. Mam wrażenie, że zesztywniałe ubranie przymarzło mi do ciała i gdybym chciał je z siebie zedrzeć, to zeszłoby razem ze skórą. Palce bieleją mi na końcach i drętwieją. Staram się non stop nimi ruszać, by pobudzić krążenie, ale na dłuższą metę nie wygram z mrozem. Ona też nie i to jej stan przesądza sprawę. Bez ustanku wyrzucam sobie, że nigdy nie byłem harcerzem. Jan Grodzki z młodości to niewysportowany, nieudolny chłopak z paczką książek pod pachą. I na co mi one? Nie wiem, jak korzystać z darów lasu i jak skrzesać iskry z wilgotnego drewna. Nie umiem.

Za chwilę wstanę i stąd wyjdę. Jak pierwotny człowiek jaskiniowy muszę zdobyć jakąkolwiek strawę i podjąć walkę o ogień. Żadne z nas dwojga nie przetrzyma kolejnej nocy bez choćby żaru i ciepłej wody do picia. Gdybym nie wrócił, jej dokumenty skryłem w metalowym pudełku za głazem, na lewo od wejścia. Swoich papierów nie mam. Wszystko przepadło.

Mężczyzna schował ołówek do kieszeni, a zeszyt wsunął pod dziurawe wspomnienie koca na barłogu. Podniósł się, dotknął dłonią gładkiego, rozpalonego gorączką czoła i zgrabiałymi palcami odsunął na bok splątane płowe kosmyki, wilgotne od potu. Okrył leżącą postać tak, by na zimny świat wystawał tylko nos i usta, które wciąż walczyły w zawieszeniu między snem a omdleniem o każdy kolejny oddech.

– Czekaj tu na mnie i, na Boga, nie poddawaj się! – wyszeptał, choć wiedział, że ona w obecnym stanie na pewno go nie usłyszy. – Wrócę najszybciej, jak się da.

Potem opadł na ziemię, na czworakach przecisnął się przez wąski otwór i opuścił zaciszną jaskinię. Osłonił wejście gałęziami i sporym płaskim kamieniem, by choć odrobinę ochronić wnętrze od mrozu i wizyt leśnych zwierząt. Nie mógł już dłużej zwlekać. Zostawił za sobą ścianę piaskowca, by zagłębić się w zimny, niebezpieczny i całkowicie nieznany las. Mijał dziesiątki kamiennych tworów ustawionych jakby rękami olbrzymów w kształty słupów, bram, stołów i grzybów. Zachwycały go i przerażały zarazem, bo bał się zgubić w tym labiryncie. Truchlał na myśl, że nie trafi z powrotem do chłodnego brzucha dwóch skalnych sióstr. To było jedyne miejsce, które tej zimy mógł nazywać domem, zostawił w nim wszystko, co się dla niego liczyło: resztki wspomnień i pragnienie życia. Śnieg chrzęścił pod butami, gdy mężczyzna schodził wolno po zboczu wzniesienia w poszukiwaniu ludzkich siedzib, o których wiedział, że są dla niego śmiertelnym zagrożeniem i jednocześnie jedynym ratunkiem. Litościwy wiatr zagłuszał każdy krok i dmuchając w biały puch, wytrwale zasypywał ślady.

1.

Poranek pukał w szyby wilgotną mżawką i uparcie próbował wedrzeć się przez okna, by zakosztować luksusu centralnego ogrzewania. Dom przy ulicy Małachowskiego w Łodzi był stary, przedwojenny i z zewnątrz mógł się wydawać nieco ponury oraz bunkrowaty, jednak gruba warstwa styropianu nieźle izolowała go przed zimnem, a drzwi i okna wykazywały się doskonałą szczelnością. Jedynie wiatr bywał na tyle bezczelny, by od czasu do czasu zagwizdać w kominie. Dopóki nie fałszował, nikomu z domowników to nie przeszkadzało.

Kinga Śliwkiewicz poprawiła na sobie elegancki, dopasowany do nieskazitelnej figury kostium, ziewnęła, pochyliła się nad stojącym na stole laptopem i pospiesznie omiotła wzrokiem widniejącą w oknie przeglądarki wiadomość. Prychnęła lekceważąco, odruchowo przeczesała palcami przydługą, czarną jak smoła grzywkę i łypnęła na przyjaciółkę.

Lilianna Grodzka siedziała w szlafroku na krześle. Na stopach miała pluszowe papucie w kształcie reniferów z majtającymi rogami – prezent urodzinowy od córki, po który pięcioletnia Nela udała się kilka dni temu razem z ciocią Kinią do Galerii Łódzkiej i który osobiście wybrała spośród wielu innych rzeczy.

Kapcie grzały przyjemnie stopy, dzień zapowiadał się na lekko nudnawy, choć pracowity, i nic nie burzyło spokoju Lilki, nawet jeśli tekst na ekranie odrobinę ją zaskoczył. No dobrze, bardziej niż odrobinę. Starała się nie wyglądać na poruszoną, zdenerwowaną ani szczególnie zaciekawioną, żeby nie było gadania, że przejmuje się byle czym. Albo byle kim. Wyraz jej twarzy wskazywał na to, że traktuje otrzymanego maila jako dopust boży, który najchętniej usunęłaby ze skrzynki, aby nie został po nim żaden ślad. Obawiała się jednak, że po takim akcie desperacji treść wiadomości nadal będzie pobrzmiewać w jej głowie. Poprawiła na nosie nieco zbyt duże okulary, wbiła w przyjaciółkę obojętne spojrzenie szarych oczu i zapytała zrezygnowanym głosem:

– Jak uważasz, Śliwa, on rzeczywiście liczył na spotkanie, bo mu rura mięknie na starość, czy zwyczajnie postanowił zwalić na mnie kłopot, którego nie chce mu się rozkminiać?

Kinga wzruszyła ramionami i weszła do kuchni. Stół stał niemal w progu, zatem nie miała daleko. Sięgnęła z szafki czerwony kubek z białym rantem oraz napisem „Ho, ho, ho” i uruchomiła ekspres do kawy.

– Tobie też zrobić?

– Głupie pytanie. – Usłyszała w odpowiedzi. – Z mnóstwem spienionego mleka. Tylko poproszę w innym kubku. Noszę renifery na stopach i to na razie wystarczy. Dopiero zaczął się grudzień.

– Nie pajacuj. Już po mikołajkach, więc nadszedł czas pełnoprawnej przedświątecznej gorączki.

– Za którą, delikatnie mówiąc, nie przepadasz – wtrąciła Lilianna.

– Ale przed którą nie mam dokąd zwiać, więc lepiej brać byka za rogi i powoli oswajać nieuniknione. Kiedy dziś odprowadziłam twoją córkę do przedszkola, w szatni powitała nas migająca choinka – oznajmiła Śliwa i wybrała dla przyjaciółki pozłacaną filiżankę wymalowaną w pyzate aniołki grające na wszelkich znanych światu instrumentach smyczkowych. – Dostaniesz gwiazdkowych muzykantów. Pamiątka po ciotecznej babci Apolonii, zatem nie wypada marudzić.

Lilka zaniechała oporu świadoma, że dyskusje z tą ekscentryczną świruską to jak walenie głową w mur. Wolała poruszyć bardziej atrakcyjny temat, idealnie korespondujący z wizją porannej kawy.

– Nela skitrała wczoraj za pudełkiem z musli ostatnie opakowanie delicji. Po-ziom-ko-wych.

– Rarytas. Zeżremy dziecku?

– Zeżremy. Dokupię nowe, zanim ją po południu odbiorę. Może się nie skapnie.

Wszystkie trzy od lat były uzależnione od ciastek, które dziewczynka nazywała z uporem „kółkami z gararetkiem”. Bez nich kawa i herbata wydawały się mieć niepełny smak. Taka zbiorowa słabość. Nieco zgubna, za to jaka przyjemna…

Kinga przystąpiła do produkcji cappuccino, nie szczędząc przyjaciółce złośliwości.

– Zrobiłaś sobie dzisiaj wolne z okazji otrzymania tej wiadomości? Zamierzasz deliberować nad nią aż do kolacji? Przez to nie poszłaś do biura? Ekscytuje cię jej pierwsza czy druga część?

– Zaplanowałam home office, zanim przyszedł mail, więc proszę mi tu nic nie insynuować – oburzyła się Grodzka. – Zachodzę w głowę, jak się powinnam zachować.

Śliwa na moment zamarła. Miała wrażenie, jakby otarła się o późnojesienne déjà vu.

– No patrz, znowu to samo. Całkiem tak jak rok temu. Zbliża się Boże Narodzenie, a ty dostajesz tajemnicze wezwanie z daleka, które nie wiadomo, czy olać, czy potraktować poważnie. Jedyna różnica jest taka, że dzisiejsza epistoła nie wonieje różami. Aktualny nadawca nadąża za postępem cywilizacyjnym.

Fakt. Poprzedni grudzień upłynął im w atmosferze niepokoju i tajemniczości w wyniku ręcznie kaligrafowanych listów od dziewięćdziesięciodwuletniej Poli Jezierskiej, która zapisała Liliannie w testamencie dom przy Małachowskiego w Łodzi wraz z przykazem roztoczenia pieczy nad wszystkimi podopiecznymi staruszki, od kotów poczynając, a na bezdomnym kloszardzie alkoholiku kończąc.

– Wtedy olałam i odżałować nie mogę. Gdybym od razu ruszyła tyłek, zdążyłabym poznać cioteczną babcię.

Niestety, nie było jej to dane. Rok temu mieszkała jeszcze w Suwałkach i stawiała bierny opór, gdy bliźniaczka nieżyjącej już babci Janki natrętnie namawiała ją na wyprawę do Łodzi. Kiedy Grodzka wreszcie zdecydowała się na wyjazd, okazało się, że staruszka właśnie zmarła, zabierając ze sobą do grobu fascynujące opowieści z czasów, gdy wraz z siostrą wchodziły w dorosłe życie pośród wojennej pożogi.

Lilianna, zniesmaczona burzliwymi odmętami swego suwalskiego życia uczuciowego i zawodowego, chętnie zapuściła korzenie w większej części odziedziczonej obszernej willi. Zamieszkała tam z córką i trójnogą hybrydą żbika z kotem, który panicznie bał się wszystkich ludzi poza Nelą. Miejsca było dość. Na piętrze mieściły się trzy wygodne sypialnie, a na dole salon z kuchnią, łazienka i sień oraz nieużywany pokój, w którym za życia sypiała cioteczna babcia. W teorii mógł służyć przygodnym gościom, lecz tacy się jak dotąd nie zjawiali. Na werandzie stołowało się i nocowało siedem ujętych w testamencie kotów. Drugą, mniejszą część posesji zajmował przybrany wnuk Apolonii – Tobiasz, oraz jego przychodnia weterynaryjna.

Kinga, której nie uśmiechała się samotność w Suwałkach, waletowała u przyjaciółki przez większość czasu, bo tylko dzięki jej towarzystwu znosiła z godnością długą nieobecność narzeczonego. Adam Wodniak, zwany przez znajomych Lewarkiem, przebywał bowiem od kilku miesięcy za kołem podbiegunowym, w Stacji Polarnej Hornsund na Spitsbergenie, i na jego powrót do kraju przyszła żona mogła liczyć dopiero latem. Ponieważ jej biuro mieściło się tam, gdzie akurat postawiła swojego laptopa, bez trudu zadomowiła się w jednej z sypialni na piętrze. Nadzwyczaj chętnie skupiała się na problemach Lilki, prawdziwych i urojonych, by nie tęsknić za Adasiem bez opamiętania między kolejnymi rozmowami przez Skype’a.

– W tym wypadku nie masz czego żałować. Nie grozi ci nowa znajomość, tylko odgrzewanie flaków. Nie włazi się dwa razy do tej samej rzeki, bo to głupota.

– Bredzisz.

– Chyba ty. Naprawdę chcesz wracać do tego, czego się z takim trudem pozbyłaś ze swojego serca i życia? – zaperzyła się Śliwa i postawiła obok przenośnego komputera dwie kawy oraz plastikowe korytko z biszkoptowymi krążkami w czekoladzie.

– Nie o to chodzi – wyjaśniła Lilianna, łapczywie chwytając swój kubek i parząc sobie język gorącym napojem. – Cholera, wrzątek. Heraklit z Efezu, kojarzysz gościa?

– Jak przez mgłę…

– Powinnaś wyraźniej, skoro go cytujesz. To ten sam, który twierdził, że wszystko płynie. Panta rhei.

– Mhm, pamiętam. I co z nim?

– Wykombinował tekst o tej rzece nie po to, żeby człowiek nie tarabanił się ponownie w tę samą kabałę. Chodziło mu o inny drobny fakt, że kiedy władujesz drugi raz kopyta w jakikolwiek, choćby najlichszy strumyk, to on już nie będzie taki sam jak poprzednio. Wszystko w nim się zmieni: woda, ułożenie kamyków na dnie, prądy itede. Kumasz? Każde nowe otwarcie jest czym innym. Dlatego bredzisz – podsumowała i wepchnęła sobie delicję do ust, kończąc nieco bełkotliwie: – Nie ma odgrzewanego bigosu. Zawsze powstaje nowa, nieco inna potrawa.

– Myślisz, że kiedy Adaś wróci, nasz strumyk też będzie inny?

– Trochę tak. Ty się zmieniasz, czekając na niego. On, pod wpływem przeżyć na wyprawie, tym bardziej nie zostanie taki sam.

– Nie wiem, czy mi się to podoba.

– Nikt cię nie pyta o zdanie. Tak się dzieje i koniec – zamknęła temat Grodzka.

– I ciebie teraz kusi to nowe otwarcie czy tam nowe żarcie, skoro mowa o bigosie? Głodna chodzisz czy jak? – zaatakowała Śliwa.

– Nie kusi. Wyjaśniam ci tylko znaczenie starożytnej sentencji.

– Skąd wyszperałaś taką rozległą wiedzę humanistyczną? O ile wiem, księgowych nie szkolą z łaciny, tylko z cyferek.

– Tobiasz lubi takie smaczki…

– A, Tobiasz – podchwyciła Kinga z nutką uszczypliwości, podmuchała piankę z mleka i ostrożnie upiła. – Kolejny kłopotliwy samiec. Zdaje się, że zebrałaś ich całą kolekcję.

Lilka ponuro pokiwała głową i ponownie przebiegła wzrokiem po tekście na ekranie.

– Muszę coś odpisać. Masz jakiś rozsądny pomysł? Z naciskiem na „rozsądny” – dodała i wyszczerzyła się w złośliwym uśmiechu.

Śliwa chwyciła ciastko, umiejętnie wygryzła z niego poziomkową galaretkę, a resztę odłożyła na talerz.

– Bujaj się – oznajmiła z zadowoleniem.

– Co? Dlaczego?

– Tak mu odpisz: „Bujaj się”. Ewentualnie możesz zaprosić go na święta, jeśli marzy ci się powtórka z poprzedniej Wigilii albo chcesz sobie zrobić nadzieję na ckliwe pojednanie. A nuż zmieni plany i raz w życiu rzuci wszystko dla ciebie.

– Powaliło cię?

– Lata temu i, chwała niebiosom, nadal nie mija. Muszę lecieć, Liluś. Mam za pół godziny spotkanie. Jingle Bells grzmi zewsząd niemal od Wszystkich Świętych, renifery odpalają wrotki i zbierają się do lotu, a moi klienci mają najwięcej głupich pomysłów zawsze na ostatnią chwilę. O bożonarodzeniowych reklamach powinni myśleć w sierpniu, a nie w grudniu.

Kinga była grafikiem reklamowym i kochała tę pracę, co absolutnie nie oznaczało, że nie lubiła sobie na nią czasem ponarzekać.

– Nie zostawiaj resztek delicji – mruknęła odruchowo Grodzka, ale przyjaciółka już jej nie słyszała, niknąc w półmroku sieni.

Lilka sprzątnęła wszystko ze stołu i wróciła do laptopa z zamiarem zabrania się do pracy. Ekran wygasł, więc wpisała na nowo hasło i znów zaatakował jej oczy otrzymany o świcie mail. Uznała, że jeśli odłoży tę sprawę na później, nie zdoła się skupić na fakturowaniu, a zajęć służbowych na to środowe przedpołudnie miała po kokardy, dlatego postanowiła dać sobie jeszcze kilka minut. Ostatni raz przeczyta wiadomość, odpisze to, co pierwsze wpadnie jej do głowy, i wreszcie odda się robocie. Powinna zdążyć ze wszystkim, zanim pobiegnie po Nelę do przedszkola. Potem aż do wieczora wolałaby skupiać się wyłącznie na dziecku.

Od: ar.grodzki1964@wp.pl

Do: mamanelilg@gmail.com

Temat: Koperta

Cześć, Lilka,

nie odzywałem się dawno, ale wiesz, jak jest. Ciągle coś się dzieje. Twoja siostra, od kiedy stała się nastolatką, okropnie zhardziała. W kółko pyskuje i rozrabia, nie chce się uczyć, tylko by z koleżankami latała. Ręce mi opadają. Ty chyba nie byłaś taka krnąbrna albo może już nie pamiętam. Prosiłem, żeby odpowiedziała na Twój ostatni mail, który wysłałaś jej w urodziny, ale odmówiła. W zasadzie Cię nie zna. Kiedy widziałyście się ostatni raz, nawet nie potrafiła jeszcze chodzić. W dodatku obraziła się, bo napisałaś do niej po polsku, a ona – powiem Ci szczerze – tak średnio rozumie. W domu rozmawiamy po angielsku z uwagi na Jane i jej dzieci. Takie koszty patchworkowej rodziny. Może powinienem był zadbać o polszczyznę Kate, gdy była młodsza. Teraz przepadło. Gdybyś miała ochotę do niej znów napisać, to po angielsku. Inaczej nie przeczyta.

Ale do rzeczy.

Dostaliśmy z Jane świetne propozycje pracy i wyprowadzamy się jeszcze przed końcem roku do Quebecu. Irlandię znam już od podszewki, czas na nowe wyzwania. Poza tym Kanada to piękny kraj i to w nim zamierzam się zestarzeć. Pakujemy się od tygodni. Dlatego skorzystałem z okazji i wpadłem na dwa dni do Polski, żeby załatwić kilka formalności. Wczoraj odebrałem dla mnie i Kate nowe dowody osobiste. Kto wie, czy się nie przydadzą. Z Ameryki będzie dalej i drożej przyjeżdżać. Nie było mnie tu dwanaście lat i jestem zaskoczony tym, jak się Suwałki zmieniły. Całkiem przyjemne miasto. Szkoda, że się wyprowadziłaś do Łodzi, zjedlibyśmy razem lunch i może poznałbym wnuczkę inaczej niż tylko ze zdjęć. No nic, trudno, niewykluczone, że kiedyś się uda.

Nasz obecny dom szykujemy do sprzedaży i przy sprzątaniu rupieci w garażu znalazłem kopertę z papierami twojego dziadka. Zdaje mi się, że matka, znaczy Twoja babcia, wepchnęła mi ją, gdy wyjeżdżałem z Polski w 2008 roku. Chciała, żebym zatrzymał tę pamiątkę po ojcu, ale ja go przecież prawie nie pamiętam. Trzy lata miałem, kiedy umarł na zawał. To nic wartościowego, nie ma nawet zdjęć – kilka dokumentów, mapa i list. Ojciec pisał piórem, całkiem wszystko wyblakło, brak mi cierpliwości, żeby to rozszyfrowywać, Kate nie da rady przez barierę językową. Pomyślałem, że może Ciebie to zaciekawi. Wspominałaś mi w mailu o tej korespondencji z Łodzi od ciotki, czy kto to tam był, więc może pójdziesz za ciosem.

Gdy udałem się do urzędu po dowody, trafiłem przypadkiem na Konrada Czyrejkę. Mówił, że nadal jesteście blisko, i zaproponował, że weźmie dla Ciebie tę kopertę. Daj znać, czy takie rozwiązanie Ci odpowiada, byle dziś do dziesiątej, bo potem gnam na lotnisko. Muszę wracać do Jane i dzieciaków.

Pozdrawiam

Tata

PS Dzwoniłem wczoraj wieczorem, ale chyba nie mogłaś rozmawiać…

Idiotyzm, pomyślała Grodzka, rany boskie, to mój ociec, a pisze do mnie jak do starej znajomej z dzieciństwa. Jak tu wierzyć w więzi rodzinne i w przyciąganie genów? Gówno prawda.

Dzwonił? Może i dzwonił, ale z jakiegoś obcego polskiego numeru. Cwaniak pewnie kupił na te dwa dni byle starter w kiosku, żeby się nie narażać na koszty. Tymczasem ona siedziała z Nelą oraz Tobiaszem w kinie, zaśmiewali się z kreskówki i obce połączenie zwyczajnie odrzuciła. Potem znów coś jej zamrugało w komórce, informując o nieodebranych rozmowach, ale jedli kebab i mała wytytłała sobie bluzkę sosem tysiąca wysp z kawałkami kurczaka…

Lilka nie widziała ojca od dwunastu lat, kiedy po śmierci żony spakował siebie oraz młodszą córkę i wyprowadził się do Irlandii, zostawiając własnemu losowi starą matkę oraz pierworodną ze świeżo zdaną maturą i rozpaczą w oczach.

W nosie z nim! Doskonale sobie poradziły!

Lilianna poczuła znajome nieprzyjemne coś, ni to drapanie, ni to drżenie, w okolicy żołądka, które od lat niezmiennie kojarzyło jej się z porzuceniem i osieroceniem. Zwykle starała się je zdławić, zatopić w kawie, względnie w dobrym winie, zagadać, zaśmiać, zakrzyczeć, więc także teraz, nie skupiając się dłużej na emocjonalnej stronie sytuacji, zerknęła szybko na zegarek. Dziewiąta czterdzieści pięć. Uff, czyli zmieściła się w czasie.

Zamrugała gwałtownie, poprawiła na nosie zsuwające się oprawki, siorbnęła spory łyk wystygłego już cappuccino i oparła palce na klawiaturze laptopa. Zaczęła pisać.

Od: mamanelilg@gmail.com

Do: ar.grodzki1964@wp.pl

Temat: Re: Koperta

Drogi Tato…

Nie! Żadne takie. Nie należy mu się taki wartościujący przymiotnik. Wykasowała i poprawiła nagłówek.

Tato,

chętnie zapoznam się z kopertą po dziadku. Nie przekazuj jej, proszę, Konradowi. Określenie, że jesteśmy blisko, to spore nadużycie. Nasz kontakt ogranicza się do tego, że płaci mi alimenty na dziecko. Okazał się tak samo beznadziejnym ojcem jak Ty…

Zawahała się i usunęła ostatnie zdanie. Za dużo w nim żalu. Nie był do niczego potrzebny. Żaden z tych facetów nie zasłużył na jakiekolwiek emocje z jej strony.

Prześlij kopertę pocztą lub kurierem na mój łódzki adres. Możesz to zrobić choćby z lotniska. Koniecznie podaj mi w mailu zwrotnym numer nadania.

Pozdrowienia dla Kate.

Znów edycja tekstu i poprawka ostatniego zdania.

Greetings for Kate.

Lilka

Dupa blada, pomyślała. Sięgnęła z komody paczkę chusteczek i wydmuchała nos. Kliknęła „Wyślij”, zamknęła przeglądarkę i zmusiła swój umysł, by na kilka godzin zatopił się w kojącym i bezpiecznym świecie rubryk, tabel i liczb.

2.

Na przełomie listopada i grudnia niesłabnący mrok otula ośnieżone zbocza gór wybijających się niczym czerniejące ostre piramidy nad monumentalny chłód jasnego lodu, zamarłą, ciągnącą się wzdłuż wybrzeża tundrę, na której jeszcze latem tętniło zaskakująco obfite życie, oraz wody fiordu i spływające ku nim jęzory lodowca.

Noc polarna gasi słońce nad całym Svalbardem wraz ze Spitsbergenem, największą wyspą tego archipelagu, na ponad sto dni w roku. Nie oznacza to, że na te długie oraz mroźne trzy miesiące cała okolica zamiera. W wodach arktycznych mórz i na lądzie zwierzęta toczą odwieczny bój o przetrwanie. W nielicznych miejscowościach, włącznie z największą z nich: Longyearbyen, oraz w Polskiej Stacji Polarnej Hornsund niespełna trzy tysiące ludzi także stawia czoła ciemności, mroźnym wiatrom i tęsknocie za dniem. Nie zapadają w zimowy sen, marazm, nudę ani w żadną z innych form ucieczki przed życiem. Wystawieni na trudy srogiego i bezlitosnego klimatu znajdują ukojenie w cieple kominka, pieca czy kaloryfera, fenomenalnych spektaklach polarnych zórz, poczuciu niezagrożenia korkami miejskimi oraz towarzystwie osób tymczasowo najbliższych, bliskich lub chociażby nieobcych i przyjaznych, jeśli tych z pierwszej i drugiej kategorii nie ma akurat pod ręką.

Adam Wodniak, członek czterdziestej trzeciej wyprawy polarnej na Spitsbergen, przebywał w Arktyce już od wiosny i całkiem nieźle sobie radził. Jako mechanik, spec od silników, elektrotechnik i złota rączka wspierał działania rodzimych naukowców zgłębiających zjawiska hydrologiczne, geofizyczne, klimatyczne, meteorologiczne i wszelkie inne, jakie tylko mogłyby lub nie mogłyby przyjść laikowi do głowy. Adam nie wnikał w istotę badań i pomiarów. Dbał o to, by wszystko działało bez zarzutu i by techniczna niedyspozycja sprzętu nie zagrażała życiu, pracy i komfortowi uczestników wyprawy. Ponadto postanowił skupić się na drobnych wyzwaniach remontowych, na które zwykle brakowało w stacji czasu. Lubił taką robotę. Znacznie lepiej pochłaniała czas niż gry planszowe, oglądanie filmów czy uwielbiana przez pozostałych zimowników konsola. Poza tym dawało się przy pracy słuchać audiobooków, a Wodniak przepadał za tą formą obcowania z książką.

Nadeszło późne popołudnie, choć w praktyce nie miało to żadnego znaczenia, bo za oknem i tak nieustannie panowały ciemności. Nie egipskie, bo na te było zbyt mroźno, raczej podbiegunowe i niespecjalnie przejrzyste. Niebo zasnuwały chmury, separując zmarzniętą ziemię nawet od blasku księżyca. Prószył lekki śnieg. Jak miała w zwyczaju określać to Kinga: „Pizgało złem”. Adam usiadł na łóżku w swoim pokoju z laptopem na kolanach. Plecy oparł o boazerię, chwycił w dłoń kubek herbaty z imbirem i połączył się przez Skype’a z narzeczoną.

– Widziałam najnowszy stacyjny post. Podobno niedźwiedź wam się kręci pod drzwiami – rzuciła w ramach powitania, z lekką nutką pretensji.

Zdjęcie, które zobaczyła na Facebooku, zdążyło ją zmrozić do kości. Sztuczne światło lamp rozjaśniało żółtym, choć niewielkim kręgiem biel bezpośrednio sąsiadującą z budynkiem mieszkalnym. Za nią panowała niepodzielnie noc. W tej skromnej iluminacji przechadzał się majestatycznym krokiem ogromny i z pewnością głodny niedźwiedź polarny w kolorze przybrudzonego śniegu, o łapach tak potężnych, że jednym ich machnięciem bez trudu powaliłby zawodnika sumo, a co dopiero zwykłego samochodziarza, wprawdzie przyjemnie dla oka wyrośniętego i zbudowanego, jednak w zakresie ludzkich wymiarów mieszczącego się w granicach szeroko pojętej przeciętności. Śliwa była przekonana, że potwór przydreptał nad fiord tylko po to, by skonsumować jej narzeczonego, i żadne logiczne argumenty nie miały szansy do niej trafić.

– Często przychodzą. Czy to nasza wina? Nie zapraszamy ich przecież. – Potencjalny posiłek niedźwiedzia próbował się bronić.

– Może wywalacie resztki jedzenia na kompost albo pies roznosi po podwórku kości z obiadu…

– Kinia, daj spokój. Jesteśmy tu wszyscy dorośli i nie mamy skłonności samobójczych. Mieszkamy w parku narodowym, misie też i wolno im spacerować, gdzie chcą. Są u siebie znacznie bardziej niż my. Po to mamy w budynku siedmioro drzwi wejściowych, żeby nie wchodzić im w drogę i móc łatwo zwiać. Nie musimy im się pchać do paszczy. Nie przeginaj.

– Po prostu martwię się o ciebie – spuściła nieco z tonu.

– Rozumiem i naprawdę to doceniam – powiedział ciepło i spróbował złowić na ekranie jej wzrok.

Pożałował, że nie może chwycić jej dłoni i przycisnąć do ust. Zresztą nie tylko dłoni… Ech, tęsknota to znacznie większe wyzwanie niż trudy życia w arktycznym klimacie.

– To ty zrobiłeś tę fotkę na Fejsa? Wylazłeś dla takiej błahostki na dwór? – atakowała dalej.

– Dzisiejsza sesja z gościem należała do Marty. Pstrykała z okna.

– Czyli nie wychodziłeś?

– Oczywiście, że wychodziłem. Nawet więźniów wypuszcza się na spacerniak – zażartował, lecz nie raczyła podchwycić konwencji.

– Sam?

– Nikt się nie rusza za próg sam. To niebezpieczne.

– Po co się pchałeś na mróz? Ciasno wam w chałupie? Konieczne są te łazęgi po ćmoku?

Siedziała przy biurku. Ręce trzymała z dala od komputera, splótłszy je sobie na piersi. Jej narzeczony poczuł się jak na rozprawie sądowej, na której oskarżony musi radzić sobie sam, bo nie przyszło mu wcześniej do głowy, żeby wynająć adwokata. Dla dodania sobie animuszu napił się herbaty. Imbir przyjemnie zaszczypał go w język.

– Z ćmokiem nie jest tak źle. W obejściu non stop palimy światła. Odróżnię budkę meteo czy ceilometr od dzikiego zwierza.

– Co to jest ceilometr?

– Takie pudło z laserem, który przebija się przez wszystkie warstwy chmur. Pokazuje ich podstawę, aerozole i…

– Aerozole?

– No tak. Te wszystkie drobinki w powietrzu, które nie są cząstkami wody. Jakoś tak. O szczegóły musiałbym dopytać któregoś z meteorologów: Gochę, Martę albo Trevora. Mam iść?

– Nie, daj spokój, tyle mi wystarczy.

Wodniak odetchnął z ulgą, choć widniejąca w oknie rozmowy dama wciąż groźnie marszczyła brwi, co sugerowało, że dalej powinien zeznawać.

– Poza tym nie poszedłem na żadną łazęgę – wrócił do zasadniczego tematu. – Najpierw musieliśmy wykopać tunel, bo w nocy nawiało nam śniegu i zasypało drzwi grubo powyżej pasa. Na szczęście dwa wejścia otwierają się do środka. Potem odwiedziłem agregaty prądotwórcze, muszę je regularnie kontrolować, bo bez nich zostalibyśmy w czarnej dupie, i to dosłownie. Przecież wszystko działa na prąd, nawet ogrzewanie. Wyłączyłem jeden, uruchomiłem drugi. Pracują naprzemiennie, akurat dziś wypadła im zmiana warty. Na koniec ładowałem śnieg z zaspy do zbiornika na wodę. Też żadne dziwo, codziennie to robimy.

– Z jakiej zaspy? Mówiłeś, że wozicie lód przyczepą z fiordu. Traktorem! Śmiałam się, że kręcicie nowe odcinki Rolnik szuka żony – wytknęła.

Lewarek parsknął śmiechem.

– Kręciliśmy. Zanim napadał śnieg, korzystaliśmy z tego, że lodowiec się cieli i oderwane bryły podpływają do brzegu. Teraz zamknęliśmy sezon na rolnika. Zrobiło się łatwiej i źródło słodkiej wody poniewiera się tuż pod naszymi nosami. Samo się gromadzi w wielką hałdę obok włazu. Wystarczy, że capniemy łopaty. Wrzucamy śnieg do zbiornika w kilku chłopa, dziewczyny w środku to przepychają, żeby się nie przytkało, i w kwadrans robota z głowy. Topi się samo za pomocą grzałki.

– Nie brzydzicie się pić takiej roztopionej brei? W to może nasikać lis polarny albo renifer!

– Skarbie, nie dramatyzuj. Tu działa cały system oczyszczania. W śniegu trafiają się różne cuda, choćby kawałki zmarzniętej tundry. Pijemy głównie zapasy mineralnej z Polski, bo pozyskana przez nas woda ma zbyt ubogi skład. Za to do kąpieli, prania czy zmywania nadaje się doskonale.

– Mhm – mruknęła nieco uspokojona Śliwa.

Sięgnęła po ciastko z talerza i z dużą wprawą wygryzła z biszkoptu galaretkę. Oblizała palce, a potem wargi. Adam poczuł dwa jednoczesne ukłucia: w sercu i podbrzuszu. Ledwo się powstrzymał, by nie jęknąć. Zamiast tego zapytał:

– A co u ciebie?

– Co ma być? Nic. Ja prowadzę nudne i monotonne życie.

– Nie wierzę. A te wszystkie deadline’y, researche, zlecenia na cito? Do tego spotkania ze zleceniodawcami lub współpracownikami po knajpach, hektolitry prosecco i służbowe taneczne imprezy bez mojego udziału, przez które zawsze się bałem, że ktoś mi cię poderwie? – W jego głosie pobrzmiewała lekka ironia, jakby wyłuskana z dawnego żalu o hulaszczy tryb życia bliskiej sercu kobiety.

– Nie chodzę już na żadne imprezy – poinformowała dobitnym tonem. – W każdym razie rzadko. Wino pijam głównie w domu. Chyba wyrosłam z balangowania.

– To krzepiąca wiadomość, choć wydaje się nieprawdopodobna. Podpytam dla pewności Lilkę – oświadczył i w oknie czatu wysłał emotikon z wytkniętym językiem, a potem do kompletu serduszko.

Kinga prychnęła z niezadowoleniem, więc szybko porzucił tę kwestię.

– Tak czy siak, żyjesz bardziej kolorowo. Wychodzisz do ludzi, robisz zakupy, jeździsz Bydlakiem.

– Bydlakowi coś stuka nad lewym kołem – doniosła i uraczyła się kawą z kubka.

Nad górną wargą został jej wąski pasek z mlecznej pianki, a Adam poczuł gwałtowną chęć, by zlizać go czubkiem języka lub chociaż obetrzeć palcem.

– Podjedź gdzieś na kanał, niech ci go przetrzepią. Przegląd masz dopiero wiosną, nie czekaj do tego czasu.

Stary volkswagen new beetle, którego Kinga uparcie nazywała Bydlakiem, zazwyczaj działał bez zarzutu, poddawany regularnym kontrolom w suwalskim warsztacie samochodowym Wodniaków. Adam czuł się odpowiedzialny za bezpieczeństwo narzeczonej niezależnie od tego, na jakiej szerokości geograficznej przebywał.

– Tak jest, doktorku – przytaknęła i wyszczerzyła się w uśmiechu. – To co dziś robiłeś poza mrożeniem sobie tyłka na dworze?

– Wielkie mi mrożenie. Zaledwie sześć stopni na minusie. Podczas nocnych miesięcy każdy dzień mija niemal tak samo, serio. O ile nie wypadnie mi dyżur albo ktoś z nas nie obchodzi akurat urodzin lub imienin, do wyboru jest tylko kilka opcji poza robotą: na zmianę książki, siłownia, planszówki, konsola, filmy, klocki Lego…

– Bawicie się klockami?

– Nooo, ba. Ostatnio Gocha z Mikim wymyślili nową rozrywkę. Szkicują kredkami modele samochodów, a potem każą nam budować według nich. Gocha ma dobrą rękę i umie rysować, Miki tworzy bazgroły obłąkańca, które nie przypominają nawet wytworów motoryzacji, ale śmiechu jest przy tym co niemiara i czas szybko leci. Żartujemy, że zanim wrócimy do Polski, Miki z pewnością dostanie propozycję pracy od BMW albo General Motors.

– On ma na imię Mikołaj?

– Nie. Uwielbia kreskówki z Myszką Miki i zamęcza nas nimi do porzygu. Gocha go tak kiedyś przezwała i zostało…

– Ciągle tylko Gocha i Gocha albo ta druga, jak jej tam? Marta… – zirytowała się Kinga i nerwowym gestem poprawiła ciemną grzywkę.

Wodniak nastawił się psychicznie na odparcie kolejnego ataku. Uśmiechnął się, opróżnił swój kubek do dna i sięgnął po żartobliwy, nieco zaczepny ton.

– Kiblujemy tu w dziesięć osób. To normalne, że o nich gadam. Stali się dla mnie jak rodzina, zarówno panowie, jak i obie dziewczyny. O co ci chodzi? Jesteś zazdrosna?

– Jestem. Ta Marta wygląda na zdjęciach cholernie ładnie – wyznała Śliwa i jej szczerość może by go rozbroiła, gdyby nie słyszał tego wyznania po raz setny.

– Obie są ładne. Czy to zbrodnia? Rany, Kinia. Nie mieszkam w siedlisku rozpusty. Gocha zostawiła w Polsce chłopaka, prawie narzeczonego, a Marta przyjechała tu z mężem. To Lucky, nasz geodeta, a przy okazji kierownik wyprawy.

– Czemu Lucky?

– Właśnie dlatego. Nie dość, że załapał się na przygodę życia na Spitsbergenie, to jeszcze trafił tu razem ze swoją kobietą. Szczęściarz. Ma się do kogo przytulić i nie tęskni tak cholernie jak ja.

– Cycki mnie bolą przez ciebie i brzuch. Niedługo oszaleję. Nie umiem żyć bez seksu – mruknęła Kinga, przygryzła dolą wargę i zacisnęła dłonie na piersiach.

Krótka bluzka podciągnęła się nieco i oczom polarnika ukazał się nagi pępek narzeczonej. Lewarek zmełł w ustach przekleństwo i wyznał:

– Żebyś wiedziała, co mnie boli…

– Dobrze ci tak – odparowała i obciągnęła materiał, nagle udając zawstydzoną pensjonarkę. Niewiele mu to pomogło, zwłaszcza że nie dała narzeczonemu dojść do słowa. – Sam zdecydowałeś się na ten wyjazd, i to za moimi plecami. To był twój wybór, nie mój. W dodatku na tak długo. Tyle, ile trwa ciąża żyrafy, psia mać. Tak mi rok temu wyliczałeś, pamiętasz? Też wymyśliłeś! Skąd żyrafa w Arktyce? Idiotyzm. Nie wystarczyłaby ciąża niedźwiedzia polarnego? Sprawdziłam w Wikipedii. To siedem, osiem miesięcy. Za chwilę miałabym cię z powrotem pod ręką. W zasadzie mogłabym już się szykować…

– Do zrobienia mi kolejnej awantury?

– Chociażby… Ale nie tylko. Przynajmniej wiedziałabym, po co golę nogi i…

Nie wytrzymał. Jak zwykle ustąpił. Pokonała go tym, co mówiła, jak wyglądała i jak bardzo mu jej brakowało. Sam nie wiedział, czy trudniejsze są dla niego te długie miesiące rozstania, czy wideorozmowy, które nie dawały rady zasypywać rosnącego kanionu niedoborów bliskości, za to coraz częściej kończyły się sprzeczką lub, co gorsza, łzami jego narzeczonej. Powtarzał sobie bez końca, że miał prawo tu przyjechać. W gruncie rzeczy ona też się z nim zgadzała i potwierdzała, że słusznie skorzystał z szansy, jaką dostał od Instytutu Geofizyki PAN, kiedy wciągnięto go na listę uczestników wyprawy. Jednak gdy do głosu dochodziły emocje i zagłuszały rozsądek, oboje stawali się bezradni.

– Kocham cię i dla mnie ty jesteś najpiękniejszym przedstawicielem gatunku ludzkiego na tej planecie. Masz pełne prawo do tęsknoty, a nawet złości na mnie, że wyjechałem, ale zazdrość jest nieuzasadniona. Dziewczyny chodzą tu poubierane jak foki, bo niby w domu ciepło, ale przy stopach nawet o kilkanaście stopni mniej niż na wysokości twarzy.

– Dlaczego?

– Przecież nie ma tu fundamentów. Chałupa stoi na betonowych podpórkach i pod podłogą beztrosko hula wiatr. Dlatego nasze panie nie noszą kiecek ani dekoltów do pasa. Różnią się od nas tylko tym, że nie biorą udziału w konkursie na to, kto zapuści dłuższą brodę. Nie traktuję ich inaczej niż kumpli. Za to brakuje mi twoich nóg, piersi, brzucha, ust, pośladków…

– Przestań, bo… – jęknęła tym razem Śliwa i przerwała, odwracając się do drzwi, w których niespodziewanie pojawiło się dwoje intruzów.

Wyglądali nietypowo i z pewnością stanowili jedyny w swoim rodzaju tandem. Dziewczynka w zielonym dresie trzymała pod pachą pudełko z grą planszową i wyglądała jak mały elf. Na pierwszy rzut oka uwagę zwracały przede wszystkim jej niski wzrost i nieproporcjonalnie duża głowa. Wyjątkowo krótkie ręce i nogi zaburzały typowe proporcje pięciolatki. Mierzyła jedynie osiemdziesiąt pięć centymetrów, za to każdy z nich emanował niespożytą energią. Mutacja genu, która skutkowała achondroplazją, wpływała na praktyczną stronę jej codziennego życia, jednak nie ograniczała w najmniejszym stopniu żywiołowości ani tendencji do tego, by iść przez życie przebojem i nie przejmować się drobiazgami. Największą idolką Neli była jej ciotka. Choć nie miały wspólnych korzeni ani antenatów, mała usiłowała we wszystkim wzorować się na Kindze, przejmując od niej zarówno pożądane zachowania, jak również niezbyt parlamentarne odzywki oraz gesty. W Lilce ta komitywa wywoływała niekiedy czułość i wzruszenie, lecz częściej zgrzytanie zębów i gwałtowną chęć dokonania mordu na przyjaciółce.

Obok elfa stał futrzasty, bury i pręgowany zwierz o imieniu Eastwood. Jego bagaż genetyczny łączył w sobie zarówno cechy kota, jak i żbika ze znaczną przewagą tego drugiego, przynajmniej w zakresie powierzchowności. Sięgał dziewczynce niemal do pasa i chodził za nią jak pies. W przeszłości doświadczył traumy, która sprawiła, że stracił jedną z tylnych łap oraz zaufanie do ludzi. Z ciężkich obrażeń wylizał się dzięki uporowi Apolonii Jezierskiej i przychodni weterynaryjnej jej przybranego wnuka. Z niewiadomych przyczyn Eastwood wyłączył z kręgu osób obdarzanych wrogą pogardą jedynie Nelę. Przyjaźnili się od blisko roku, czym wzbudzali zazdrość pozostałych domowników. Teraz zgodnie omietli pokój wzrokiem, po czym pięciolatka ruszyła raźno do przodu, zostawiając pupila w tyle. Podciągnęła się na tapczan i wprost z niego przeszła na kolana Śliwy. Wepchnęła głowę przed kamerę.

– Cześć, wujek.

– O, cześć, Nela – ucieszył się szczerze Wodniak, bo rozmowa z narzeczoną brnęła w wybitnie niewygodne rejony.

– Nagadaliście się? Nagadaliście, bo mama prosiła, żeby ciocia przyszła na-tych-mias-to-wo i powiedziała łaskawie, gdzie wetknęła brazylię.

– Co wetknęła? – zdziwił się Adam.

– Brazylię. To taka zielona przyprawa, nie wiesz? Na kolację jemy dziś zapiekanki, a ser bez brazylii smakuje jak srajtaśma. Tak mówi ciocia.

– Bez bazylii. Brazylia to taki kraj – poprawił ją, usiłując zachować powagę.

– Nieprawda. Chyba wiem, co jest potrzebne do zapiekanek. Znam się na tym. A ty się nie znasz, bo pojechałeś na mrozidupny koniec świata. Tak mówi…

– Ciocia, tak wiem – wszedł jej w słowo.

– No właśnie. Za to możesz zagrać ze mną w chińczyka. Zagrasz?

– Zagram.

– To bierz swoją kostkę.

Posłuchał chętnie, a pięciolatka rozlokowała na biurku przed laptopem planszę i ustawiła dwa pionki na stanowisku z napisem „Start”. Żbik przysiadł w kącie i udając, że nie obchodzi go to, co się dzieje w pokoju, w skupieniu wgapiał się we wzór na tapecie. Dziwne kropki na kremowym tle wyglądały jak muchy. Drażniły go, więc rozważał, czy warto pacnąć je łapą.

– Wolisz być białym czy niebieskim? – spytała dziewczynka i od razu zastrzegła: – Ja wybieram niebieski.

– To dla mnie zostaje biały jak śnieg – odparł Adam i próbował wyłowić twarz narzeczonej zza okrągłej roześmianej buzi ozdobionej mnóstwem kolorowych spinek i dwiema kitkami związanymi z cienkich płowych włosów.

Kinga wychyliła się, cmoknęła do niego w powietrzu i ułożyła z palców kształt serca. Lewarek puścił do niej oko. Uniosła Nelę pod pachy, wstała z krzesła, posadziła dziewczynkę z powrotem i powiedziała, ubierając głos w wyjątkowo niską barwę, która z pewnością nie była skierowana do dziecka:

– Ograj wujka, a ja znajdę mamie tę brazylię i pójdę pod prysznic. Długi, gorący, z dużą ilością śliskiego mydła i piany. Potem wysmaruję się balsamem od stóp do głów.

– Żeby mieć gładką skórę? – upewniła się mała, przesuwając swój pionek o sześć pól do przodu, choć na kostce po pierwszym rzucie widniało tylko pięć oczek.

Ręka jej nawet nie drgnęła, a twarz pozostała pokerowa.

– Gładką i miękką – potwierdziła mściwie ciotka i zwiała na parter, nieco zbyt mocno trzaskając drzwiami.

Eastwood skomentował to niechętnym prychnięciem, po czym nie wytrzymał i bezszelestnie zaatakował te wredne czarne kropki na tapecie.

Adam pokornie przyjął cios i rzucił swoją kostką. Ech, jeden. Nela uśmiechnęła się triumfalnie i przestawiła biały pionek na planszy.

– Kiedy wrócę do kraju, to się z nią policzę – wymamrotał bezgłośnie polarnik. – Odpowie mi za każdy taki numer.

Nie miał na myśli Neli. Na jej kostce, tym razem całkiem uczciwie, wypadło sześć.

3.

Tobiasz Podkrólewicz był spokojnym człowiekiem, który sporo w życiu przeszedł i dawno przestał oczekiwać fajerwerków i cudów. Skończył trzydzieści siedem lat i zdążył posiwieć na brodzie pojedynczymi pasmami wybijającymi się pośród zarostu, a mimo to latami się nie golił. W jego ciemnej czuprynie, o dziwo, próżno było szukać srebrnych nitek, za to nosił ją zwykle nieco przydługą, tak że zakrywała uszy i zahaczała o kołnierze koszul i marynarek. Brwi miał wyjątkowo obfite, krzaczaste, uparcie zrastające się nad nosem. Co jakiś czas przycinał całą szczecinę, by nie wyglądać jak jaskiniowiec, i przez kilka tygodni wydawał się znacznie młodszy i przystojniejszy, dopóki znowu nie zarósł. Poza tym twarz miał przeciętną, choć nieszpetną, wzrost średni i zadbaną sylwetkę świadczącą o zamiłowaniu do wysiłku fizycznego, bez skłonności atletycznych.

Zajmował mniejszą część domu przy ulicy Małachowskiego, sąsiadując z Lilianną. Na wspólnym ganku znajdowało się dwoje drzwi: te na prawo prowadziły do mieszkania, które Grodzka odziedziczyła po ciotecznej babci Apolonii, a te po lewej starsza pani oddała w użytkowanie Tobiaszowi, którego przywykła traktować od dziecka jak wnuka, choć formalnie nie łączyły ich żadne więzy krwi. Wychował się tu i po prostu się zżyli.

Na parterze Podkrólewicz urządził gabinet, w którym leczył osiedlowe psy, koty, kanarki i chomiki, włącznie ze żbikiem Neli. Z poczekalni wiodły wąskie schody na piętro, na którym weterynarz urządził swoje kawalerskie lokum – przestronny salon z aneksem kuchennym i oddzielonym niską ścianką kącikiem sypialnym. Do tego spora łazienka z dużą wanną, pralko-suszarką i podwieszonym nad nią głośnikiem. Tobiasz lubił relaksować się w kąpieli przy dobrej muzyce. Uważał, że to pomieszczenie ma doskonałą akustykę, a ponieważ mieszkał sam, więc miał prawo do takich ekstrawagancji. Nikomu nie przeszkadzało, gdy godzinami siedział w wodzie, dolewając gorącej, gdy stygła, i wyśpiewując wraz z Wiesławem Michnikowskim: „Już kąpiesz się nie dla mnie w pieszczocie pian”. Tak, gust muzyczny też miał nietypowy jak na swój wiek, ale prawdę mówiąc, nie przejmował się dokumentnie, co inni o nim myślą. Uwielbiał Kabaret Starszych Panów i nie uważał tego za cechę, której powinien się wstydzić.

Deszczowy sobotni świt z wolna przekształcał się w senne niżowe przedpołudnie, już bez opadów. Tego dnia na dole urzędował Michał – zatrudniony na pół etatu asystował przy poważniejszych zabiegach i nieco odciążał właściciela gabinetu, skracając jego tydzień pracy do komfortowych pięciu dni w tygodniu.

Podkrólewicz, korzystając z wolnego weekendu, stał przy komodzie pod oknem nago, z wilgotnymi włosami, bez ruchu, jak zaklęty w kamień, z miną umęczonego herosa. Rękę przewiesił przez opartą na sztorc o ów mebel deskę do prasowania, na której piętrzył się stos koszul. Zapomniany i wzgardzony ręcznik zsunął mu się z ramienia i ścielił się u jego stóp. Mężczyzna wyglądał jak uosobienie starożytnej rzeźby Heraklesa Farnezyjskiego, a raczej wyglądałby, gdyby nieco częściej chodził na siłownię i nie trzymał w ręce całkowicie współczesnej ramki ze zdjęciem.

Zawiesił wzrok na widniejącym po drugiej stronie ulicy silnie zadrzewionym parku Trzeciego Maja. Szeroką alejką wolno biegła wysportowana zgrabna dziewczyna. Mogła mieć ze dwadzieścia lat, a jeśli nawet nieco więcej, to i tak była zdecydowanie młodsza od Tobiasza. Młodsza, ładniejsza i z pewnością mądrzejsza. To ostatnie wydało mu się oczywiste, gdy zauważył, że z nosem tuż przy jej nodze truchta krok w krok kremowy golden retriever, doskonały przedstawiciel swej rasy, imponującej urody i zapewne także inteligencji, biorąc pod uwagę jego zachowanie podczas joggingu. Biegaczka co jakiś czas przystawała, by wykonać kilka energicznych ćwiczeń gimnastycznych, a jej pupil natychmiast przysiadał i przeczekiwał przystanek spokojny niczym sfinks. Żadne tam latanie po krzakach, merdanie ogonem do mijających go ludzi czy obwąchiwanie tyłków obcym psom. Chromolił niskie rozrywki. Dziewczyny, która wybrała tak niezwykłego pupila i w dodatku potrafiła go doskonale ułożyć, nie można uznać za idiotkę.

Weterynarz westchnął ni to z zazdrością, ni to z zachwytem. Zdecydowanie powinien sprawić sobie psa. Towarzysz z gatunku Canis familiaris stanowiłby idealne wypełnienie jego potrzeb towarzyskich. Od zawsze marzył o takim przyjacielu, lecz nigdy nie miał na to szans. Babcia Pola wprawdzie kochała wszystkie zwierzęta, ale koty miały u niej bezwzględne pierwszeństwo, a gdzie stado Felis catus Poli Jezierskiej, tam szczekający kompan nie miał czego szukać. Tymczasem Apolonia nie żyła już od roku, a jej przybrany wnuk dopiero tego ranka wpadł na pomysł, żeby wreszcie dać upust swoim pragnieniom z dzieciństwa. Miałby przynajmniej stałego partnera do joggingu. Jak widać za oknem, taka opcja się sprawdza. Starał się truchtać co najmniej trzy razy w tygodniu po minimum pięć kilometrów, słuchając przy tej okazji muzyki albo zwyczajnie oddając się rozmyślaniom, bo jego kumple preferowali inne formy ruchu. Z rzadka tylko spotykał się z Wojtkiem Rawickim, choć ten coraz częściej wykręcał się brakiem czasu. Miał od groma zajęć, znacznie bardziej absorbujących od krążenia po parku z zarośniętym jak małpa weterynarzem.

Kilka razy, jeszcze latem, Podkrólewicz próbował namówić Lilkę na serię rundek po alejkach, ale kończyło się to totalnym fiaskiem. Twierdziła, że takie dreptanie bez celu to koszmarna nuda, a przy Neli musi się tyle nabiegać, że ma tej rozrywki aż nadto. Nie potrafił ukryć rozczarowania. Kiedyś wymsknęło mu się, że Joanna uwielbiała jogging, i wówczas atmosfera zmieniła się w absolutny kwas. Tego dnia rozstali się w obustronnym poczuciu porażki z wrażeniem, że wspólny tandem raczej nie dowiezie ich w żadne strategiczne życiowo miejsce. Z Joanną nigdy mu się to nie zdarzało.

No właśnie, Joanna…

Odkleił wzrok od okna i spojrzał na zdjęcie. Smukła, ładna i bardzo młoda dziewczyna o jasnych kręconych włosach, upiętych w luźny kok opadający na plecy, stała nad morzem, przy wysokim kredowym klifie, trzymając na wyciągniętych, otwartych dłoniach kolorowe kamyki i muszle. Śmiała się, a promienie słońca ześlizgiwały się po jej opalonej na kolor dojrzałej brzoskwini skórze. Miała na sobie szorty i koszulkę na wąskich ramiączkach, a na nogach porządne traperskie buty, dzięki którym nie groziło jej skręcenie kostki, bo plaża stanowiła istne wysypisko kamieni.

Podkrólewicz pamiętał, kiedy zrobił to zdjęcie. Wybrali się na wycieczkę po Rugii i utknęli w parku narodowym Jasmund, oszołomieni urodą tamtejszego wybrzeża. Chwilę wcześniej się oświadczył. Na palcu dziewczyny tkwił skromny pierścionek zakupiony ze studenckiego stypendium. Szkoda, że go nie widać na fotografii. Już nigdy nikt go nie zobaczy. Pochowali ten kawałek złota razem z nią. Pół roku przed ich zaplanowanym ślubem naćpany do granic możliwości kierowca dacii logan postanowił, że wciśnie gaz do dechy; w środku miasta, nie bacząc na pasy, po których dziewczyna szła przywitać się z narzeczonym. Tobiasz czekał po drugiej stronie jezdni i wszystko widział jak na dłoni. Dla pieszych świeciło się zielone światło, padał śnieg, Joanna niosła duży karton z capricciosą na podwójnym cieście, którą planowali zjeść na kolację. Uderzenie wybiło karton w górę tak, że poszybował wprost na pośniegowe błoto przy krawężniku. Joanna nie zdążyła zostać żoną Tobiasza. Do dziś się wzdrygał, gdy ktoś proponował mu pizzę, choć od tamtych zdarzeń właśnie mijało trzynaście lat.

Odstawił zdjęcie na miejsce. Nie czuł już tego rozdzierającego bólu, który pozbawiał siły do życia, tak jak kiedyś. Nie ogarniała go chęć, by wyć, tłuc głową w ścianę lub wybiec na ulicę i walić pięściami w każdego, kto się nawinie. Nie roztrząsał bez końca niesprawiedliwości, z jaką wiatr wiał mu w oczy, bo nie dość, że nie miał ojca i matki, to jeszcze odeszła Joanna. Czasem tylko coś nagle budziło w nim wspomnienia i wywoływało może nawet nie smutek, a zwykłe ciepłe rozrzewnienie. Był pewien, że odchorował już tę stratę, choć poza krótkim i nieudanym małżeństwem z Brygidą nie zdołał związać się na stałe z żadną kobietą. Nawet nie miał na to ochoty i nie rozważał takiej możliwości do czasu, gdy poznał Lilkę. Teraz wciąż nie był przekonany, czy tego chce, choć kilka razy wyświetliła mu się w głowie mglista wizja rodziny.

Powkładał do zmywarki naczynia po śniadaniu, założył lekki sportowy strój i zbiegł po schodach. Zajrzał do Michała, podrapał za uchem jamnika przerażonego perspektywą szczepienia przeciw wściekliźnie i skinął na powitanie głową facetowi, który z nim przyszedł. Narzucił kurtkę, sprawdził, czy ma w kieszeni telefon i klucze, po czym wyszedł na ganek. Powietrze przesycała wilgoć i pachniało raczej końcem października niż początkiem grudnia. Jedynie nagie gałęzie drzew przypominały swą surowością, że etap złotej polskiej jesieni się zakończył. Temperatura sięgała niemal dziesięciu stopni i uparcie sprzeczała się z kalendarzem. W kałużach utrzymujących się od porannego deszczu odbijały się blade promienie słońca.

– Dzień dobry, panie Tobiaszku. – Zza płotu dobiegł chrapliwy głos. – Pan się nie gniewa, co? Pan mi daruje.

Nad ogrodzeniem ukazała się wściekle czerwona czapka z napisem „Widzew 1910” i równie czerwony nos. Na widok starego wychudzonego kloszarda w znoszonych łachach, o rysach twarzy naznaczonych wieloletnim pijaństwem, Podkrólewicz przewrócił oczami i mimowolnie się skrzywił. Dlaczego akurat dziś? Nie był przekonany, czy ma ochotę na spotkanie z kimkolwiek, a szczególnie z tą parodią kibica. Wprawdzie to nie te czasy, kiedy kolejne rocznice śmierci Joanny spędzał nawalony w sztok, jednak humor mu zbytnio nie dopisywał i odczuwał mniejszą odporność na kłopotliwych gości. Mimo to zebrał się w sobie, by nie brzmieć opryskliwie.

– Panie Władziu, pan sam powinien się na siebie gniewać. Tym, co pan nawywijał, największą krzywdę zrobił pan sobie – oznajmił, wyłuskując z siebie deficytowe pokłady cierpliwości i empatii.

Wolnym krokiem ruszył do furtki przekonany, że chwilowo może zapomnieć o bieganiu po parku. Tego nieszczęśnika należało zdrowo obsztorcować. Babcia Pola pomagała mu latami, ale zawsze wytykała każdy ciąg, w który wpadał, i odmawiała wsparcia, gdy pojawiał się pod jej domem nietrzeźwy. We wnuku zdążyła zaszczepić identyczną postawę wobec obszarpańca.

– Niby tak. Po prawdzie to mi wstyd. Mam słabą wolę. Dobrze wiem, że tyćko nabroiłem i wywołałem takie tam… pierepałki.

– Tia, drobniusieńkie – sarknął weterynarz.

– No… chyba… Te trzy sasanki pewnie się zbiesiły na pijaka.

– Sasanki?

– No, Nelcia, pani Lilka i jej przyjaciółka z ciętym ozorem. Nie odpuszczą i zadziobią na śmierć. Ajajaj!

– Sam pan piwa nawarzył – podsumował zrezygnowany Podkrólewicz. Otworzył kurtuazyjnie furtkę, żeby wpuścić gościa, choć nie miała zamka i wystarczyło nacisnąć klamkę. – Leżał pan na ganku w deszczu jak nieżywy, zaszczany, z rozchełstaną koszulą. Dziewczyny myślały, że już kaplica. Nela wpadła w histerię i uspokoiła się dopiero, gdy zabrali pana na izbę. A pan się raczył ululać jak, za przeproszeniem, świnia sfermentowanym kompotem do tego stopnia, że nic pan nie kontaktował. Nie słaba wola, tylko czysta głupota i brak szacunku dla innych!

– Oj, srogo – zabiadolił stary i głębiej nasunął czapkę na czoło.

– Należy się. Ma pan pojęcie, jak one się wystraszyły?

– Ech tam, jakby było o kogo.

Pod bramę podjechał volkswagen new beetle we wściekle żółtym kolorze napchany niemal po dach pakunkami. Pośród nich zdołały się ulokować dwie damy: Kinga z przodu i pięciolatka w foteliku tuż za nią. Jednocześnie chodnikiem nadeszła Lilka, dzierżąc w każdej z dłoni wypchaną płócienną torbę. Krzyknęła w stronę samochodu:

– Gdzieście łaziły tyle czasu? W końcu sama poszłam do warzywniaka i piekarni, bo was to tylko po śmierć posłać. Miałyście zrobić zakupy na obiad i wracać!

Nie doczekała się odpowiedzi, bo Tobiasz otworzył bramę. Dama za kierownicą usiłowała zmieścić się w niej, nie rozgniatając nikomu stóp oponami. Mała zdążyła już wysiąść i rozpromieniła się, dostrzegłszy starszego mężczyznę.

– Pan Władzio! – pisnęła, dobiegła do niego i z rozmachem objęła jego nogę. – Już pan nie jest umarty?

– Nela! – krzyknęła Grodzka, przepychając się obok auta.

Podkrólewicz o mało nie parsknął śmiechem. Odruchowo podszedł, by wyjąć Lilce zakupy z rąk, ale opędziła się od niego jak od komara i pomaszerowała do drzwi, każdym krokiem podkreślając swój gniew.

– Pani będzie spokojna! – krzyknął za nią pojednawczo kloszard. – Czysty jestem, wszystko świeżo uprane w schronisku.

– A trzeźwy? – spytała z powątpiewaniem Kinga.

Wywlokła z tylnego siedzenia na chodnik dwie wielkie papierowe torby i od razu sięgnęła po następne.

– Jak niemowlę. Od ponad miesiąca – zaznaczył z dumą i pochylił się do dziecka. – Umarty nie byłem. Znaczy umarły. Jak widzisz, skarbeńku, nic mi nie dolega.

– To zapraszamy na herbatkę i kółki z gararetkiem – zarządziła zadowolona pięciolatka, chwyciła starego za kciuk dłoni i podskakując jak piłka, ciągnęła go w ślad za matką.

Lilka odstawiła tobołki pod ścianę, poprawiła okulary na nosie i z rezygnacją grzebała w kieszeni w poszukiwaniu klucza.

– Dołączysz? – zaproponowała, kierując spojrzenie na Tobiasza, nim przystąpiła do ataku na zamki. Na usta wpuściła przyjazny uśmiech.

– Szedłem właśnie do parku… – powiedział z rozpędu, lecz zmienił front, gdy dostrzegł, że momentalnie spochmurniała. – Ale czemu nie? Pobiegać mogę potem – dodał i ruszył w stronę domu.

– Bardzo dobrze – pochwaliła go Nela, przystając z panem Władziem na schodkach ganku. – Pójdę z tobą, wujek. Zobaczysz, jestem najszybsza. A teraz pomóż cioci Kini, bo sama nie udźwignie. Wydała na zakupowanki wszystko, co dostała za to pieprzone zlecenie z trupiarni.

– Nela! – skarciła ją kolejny raz oburzona matka, nie wiedząc, czy otwierać drzwi, czy rwać włosy z głowy.

– No co? Ciocia tak mówiła do wujka Adasia przez komputer. Sama słyszałam.

– Z trupiarni? – powtórzył zdumiony pan Władzio.

– Robiła baner reklamowy dla firmy pogrzebowej – wyjaśnił rozbawiony Tobiasz i zawrócił do volkswagena. – No, dawaj te tłumoki, kobieto o niewyparzonej gębie, zanim cię Lilka zatłucze.

Poczuł się zaskakująco lekko i swobodnie. Całkiem słuszna wymiana – ponury samotny jogging z własnymi wspomnieniami porzucił na rzecz herbaty i delicji w towarzystwie trzech wariatek oraz chwilowo trzeźwego alkoholika.

Jakiś czas później siedział przy stole ustawionym między salonem a kuchnią, słuchając, jak Lilka idzie w jego ślady i suszy kloszardowi głowę.

– Ja rozumiem, że można się w życiu pogubić. Nikt nie jest doskonały. Uzależnienie to ciężka sprawa. Ale pan się nie odzywał od września ani słowem. Gdyby się Tobiasz nie dopytał w schronisku, to nawet byśmy nie wiedzieli, że pan się pozbierał. Nieładnie. Martwiliśmy się o pana wszyscy, zwłaszcza Nela.

Dziewczynka z zapałem kiwała głową, a Eastwood jej wtórował, prychając z kąta za fotelem.

– Niech pan je kółki z gararetkiem. To cytrynowy. Tylko niech już pan tak więcej nie robi, bo ja nie mam innego dziadka – pouczyła go dziewczynka.

Tak się tym wzruszył, że musiał prędko obetrzeć oczy szalikiem. Nosił go bez ustanku, okrągły rok, na zewnątrz i w pomieszczeniach. Idealnie komponował się z czapką i wyrażał najgłębsze oddanie kibica dla widzewskiego klubu piłkarskiego. Szalik stanowił nieszkodliwą słabość w porównaniu do alkoholu i nikt nie naciskał pana Władzia, by go zdejmował.

Aby się całkiem nie rozkleić, popchnął rozmowę na konkretniejszy tor.

– Bym auta odpicował, co? – zaproponował. – Oba zachlapane błotem. Święta za pasem, a mnie potrzeba grosza.

– Żeby kupić flaszkę czy od razu dwie? – spytała Kinga z ironią.

Nie przepadała za panem Władziem. Nie mogła zrozumieć dezyderatu z testamentu ciotecznej babci, by Lilka wspierała starego zlecaniem mu drobnych prac wokół domu.

– A ciocia kupiła mi dzisiaj rapoćki – wtrąciła dziewczynka z dumą. – Kororowe. I książkę o czymś, nie wiem o czym, bo nie miałyśmy jeszcze czasu czytać, i jeszcze jedną całkiem czarodziejską rzecz, ale nie powiem jaką. To nasz sekret.

Zaintrygowany weterynarz pochylił się do Lilki, odsunął kciukiem jej włosy i dotykając czubkiem nosa jej ucha, zapytał szeptem:

– Co to są „rapoćki”?

Ciepły oddech połaskotał ją w szyję. Odwróciła twarz i zajrzała Tobiaszowi w oczy. Na chwilę powietrze zgęstniało i wygłuszyło dźwięki otoczenia. Receptory czuciowe w jej skórze nagle stanęły na baczność. Szybko strząsnęła z siebie to wrażenie i odpowiedziała równie cicho:

– Paciorki. Takie koraliki do nawlekania.

– To co z tymi samochodami? – domagał się odpowiedzi pan Władzio i z głośnym siorbaniem dopił herbatę.

– Nie dam ani grosza – oznajmiła zdecydowanym głosem Śliwa. – Na co panu pieniądze? Jeść pan w schronisku dostaje, dach nad głową ma…

– Kurtka mi się rozlazła – wyznał ze smutkiem. – Wielka dziura zieje pod pachą, a kto wie, jaka nastanie zima.

– Odpicuje pan auta na glanc, to ja panu kurtkę sprezentuję – zdecydował Podkrólewicz. – I sweter porządny, o ile panu nie przeszkadza, że kilka razy używany, po mnie. Przykrótki, a całkiem jak nowy. Nada się w sam raz, jestem wyższy.

Stary od razu nabrał kolorów, poderwał się z krzesła i ochoczo ruszył do drzwi.

– Pan zobaczy, panie Tobiaszku, wyszoruję na cacy. Sasanki też będą zadowolone, moja w tym głowa.

– Genialne – pochwaliła pomysł Kinga, autentycznie zadowolona. – To mi się podoba. Od siebie dokładam ciepłe skarpety. Trzy pary.

– Słuszny krok – oznajmił Tobiasz. – Dzięki za herbatę. Spadam, póki widno – dodał i odniósł swój kubek do kuchni.

– Wujek, a ja?! Obiecałam, że z tobą pobiegam. Tylko musisz sięgnąć mi kurtkę, bo ten stołeczek przy wieszaku jest za niski.

– A rapoćki?

Niedbale machnęła ręką.

– Poczekają. Rapoćki można wlekać na sznurek wieczorem, a biegać w parku tylko przy dziennej światłości – oznajmiła i pognała zmienić buciki.

– Mogę ją zabrać? – spytał dla pewności Liliannę.

– A chcesz?

– Gdybym nie chciał, tobym nie proponował.

Lekko pokiwała głową, więc uznał to za zgodę i zniknął za małą w sieni.

Gdy zatrzasnęły się za nimi drzwi, Grodzka zabrała się za sprzątanie. Robiła to w takim skupieniu, jakby od równego ułożenia naczyń z zmywarce miała zależeć przyszłość całej planety. Kinga obserwowała ją z zaciekawieniem, leniwie dopijając kawę.

– Łyknę tabsy i chyba pójdę zlegnąć. Coś mnie nawala dynia – oznajmiła, wstając z cichym jękiem.

– Migrenowo?

– Mhm.

– Było nie latać jak z pieprzem po wszystkich butikach w Porcie – zaatakowała Lilianna.

Znała Śliwę i doskonale wiedziała, że najsilniejsze ataki migreny dopadają ją po nieprzespanych nocach, nadużyciu alkoholu i wielogodzinnym przebywaniu w hałaśliwych miejscach, do jakich niewątpliwie należą centra handlowe. Kinga także zdawała sobie z tego sprawę, choć akurat w tym momencie nie miała ochoty przyznawać przyjaciółce racji. Zrezygnowała z wypadów na potańcówki do knajp, wino wlewała w siebie bardziej detalicznie niż hurtowo, w nocy spała jak dziecko, zwłaszcza że na razie nie było szans na kochanie się z Adasiem do świtu lub co najmniej do upadłego. Od wyjazdu narzeczonego wiodła wyjątkowo grzeczne i poukładane życie, a w nagrodę znacznie rzadziej cierpiała przez bóle głowy. Nie zamierzała jednak wyrzec się wszystkich przyjemności. Bez przesady. Zakupowe szaleństwo planowała kultywować raz na jakiś czas niezależnie od konsekwencji.

Poszukała w myślach najstosowniejszej riposty i wreszcie rzuciła w przestrzeń coś między uszczypliwym stwierdzeniem a wrednym pytaniem:

– Moglibyście się wreszcie zdecydować, czy zamierzacie być parą, czy tylko sąsiadami.

– Moglibyśmy – odparła Lilka ponuro i zaniechawszy słownych utarczek, powędrowała na werandę pod pretekstem nasypania kotom karmy.

4.

Lilianna należała do gatunku matek, które nawet przed sobą nie próbują udawać, że są idealne, zwalczają wszelkie przeciwności losu, nad wszystkim panują i nie popełniają grzechów wychowawczych. Zdarzało jej się sadzać dziecko przed telewizorem, gdy potrzebowała chwili spokoju, lub kłaść je spać bez kąpieli i mycia zębów, kiedy padała ze zmęczenia. Podawała na obiad sadzone jajko z kupnymi kopytkami oraz kiszonym ogórkiem albo kanapki, kiedy nie chciało jej się gotować, i chętnie korzystała z dobrej woli przyjaciółki, by raz na jakiś czas wtrynić jej pierworodną na kilka cudownych, zalanych po brzegi słodką ciszą godzin. Nie zawsze postępowała konsekwentnie, szczególnie w sprawach, przy których zwyczajnie opadały jej ręce.

Stawiała na samodzielność córki, choć momentami wypływały z niej niekontrolowane i nie zawsze uświadomione fale nadopiekuńczej troski. Wiedziała, że Nela od startu ma pod górkę, bo gdzie się nie zjawia, od razu rzuca się w oczy jej fizyczna odmienność. Dlatego też Lilka ze wszystkich sił starała się wpoić dziewczynce przekonanie, że nie jest gorsza od innych, może osiągnąć niemal każdy cel, jaki sobie wyznaczy, i nie powinna przejmować się kwestiami, na które zwyczajnie nie ma wpływu. Pragnęła wyposażyć pięciolatkę w wiarę w siebie i siłę charakteru, by jej córka nie dawała się ranić innym.

Gdyby małą wychowywał także ojciec, wszystko wyglądałoby inaczej, powtarzała sobie Grodzka w chwilach zwątpienia, chociaż sama nie bardzo w to wierzyła.

Nie zmieniało to faktu, że ogromnie kochała swoje dziecko i stawiała je na pierwszym miejscu we wszystkich strategicznych planach.

Zdecydowanie nie była idealną matką, ale dobrą. Najlepszą, jaką potrafiła być, i dokładnie taką, jakiej potrzebowała Nela.

Noc z niedzieli na poniedziałek przyniosła częstą w ich domu niespodziankę w postaci zatkanego nosa i podwyższonej temperatury. Kinga dogorywała w pościeli, szarpana gwałtownym atakiem migreny, nie było mowy, by z rana zajęła się zaziębionym dzieckiem, więc Lilka nie miała wyjścia. Wysłała do szefa esemesa z prośbą o zgodę na kolejny home office, wlała w zaczerwienione gardło cały zestaw syropów i postanowiła poczekać na rozwój sytuacji.

Zamiast wydzwaniać do pediatry, szykowała dziecku śniadanie, bo nie wyglądało na obłożnie chore. Stała przy kuchni i grzała w garnuszku mleko. Zza jej pleców dobiegały dźwięki, które z każdą sekundą podnosiły jej ciśnienie. Czuła, że kawę mogłaby sobie darować i całkiem niepotrzebnie wydusiła ją z ekspresu. Najpierw przestrzeń salonu wypełniało głośne dudnienie, splecione w jeden szalony rytm ze znacznie delikatniejszym tupaniem, a po nim następowało łupnięcie i krzyk, za którym szło przeraźliwe miauczenie.

– Nela, przestań! – krzyknęła już piąty raz w ciągu ostatnich minut.

– Jeszcze ostatni ziut – zastrzegła dziewczynka. Odbiła się od ściany, a żbik wystartował tuż za nią. Przebiegła, waląc piętami o jodełkę parkietu, aż do połowy salonu, po czym runęła kolanami na ziemię w szaleńczym ślizgu z głośnym okrzykiem na ustach: – Ziuuuuu…

Eastwood ze wszystkich sił starał się jej dorównać i wrzeszczał po swojemu na odwieczną kocią nutę.

– Siadaj i jedz – warknęła matka i rąbnęła o blat stołu miseczką pełną płatków.

Zalała je ciepłym mlekiem i z kubkiem espresso w ręku przycupnęła na najbliższym krześle.

Pięciolatka potulnie, udając anioła, spełniła polecenie rodzicielki.

– No już się nie dąsaj. Byłam foką, która wyskakuje prosto z fiordu na krę. A Eastwood drugą.

– Skąd taki pomysł?

– Wujek Adaś mi opowiadał. I filmik mi przysłał. Znaczy cioci, a ciocia puściła na komputerze. Ta foka tak śmiesznie się wślizgiwała na lód. Całkiem jak ja. Zajebiście.

– Nie mów tak, dziecko. To brzydkie słowo.

– To nie ja. Ciocia Kinia tak powiedziała.

– A ty powtarzasz.

– Ale ona pierwsza – dyskutowała mała.

Grodzka z rezygnacją zmarszczyła brwi i zamrugała. Skoczyłaby na piętro z awanturą, ale ten irytujący ignorant samokontroli werbalnej ledwo kontaktował po lekach przeciwbólowych. Napiła się kawy i policzyła w myślach do trzech. Wróciła do pogawędki z pierworodną, usiłując skorzystać z okazji i zafundować jej lekcję empatii.

– Nie możesz tak hałasować, bo ciocię bardzo boli głowa. Szybciej wyzdrowieje, jeśli pozwolisz jej poleżeć w ciszy.

– Ja też jestem chora i nie leżę. Mam gila i bolączkę.

– Gorączkę – poprawiła Lilka. – Zachowujesz się, jakbyś była całkiem zdrowa.

Dziewczynka zaniechała na moment dyskusji, bo jej uwagę pochłonął posiłek. Lekka infekcja wirusowa nie przeszkodziła w cieszeniu się wyśmienitym apetytem. Nela zazwyczaj pałaszowała chętnie i bez grymasów, co mogło zadziwiać, zważywszy na jej niewielki wzrost i dość drobną budowę ciała.

– Jak nie pozwalasz mi bawić się w fokę, to chcę oglądać Clifforda – oznajmiła, gdy skończyła jeść, i na wszelki wypadek dodała ugodowo: – Może być nawet po cichu.

– W porządku, zaraz ci włączę, tylko posprzątaj po sobie ze stołu.

– Nie włączaj! Ja sama! Umiem! – wrzasnęła mała na całe gardło z taką mocą, że każde słowo z pewnością dotarło do zanurzonej w migrenowym piekle Śliwy.

Zlekceważywszy wymowne „Ciii…” matki, Nela zeskoczyła z krzesła, z głośnym brzękiem wepchnęła miseczkę do zmywarki, wrzuciła w ślad za nią łyżkę, po czym chwyciła pilota w garść i usadowiła się w ulubionym fotelu. Natychmiast dołączył do niej żbik. Nie minęła minuta, a pokój wypełnił się piosenką z ulubionej kreskówki dziewczynki. Uczciwie trzeba zaznaczyć, że małe palce bez zwłoki znalazły odpowiedni guzik i wyciszyły bajkę do minimalnej granicy słyszalności.

Kochające i łaskawe serduszko, empatyczne i tak dobrze wychowane. Wiadomo przez kogo – przez mamusię!

Zmiękczona Grodzka przesunęła z końca stołu swój służbowy laptop i z ciężkim westchnieniem podniosła jego klapę. Dzięki niebiosom za home office i wyrozumiałego pracodawcę. Drgnęła na wspomnienie swojej poprzedniej suwalskiej szefowej, która nie potrafiła zrozumieć, że przedszkolaki chorują, a ich matki, zwłaszcza gdy ojciec dziecka nie raczy brać udziału w obowiązkach rodzicielskich, muszą nawalać w pracy, żeby zająć się potomstwem. Jej obecne życie zawodowe, choć identyczne w zakresie wykonywanych zadań, biegło znacznie płynniej i przyjemniej dzięki ludzkiemu podejściu zwierzchnictwa do podwładnych. Z miesiąca na miesiąc Lilka utwierdzała się w przekonaniu, że bardzo lubi być księgową.

Dopiła kawę i skupiła się na ekranie, co jakiś czas zerkając w stronę sporego fotela z wysokim oparciem i kwiecistym szenilowym obiciem. Przejrzała plik dokumentów tekstowych i uruchomiła nowy arkusz w Excelu. Mijały kolejne kwadranse, a praca szła równie sprawnie jak w biurze, dopóki nie wyrwała jej ze skupienia gwałtowna chęć napicia się herbaty. W kuchni, czekając, aż zagotuje się woda, błądziła bezmyślnie wzrokiem po ścianach i gdy natrafiła na okno, dostrzegła przy furtce Tobiasza. Odprowadzał do samochodu kobietę w różowej puchowej kurtce i spódniczce tak skąpej, że zgodnie z zamysłem producenta powinna raczej służyć jako przepaska na włosy. Weterynarz niósł w ramionach coś ciężkiego, zawiniętego w błękitną szmatę w różowe serduszka. Musiał to być spory pies, bo spod materiału wystawał długi brązowy ogon. Właścicielka zwierzaka dreptała obok, drobiąc w wysokich szpilkach, i nie odrywała od mężczyzny wzroku. Przez szybę nie dało się rozszyfrować, o czym rozmawiają, lecz Lilianna była przekonana, że ta labadziara nie szczędzi peanów na cześć bohatera, który wysterylizował jej pupila. Superman, psia jego kość, pomyślała. Tylko zamiast ratować ludzi, urzyna psie jaja, a w miejsce rajtuz i pelerynki nosi zarost na neandertalską modłę.

Wkurzał ją. Nie umiała zliczyć, ile razy w ostatnim roku doprowadził ją do szału. Jednocześnie fantastycznie spędzało się z nim czas i bywał bezapelacyjnie pomocny. Woda się zagotowała i czajnik cichym brzdęknięciem oznajmił fajrant. Dziewczyna z psem wsiadła do samochodu i odjechała. Podkrólewicz dziarsko pokonał chodnik i wkroczył na ganek. Lilka odskoczyła od okna, żeby przypadkiem jej nie zobaczył. Niech sobie nie myśli, że go podgląda, nic z tych rzeczy. Nalała wody do kubka i wróciła do stołu. Nela usnęła w fotelu z Eastwoodem w objęciach. Gdy Grodzka podeszła, żbik zerwał się na równe nogi i zwiał z nastroszonym ogonem w pierwszy lepszy kąt.

– Taki sam buc – skomentowała szeptem jego zachowanie.

Wzięła córkę na ręce, zaniosła do pokoju na piętrze, położyła w łóżku i otuliła kołdrą. Następnie skontrolowała czoło. Nie było szczególnie rozpalone, choć nieco zbyt ciepłe. Niech śpi, to z pewnością pomoże jej w walce z wirusem. Pocałowała małą rączkę, potem drugą. Zanim wróciła na dół, zajrzała do przyjaciółki. Kinga także znalazła ukojenie w objęciach Morfeusza i głośno pochrapywała. Co za hipokryzja, pomyślała Lilka, charczy jak stary chłop, a narzeka na Adama, że on nie potrafi spać bez robienia hałasu. Przyganiał kocioł garnkowi.

Usiadła znów przy komputerze, ale nie mogła się skupić na liczeniu. Przypomniała sobie sobotni wieczór, kiedy ostatni raz pozwoliła, by Tobiasz namieszał jej w głowie. Wrócił z Nelą z parku dość szybko. Nie pobiegali za dużo, bo mała dostrzegła między drzewami plac zabaw i nie istniały na świecie siły, które zdołałyby wyperswadować jej wspinanie się na drabinki i tarabanienie się na huśtawkę. Gdy się znudziła, poczuła, że jest koszmarnie zmęczona.

– Musisz mnie, wujek, nieść na barana, bo mogę upadnąć – oznajmiła.

Lilka na szczęk klamki oderwała dłonie od bufetu. Postanowiła przygotować świąteczne pierniki i właśnie gniotła ciasto. Zaprosiła córkę do współpracy, ta jednak wymigała się wycieńczeniem i krańcowym głodem. Zjadła sałatkę z fetą, popiła sokiem i w cudowny sposób wróciły jej siły. Weterynarz wypił kawę, którą sam sobie zaparzył, po czym dał się namówić na wspólne budowanie skrytki dla Eastwooda z poduszek. W owej norze zaszył się nie żbik, a jego pani, i z ogromnym przejęciem nawlekała „rapoćki” na sznurek.

Tymczasem Grodzka przeszła z etapu gniecenia do wałkowania i wykrawania kształtów choinek, gwiazdek i reniferzych łbów. Tobiasz zaszedł ją od tyłu i powoli otoczył ramionami tak, że całe jej plecy, pośladki oraz uda ogarnęło przyjemne ciepło jego ciała. Pomyślała, że zaraz ją przytuli albo odwróci do siebie i spojrzy głęboko w oczy, jakby to od niej oczekiwał kolejnego kroku, spodziewał się jasnej, rzuconej wprost propozycji. Obiecywała sobie w duchu, że tym razem wykaże się zdecydowaniem i nie ucieknie od niego w takiej chwili. Tyle razy byli już blisko pocałunku i zawsze któreś tchórzyło. Żałosne. Dorośli ludzie, a chodzili wokół siebie jak smarkacze. Może za dużo mieli za sobą rozczarowań, a może zbyt mało wiary w to, co mogłoby ich połączyć. Żadne z nich nie rwało się do inwestowania w ryzyko.

Weterynarz, zamiast zamknąć Lilkę w uścisku, zdecydowanym ruchem wyjął jej z ręki wałek.

– Pomogę ci – zaproponował. – Pod warunkiem że dasz mi trochę na wynos.

Pracowali przez jakiś czas w milczeniu, a wkrótce dołączyła do nich Nela, której znudziły się paciorki. We troje bawili się doskonale, jak zwykle, bez zbędnych rozmyślań i niewygodnych pokus. Napięcie wróciło dopiero późnym wieczorem, gdy Grodzka odprowadziła gościa do sieni. Trzymał w rękach spore pudełko wymazanych lukrem i obsypanych słodkimi dodatkami ciastek. Wyciągnął dłoń, poprawił Lilce okulary na nosie i pogłaskał ją po policzku.

– Pewnie nie wytrzymają do świąt i będziesz odpowiedzialna za zrujnowanie mojego organizmu – powiedział, wskazując na wypieki.

– Dlaczego?

– Podniesiesz mi poziom cukru, bo pochłonę je na raz, jak Nela delicje. Ale to nieistotne – wyjaśnił. Pochylił się, a gdy wstrzymała oddech, pocałował ją w czoło i dodał: – Z Joanną piekliśmy zawsze maślane, bo nie lubiła korzennych przypraw. Ozdabiała je białą i gorzką czekoladą, a nie lukrem. Za to te pięknie pachną. Dziękuję.

Na szczęście wyszedł, zanim Lilianna zdążyła zareagować. Nie wiedzieć czemu nabrała ogromnej ochoty, żeby przywalić mu w zarośnięty pysk.

Gdy wspominała tę chwilę nad komputerem przy stole, znów poczuła, że ogarnia ją wściekłość. Nigdy więcej! Wystarczy! Ta Joanna wychodziła jej już bokiem. Napomykał o niej aż za dużo, za często, choć z rzeczy naprawdę istotnych nie powiedział w zasadzie nic. Byli razem, potem umarła. Tyle. Wszystko wskazywało na to, że Tobiasz zamierza spędzić resztę życia, oplatając się wspomnieniami po dziewczynie jak cienką pajęczą siecią. Aż się traciło ochotę, żeby wyciągnąć rękę. Brrr…

Lilka się wzdrygnęła, jakby faktycznie wetknęła dłoń w pajęczynę. Koniec rozmyślań, zdecydowała. Czas wrócić do spraw zasadniczych.

Całkiem straciła zapał do pracy. Jej myśli krążyły daleko od tabel i cyfr. Łypnęła na wiszący w kuchni ścienny kalendarz z kotami. Czternasty grudnia. Cholera jasna. I co? Nic? Poddała się pokusie. Z dwojga złego to lepszy temat, bo nie dotyczy humanoida zza ściany. Otworzyła w przeglądarce pocztę, kliknęła przycisk „Utwórz” i zaczęła pisać.

Od: mamanelilg@gmail.com

Do: ar.grodzki1964@wp.pl

Temat: Co z kopertą?

Cześć, Tato,

ten list wysłałeś kurierem czy poleconym? Trochę się niepokoję. Minęło pięć dni, a nic nie dostałam. Zaadresowałeś poprawnie? Niby zaczyna się już świąteczny ruch i przesyłki mają prawo iść dłużej, ale wolę się upewnić. Nie chciałabym, żeby pamiątki po dziadku gdzieś przepadły. Tak mało o nim wiem. Tylko tyle, co babcia czasem wspominała. Zdaje mi się, że bardzo go kochała. To wielkie szczęście przeżyć taką miłość i tyle lat razem.

Grodzka skrzywiła się i stanowczym ruchem wcisnęła przycisk „Backspace”. Żadnych czułości i osobistych uwag. Suche fakty i wystarczy! Wykasowało jej się trochę za dużo, więc dopisała ponownie:

…po dziadku gdzieś przepadły. Jeśli masz numer nadania przesyłki, to podaj mi go, proszę. Będę monitorować.

Greetings for Kate.

Lilka

Wiadomość opuściła skrzynkę mailową i pognała przez sieć do odbiorcy szybciej, niż nadawca zdołał ochłonąć po jej napisaniu. W tym samym momencie ktoś załomotał do drzwi. Lilka podniosła się od stołu z lekkim niesmakiem, który zawsze jej towarzyszył, gdy myślała o ojcu. Czuła do niego żal, choć nigdy mu o tym nie powiedziała. On także nie poczuwał się do tego, by przeprosić starszą córkę za to, że zostawił ją w Polsce tylko z babcią, a potem niemal zerwał z nią kontakt, gdy założył nową rodzinę. Pewnie nawet nie przypuszczał, jak bardzo przez niego cierpiała. Czasem to błąd, gdy nie wykrzyczy się swojej krzywdy, bo druga strona może jej sobie nie uświadamiać. To, że coś wydaje się oczywiste, nie znaczy, że jest takie dla każdego.

Ponowne pukanie wyrwało ją z zamyślenia i wystraszyło, bo dom nasycony był głęboką ciszą. Niechętnie poczłapała do sieni.

– Byle nie Tobiasz, bo nie ręczę za siebie – mruknęła.

Dwa ciężkie rygle odsunęły się z twardym zgrzytem. Chwyciła klamkę i uchyliła drzwi. Podniosła wzrok i mimowolnie zacisnęła dłonie w pięści. Poczuła, że w uszach dudni jej krew i uginają się pod nią kolana.

CZĘŚĆ 2

Rok 1945

Mróz nie odpuszczał. Zima bieliła zbocza gór, maskując świeżym śniegiem wgłębienia wydeptywane z ogromną ostrożnością przez człowieka. Przynajmniej w tej jednej sprawie zdawała się stać po stronie zbiegów, którzy już niemal dwa tygodnie temu zgodnie uznali ukrycie się za kwestię zasadniczą. Z wszelkich dokonanych kalkulacji wynikało, że las dawał najwięcej szans na przeżycie.

A przynajmniej dawałby, gdyby nie ten uporczywy kaszel i gorączka. Mężczyzna trzymał się uparcie wspólnie ustalonego planu, choć powoli zaczynał w niego wątpić. Rozważał w kółko, czy nie lepiej sklecić lub nawet zwędzić jakieś sanki, zwieźć dziewczynę na dół i załomotać z błaganiem w oczach do pierwszej lepszej chałupy.

I narazić ich oboje na szybką śmierć lub przetransportowanie do najbliższego obozu, podszeptywało nie wiadomo co: strach czy rozsądek.

Może nie byłoby tak źle, popiskiwała desperacja, wszędzie zdarzają się ludzkie gesty, także wśród stada wilków. Osada to szansa na ciepło i leki.

Nie uległ pokusie. Wiedział, że papiery dziewczyny mogą ją tylko pogrążyć. On zaś nie miał żadnych, co pierwszy lepszy żandarm, nawet nie esesman, mógł odczytać jako jeszcze bardziej podejrzane. Sytuacja zbiegłych Polaków na terenach zamieszkałych głównie przez Niemców wydawała się fatalna. Mimo wszystko bezpieczniej było pozostać w ukryciu.

Zejście do miejsca, z którego dało się dostrzec szare smużki dymów nad chatami, zajęło mężczyźnie prawie godzinę. Zaspy i zlodowaciały śnieg na nachylonym terenie sprawiały, że musiał zachować maksymalną ostrożność, by nie ześlizgnąć się w dół na łeb, na szyję i nie narazić na kontuzję. To już całkowicie pogrzebałoby wszelkie nadzieje na doczekanie końca wojny. Dlatego brnął wolno, chwytał się przemarzniętymi dłońmi gałęzi oraz kamieni, w skupieniu liczył kolejne zakosy i starał się nie myśleć o wilgoci w butach i upływającym czasie.

Tego popołudnia perspektywa wyprawy do wsi już go nie przerażała, choć gdy kilka dni wcześniej wędrował w dół pierwszy raz, serce łomotało mu nad zapadniętym brzuchem, a krew pulsowała w uszach tak głośno, że nie słyszał skrzypienia własnych kroków. Co rusz się odwracał, badał wzrokiem teren, wychwytywał każdy nietypowy kształt piaskowca, kopiec śniegu, szukał charakterystycznych drzew i naturalnych ścieżek wśród leśnych ostępów, aby dobrze zapamiętać powrotną drogę do jaskini.

Gdy dotarł do rozsypanej w dolinie osady, starannie wyłowił spośród rzędu dachów właściwy dom. Psy ujadały zaciekle, lecz nie zważał na nie, bo wiedział już, że ich swary wybuchały co chwilę i nie musiały wiązać się wyłącznie z jego osobą. Rozgrzani od żaru pieców i bimbru mieszkańcy gospodarstw, jeśli w ogóle wychylali nosy za drzwi pod wpływem szczekania, omiatali wzrokiem pustą drogę, spluwali pod nogi niemieckim przekleństwem i uciekali w głąb ciepłych izb. Nie wyglądali na czujnych. Widocznie, mimo burzliwych czasów, nie działo się w okolicy nic, co budziłoby ich niepokój. A może też mieli już dość wojny i świadomi nieuchronności porażki woleli nie rzucać się w oczy nawet we własnych obejściach? Zresztą mężczyzn zostało tam niewielu. Głównie kobiety, dzieci i starcy. Kwiat i chluba nordyckiej rasy nadludzi wykrwawiał się na froncie wschodnim grzmiącym już na ziemiach Dolnego Śląska, uginał się pod naporem sił alianckich w Nadrenii lub ginął z dala od Rzeszy, w rejonach, o których świadomość żon i matek bohaterów Wehrmachtu wolała w ogóle nie myśleć. Wojna niszczy wszystko. To niezawodna fabrykantka sierot i wdów, dewastator rodzin pospołu ofiar i agresorów, choć tym pierwszym przynajmniej nie depcze po sumieniu i nie wywołuje niepokojących myśli: po co nam było to wszystko?

Słońce chyliło się już ku koronom drzew, zmęczone zimowym dniem. Mężczyzna o wyglądzie nędzarza nie miał dostępu do wieści z działań zbrojnych na frontach, za to był boleśnie świadom sygnałów, które dawał mu jego organizm: jeść, pić, rozgrzać się i wysuszyć. Tylko tyle i aż tyle. Kucnął przyczajony za rozpadającą się drewnianą ścianą szopy. Dwa nieduże kundle podbiegły do niego i zamachały ogonami, witając go jak starego znajomego. Nie odważył się podrapać ich za uszami, ale rzucił im po ostatnim, oszczędzonym na tę okazję, kawałku chleba. Połknęły i odeszły leniwie na obchód gospodarstwa. Tylko przy pierwszej wizycie najadł się przez nie strachu. Gdy go zwietrzyły, ruszyły pędem w jego stronę i był pewien, że za chwilę skoczą mu do gardła, alarmując pół wsi. Nie miał wówczas niczego, czym mógłby je przekupić, tymczasem one bez przekonania kłapnęły parę razy pyskami w powietrzu, chyba tylko po to, żeby zaznaczyć swoją obecność, a następnie pognały w inny kąt podwórka, by porozganiać w cztery wiatry wypłoszone kurczaki. Słusznie uznały, że obcy nie stanowi wielkiego zagrożenia. Może wyczuły jego słabość?

Nie bał się zatem psów, już prędzej skurczów mięśni, które co trochę chwytały go w łydkach. Wbijał wzrok w okno oraz w majaczącą za firanką postać, która kręciła się po izbie. Dygocząc z zimna, wyczekiwał właściwego momentu na przystąpienie do akcji, by gospodyni nie poniosła żadnego szwanku poza utratą dóbr, które zamierzał sobie przywłaszczyć.

Jak gęsta mgła oplotły go wyrzuty sumienia. Wiedział, że kobieta jest Niemką, czatował pod tym płotem już trzeci raz i słyszał wcześniej jej mowę, jednak czy to dawało mu prawo atakowania jej jak byle leśny rzezimieszek? Nie mianował się wszak Robinem Hoodem z opowieści Waltera Scotta, tylko lekarzem. Jego powołanie sprowadzało się do tego, by leczyć, a przede wszystkim nie szkodzić. Tymczasem nie widział innego rozwiązania niż ograbienie tej staruszki z jedzenia, by zanieść je dziewczynie w jaskini i by samemu zatopić zęby w chlebie równie łapczywie, jak przed chwilą zrobiły to psy. Urąga to jego człowieczeństwu czy wręcz przeciwnie – dowodzi sprytu i nieustającej woli życia?

Znów, tak jak przy poprzednich wizytach w wiosce, dopisało mu szczęście. Nie musiał sięgać po przemoc i siłę, do których i tak nie był zdolny. Wystarczyło poczekać, aż kobieta omota się wielką chustą i wyjdzie na podwórze, by pozaganiać drób na noc do kurnika. Intruz skorzystał z okazji, wślizgnął się po cichu do sieni, stamtąd do kuchni i w kilkanaście sekund zgarnął wszystko, co wydało mu się niezbędne. Znał już rozkład mebli i wiedział, gdzie czego szukać. Niewątpliwie nabierał wprawy. Poszło łatwo, niemal za łatwo, aż poczuł zaniepokojenie, bo wydawało mu się podejrzane, że znów tak dobrze sobie poradził.

Nim wspiął się na swoje wzgórze, zapadła całkowita ciemność. Z trudem rozróżniał w czerni znajome kształty, które prowadziły go jak po sznurku do kryjówki. Obawiał się spotkać jakieś dzikie zwierzę. Nasłuchiwał obcych odgłosów, czuł się tak rozedrgany od środka i wykończony, że ostatni odcinek przebył, przewracając się co kilka kroków w śnieg. Na ustach błądził mu jednak uśmiech, bo wiedział, że przytaszczył ze sobą iskrę życia. W starym postrzępionym plecaku niósł dwie cebule, cienki pasek tłustego boczku i ledwo napoczęty duży bochen czarnego chleba. Wygryziony z jednej strony, bo mężczyzna nie zdołał się powstrzymać przed zanurzeniem zębów w nieco kleisty, lecz sycący miąższ. W kieszeni za pazuchą skrył zużytą do połowy paczkę zapałek.

W jaskini umieścił całą zdobycz obok zgromadzonego rano stosu gałęzi oraz szyszek dających nadzieję na odrobinę ciepła, znów wyszedł na zewnątrz i napchał do litrowego garnuszka ze zdartą do połowy emalią śniegu. To naczynie traktował jak wielki skarb. Stanowiło jedyny zagrabiony przedmiot z mienia staruszki, który nie nadawał się do zjedzenia lub wzniecenia płomieni, był jednak równie ważny jak kalorie płynące z pożywienia i ognia.

Człowiek wrócił do pieczary i skrzywił się, gdy zahaczył wzrokiem o skalno-gliniaste podłoże oraz niewielki kamienny krąg pełniący rolę paleniska. Na środku walała się resztka popiołu.

– Niech to diabli, już wygasło – mruknął.

Rozpalił nowe ognisko, następnie przyjrzał się wnikliwie leżącej na legowisku postaci i z uwagą wsłuchał w jej niespokojny świszczący oddech. Zaszkliły mu się oczy, jednak nie poddał się przygnębieniu i kolejne kwadranse poświęcił na grzanie wody, pojenie nią lecącej przez ręce chorej i niezbyt udane próby karmienia jej rozmoczonym chlebem z plasterkami cebuli i odrobiną boczku. Nie dawała rady gryźć, z przełykaniem też nie szło jej za dobrze, bo wciąż była zawieszona między jawą a snem, nie do końca przytomniejąc. Gdyby tak zdobyć dla niej trochę mleka lub miodu… Może następnym razem, jeśli nie u znanej już gospodyni, to w innej chacie.

Dopiero na ostatku mężczyzna naszykował gorącą wodę także dla siebie, zjadł swoją porcję chleba i pilnując ognia, zabrał się za pisanie raptularza przy skaczących po ścianach jaskini rachitycznych jasnych płomykach.

Gdzieś za Bad Schandau, Góry Połabskie, 26 lutego 1945 r.

Nazywam się Jan Grodzki i aktualnie jestem złodziejem. Urodziłem się w niezamożnej rodzinie inteligenckiej, studia medyczne skończyłem ledwo-ledwo, ślizgając się przez ostatnie egzaminy po trosze za sprawą fuksa, a po trosze dzięki temu, że umiałem sprawiać wrażenie fachowca, nawet gdy nie wiedziałem, o czym mówię. Mimo to zawsze żyłem uczciwie.

Nigdy wcześniej nie zdarzyło mi się, bym przywłaszczył sobie cudzą własność. Ani w czasach, gdy pozostawałem pod opieką rodziców, ani w nadzwyczaj skromnych latach mojego wojennego małżeństwa. Nawet gdy, jak mi się podówczas zdawało, zaglądał nam w oczy głód czy w chaosie powstańczej Warszawy. Uniknąłem także występków przeciw siódmemu przykazaniu po wywózce na obcą niemiecką ziemię, choć Bóg wie, że miewałem po temu okazje.

Moja wola i wiara w potęgę uczciwości załamała się dopiero teraz, pośród dziewiczej przyrody, bezkresnego piękna Gór Połabskich i jałowej surowości zimowego lasu.

Żyję dzięki kradzieżom i każdej nocy zadręczam się tysiącami pytań o to, gdzie kończy się ludzka przyzwoitość. Czy branie cudzego po to, by przetrwać, jest draństwem, czy koniecznością? Czy kiedy odbieram chleb ubogim, staję się większym łajdakiem niż wtenczas, gdy przywłaszczam sobie mienie bogacza? Gdzie leży granica tego, co absolutnie muszę zdobyć, i tego, co dobrze byłoby posiadać? Czy nadal pozostaję człowiekiem?

Boję się… Nie mam stetoskopu, jednak podejrzewam, że u Janki rozwinęło się zapalenie płuc, a co najmniej oskrzeli i tchawicy. Gorączka nie odpuszcza, wywołuje dreszcze i od czasu do czasu majaki, w których powraca wszystko, co przeżyliśmy w ostatnim czasie. Do tego kaszel i świst z krtani. Oddychanie przychodzi jej z wyraźnym trudem. Staram się ją poić, by się nie odwodniła, i trzymać w maksymalnym cieple, jednak jeśli w najbliższych dobach ta biedna dziewczyna nie zacznie jeść, stracę resztki nadziei. Muszę zrobić wszystko, co w ludzkiej mocy, żeby do tego nie dopuścić. Została mi tylko ona. Bez niej przyszłoby mi już chyba umrzeć z rozpaczy.

Pomyśleć, że sześć lat temu, w trzydziestym dziewiątym roku, byłem tak szczęśliwym człowiekiem, że zdawało mi się niemożliwe, by ktoś doświadczył na ziemi więcej uśmiechów od losu. Najsampierw, w samo Święto Trzech Króli ślubowaliśmy sobie z Wandzią w kościele Świętej Anny na Krakowskim Przedmieściu miłość aż do śmierci i że jedno drugiego nie opuści. Świątynię zniszczył ogień w trakcie powstania, ja zaś złamałem przysięgę i nie jest wcale prawdą, że nie miałem innego wyjścia. Wybierałem między złem a złem, ani większym, ani mniejszym, za to okrutnym i ostatecznym. Zdecydowałem rozumem, a nie sercem. Odwrotnie, niż podpowiada człowiekowi młodość. Może zatem powinienem uważać się już za starca? Może wszystkie ocalałe z wojny pokolenia to sami zgrzybiali starcy, brutalnie odarci ze złudzeń, z nadziei i radości życia? Jakąż ono ma wartość, gdy tak przedwcześnie i niepotrzebnie gaśnie?

Urządziliśmy się w niewielkim mieszkanku przy ulicy Widok, które pomógł mi załatwić ojciec. Objąłem stanowisko pediatry w Szpitalu Wolskim. W wolnych chwilach chadzaliśmy do kina i na spacery. Nie byliśmy szczególnie towarzyscy. Nie kusiły nas huczne potańcówki przy wódce i patefonie. Głośne sale Qui pro Quo czy Morskiego Oka także nas nie pociągały. Woleliśmy ciszę i godziny spędzone tylko we dwoje.

Nad Wisłą i w ogrodzie Saskim odurzał nas zapach bzów i oszałamiał przepych zieleni, gdy moja żona Wandzia oznajmiła mi nowinę o dziecku. Gdzieś tam daleko w świecie rosło napięcie między głowami państw, minister spraw zagranicznych Józef Beck postawił się Hitlerowi słowami, że „my w Polsce nie znamy pojęcia pokoju za wszelką cenę”, ale ja gwizdałem na politykę, bo liczyło się tylko to, że zostanę ojcem.

Zbysio urodził się przed czasem, za to już w innym świecie – w grudniową noc w okupowanej Warszawie. Na szczęście był silny i zdrowy. Nieco ponad rok po nim na świat przyszła Marynia. Jakeśmy się wtedy cieszyli! Nasz synek z dziecięcą czułością całował maleńką główkę siostry, a ja puchłem z dumy. Cały koszmar warszawskiego września i tego, co nastąpiło po nim, przy tych małych cudach natychmiast się ulatniał. Zalepiły się rany w sercu po stracie naszych matek, które nie przeżyły bombardowania stolicy, gasła tęsknota za moim ojcem, który zginął również przed kapitulacją, dowodząc szpitalem polowym.

Było biednie. Wandzia opiekowała się dziećmi i moim teściem, który ciężko podupadł na zdrowiu. Nie rokowałem mu powrotu do pełni sił. Zmarł na serce po dwóch latach okupacji. Pracowałem tak samo jak przed wojną, lecz przynosiłem ze szpitala pensję, której nie mogło wystarczyć nawet na najpilniejsze sprawunki. Majątek przestał przeliczać się na złotówki, marki i dolary, a na bochenki gliniastego kartkowego razowca. Mimo to nadal czułem się szczęściarzem, wybrańcem losu. Żyłem miłością.

Naprawdę tych wszystkich lat wojny nie wspominam źle, bo przyniosły mi dziecięcy śmiech, tupot bosych stópek stukających o świcie w drewnianą podłogę i obraz Wandzi nad kołyską przy szyciu kaftaników z moich starych koszul oraz z jasną główką niemowlęcia przy piersi…

Dziś wypadają Twoje czwarte urodziny, Córeńko. Czy starszy braciszek Cię strzeże? Gdzie zawędrowały Wasze małe duszyczki? Znaleźliście drogę do Boga?

Myślę o Was i moje serce nie znajduje ukojenia w rozpaczy. Niechby chociaż Jance się poprawiło, niechby chociaż ona oparła się śmierci. Tęsknię za jej determinacją i zdecydowaniem, za dzieleniem na pół odpowiedzialności za przetrwanie, za jej jasnym, przytomnym spojrzeniem, które patrzy na mnie, a nie przeze mnie… Muszę walczyć, nie wolno mi się poddawać, tylko czasem tak bardzo brakuje już sił.

Mężczyzna zamknął zeszyt i schował go razem z resztką ołówka. Uklęknął i złożył ręce do pacierza. Piekło go w gardle i w oczach, ściskało w żołądku i w piersi. Trząsł się cały, choć płomienie dawały przyjemne ciepło i suszyły przemoczone śniegiem spodnie i buty. Słowa modlitwy nie przychodziły. W głowie czuł pustkę, jakby niespodziewanie odarto go z ojczystej mowy. Pragnął ulgi, oczyszczenia, lecz tym razem łzy nie chciały płynąć. Czy dotarł już do granicy, za którą nawet one go opuściły? Nie myślał o tym, że to niemęskie, niegodne twardego, dumnego Polaka, który nie zgina karku przed germańskim jarzmem. Miał to gdzieś. Nie przed armią Hitlera padał teraz na twarz. Pokonywały go bezradność i lęk przed samotnością. Pochylił głowę do klepiska i zamknął twarz w dłoniach. Zwinął się w ciasny kokon i cicho jęczał, wstrząsany suchym szlochem.

Postać na legowisku się poruszyła. Chustka zsunęła jej się nieco i ukazała splątane, długo niemyte płowe warkocze. Powieki podniosły się wolno, z trudem, jakby coś je od dawna sklejało i przez to odwykły od ruchu. Siwe oczy przez chwilę oswajały się z półmrokiem. Wreszcie skupiły wzrok na skulonym człowieku i posmutniały. Dziewczyna poczuła dziwny zimny ciężar na piersi, inny niż ten, który towarzyszył jej od wielu dni, odbierał przytomność i dławił oddech. Jakby ktoś wsunął jej pod koszulę chropowaty odłamek przemarzniętego piaskowca. Naraz objęły ją we władanie żal, poczucie winy, współczucie i ogromna wdzięczność, a jednocześnie paraliżujący strach o to, co będzie dalej. Było tego tak dużo, że zakręciło jej się w głowie, choć przecież nawet na chwilę nie oderwała skroni od koca.

Rwały ją wszystkie kości i stawy. Zdawało jej się, że wpadła do gigantycznego młynka, który przemielił ją jak ziarna kawy. Ćmiła ją głowa i coś zgniatało przełyk oraz tchawicę. Ból jest dowodem istnienia, pomyślała. Powinnam się cieszyć. Ciągle żyję.

Ssało ją w żołądku, jednak nie miała siły się odezwać. Ogromne zmęczenie splotło się z nagłym skrępowaniem. Uważała, że nie ma prawa przerywać mężczyźnie tej chwili słabości i smutku. Po kilku minutach jej zapas energii się wyczerpał, powieki opadły i ponownie pogrążyła się we śnie.

5.

Lilianna Grodzka stała w progu, niemal wmurowana, i zastanawiała się, czy powinna otworzyć drzwi szerzej i zaprosić gościa do środka, czy raczej je przed nim zatrzasnąć.

– Ale mina. Zaskoczyłem cię? – Usłyszała.

Określenie, że poczuła się zaskoczona, nie oddawało nawet w części rewolucji, która rozpętała się w niej od głowy niemal po pięty. No, może po kolana. Cholera jasna! Już od miesięcy o nim nie myślała! Poukładała sobie w głowie wszystko, co się z nim łączyło, i wydawało jej się, że temat został zakończony. Wystarczała świadomość, że on żyje gdzieś tam daleko, istnieje i jego udział w jej codzienności ogranicza się do kilkuset złotych przelewanych co miesiąc na konto, które mu kiedyś podała.

– Co ty tu robisz? – wydusiła z siebie, może niezbyt oryginalnie, ale nie znajdowała w sobie sił, by zareagować mniej szablonowo.

Wyglądał jeszcze lepiej niż dawniej. Spod rozpiętego czarnego płaszcza wystawał granatowy garnitur w kratę z białą koszulą i szarym bezrękawnikiem. Gładki krawat zawiązany w idealny węzeł dopełniał wrażenia elegancji i dostatku. Mężczyzna był zadbany i po chłopięcemu przystojny, mimo że z pewnością przekroczył już czterdziestkę. Wydawał się przy Lilce przytłaczająco wysoki, choć nie stanowiło to szczególnego wyczynu, zważywszy, że osiągała metr sześćdziesiąt jedynie, gdy stała na palcach lub włożyła szpilki. Miał dość ostre rysy twarzy, mocno zarysowaną i starannie ogoloną szczękę oraz pieczołowicie ułożone jasne gęste włosy. Błękitny chłód jego spojrzenia sprawiał, że często brano go za Skandynawa, choć ciepły uśmiech i kocie ruchy dla kontrastu kojarzyły się Grodzkiej z Hiszpanią albo Włochami.

Do diabła, nie chciała go znać!

– Mam coś, co należy do ciebie – zaczął wyjaśniać, opierając zapobiegliwie dłoń o drzwi, żeby nie mogła zamknąć mu ich przed nosem. Kątem oka dostrzegła, że jego dłonie nadal są gładkie, wypielęgnowane i smukłe. Przypomniała sobie, że gdy chciały, potrafiły być bardzo delikatne, zwłaszcza w zetknięciu z jej skórą. – A ty masz coś, co należy do mnie.

Brzmienie znajomego głosu sprawiło, że po plecach przebiegły jej ciarki. Naraz zrobiło jej się zimno i gorąco. Pomyślała, że za chwilę zwariuje, jeśli nie znajdzie sposobu, by zapanować nad emocjami. Dlaczego, do licha, tak na nią działał mimo upływu czasu i jej stanowczej oraz jakże rozsądnej decyzji, że sobie tego nie życzy? Nie miał prawa przyjeżdżać. Przecież rok temu wyłożyła mu kawę na ławę i podziękowała za dalszą współpracę, zarówno w sensie zawodowym, jak i prywatnym. Od tamtego dnia nie widziała go ani nie słyszała i żyło jej się wyśmienicie. Samotnie, to prawda, ale przynajmniej bez złudzeń i upokarzającego szlochania w poduszkę. Przez małpoluda zza ściany nie zdarzało jej się płakać. Wkurzał ją, owszem, ale nie doprowadzał do łez.

Coś w głębi duszy podsunęło jej z cichym szeptem argument, że porównywanie tych dwóch facetów jest całkowicie bezzasadne. Z Tobiaszem nie sypiała przez lata. Ba, ani razu nie poszła z nim do łóżka, a podążając tym tropem: nie zrobił jej dziecka…

Z konsternacją poprawiła okulary ma nosie.

– Niby co? – zapytała, nie zamierzając dać za wygraną.

– Moje serce, Lila. Ukradłaś mi wieki temu i trzymasz nieustająco w swoim posiadaniu.

Sratatata. Ależ górnolotne bzdury. W dodatku zupełnie nie w jego stylu. Odbiło mu na starość? Powinna to potraktować jako wyjątkowo drastyczny atak andropauzy? Przewróciła oczami i teatralnie westchnęła. Nie uwierzyła w ani jedno słowo. Nawet nie miała ochoty uwierzyć. Nigdy więcej! Tego pana odłożyła już między bajki, zatem powinien siedzieć tam, gdzie jego miejsce. Nie zamierzała zmieniać zdania niezależnie od tego, jak seksownie wyglądał i jak uwodzicielsko błyskał zębami w uśmiechu. Pieprzony czaruś.

– Daruj sobie – warknęła, ale nie zważał na brak entuzjazmu w jej wypowiedzi.

– Mam dokumenty dla ciebie. Kilka dni temu spotkałem twojego ojca – oznajmił, a z Lilki momentalnie zeszło powietrze. Uf, jak dobrze, że nie kupiła tych bredni o skradzionym sercu, bo mogłaby się poczuć rozczarowana. Mężczyzna nie zwrócił uwagi na jej reakcję i nie przerywał słowotoku: – Sympatyczny człowiek i w świetnej formie. W ogóle nie widać po nim wieku. Stał w kolejce w urzędzie. Tam mają w dupie RODO i paniusia z okienka zawołała mnie głośno po nazwisku. Skojarzył i rozpoznał moją twarz, bo podobno wysyłałaś mu kiedyś jakieś nasze zdjęcia. Był pewien, że jesteśmy w kontakcie ze względu na dziecko, widujemy się i tak dalej. Dlatego zostawił mi przesyłkę i spytał, czy dam radę dostarczyć ją do rąk własnych. Może nie ufa poczcie albo poskąpił na znaczek, nie mam pojęcia. Akurat wybierałem się służbowo do Katowic, Łódź mam na trasie, więc wpadłem. Przywiozłem też prezenty na mikołajki. Ten tygodniowy poślizg możesz mi wybaczyć. Wpuścisz mnie czy będziesz gadać jak z akwizytorem na progu? Dom wychłodzisz i dostaniesz kataru. Zaczyna mżyć – podkreślił dobitnie i demonstracyjnie postawił kołnierz płaszcza, chociaż nad gankiem znajdował się całkiem solidny daszek i nie mogło na nich napadać.

Grodzka zmełła w ustach przekleństwo i życzenia wszystkiego najgorszego pod adresem swojego ojca, po czym cofnęła się, by zrobić przejście dla gościa.

– Napijesz się kawy czy herbaty? – spytała i nerwowo przeczesała palcami włosy.

No proszę, Konrad Czyrejko w jej łódzkim domu. Tego się nie spodziewała. Musi trzymać fason, żeby Kinga nie mogła z niej szydzić i snuć daleko idących insynuacji, gdyby się obudziła i niespodziewanie zapragnęła zejść na parter.

Albo Nela! W ułamku sekundy Lilkę ukłuł strach. Rany boskie, mała śpi już ponad godzinę i w każdej chwili może się zjawić na dole!

I co z tego, podpowiadał rozsądek. Przecież w Suwałkach widzieli się kilka razy w przelocie i Konrad nigdy nie raczył zamienić z córką choćby słowa. Oficjalnie wyparł się dziecka, nie wiadomo, czy ze strachu przed żoną, czy dla własnej wygody. Przyzwoitości starczyło mu tylko na to, by po cichu i nieoficjalnie płacić alimenty.

– Jeśli masz ekspres, to kawę – zdecydował, nieświadom targających nią przeżyć, i powiesił płaszcz na wieszaku. Z ciekawością rozglądał się po wnętrzach, idąc krok w krok za Lilianną tak blisko, że czuła, jakby na słabo oświetlonej ulicy stąpał jej po piętach budzący grozę cień. W kuchni gość oparł się tyłem o bufet i zagaił: – Jesteś sama?

Zmartwiała z otwartą puszką zmielonego aromatycznego puchu w jednej dłoni i kolbą do ekspresu w drugiej.

– W sensie?

– W domu.

Odetchnęła i pewnie z tego powodu roztrajkotała się bardziej, niż wydawało się to konieczne.

– Nie. Nela i Kinga śpią na górze. Jedna się przeziębiła, a druga ma atak migreny, więc najlepiej by było, gdybyśmy zachowywali się cicho. W normalnych układach nie zastałbyś nikogo, bo tkwiłabym w biurze, a nie na home office.

– Zaczekałbym.

– Długo by zeszło. Zwykle w poniedziałkowe popołudnia mam wychodne.

– Czyli?

– Odwiedzam bibliotekę, kosmetyczkę albo fryzjera, czasem z którąś dziewczyną z biura umawiam się na kawę. Pełna wolność, bo nie muszę spieszyć się do domu. Nela ma wtedy basen i tak się jakoś utarło, że jeździ na zajęcia z ciotką. Dają mi chwilę oddechu – powiedziała i zachichotała nerwowo.

– Jak to na basen? Przecież ona jest kaleką!

– Kinga? Migrena to nie kalectwo.

– Nie zgrywaj się. Twoja córka.

– Nasza córka – poprawiła odruchowo Lilianna i nieco zbyt energicznie wcisnęła guzik z podwójnym espresso. Urządzenie lekko się cofnęło i stuknęło o ścianę. – Ona nie jest kaleką. Po prostu nie rośnie, tak jak inni i tyle.

– Nie ma orzeczenia o niepełnosprawności? Nie zajmują się nią lekarze?

– Chodzimy na kontrole do ortopedy i endokrynologa. Dostała orzeczenie, ale to nie oznacza kalectwa, co najwyżej drobne utrudnienia… Mnóstwo dzieci bywa u ortopedy, bo krzywe kręgosłupy to dzisiaj niemal norma. Czy każde z nich jest, według ciebie, kaleką?

– No nie, ale przecież… – usiłował bronić swego stanowiska, jednak nie dała mu szans.

– Achondroplazja nie ogranicza jej wydolności intelektualnej. Fizycznej w zasadzie też nie. Znam znacznie mniej wysportowane dzieci, którym dolega wyłącznie zła dieta albo patologiczne sklejenie wzroku z ekranem telefonu czy komputera. Zresztą nie ma o czym gadać. Tłumaczyłam ci istotę problemu Neli setki razy przez lata i nie mam ochoty na więcej. Myśl sobie, co chcesz.

Konrad uniósł brwi, jakby zdołała go zadziwić tą tyradą. Omiótł badawczo kobiecą sylwetkę, na dłużej zatrzymując się przy drobnych piersiach i siwych oczach. Miała na sobie typowo domowy strój – legginsy i elastyczną, przylegającą do ciała bluzę z kapturem. Uznał, że nadal, jak przed laty, z daleka wydaje się niepozorna, lecz zdecydowanie zyskuje, jeśli stanąć tuż obok niej. Nie wygląda może szałowo ani szykownie, za to swojsko i niezwykle pociągająco. Nabrał ochoty, by objąć ją i pocałować, ale nie zdążył, bo przeszła do salonu, postawiła na stole gorącą kawę oraz talerzyk z delicjami. Usiadła i jemu też wskazała gestem krzesło.

– Częstuj się i pokaż mi tę przesyłkę od ojca.

– Rany, czemu tak zasadniczo i konkretnie? Nie napijesz się ze mną?

– Nie. Jedną już piłam. Z drugą poczekam, aż Kinga wstanie. Nie mam zdrowia jak tur, żeby żłopać tyle kofeiny.

– Coś ci dolega?

– Nic. Po prostu usiłuję dbać o zdrowie.

– Rozsądnie – podsumował i pociągnął ostrożnie łyk, starając się nie siorbać. Natychmiast się skrzywił. – Gorzka.

Zerwała się, zniknęła na moment w kuchni i wróciła, niosąc czerwoną puszkę z podobiznami Maszy i Niedźwiedzia.

– Przepraszam. Cukiernica leży gdzieś w szafce z niepotrzebnymi skorupami. Nie słodzimy. Nikt, kto u nas bywa, też nie. Cukier kupujemy tylko do ciasta i trzymamy w takim wytwornym pojemniku.

Zaśmiał się, wyjątkowo przyjaźnie jak na niego, i sięgnął po łyżeczkę.

– Nauczyła się już pływać? Potrafi utrzymać się na wodzie? – spytał, a Grodzka łypnęła na niego z niedowierzaniem.

Nigdy nie wypytywał o małą. Zawsze miał ją w nosie, wręcz stronił od tematów, które jej dotyczyły. Twierdził, że ma powyżej uszu batalii z dwójką nastolatków, które wychowuje wraz z żoną, i nie widzi w swoim życiu miejsca na następne dzieci. W ich układzie interesowała go tylko Lilka, a zwłaszcza seks z nią. Zrozumienie tej gorzkiej prawdy zajęło jej dużo czasu, za to wyryła lekcję na blachę. Córka jest jej, wyłącznie jej, i wara każdemu, kto chciałby sobie uzurpować do niej prawo własności. Zgodą na tymczasowe użytkowanie Grodzka szafowała także z umiarem, głównie na rzecz Kingi i jej narzeczonego oraz od czasu do czasu Tobiasza.

Co innego jednak się dzielić, a co innego chwalić. Nie wytrzymała i wyznała z dumą:

– Mhm. Jest najszybsza w swojej grupie. Doskonale sobie radzi. Poza tym świetnie czuje się w wodzie. Trener mówi, że ma do tego dryg. W ogóle lubi ruch. Jeździ na rowerze, biega jak strzała, latem pan Władzio i Jureczek nauczyli ją grać w piłkę, do tego ostatnio marudzi, że koniecznie Święty Mikołaj powinien jej przynieść rolki. Mam wątpliwości, czy to trochę nie za wcześnie. Chyba kupię hulajnogę…

– Taki z niej sportowiec?

– Niespokojny duch. Żebyś ją widział na placu zabaw…

– Chodzi do przedszkola?

– Jasne. Choruje znacznie rzadziej niż dawniej, pamiętasz? Ciągle musiałam brać zwolnienia w pracy przez jej infekcje. Spędza dużo czasu na dworze, a to poprawia odporność. Ta dzisiejsza niedyspozycja też na pewno szybko minie i to bez antybiotyku.

– Dzieci jej nie dokuczają?

– Nie bardziej niż innym. Czasem zadają pytania o jej wzrost, są ciekawe. W tym akurat nie widzę nic złego. Ma przyjaciółkę, Jasminę. Bywa, że drą koty, ale z reguły trzymają sztamę.

Oczy jej rozbłysły, gdy mówiła o dziecku i w jednej chwili wydała się Czyrejce znacznie mniej pogubiona niż dawniej. Bardziej wyluzowana, odprężona, spokojniejsza. Może to łódzkie życie służyło jej lepiej niż tamto suwalskie, w które zaglądał wedle własnego widzimisię, gdy tylko naszła go na to ochota?

– Nadal siedzisz w księgowości?

– Tak. W znacznie przyjemniejszej firmie niż twoja i nie mam tak wrednej szefowej jak Hałaburda. Nie wiem, jakim cudem ją znosiłam. Nie nadaje się do zarządzania ludźmi. Zwykle dwa razy w tygodniu pracuję w domu. W biurze panuje świetna atmosfera, bez problemu mogę wyjść wcześniej, jeśli mała mnie potrzebuje. Inny świat. Kinga mówi, że powinnam was podać do PIP-u i domagać się odszkodowania za mobbing, ale chyba mi się nie chce. Szkoda fatygi.

– Ona też się przeniosła do Łodzi? Takie jesteście nierozłączne?

– Do lata zostanie z nami. Potem się zobaczy. Zależy, co jej strzeli do głowy. Cieszę się, że mam ją pod ręką, choć momentami łapie mnie chętka, żeby ukręcić jej łeb.

– Granice babskiej przyjaźni są dla mnie niepojęte.

– To więcej niż przyjaźń. Ona jest dla mnie jak siostra. Poza babcią Janką i Nelą nikt nigdy nie był mi tak bliski – oznajmiła dobitnie, żeby pokazać mu swoje stanowisko czarno na białym, i sięgnęła po delicję.

Konrad poszedł w jej ślady. Jedli przez moment w ciszy, jakby każde z osobna rozważało, czy coś jeszcze wymaga wyjaśnień i powinno zostać powiedziane.

– Jesteś szczęśliwa? – spytał, gdy przełknął ostatni kęs.

– Bardzo.

– Czyli masz kogoś? Nie jesteś sama? Nie w domu, tylko w życiu?

Spięła się. Zauważył to. Zaczęła krążyć spojrzeniem po ścianach, uciekając od jego wzroku. Zaciekawiła go ta reakcja. Czy to znaczy, że ciągle o nim myśli? Nie wyrzuciła go z serca przez ten rok?

Lilka mimowolnie wyświetliła sobie w głowie zarośniętą gębę weterynarza. To, co łączyło ją z Tobiaszem, bez wątpienia było prawdziwe, silne, wyjątkowe. Mimo to uparcie nie chciało przerodzić się w nic poza życzliwym sąsiedztwem lub czymś na kształt dalekiego, lecz serdecznego kuzynostwa. Czyżby stawała im na drodze postać ciotecznej babci Apolonii? Łączyła ich i dzieliła zarazem. Lilka miewała wrażenie, jak gdyby nie tworząc pary, mimo wszystko stanowili rodzinę. Może po prostu bardzo się lubią, a to, co ich pcha ku sobie, to wcale nie miłość, tylko ogromna tęsknota za nią? Serca się nie da oszukać. W tym zakresie bardziej ułomny bywa rozum.

– Kogoś tam mam – odparła z wahaniem, żeby Konrad nie myślał, że ciągle wzdycha do niego. Niedoczekanie. Kochała go przez ponad osiem lat i każdy rok tego związku uważała za bezsensownie stracony. Jedyne, czego nie żałowała, to przyjścia Neli na świat. Córka stanowiła punkt centralny jej życia. – A co u twojej żony?

– Rozwiodłem się.

Zmarszczyła czoło ze zdziwienia. Okulary ześlizgnęły jej się niemal na czubek nosa. Pacnęła w nie z irytacją i gdzieś na rogatkach świadomości przypomniała sobie, że już rok temu Tobiasz ją przekonywał, że powinna zmienić oprawki na mniejsze. Tylko głupi upór nie pozwalał jej ulec w tej sprawie. Nie chciała za nic przyznać, że ta kudłata małpa ma rację.

– Wreszcie odkryła, że ją zdradzasz, i pogoniła cię na drzewo?

– To ja odszedłem. Poza tym nie zdradzałem jej, od kiedy wyjechałaś. Nie miałem z kim. A właściwie nie miałem ochoty. Bez ciebie wszystko przestało smakować, jak należy.

Nie uwierzyła, lecz pozwoliła, by na chwilę ich spojrzenia się spotkały. Lilianna poczuła, że palą ją uszy i policzki, a opuszki palców zaczynają mrowić. Coś ścisnęło ją w dołku. Nadzieja, strach czy może żal? Dlaczego dopiero teraz, po tylu obietnicach bez pokrycia, gdy wreszcie opuściła jego świat, zatrzasnęła za sobą drzwi i przysięgła sobie oraz Kindze, że nie będzie się za siebie oglądać?

Nie poddała się emocjom. By opanować drżenie dłoni, sięgnęła po kolejne ciastko. Niezawodne relanium w formie czekoladowego dysku. To zawsze działało, nawet bez lampki wina. Tym razem też pomogło.

– Zostaw to, co przywiozłeś, i idź już. Nie chcę, żeby Nela cię tu zastała, gdy wstanie.

– Wyrzucasz mnie?

– Po prostu nie mamy o czym rozmawiać.

– Mylisz się, ale rozumiem – zgodził się. – Poczekaj chwilę.

Poszedł do sieni, gdzie wisiał jego płaszcz, a po chwili wrócił i położył na stole grubą kopertę bąbelkową w formacie A4. Obok niej postawił dwa pudełeczka, takie, do których jubilerzy zwykli pakować klientom biżuterię kupowaną w podarunku dla kogoś, kto jest bliski i ważny.

– Co to?

– Mówiłem ci. Przywiozłem wam prezenty na mikołajki.

– Nam? Czyli komu? Mnie i Kindze?

– No skąd – żachnął się, jakby palnęła coś niestosownego. – Dlaczego miałbym przywozić cokolwiek twojej przyjaciółce? Nie znam jej, ze dwa czy trzy razy widziałem ją w przelocie. Zresztą… Rany, Lila, z czego ja się tłumaczę? Nie wiedziałem, co kupić dziecku, więc… Nie gniewaj się, po prostu nic innego nie przyszło mi do głowy.

– To nie było konieczne.

– Wiem – przyznał i ruszył do drzwi. – Nie przeszkadzam dłużej. Muszę dotrzeć do Katowic i zdążyć na dwudziestą na bankiet. Chyba że masz ochotę pojechać ze mną? Mam zaproszenie dla dwóch osób. Zabawimy się jak za dawnych dobrych czasów.

– Nie – odpowiedziała stanowczo.

– Kinga pewnie zostałaby z małą. Spytaj ją.

– O nic nie muszę pytać. Nigdzie się nie wybieram.

– W porządku. Nie strzelaj. Dotarło. Zaskoczyłem cię tym zaproszeniem i w ogóle samym przyjazdem. W sumie nawet specjalnie ci się nie dziwię. Pewnie też bym odmówił na twoim miejscu. W każdym razie, do zobaczenia. Mam nadzieję, że przełamaliśmy lody, pogadaliśmy szczerze i teraz będzie już między nami okej. Chciałbym cię częściej widywać. Tęskniłem za tobą – wyznał i pochylił się nad nią.

Przez chwilę była pewna, że pocałuje ją w usta, ale tylko musnął lekko jej policzek i zniknął za drzwiami.

Tak samo jak tamten drań, psia jego i kocia jego mać. A także żółwia, chomicza oraz kanarczana. Tfu, kanarkowa. I papuzia. Zmówili się jeden z drugim. Namieszać dziewczynie w głowie, zestresować, a potem cmoknąć jak starą ciotkę i wyjść. Nie to, że marzy jej się, by bez pytania o jej zdanie sklejali się z nią w pocałunkach, ale serdecznie miała już dosyć tej pieprzonej huśtawki emocji i hormonów. Czuła się, do diabła, młodą zdrową kobietą i zwyczajnie potrzebowała faceta. Nie tylko po to, by przydźwigał z samochodu zakupy, wbił w ścianę gwóźdź czy obciął pazury kotom!

O cholera, koty!

Przypomniała sobie, że tego ranka nawet do nich nie zajrzała. Najpierw Nela, potem robota i ten niechciany gość… Apolonia gotowa ją za karę straszyć w nocy, jeśli zaniedba jej ukochane futrzaki. Cioteczna wnuczka pognała czym prędzej na werandę, gdzie rezydowały. Gdy tylko zaszeleściła torbą z suchą karmą, trzy kocury z nastroszonymi w górę ogonami stanęły na baczność przy miskach. Kolejny przepychał się przez otwór z klapką zamontowany w drzwiach prowadzących do ogrodu na tyłach posesji. Brak pozostałych wskazywał, że udały się na przechadzkę po okolicy.

– Sorry – mruknęła do zwierzaków. – Tłuściochy z was, taka krótka głodówka na pewno wam nie zaszkodzi, ale mimo wszystko mi głupio.

Zachrobotały miski, gdy cztery nosy zanurzyły się w jedzeniu. Lilianna podrapała koty po miękkich zadach i wróciła do salonu.

Usiadła przy stole. Telefon rozbłysnął i na ekranie wyświetlił się symbol nadejścia maila, więc pospiesznie odczytała wiadomość.

Od: ar.grodzki1964@wp.pl

Do: mamanelilg@gmail.com

Temat: Re: Co z kopertą?

Cześć, Lilka,

przekazałem Konradowi Czyrejce. Uznałem, że tak będzie lepiej. Przy okazji się spotkacie.

Pozdrawiam.

Tata

Odłożyła komórkę na blat. Jasne, lepiej, pomyślała z przekąsem. Bez wahania i niepotrzebnego budowania w sobie napięcia otworzyła oba prezenty. W pierwszym znalazła złote kolczyki w kształcie gwiazdek i identyczny wisiorek z łańcuszkiem, a w drugim leżał zwinięty w rulon banknot dwustuzłotowy. Zrobiło jej się smutno, rozpaczliwie smutno. Tak bardzo, że nie mogła powstrzymać łez. Płakała, gapiąc się na otwarte pudełeczka i nie mając ochoty na to, by sięgnąć po zawartość któregokolwiek z nich. Koperta z dokumentami dziadka musiała zaczekać. Złość na Tobiasza też poszła w zapomnienie. Lilka kolejny raz w swoim życiu opłakiwała związek z Konradem i klęła na własną głupotę. Bolało, ciągle się nie zabliźniło, choć przez ostatni rok była pewna, że temat tej straty ma już dawno za sobą.

6.

Adam Wodniak spędził wczesny poranek na zespołowym przystrajaniu choinki w mesie ozdobami domowej roboty. Przy śniadaniu złożonym z kawy i sałatki ziemniaczanej przyrządzonej wedle najlepszych niemieckich wzorców zimownicy zgodnie uznali, że w kwestii świątecznego wystroju są nie do pokonania, ale mimo wszystko sztuczna jodła to nie to samo co prawdziwa. Brakowało zapachu igieł, lecz zdobycie żywego drzewka znajdowało się poza granicami możliwości mieszkańców stacji. Wprawdzie tundra na Spitsbergenie obfituje w drzewostan, jednak fakt, że korony owych drzew nie wystają ponad mchy i kapelusze grzybów, a gałązki liczą po kilka centymetrów, zniechęca do wykorzystania wierzby arktycznej czy dębika ośmiopłatkowego w celu tworzenia bożonarodzeniowego klimatu.

Choinka mrugała wesoło lampkami, śnieg, który zasypał trzy czwarte szyb w oknach, idealnie się z nią komponował i do szczęścia brakowało jedynie świętego spokoju. Lewarek zwiał z kubkiem herbaty, gdy polarnicy włączyli konsolę i jęli drzeć się niemiłosiernie, wyrywając sobie pady. Trevor upierał się przy GTA5, a Lucky wyzywał go od zdrajców rodzimej fabuły i stanowczo obstawał za uruchomieniem Wiedźmina. Potato tkwił w kuchni, gdyż wypadł jego dyżur, i pichcił obiad z czegoś, co z pewnością tak jak śniadanie przyjmie smak kartofli, bo to one stanowiły ulubiony składnik jego diety. Pozostali zimownicy przepadli w przepastnych zakamarkach budynku, oddając się czynnościom naukowym lub udając zapracowanie, by nie wnikać w spory szaleńców. Rasputin, stacyjny pies, zwinięty w kłębek na swoim legowisku, nie zważając na awanturę, oddał się błogiej drzemce.

Adam lubił zacisze swojej sypialni, która mimo nikczemnych rozmiarów – mierzyła ledwie dwa na trzy metry – wydawała mu się przytulna. Czekał, aż narzeczona pojawi się na Skypie. Musiał uzbroić się w cierpliwość, bo od świtu zmagała się z wojowniczą i nieco zaziębioną pięciolatką, co jakiś czas przesyłając mu w oknie komunikatora najświeższe wieści z placu boju. Włączył audiobooka – Skazę Małeckiego – i żeby zająć czymś ręce, rozłożył na czynniki pierwsze suszarkę do włosów. Dziewczyny na nią ostatnio narzekały, że niby się przegrzewa i sama wyłącza. Znalazł przyczynę, bez trudu ją usunął, a przy okazji postanowił oczyścić całe wnętrze urządzenia, ponieważ pełno w nim było kurzu i innych świństw. Zanim skończył, laptop zabuczał sygnałem połączenia.

Zdążyli się przywitać, po czym mechanik usłyszał, że Lilka poszła do biura, a mała ogląda na dole ze żbikiem kreskówki, więc muszą zachowywać się przyzwoicie, bo w każdej chwili może przybiec na kontrolę. Zalał Śliwę gorącymi, jednak niezbyt pieprznymi słownymi czułościami, a ona zrewanżowała mu się czczą gadaniną o pracy. Nagle, jednostajny szum agregatu prądotwórczego, który nieustannie konkurował z hałasem czynionym przez dziesięcioro ludzi zimujących w stacji, zostały zagłuszone wyraźnym warczeniem i stukotaniem. Jednocześnie ściany delikatnie zadrżały. Sprawiało to wrażenie, jakby budynek dostał z zimna dreszczy.

– Co się dzieje? – spytała z niepokojem Kinga, przerywając paplanie o tym, jak strasznym koszmarem z niekończącym się pasmem deadline’ów jest dla branży reklamowej grudzień. – To trzęsienie ziemi?

– Nie. Na Spitsbergenie zdarzają się drobne wstrząsy, bywa, że chałupa się telepie, ale nie tym razem.

– Nic a nic? Jesteś pewien? Może weź zapytaj kogoś z tych twoich jajogłowych ziomków. Niech sprawdzą te jakieś tam sejsmiczne fale. Nie znam się.

– Nie ma potrzeby zawracać im głowy…

– Ty, a może to wulkan wybucha? – przerwała mu rozemocjonowanym głosem i przeczesała palcami grzywkę.

– U nas są tylko wygasłe.

– Na Islandii wiecznie coś się dzieje w tym temacie.

– Skarbie, Svalbard znajduje się w dość bezpiecznej strefie w zakresie takich kataklizmów – tłumaczył, siląc się na wyrozumiałość i cierpliwość. – Do Islandii ty masz w tej chwili bliżej niż ja, więc panikujesz na wyrost. Powinienem był kupić ci na Gwiazdkę mapę świata.

– Obejdzie się. Wystarczy mi świadomość, że kiblujesz pod biegunem, jakieś milion kilometrów ode mnie.

– Eee tam. Biegun leży tysiąc czterysta kilometrów stąd, a Łódź ledwo dwa razy tyle.

Na ogół starał się nie pokazywać po sobie, gdy narzeczona ciut go drażniła nadmiernym czepianiem się mało istotnych, banalnych spraw. Zbyt wiele kosztowała ich rozłąka i zbyt mało czasu mogli spędzać na rozmowach, by marnować go na bzdurną irytację lub bezsensowne przepychanki. Znacznie przyjemniej było, gdy po prostu cieszyli się sobą, dlatego darował jej dalsze złośliwości, siorbnął łyk herbaty z sokiem malinowym i uśmiechnął się przyjaźnie.

Tymczasem Śliwa nie dawała za wygraną.

– W takim razie może idzie lawina albo chałupa wam się sypie? Sprawdzałeś stan dachu i stropów? Ile to w ogóle ma lat?

– Stacja powstała pod koniec lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku… – wyjaśniał Lewarek, ignorując wyczuwalne pod plecami drgania.

– No widzisz. Nie ma bata, to musi być ruina. W ostrym klimacie wszystko szybciej się psuje i zużywa.

– W latach siedemdziesiątych całość zmodernizowano. Widziałaś zdjęcia. Budynek został porządnie ocieplony i obłożony malowanym drewnem, na skandynawską modłę. Wygląda jak nowy. No, prawie. Od tego czasu wciąż mieszkają tu polarnicy. Co roku coś się naprawia i remontuje, więc nie dramatyzuj.

– Skorupa, w której koczujesz, ma sześćdziesiąt lat. Jak mam nie dramatyzować?

– Skorupa Lilki, w której przebywasz od miesięcy, jest o co najmniej dwadzieścia parę lat starsza. Że nie wspomnę o Wawelu. Ten to dopiero wiekowy, a stoi i trzyma się dobrze. Nawet wojny przetrwał. Znosi tłumy turystów i tumany smogu. Tu mamy czyste powietrze i znacznie mniej zwiedzających. Nasz dom nie jest willą, pałacem ani zamkiem, za to nic mu nie grozi. Napij się czegoś i wyluzuj – spuentował stanowczym głosem, usiłując nie popaść przy tym w kąśliwy ton.

Śliwa dała wreszcie za wygraną i zgodnie z sugestią pociągnęła spory łyk z pękatej lampki.

– Wino o tej godzinie? – zdumiał się.

– Sok z granatu. Poranny, wybuchowy erzac w moim ulubionym szkle. Wino zostawiam na wyjątkowe okazje. Nie zmieniaj tematu. Rozumiem, że wiesz, co tak wali?

Wodniak wzruszył ramionami.

– Pewnie ciuchy.

– Co? Oszalałeś?

– W życiu. Jestem rozsądnym człowiekiem. Szaleństwo to twoja specjalność. Jedna z naszych pralek potwornie głośno pracuje. Do tego cała się trzęsie podczas wirowania. Czasem faktycznie sprawia to wrażenie, że przy kolejnym ruchu bębna zimowa część budynku poskłada się jak domek z kart i zostaniemy pośród kupy gruzów, za to ze świeżymi i woniejącymi wiosenną łąką gaciami.

– Czemu wiosenną łąką? – dopytywała Kinga, niespodziewanie wybuchając śmiechem, bo wszystkie obawy momentalnie z niej wyparowały.

– Takiego płynu do płukania mamy najwięcej w zapasie. Na szczęście wszystkim wyjątkowo odpowiada.

– A co zrobicie, kiedy się skończy?

– Polubimy inny zapach. Nie widzę innej możliwości. Nie skoczę przecież do Auchan czy Tesco – wyjaśnił Wodniak już znacznie ciszej, bo hałas i wibracje ustały. Wyszczerzył się do ekranu i spróbował przekierować narzeczoną na mniej arktyczne tory: – Jak tam Nela? Nadal ci nie przeszkadza, że mieszkasz pod jednym dachem z pięciolatką i załapujesz się na darmową fuchę opiekunki?

– Nie przeszkadza. Uwielbiam odprowadzać ją do przedszkola, chodzić z nią na basen i na zakupy. A największa frajda to się z nią droczyć.

– Tia, droczyć lubisz się ze wszystkimi – skomentował i puścił do niej oko. – No proszę. Ta mała jest zdolna do cudów. Jeszcze trochę i zmienisz zdanie co do tego, że nie chcesz urodzić mi dzieci w ciągu najbliższej dekady – drążył z nadzieją, bo chociaż Kinga zgodziła się na zaręczyny, a nawet na ślub po jego powrocie z zimowania, w temacie potomstwa wydawała się nieugięta.

– Zobaczymy. Chwilowo problem nie istnieje, bo przez internet się w ciążę nie zachodzi. – Jak zwykle umiejętnie zbagatelizowała sprawę rozmnażania. – Słuchaj, a ty nie dałbyś rady naprawić tej pralki? Po cholerę ma tak łupać? Mnie przez tych kilka minut rozbolała dynia, a co dopiero ciebie.

– Nikomu to nie przeszkadza, ale masz rację. Może faktycznie spróbuję.

Drzwi do pokoju uchyliły się z głośnym zgrzytem. Adam łypnął na nie, a w jego głowie włączyła się czerwona lampka. Już wczoraj planował psiknąć na zawiasy WD-40 i oczywiście zapomniał.

– Lewarek, nie chcesz poczty? – Usłyszał, a w wąskiej szparze pojawiła się rumiana i jak zawsze wesoła twarz Gochy. – Mógłbyś wreszcie odkleić się od ekranu? Trzeba podjąć gości. Nie słyszałeś? Śmigłowiec przyleciał.

– Śmigłowiec? – powtórzył za nią jak echo.

– Ogłuchłeś tylko czy coś ci zaatakowało wszystkie zmysły? Cała chawira tańczyła.

– Tańczyła?

– Włączył ci się tryb papugi? Dobra, ja spadam. Zbieramy się na Wilczka. Jeśli nie pójdziesz z nami, to będzie twoja strata. Jedyna okazja na pokolędowanie z panią gubernator. Na uroczysty deser Trevor upiekł ciasteczka francuskie. Zapewnia, że mają kształt reniferów, tylko trochę mu się przypaliły na rogach. Detal.

– Trevor? – powtórzył bezmyślnie Adam, po czym olśniło go, że się raz po raz błaźni, więc natychmiast uzupełnił: – Przecież on nie ma dziś dyżuru.

– Ale wpadł w szał cukierniczy, więc Potato łaskawie go dopuścił do piekarnika. Gdybyś nie siedział od śniadania na Skypie, tobyś nadążał za tym, co się dzieje w domu. Już po dziesiątej – prychnęła Gocha, a skrzypiące zawiasy sprawiały wrażenie, jakby chciały jej przytaknąć, gdy zamykała drzwi.

– Czemu ona cię tak obsztorcowała jak swojego? – warknęła Kinga.

– Daj spokój. Teraz jeszcze ty? Za wami, babami, czasem trudno nadążyć. Może ma okres albo za chwilę jej się zacznie. Diabli wiedzą.

– Co cię obchodzi jej okres?

– Wcale mnie nie obchodzi. Znowu jesteś zazdrosna?

– Chciałbyś. Tam na serio przyleciał helikopter? W taką pogodę? Ile macie stopni?

– Rano było coś koło minus dziesięciu. Wiatr nawet znośny, więc to żaden problem dla pilota. Sadza maszynę jakieś osiemdziesiąt, może sto metrów od stacji, całkiem bezpiecznie. Zapomniałem, że dziś przyleci, i pomyliłem śmigłowiec z pralką – zachichotał.

– Jakoś sobie, kurde, nie mogę tego wyobrazić – fuknęła i duszkiem dopiła zawartość kieliszka.

Lewarkowi przemknęło przez myśl, że granat z soku musiał być odbezpieczony.

– Przy następnej okazji zrobię ci fotkę lądowiska, ale raczej nie dziś.

– Nie mówię o lądowisku, tylko o pomyleniu śmigłowca z pralką.

– Co poradzisz? Zdarza się, i to nie tylko mi. Dobra, Kinia, kończę. Nie wypada, żeby takie osobistości na mnie czekały. Pogadamy potem. Jest tam w tej poczcie coś od ciebie? Mam się nastawiać na przyjemności?

– Nastaw się na przypalone renifery – mruknęła i wyłączyła kamerkę.

Lewarek westchnął, wysłał jeszcze w oknie komunikatora trzy emotikony z serduszkami, żeby załagodzić wrażenie chłodnego pożegnania, i zamknął klapę laptopa.

Obiegł obszerny, zbudowany w kształt litery T budynek, szukając przy wszystkich kolejnych drzwiach swojej kurtki i butów oraz klnąc pod nosem, że tych cholernych wejść z dworu jest aż siedem, bo nigdy nie pamiętał, gdzie się ostatnio rozbierał. Wreszcie, już gotowy na spotkanie z mrozem, wypadł na zewnątrz, skąd napływały radosne odgłosy powitania jednocześnie po polsku, norwesku i angielsku.

Przylądek Wilczka mieści się w zachodnim krańcu Zatoki Białego Niedźwiedzia na fiordzie Hornsund i od stacji można tam dojść w czasie około dziesięciominutowego spaceru. Przy silnym wietrze może zajmuje to kwadrans. Znajdują się tam krzyż i ołtarz z drewna dryftowego, wykonane przez polskich polarników, oraz zabytkowy hus – stara chata traperska norweskich myśliwych, którzy jeszcze po wojnie nocowali w niej podczas polowań na niedźwiedzie polarne. W tę okolicę, jak tradycyjnie co roku, mieszkańcy stacji udali się w towarzystwie ostatnich przed wiosną gości. Przybyły z Tromsø polski ksiądz odprawił wraz pastorem z Longyearbyen krótką mszę zakończoną wspólnym odśpiewaniem Cichej nocy w kilku wersjach językowych. Dopiero potem zimownicy, nasyciwszy się duchowym wymiarem nadchodzącego Bożego Narodzenia, zaprosili gości na posiłek.

Ograniczenie możliwości swobodnego spędzania czasu na zewnątrz w naturalny sposób pobudza kreatywność do tego, by jak najatrakcyjniej zagospodarować go pod dachem. Stąd też pojęcia „biesiada” i „pogaduchy” nabierają w warunkach niegasnącej ciemności nowego wymiaru oraz znaczenia i często potrafią pochłonąć całą uwagę. Ba, wygrywają konkurencję z wszelką inną aktywnością. Nawet z pogawędką z narzeczoną.

Tak dzieje się również każdej zimy w Polskiej Stacji Polarnej Hornsund na Spitsbergenie. Szczególnie gdy niespodziewanie zjawią się goście, przywiozą prezenty, nieco owoców i ostatnią przed nadejściem wiosny pocztę. Wówczas nic nie może okazać się ważniejsze od spędzenia kilku godzin z nimi.

Adama porwała podniosła atmosfera i wrażenie wspólnoty z tą garstką ludzi zebranych na końcu świata. Tak dalece zaangażował się w uroczystość, że niemal natychmiast zapomniał o wszystkim, co wykraczało poza świat lodu, mrozu i wiatru. Nie dokuczała mu tęsknota za narzeczoną, chłód także dawało się znieść, bo znad fiordu dęło z umiarem, a z mrozem ciepłe ciuchy radziły sobie bez trudu, dlatego Lewarek czerpał czystą przyjemność z tego dnia, w pełni świadomy, że przeżywa coś niewiarygodnie wyjątkowego, co z pewnością drugi raz już mu się nie zdarzy, bo Kinga w życiu na to nie pozwoli. Starał się zapamiętać jak najwięcej, nazbierać wrażeń na zapas, skumulować, zmagazynować, by krzesać z nich potem energię do życia w polskiej codzienności, przy pracy w warsztacie samochodowym ojca i podczas tworzenia wspólnej przyszłości ze Śliwą. Pragnął tego, ta perspektywa nie wydawała mu się ani zła, ani mniej atrakcyjna od tego, czego doświadczał w Arktyce. W ogóle nie chciał tego wartościować. Jeden i drugi świat uważał za ogromnie ważny i nie zamierzał dopuścić, by ze sobą walczyły.

W drodze powrotnej z Wilczka zajrzał na chwilę do budynku gospodarczego, żeby sprawdzić, czy potężny diesel produkujący prąd działa, jak należy. Na kilka minut zniknął reszcie grupy z radaru i gdy jako ostatni wparował do jadalni, wypełniona polarnikami i gośćmi wydawała się pękać w szwach. Rozstawione na stole talerze wskazywały, że posiłek zapowiada się uroczyście i nadzwyczaj obficie. Potato wzbił się na szczyty kreatywności, choć swojej ziemniaczanej pasji w warunkach arktycznych dawał upust jedynie połowicznie, bo wszystkie świeże warzywa stanowiły towar luksusowy i tym samym nie miały szans, by stać się numerem jeden w diecie zimowników. Zatem dyżurny przygotował czerwony barszcz, wybór grillowanych mięs, kaszę w sosie serowo-brokułowym, surówkę z kiszonej kapusty i rarytas nad rarytasy: pełną michę placków wykonanych pół na pół z kartofli i suchej mieszanki ziemniakopodobnej. Ustawił je tuż przy swoim talerzu i łypał gniewnie na każdego z domowników ośmielającego się sięgnąć po ten pokarm bogów. Na szczęście zachował na tyle taktu, że gości się nie czepiał.

Adam przywitał się, przeprosił grzecznie za spóźnienie i zajął ostatnie wolne miejsce.

– Narzeczona go tyranizuje – wytłumaczył kolegę meteorolog, prywatnie maniakalny wielbiciel GTA5, nazywany przez wszystkich Trevorem. – Odpytuje go ze wszystkich aktywności i wylicza mu, ile czasu spędza z nią na Skypie, a ile na pracy i na dobrej zabawie z nami, a zwłaszcza z naszymi dziewczynami.

– Daj spokój – mruknął Wodniak. – Pani gubernator to nie interesuje.

– Dlaczego nie? – sprzeciwiła się najważniejsza osoba przy stole. – Aż tak cię pilnuje? Ma powody, żeby ci nie ufać?

Chciał odpowiedzieć, że Kinga jest cudowna, tylko ma szmergla, ale nie potrafił sobie przypomnieć, jak jest „szmergiel” po angielsku, więc zmarszczył czoło i wreszcie mruknął:

– She is such an amazing, but crazy. – I dalej dodał już bez wahania, bo w gruncie rzeczy język wyspiarzy opanował całkiem przyzwoicie: – Nie spóźniłem się przez nią. Zajrzałem do agregatorni, żeby mieć to z głowy.

– Nie tłumacz się. Szkoda psuć taki piękny dzień łgarstwem – mruknął Potato i wszyscy zachichotali.

Cała jadalnia zrywała boki, włącznie z dwoma pilotami śmigłowca, pastorem, księdzem oraz panią gubernator. Adam wzruszył obojętnie ramionami i złośliwie łypiąc na dyżurnego, sięgnął po największy placek tkwiący na szczycie stosu.

Svalbard to prowincja Norwegii i władzę tam sprawuje przedstawiciel rządu norweskiego, czyli właśnie gubernator. To funkcja nieco zbliżona do roli polskiego wojewody, poszerzona o rolę szefa policji na całym archipelagu. Odwiedziny takiej szychy wymagają pełnej mobilizacji, by zachowywać się jak cywilizowany zespół wykształconych ludzi, a nie banda dzikusów. Spóźnienia z przyczyn zawodowych stanowią jeszcze wytłumaczenie, ale z powodu upierdliwej narzeczonej muszą skutkować uszczypliwością i żartobliwym postponowaniem. Szybko jednak wyczyn Lewarka poszedł w zapomnienie, gdy dania obiadowe zastąpiły przypalone ciastka w kształcie reniferów, makowiec i kawa. Goście dołożyli od siebie na stół kilka kiści świeżych winogron, arbuza oraz tradycyjne świąteczne ciasto norweskie i w końcu rozdali pocztę oraz prezenty.

Godziny płynęły wartko i przyjemnie, zimownicy cieszyli się jak dzieci z otrzymanych okruchów Polski – mnóstwa kartek od bliskich i całkiem obcych osób – oraz kolorowych paczek, które ułożyli pod choinką. Niech leżą do Wigilii, kuszą i pomogą budzić w sercach radość oczekiwania na Gwiazdkę. To trudne, gdy rodzina została tak daleko, ale przecież nie niemożliwe.

Kiedy helikopter odleciał, polarnicy pozapadali się w miękkich kanapach mesy, bez końca obracając w dłoniach świąteczne pocztówki i licytując się, kto dostał najładniejszą lub szczególnie oryginalną w formie. Adam wnikliwie przeanalizował rysunki Neli prezentujące barwne i niepodobne do niczego dziwolągi, przeczytał życzenia od rodziców i w końcu sięgnął po kartkę od Kingi.

Zamiast się ze mną grzać pod pierzyną,

Wolałeś święta ze srogą zimą.

Więc Ci, Adasiu, życzę, kochany,

Tego, co wpisze się w Twoje plany:

Zimnej Wigilii, co tyłek zmrozi,

Niedźwiedzia, który pazurem grozi,

Wichury, co Cię tak w zaspę miotnie,

Że się poczujesz wreszcie samotnie.

Zrozumiesz, gdzie jest najlepiej w świecie:

Przy narzeczonej – Twojej kobiecie.

Na tym, co ważne, zdołasz się skupić:

Kochać mnie, tęsknić i szybko wrócić!

Ten wierszyk wydał mu się kwintesencją Śliwy, jej osobowości i sposobu ekspresji. Poczuł falę gwałtownego żalu, że nie jest tam z nią i nie może nagle, ot tak, zmienić zdania i postanowić, że wraca do domu. Kryzys szybko jednak minął, gdy informatyk Antek wyrwał mu z ręki pocztówkę i zagroził, że przeczyta ją na głos, jeśli Lewarek się nie rozchmurzy. Wiadomo było, że tego nie zrobi, bo nie był mendą i jak wszyscy uczestnicy wyprawy szanował tajemnicę korespondencji, ale zrobiło się zamieszanie, pies się rozszczekał, po kolei wszyscy włączyli się do bitwy, uruchamiając jako broń poduszki, zdarte z grzbietów bluzy i co kto miał pod ręką. Ktoś skoczył do magazynu po skrzynkę piwa i popołudnie przekształciło się w grzmiącą rozbawieniem imprezę.

Choinka cierpliwie łypała z komody i jako jedyna zachowała spokój.

***

Tymczasem Kinga, gdy tylko skończyła rozmowę i wyłączyła komputer, poczuła nieokiełznaną wściekłość na narzeczonego o to roczne rozstanie. W takich chwilach zwykle bezradność zmieniała się u niej w gniew, kazała wyrzucać na zewnątrz serie okraszonych mięsem wyzwisk i wyciskała jej z oczu łzy.

Na szczęście Nela instynktownie wiedziała, jak ustawiać ciotkę do pionu. Zajmowała czas, absorbowała uwagę i przywracała myślom znamiona umiaru i rozsądku. Śliwa doskonale zdawała sobie sprawę, że bez przyjaciółki i jej równie uroczej, co pyskatej córeczki ciężko byłoby przetrwać tę zimę. Dlatego wciąż pomieszkiwała u nich, szczególnie że miejsca nie brakowało. Doskonale pracowało jej się w domu przy Małachowskiego, a jednocześnie mogła pomóc Lilce w opiece nad dzieckiem.

No właśnie, dzieckiem… Dziewczynka obejrzała dwa odcinki Clifforda oraz jeden Maszy i Niedźwiedzia, po czym uznała, że jest okropnie głodna. Zajrzała do kuchni, wspięła się na stołeczek i dostrzegła na bufecie miskę z owocami. Nie poczuła się zachęcona. Po głowie chodziły jej raczej „kółki z gararetkiem”, zatem wbiegła po schodach, by wybadać, co się dzieje na piętrze, i skusić ciotkę na łasuchowanie. Tuż za nią niczym cień powędrował Eastwood, bo nie widział sensu, by zostawać na parterze, skoro jego ulubienica pognała na górę.

Przez chwilę oboje zgodnie nasłuchiwali dźwięków dobiegających zza uchylonych drzwi. Wreszcie znudzony żbik usiadł na środku korytarza i przystąpił do wylizywania sobie futra. Dziewczynka rzuciła mu pełne czułości spojrzenie i wsunęła się jak duch do pokoju. Podreptała cichutko, wypróbowanym sposobem wlazła na tapczan, a z niego Kindze na kolana i objęła krótkimi ramionami jej szyję.

– Ciocia, nie mówi się „Arktyka zje bana”, tylko „zje banana” – oznajmiła mentorskim tonem. – Jak ona je, to może też chcesz? Przyniosę ci, co? – spytała i zeskoczyła na podłogę. – Obiernę i się podzielimy na pół. Tylko trzeba oderwać koniuszek, bo w nim mieszkają robale.

– W bananach nie ma żadnych robali, pająków ani innych paskudztw. To bujda – oświadczyła z przekonaniem Śliwa. Wydmuchała głośno nos, otarła z oczu łzy i natychmiast przestawiła uwagę z narzeczonego na dziecko. – Wystarczy myć przed jedzeniem ręce i owoce. Wyszorowałaś łapki?

– Trochę… – mruknęła dziewczynka niepewnym głosem.

– To chodź, umyjemy całkiem – zaproponowała ciotka i szerokim gestem zaprosiła Nelę do wyjścia.

Eastwood prychnął z niechęcią i uciekł przed Śliwą w najdalszy kąt korytarza.

– Albo kółki z gararetkiem. To lepsze od banana. Ciocia… Zjemy razem kółki? – negocjowała pięciolatka, gdy po umyciu rąk wmaszerowały do kuchni. Uznała, że Kinga już się pozbierała i można podjąć próbę ugrania czegoś dla siebie. – Potem ci pokażę, jak się robi „ziut”. Mogę cię nawet nauczyć, tylko załóż te śliskie getry do gimnastyki.

– Kółki są najlepsze ze wszystkiego – zgodziła się ciotka i otworzyła szafkę, która skrywała delicje. – „Ziut” brzmi intrygująco, więc chyba też się skuszę.

Nie przestała myśleć o Adamie, chociaż chwilowy przypływ żalu odrobinę w niej zmalał. On jest szczęśliwy, a ona nie powinna mu tego psuć. Przecież niedługo wróci i będzie znowu jej. Czeka ich całe życie razem i ten rok zwłoki niczego nie zmieni, jeśli zachowają rozsądek i wzajemny szacunek dla siebie.

To wielka sztuka pozwolić komuś najbliższemu swobodnie iść swoją drogą, zwłaszcza gdy jest to szlak zupełnie nam obcy i wiadomo, że nie podejmiemy wspólnej wędrówki. Towarzyszyć z boku w radości, że ktoś kochany się spełnia, to połowiczna radość, świadomość, że on mnóstwo zyskuje, lecz my odrobinę tracimy. Ciężko pogodzić się z utratą pozycji czyjejś jedynej fascynacji i pasji, bo nie jest łatwo nauczyć się dzielić kimś, kogo chciałoby się mieć na wyłączność. Jednak bez tego marne są szanse, że on doceni tę miłość, bo nie będzie szczęśliwym człowiekiem.

7.

Wielka kupa jesiennych liści usypana pod płotem malała z każdą chwilą. Rosła za to liczba wypchanych worków w pobliżu śmietnika. Pan Władzio uwijał się z robotą, jakby się bał, że nie zdąży do Gwiazdki. Czapkę oraz niemal nową granatową narciarską kurtkę zdjął i powiesił na słupku ogrodzenia, szalik poluzował, ale nie zdecydował się go ściągnąć. Na to nie pozwalała mu wierność klubowi, którą kultywował niemal od kołyski, czyli mniej więcej od sześciu dekad. Podśpiewywał pełną parą stary szlagier Ireny Santor.

– „O czym marzy dziewczyna, gdy dorastać zaczyna…”. – Niosło się aż na ulicę i raniło uszy nielicznych przechodniów. – „Kiedy z pąka przemienia się w kwiaaa… aaa… aaat”.

Stękał przy tym, gubiąc oddech. Rwał przez to i niepotrzebnie przeciągał ostatnią sylabę na końcach zwrotek, bo praca fizyczna ograniczała możliwości jego przepony. W efekcie utwór dawało się zidentyfikować wyłącznie po słowach, a nie po melodii.

Minęła piętnasta i powoli zaczynało się ściemniać. Żółty new beetle leniwie wtoczył się na podjazd i zaparkował nosem przy zamkniętej bramie. Gdy zgasły jego światła, momentalnie ożywiły się latarnie, jakby taktownie zwlekały z iluminacją tylko po to, żeby nie robić mu konkurencji.

– Otworzyć? – krzyknął zagorzały kibic, bez żalu porzucając grabie, i pokuśtykał w stronę samochodu.

Zza kierownicy wyłoniła się Grodzka. Mężczyznę zbiło to nieco z pantałyku.

– Dzień dobry, panie Władziu, nie wjeżdżam do środka – odpowiedziała. – Kinga ma wieczorem jakieś zaległe służbowe spotkanie, więc Bydlak jeszcze dzisiaj pojeździ.

Dzieliły się samochodem, odkąd kilka tygodni temu okazało się, że wiekowy opel Lilianny nadaje się już tylko na żyletki. Uznała, że z wyborem nowego pojazdu poczeka na powrót Adama z Arktyki, bo przesiąkła poglądami przyjaciółki, iż nie ma na świecie lepszego speca od aut niż jej narzeczony. Zaopatrzyła się zatem w miesięczny bilet komunikacji miejskiej, zwany migawką, i zgłębiała tajniki lokalnego taboru, o ile nie udało jej się akurat wycyganić od Śliwy volkswagena. Nawet jej to nie przeszkadzało i skończył się problem z parkowaniem, bo trzem wehikułom, włącznie w westfalią Podkrólewicza, było na podwórku trochę za ciasno, a garażu nie posiadali.

– Uch, to jej chyba dobrze zrobi – ucieszył się kloszard. – Pewnie ma dość, bo w domu jakaś awantura.

– O co?

– Tego nie wiem, ale mnie się też oberwało, gdy przyszedłem. Zapukałem do drzwi i spytałem kulturalnie, czy mogę pograbić te liście, co tu bez sensu gniją. Nakrzyczała na mnie, że teraz to taki niby wyrywny do roboty jestem, a za chwilę i tak się nachleję.

– Która tak pana potraktowała?

– Pani Kinga. Nelcia się przywitała grzecznie jak zawsze, a potem tylko słuchała razem ze mną tyrady. Że niby jestem nieodpowiedzialny moczymorda, tak się wyraziła ta pani przyjaciółka, i wyrazami rzucała przy dziecku. Pani wie jakimi?

Lilka poczuła, że radość z zakończenia pracy zawodowej na to popołudnie jakimś cudem zdołała z niej wyparować. Zatęskniła za cichym kątem w biurze, gdzie w otulinie błogiej ciszy stały jej krzesło i komputer.

– Ale pan się nie przejął i zabrał za porządki?

– Pan Tobiaszek pozwolił, to się zabrałem. On spokojniejszy jest. Mówił, że sam planował ogarnąć te liście, ale odwlekał to jakoś z tygodnia na tydzień… Dobrze, że nie zdążył, bo mnie akurat jak z nieba spada ta fucha.

Lilianna zerknęła na niego z powątpiewaniem.

– Przecież dostał pan kurtkę i sweter, panie Władziu, a nawet obiecane skarpety.

– Buty by się jeszcze przydały, bo stare jeść wołają. Pyski mają rozwarte, pani zobaczy – poskarżył się, prezentując poprzecierane adidasy z odklejającą się podeszwą. – Spodnie jeszcze oblecą, więc potem już mogę urządzić sobie urlop – wyjaśnił i z ociąganiem sięgnął po grabie. – Nie robię się coraz młodszy, nie wiem, co będzie za parę lat.

– Jeśli pan nie przestanie pić, to obawiam się, że tragedia.

– Teraz pani znów o tym samym…

– Okej. Mogę sobie darować, ale niech pan uważa. Powoli i nie ponad siły. Nie wszystko na raz, może pan dokończyć jutro.

Weszła na ganek i nim pokonała próg, dobiegło ją zawodzenie:

– „Odrobinę szczęścia w miłooościii… iii… iii…”.

Pomyślała, że ten zniszczony życiem mężczyzna nie zawsze mieszkał na ulicy, na jakimś etapie jego świat musiał się rozsypać. Może zabrakło szczęścia, a może rozumu, bez znaczenia. I wcale nie brzmi kuriozalnie czy zabawnie, gdy śpiewa o potrzebie uczuć. To przykre i niezgodne z naturą człowieka, gdy serce trwa w gotowości, a nie ma kogo pokochać.

W sieni natychmiast dopadła do niej Nela.

– Mama, już nie mam bolączki. Mogę iść jutro do przedszkola.

– Cześć, kotku. Gorączki. Daj mi zdjąć kurtkę. Zaraz się zastanowimy.

– Ale ja muszę, rozumiesz? Przecież Jasmina nie może sama grać w przedstawieniu o świętach.

– Nie zagra sama – tłumaczyła Lilianna, zmieniając buty na reniferowe papucie. Torebkę i kluczyki odłożyła na niską szafkę. – Wystąpi cała grupa.

– Ale beze mnie. To się całkiem nie będzie liczyło, bo Jasmina zostanie bez przyjaciółki. To skandal! – Dziewczynka przypadła do matki i z całej siły objęła jej kolano. – Tak cię proszę, najmocniej, najbardziej, nie będę mieć kaszla i gila. Mogę ci złożyć uroczystą obiecankę.

Grodzka podniosła córkę z podłogi i przytuliła.

– Zobaczymy. Zdecyduję wieczorem, muszę cię poobserwować, moja panno. Co robiłyście cały dzień? Pan Władzio się poskarżył, że słyszał awantury.

– To ciocia robiła kłótnię i była niedobra. Najokropsza. Nie pozwoliła mi obejrzeć Clifforda. Nic a nic.

– Dlaczego?

– Powiedziała, że oczy mi wypłyną, jeśli przesiedzę w ekranie kolejny odcinek. To kłamactwo i straszenie dzieci! Nie siedziałam w ekranie, tylko w fotelu z Eastwoodem, a oczy nie pływają, tylko patrzą. Najlepiej na bajki.

W progu sieni stanęła Śliwa i splotła ręce na piersiach.

– Faktycznie nie ma już gorączki, gila też nie. Moim zdaniem możesz ją puścić między ludzi, jeśli nie z uwagi na te przedszkolne jasełka, to dla dobra mojego zdrowia psychicznego. Dopiero mi czerep odpuścił, nie chcę narażać się na powtórkę przez krzyki rozwydrzonego bachora.

– Sama jesteś rozwydrzona – fuknęła na przyjaciółkę Lilka i weszła z dzieckiem na rękach do salonu. – Jutro piątek. Myślałam, żeby ją dla pewności przetrzymać do końca tygodnia. Naprawdę całkiem jej przeszło?

– Absolutnie. Nie smarkała ani razu. Zjadła wiadro kapuśniaku i odmówiła popołudniowej drzemki. Nie ma sensu więzić jej w domu na siłę.

Pięciolatka wyrwała się z matczynych rąk i oznajmiła z uciechą:

– O, widzisz, ciocia ma rację. Jest najmądrzejsza na świecie. Trzeba jej słuchać. Ja słuchałam prawie cały dzień.

– Prawie – potwierdziła Śliwa ze śmiechem, bo nie umiała się długo gniewać na ulubienicę. Zresztą, na nikogo nie umiała. Miała naturę choleryka, łatwo wpadała w gniew, ale równie szybko wyciągała rękę na zgodę. – Poza tym piekłem, które mi urządziła na koniec. Przez większość dnia robiła „ziut” na podłodze, a przez resztę czasu oglądała bajki. Zjedz zupę i pobaw się z nią, a ja spróbuję się dobić do Adasia. Rano się spieszył do jakichś gości, a potem przyzwoitka siedziała mi na głowie. – Pochyliła się i połaskotała pięciolatkę w pośladek.

– Mama, ona się szczypie – poskarżyła mała i uciekła na schody.

Żbik zeskoczył z fotela i ze stoickim spokojem pomaszerował za nią jak dobrze wyszkolony ochroniarz.

– Nie jedziesz na spotkanie? Zostawiłam Bydlaka przed bramą.

– Nie chce mi się. Przełożyłam na jutro. Idę go przeparkować, a potem zaatakuję polarnika. Muszę mu się regularnie rzucać w oczy, żeby nie zapomniał tęsknić.

Zgarnęła z szafki kluczyki, narzuciła kurtkę i zniknęła za drzwiami. Wróciła, zanim Lilianna zdążyła sobie nałożyć obiad.

– Ten twój robotnik sezonowy grabi w takim tempie, że nie skończy do Wielkanocy, a nie tylko do Wigilii.

– No to co? Niech robi tak długo, jak chce. Przecież nie płacę mu za godzinę, tylko za wykonane zadanie. Przestań się go tak czepiać. Coś ci zawinił?

– Po prostu nie przepadam za takimi jak on.

– Niewiele o nim wiesz, więc racz go nie oceniać.

– A ty wiesz więcej?

– Właśnie nie, ale korci mnie, żeby podpytać – rzuciła Grodzka i zgrabnie zmieniła temat. – Ale to już nie dziś. Znalazłaś chwilę, żeby przejrzeć papiery dziadka? – spytała, bo od trzech dni czekała na okazję, żeby omówić z przyjaciółką sprawę koperty, lecz Śliwie ciągle brakowało czasu na zapoznanie się z jej zawartością.

– Niby kiedy? Zrobię to dzisiaj, przysięgam. Wieczorem, gdy ta mała gangrena pójdzie spać, usiądziemy nad tym i pogadamy. Może nawet napijemy się wina, co?

Kinga poświęciła od rana tyle godzin dziecku, że miała prawo oczekiwać nieco luzu na wirtualną randkę. Lilka bez słowa skapitulowała. Zjadła zupę i nie oponowała, gdy Nela rozłożyła na stole blok rysunkowy, farby akwarelowe i mnóstwo pędzelków. Zażyczyła sobie kubeczek z wodą, po czym oznajmiła, że nie ma śniegu, więc sama będzie tworzyć zimowe krajobrazy i oczekuje asysty. Malowały już chyba z kwadrans, gdy rozległo się pukanie. Lilka wstała i ruszyła w stronę drzwi, jednak nim dotarła do sieni, córka zdołała ją wyprzedzić. Wdrapała się na krzesło, by sięgnąć do zasuwki, i uchyliła drzwi.

– Jureczek! – zawołała z zachwytem w głosie na widok gościa i chwyciła rękaw jego kurtki, by wciągnąć przybysza do środka.

– Dzień dobry – przywitał się z Lilianną, odstawił w kąt nieco wystrzępiony plecak i łypnął na dziewczynkę. – Puszczaj, bo porwiesz mi ubranie, ty mała wiedźmo – wyszeptał jej do ucha.

– Mama, on się przezywa – oburzyła się i zgrabnie zeskoczyła z krzesełka.

– Jesteś wiedźmą. Zaczarowałaś Eastwooda. Tylko ciebie się nie boi, to nie jest normalne.

– Nie jestem wiedźmą, tylko wróżką. Wróżki też czarują. Mam nawet różową wróżdżkę. To taka pałeczka do hokus-pokus. Zaraz ci pokażę. Ciocia mi kupiła, jak poszłyśmy na tajemnicze zakupowanki, jeszcze przed gilem – oświadczyła dziewczynka i zniknęła w głębi domu.

– Czemu tajemnicze? – dopytywał zaintrygowany Jureczek.

Odpowiedzieć mogła mu tylko Lilka.

– Bo w sekrecie przede mną. Biegają razem po sklepach, a potem Kinga wraca z migreną, a Nelka z pomalowanymi paznokciami, cała w różowych spinkach, koralikach albo ze skrzydełkami motyla czy aniołka.

– Aniołek do niej nie pasuje, chociaż nie znam innej takiej fajnej dziewczynki.

– Co prawda, to prawda. Rozbieraj się i myj ręce. Dam ci kapuśniaku.

– W szkole jadłem…

– Cztery godziny temu? Nie cuduj. Zjesz, musisz mieć siły do grania. Pomożesz nam, bo wyszedł pełniutki gar. Nie damy mu rady, nawet z apetytem małej wiedźmy.

– Mama! – Po sieni rozszedł się oburzony krzyk. – Jesteś zdradzaczką. Masz mnie bronić, a nie stawać po stronie tego… tego… tego… smyczkacza.

Grodzka i gość zgodnie parsknęli śmiechem. Nela machnęła różową różdżką, z której zwisały srebrne wstążeczki upstrzone brokatem. Czar wyraźnie zadziałał, bo humor jej się poprawił i zachichotała.

– Też chcę kapuśniak i zjem największy talerz. Jeszcze zobaczycie. Po zupie szybko dorosnę, aż będę mieć więcej lat niż Jureczek. Nauczę się grać na wiolonczeli i zostanę lepszą smyczkaczką niż on!

Powędrowała do kuchni dumnym krokiem, z wysoko zadartą głową. Tuż za nią podreptał żbik, który nie wiadomo skąd wziął się obok niej. Grodzka zamknęła pochód. Chłopiec zniknął na chwilę za drzwiami łazienki, by umyć ręce.

Niedawno skończył dwanaście lat. Był wysokim, chudym i kościstym nastolatkiem z wiecznie przydługimi potarganymi włosami. Twarz miał drobną i nadal dość dziecinną. Na pierwszy rzut oka uwagę przykuwał w niej aparat na zęby, który w zasadzie powinien zostać już usunięty, jednak mama Jureczka ciągle nie mogła znaleźć czasu, by udać się z dzieckiem do dentysty. Lubiła ten detal na jego zębach, gdyż stanowił widomy dowód na to, że kocha syna i troszczy się o jego zdrowie. Potrafiła nim wytłumaczyć każdą nieobecność na wywiadówce, wszystkie braki w garderobie chłopca, to, że większość dnia musiał spędzać poza domem, oraz sposób, jakim zarabiała na życie. Bo przecież dziecku potrzebne są pieniądze. Darmo nie dostanie się nic, o proszę, jaki ma nowoczesny aparat ortodontyczny. Kosztował majątek!

Być może coś tam kosztował, jednak z pewnością nie Wiolettę Chruściel, a NFZ. Nikt jednak nie musiał o tym wiedzieć, a już szczególnie Jureczek. Niech czuje, że serce matki jest wielkie i gotowe do poświęceń. Bo przecież jest. Wioletta głęboko wierzyła, że stanowi dla syna opokę. Kochała go ponad wszystko, tylko życie było wyjątkowo wredne i parszywe.

Chłopiec usiadł przy stole naprzeciwko pięciolatki i puścił do niej oko. Tworzyła na mokrej kartce wyjątkowe bohomazy z białej oraz niebieskiej farby z niewielkim dodatkiem szarości. Wyjątkowo lubił tę małą. Zawsze z siebie zadowolona, z głową pełną pomysłów i uśmiechem. Nie przejmowała się niczym, nawet swoją przypadłością, która z początku, gdy się poznali, wprawiała Jureczka w niejaką konsternację, a teraz wydawała się tak zwyczajna, jakby stanowiła po prostu jedną z wielu cech Neli, tak samo jak cienkie płowe włosy, ruchliwość i barwne słownictwo oraz umiejętność słowotwórstwa. Pamiętał, że za wzrost dziewczynki odpowiada achondroplazja i nawet nauczył się wymawiać tę nazwę. Nela nie potrafiła, lecz wcale ją to nie martwiło, bo jej uwagę pochłaniały co chwilę inne sprawy i nie miała czasu na przejmowanie się drobiazgami. Chciała rosnąć, to jasne. Zależało jej, by stać się dorosłą panią, może nawet damą, nosić buty na obcasach, a do tego malować usta i paznokcie. Chciała czarować. Miała już różdżkę i magicznego żbika, wierzyła, że reszta jej marzeń także wkrótce się spełni, jeśli tylko wystarczająco mocno będzie tego pragnąć.

Jureczek zazdrościł jej tego przekonania. Sam zdążył już zrozumieć, że jeśli kiedykolwiek do czegoś dojdzie, to tylko ciężką pracą własnych rąk. Nikt nic mu nie da ot tak, w prezencie. No, chyba że pani Lilka ten pyszny kapuśniak. Ale przecież zaraz po zupie czekała chłopca godzina ciężkiej harówy. Pasowała mu, owszem, jednak było to coś więcej niż machanie różdżką z brokatowymi frędzlami. Chłopiec czuł, że każdym pociągnięciem smyczka po strunach pracuje na swoją przyszłość, lepszą niż ta, którą oferowała mu matka. Dlatego robił to z wielkim zapałem, w zapamiętaniu zatapiając się w dźwięki.

Do szkoły muzycznej posłała go pani Pola. Trochę zastępowała mu babcię, której nigdy nie miał. Dokarmiała, sprawdzała zeszyty, skądś wytrzasnęła dla niego instrument, lecz zamiast dać mu go do domu, nalegała, by chłopiec ćwiczył w jej salonie. Wiedziała, że matka nie zapewni mu odpowiednich warunków do gry.

Poznali się jesienią, gdy miał osiem lat. Zmarznięty, głodny i usmarkany przycupnął na wysokim krawężniku tuż pod swoim wieżowcem. Zadarł głowę i gapił się w okno kawalerki na jedenastym piętrze, w której mieszkał z matką. Zapadał zmrok, lecz w pokoju nie paliło się światło. Czekał na esemesa z poleceniem powrotu do mieszkania i bał się, co tam zastanie. Czy mama zdoła mu przyszykować kolację, czy powie, że wszystko ją boli, nie wstanie z łóżka i będzie musiał poradzić sobie sam? Pociągnął nosem i oderwał wzrok od ciemnej szyby, by sprawdzić godzinę w telefonie. Wtedy podeszła do niego siwa drobna staruszka i spytała, dlaczego tak siedzi.

– Do mamy przyszli tacy dwaj panowie…

– A ty ich nie lubisz? – ciągnęła chłopca za język.

Wzruszył ramionami.

– Nie wiem. Nie znam ich.

– To dlaczego wyszedłeś?

– Zwykle wychodzę, gdy mama pracuje. Chyba że to na krótko i mogę przeczekać w kuchni.

Kobieta uniosła brwi.

– Co to za praca? – drążyła i pochyliła się nad buzią chłopca. Dostrzegła w nich strach, głód i coś na kształt zawstydzenia.

– Prawdziwa – odparł z przekonaniem. – Dostaje od tych wszystkich panów pieniądze.

– Od wszystkich?

– No tak.

– Za co?

– Różnie. Co tam który lubi. Ci, co przyszli dzisiaj, siedzą długo – poinformował, spojrzał ponownie na zegarek w komórce i po krótkiej pauzie dodał: – Już osiemdziesiąt siedem minut. Kazali mi zmiatać, więc na pewno chcieli więcej niż loda.

Kobieta nie skomentowała tego wyznania. Kazała mu wstać i zaprowadziła go do swojego domu. Mieszkała blisko, z okna jej kuchni dostrzegł tonący w zmierzchu swój wieżowiec. Zrobiła chłopcu największą porcję jajecznicy, jaką w życiu widział, a gdy jadł, wypytała o szkołę. Na koniec zachęciła, żeby wpadał do niej, kiedy tylko zechce, i poprosiła swojego całkiem dorosłego wnuka, by odprowadził gościa do domu, bo dziecko nie może po nocy plątać się po ulicy samo.

Jureczek się zdziwił. Naprawdę? Tyle razy zdarzało mu się spacerować po ciemku. Tylko zimą przeczekiwał gości mamy na stopniach, tuż obok zsypu. Nie lubił tego miejsca, bo zawsze okropnie śmierdziało śmieciami i moczem. Poza tym bardziej się bał w ciasnej klatce schodowej niż na otwartej przestrzeni osiedla.

To było niezwykle przyjemne iść z tym obcym panem i nie bać się prawie wcale. Zachowywał się inaczej niż ci, którzy dawali mamie pieniądze. Nie mówił do Jureczka: „Ty kurwi synu”, jak tamci.

Tak trafił pod opiekę pani Poli. Dwa lata temu wysłała go na egzaminy wstępne do klasy wiolonczeli. Zdał bez trudu. Mama się zgodziła, musiała tylko podpisać dokumenty, resztą zajęła się starsza pani i pan Tobiasz. Gdy Apolonia Jezierska umarła, chłopiec bardzo się martwił, że oznacza to koniec jego muzycznej kariery. Na szczęście Lilka w pełni się sprawdziła jako następczyni swej ciotki i obiecała, że wszystko zostanie jak dawniej. Jureczek wpadał do niej niemal codziennie, ćwiczył grę, przy okazji zjadał ciepły posiłek i od czasu do czasu korzystał z pomocy przy lekcjach. Księgowa świetnie się znała na matematyce, a nastolatek w tej dziedzinie nieustannie kulał. Kinga podciągała go z angielskiego, a weterynarz pozwalał mu pomagać w swoim gabinecie. Chłopiec lubił zwierzęta, więc chętnie korzystał z okazji poobcowania z nimi. Wioletta nie miała do syna pretensji o wizyty u obcych ludzi pod warunkiem, że wracał natychmiast, gdy tylko przywołała go esemesem. Sama sprawiła mu komórkę. Używany stary model z komisu, ale kupiła. Naprawdę nie jest złą matką, powtarzał sobie w chwilach zwątpienia. Kochają się, lubią być razem. A ta jej praca? Przecież nie robi nikomu krzywdy. To nic złego, każdy musi jakoś zarabiać na chleb.

Siedział na stołku w salonie pani Lilki, przekładał na pulpicie kartki z nutami i starał się grać bezbłędnie, bo po niedzieli czekał go semestralny egzamin z instrumentu. Wierzył, że może być kimś i osiągnąć więcej niż jego mama. Zwykle nie narzekał na swój los. Mimo wszystko zdarzały się chwile, w których myślał, że życie bywa ciężkie, gdy dźwiga się worek kamieni, wmawiając sobie, że to jabłka, i niczego nie da się zmienić, jeśli choć paru z nich nie wyrzuci się w błoto, by zrobić miejsce na to, co jest naprawdę potrzebne.

8.

Chilijskie wino nie zaliczało się może do najbardziej wykwintnych na świecie, za to mieściło się w granicach umiarkowanego budżetu, miało głęboką ciemną barwę oraz idealną kompozycję smaku i zapachu jak na laickie podniebienia przyjaciółek. Były mu wierne już od lat i rzadko sięgały po jakiekolwiek inne. Doskonale pasowało do delicji. Lampki zdawały się opróżniać same.

– Naprawdę planowałaś mi wmówić, że to przyszło pocztą? – spytała Kinga, wysypując z czystej bąbelkowej koperty zawartość na koc.

– A nie mogłabyś być tak miła i uwierzyć? – Lilianna bezczelnie rżnęła głupa.

– Aż tak miła nie. W każdym razie nie po jednej butelce wina. Po trzech, czterech szanse by urosły.

– Przynieść?

– Nie wydurniaj się. Który z degeneratów się zjawił? Twój stary czy twój były?

Grodzkiej z trudem przychodziło łganie prosto w twarz, więc dała za wygraną.

– Ten drugi.

– Kurrr…tyzana! A dlaczego ja o tym nie wiem?

– Bo szkoda gęby strzępić. Wypił kawę, zostawił kopertę i kazałam mu się wynosić.

– Tylko tyle?

– Tylko tyle. – Grodzka przedrzeźniała przyjaciółkę, bo nie miała ochoty wdawać się w zbędne szczegóły. Oba pudełeczka od Konrada wrzuciła na dno szuflady w swojej sypialni i na razie nie zamierzała z nich korzystać. – Możesz się skupić na przesyłce, a nie na posłańcu?

Kinga kiwnęła głową i rozgarnęła dłonią papierowy stosik. Składał się z kilku pożółkłych druków, zaklejonej niebieskiej koperty, listu napisanego wyblakłym atramentem na zwykłej kartce z zeszytu w kratkę oraz złożonej w kostkę mapy głównie w ciemnych: brunatnych i zielonych, barwach. Śliwa rozłożyła ją i przez dłuższą chwilę zachłannie oglądała miejsce przy miejscu.

– To jest prawdziwy zabytek – oznajmiła w końcu z autentycznym zainteresowaniem. – Widzisz, ktoś nanosił na nią ołówkiem granice linii frontu, a na marginesach nabazgrał daty z komentarzami po niemiecku, aż do początku czterdziestego piątego roku. Ciekawe, skąd się wzięła w rękach twojego dziadka. Wiesz w ogóle, co się z nim działo w czasie wojny?

Papier był sztywny i gruby, postrzępiony na bokach, miejscami poplamiony oraz pofalowany, jakby go wielokrotnie narażano na wilgoć. Prezentował obszar Trzeciej Rzeszy w czterdziestym drugim roku. Nazwy polskich miejscowości występowały w języku niemieckim. Śliwa odnalazła bez trudu Litzmannstadt oraz Sudauen – Łódź i Suwałki.

Lilka podrapała się po głowie i poprawiła poduszki za plecami. Urządziły sobie coś na kształt piżama party w jej sypialni i siedziały skrzyżnie na łóżku naprzeciwko siebie. Grodzka zdążyła zapoznać się z zawartością koperty już pierwszego wieczoru po jej otrzymaniu, więc miała czas, by ochłonąć z emocji i wyhodować w głowie pierwsze wnioski.

– Tylko w ogólnym zarysie. Był pediatrą, pracował w warszawskim szpitalu. Potem skądś nagle wziął się na terenie Rzeszy, pewnie go wywieźli na roboty. Babcia kiedyś mówiła, że razem z nim przeszła w pół roku na piechotę z radzieckiej strefy okupacyjnej w Niemczech aż do Suwałk, więc musieli się poznać wcześniej.

– Apolonia też o tym pisała, pamiętasz? Szukała informacji o siostrze przez Czerwony Krzyż – dodała Kinga.

Lilianna zerwała się z materaca i wyszperała w szufladzie pudełko ze zbiorem sześciu listów w różowych kopertach. Kiedyś pachniały różanymi perfumami, które przez rok zdążyły niemal całkiem się ulotnić. Przebiegła wzrokiem treść ostatniej wiadomości.

– Faktycznie. Niezłą masz pamięć. Tylko Pola twierdziła, że oni szli spod Berlina, a z papierów dziadka wynika, że zahaczyli o Wrocław. Trochę nie po drodze.

Śliwa obejrzała ze wszystkich stron zapisy na pożółkłych i podniszczonych drukach z rozmazanymi pieczątkami nieznanych jej instytucji.

– Wrocławski urząd czegoś tam wystawił im tymczasowe dokumenty i zaświadczenia, że wracają z robót przymusowych. Zatem musieli w tym miejscu się pojawić, a na Berlin dowodów brak.

– Masz rację. Reszta już się zgrywa. Może Poli źle przekazali albo ona się pomyliła.

– Tu jest jeszcze wspomniane Görlitz – uzupełniła Śliwa, sięgając po kolejny świstek. – Nie wiem, o co chodzi, bo drukowane cyrylicą, ale na stemplu nazwa jak byk. Pasuje. Oba miasta musiały im wypaść po drodze do Warszawy, tylko skąd się wzięły Suwałki? Twoja babcia Janka była przecież warszawianką. Dziadek też, tak? – Przejechała palcem po mapie na linii Görlitz–Breslau–Warschau–Sudauen. Wydawała się prosta jak drut, chociaż wciąż niezrozumiała.

– Przeczytaj list, Kinia. Ten na kartce w kratkę. A potem mi powiedz, co powinnam zrobić.

– Sama nie wiesz?

– Wiem, ale twoja opinia też się dla mnie liczy.

Lilka uśmiechnęła się krzywo, dolała sobie wina, napiła się, odstawiła kieliszek i opadła wygodnie na plecy. Przymknęła oczy, żeby dać przyjaciółce czas. Była ciekawa jej zdania, choć wiedziała, że żaden pośpiech nie jest tu potrzebny. Dziadek nie żył od wielu lat i nie grozi jej powtórka z zeszłego roku. Mimo to trzeba go potraktować poważnie. Nie zamierzała wzorować się na ojcu.

Suwałki, 25 grudnia 1966 r.

Kochany Synku!

Już wieczór, śpisz w swoim łóżeczku. Mama także zasnęła. Spędziliśmy cudny dzień. Bawiłeś się podarkami od Mikołaja, kręciłeś się wokół nas, wymorusałeś się czekoladą i byłeś, Areczku, taki radosny, taki prawdziwy, że aż mnie coś kłuło w mostku. Może to wzruszenie, a może smutek, kto to wie. Ostatnio często tak kłuje. Mam nadzieję, że przejdzie, bo jeśli nie, będę musiał się chyba przebadać u kardiologa, bo aż się wystraszyłem. Mamie nie powiem, Ona i tak wiecznie się zamartwia o Ciebie i o mnie.

Ty i Ona to moje najdroższe kochanie, największe skarby mojego powojennego życia.

Piszę do Ciebie ten list trochę na wyrost, żebyś zrobił z niego użytek, gdy dorośniesz. Może wtedy świat zdąży się wreszcie naprostować i do kraju wróci prawdziwa wolność?

Dziś świętujemy nie tylko Boże Narodzenie. Dokładnie przed dwudziestoma laty poślubiłem Twoją Mamę. Piękna rocznica, prawda? Wypatrywaliśmy Ciebie, Synku, prawie osiemnaście lat. Najsamprzód sądziliśmy, że trzeba czasu, że to przez trudy wojny nie pojawiasz się na świecie. Czekaliśmy cierpliwie, potem zaczęliśmy wątpić, wreszcie rozpaczać i desperacko szukać pomocy w medycynie. W końcu pogodziliśmy się z tym, że zostaniemy na zawsze we dwoje, i wtedy stał się cud. Dlatego nie dziw się, Arciu, że tak Cię bardzo kochamy, że Mama się martwi, troszczy, a ja, kiedy mogę, nie odstępuję Ciebie na krok. Chciałbym się Tobą nacieszyć po trzykroć, bo mam tylko jedno dziecko i to się już nigdy nie zmieni.

Powinieneś poznać moje pierwsze życie. Ta historia należy się Tobie oraz Im.

Nie znajduję w sobie sił, żeby Ci ją opisać. Pamięć jest zawodna i pewnie nie zdołałbym odtworzyć tamtych emocji. Już raz się na to porwałem. Jeśli słowa nie wyblakły, ciągle można przywołać je do życia, by dalej nieść w myślach. Tym, którzy nie mają nawet grobów, należy się chociaż pamięć, nie uważasz? A kogo mogę o nią prosić, jeśli nie Syna?

Na mapie zaznaczyłem miejsce, w które powinieneś się udać. Leży na terenie NRD, tuż przy granicy z Czechosłowacją. Poszukaj Łaby. Przesuń palcem wzdłuż jej koryta, aż trafisz na Bad Schandau, a potem na Hřensko. Teraz zerknij odrobinę na północny wschód. Widzisz czerwoną kropkę? Oznaczyłem najdokładniej, jak umiałem. Pojedź tam. Jeśli znajdziesz zbocze z dwiema skalnymi siostrami, małą i dużą, trzymającymi się jakby w objęciach, to znaczy, że dotarłeś do celu. Wejście zakryłem płaskim kamieniem. Nie wiem, czy nadal tam jest. Za nim znajduje się mała grota, a w niej mogiła. Chciałbym, abyś ją dla mnie odnalazł i odkopał…

Śliwa poderwała głowę znad listu. Chwyciła w ręce mapę i wodziła po niej wzrokiem bez powodzenia. Lilka uniosła się z jękiem z poduszek, chwyciła dłoń przyjaciółki i ulokowała jej zielony paznokieć tuż obok ledwo widocznej czerwonej plamki, mniejszej niż główka od szpilki.

– On oszalał? – spytała Kinga z oburzeniem. – Kazał synowi rozkopywać grób? Przestaję się dziwić, że twój stary zostawił tę przyjemność tobie. To jakiś horror.

– Czytaj dalej, zanim pokusisz się o makabryczne konstatacje.

Przyjaciółka zerknęła na Grodzką z powątpiewaniem, ale posłusznie wróciła do lektury.

…Usypaliśmy ją z kamieni, więc nie powinno to być trudne. I nie obawiaj się, nie pogrzebaliśmy tam zwłok.

Wydobądź wszystko, co znajdziesz. Zapal w jaskini trzy znicze, w miejscu po kamiennej mogile. Idź też na cmentarz w Hřensku i zapal świeczkę dla Ody Schwarz. Nie szukaj jej grobu. Zrób to gdziekolwiek, choćby pod kaplicą. Pomódl się i pomyśl o niej ciepło, bo gdyby nie ona, pewnie nie zjawiłbyś się na świecie. O nic więcej Cię, Synu, nie proszę. Żyj, jak chcesz, rób, co kochasz, bądź szczęśliwy, lecz zachowaj w pamięci to, co ja noszę skryte w sercu, bo kiedyś było całym moim światem.

Dziś nie masz jeszcze trzech lat i jesteś berbeciem, ale kiedyś dorośniesz, Synku. Dostaniesz ten list od Mamy i może zechcesz wybrać się w podróż do przeszłości. To tam zostawiłem pierwsze życie i stoczyłem walkę o drugie, którego Ty jesteś częścią. Najlepiej, gdybyś zjawił się w Hřensku zimą, przy dużym śniegu. Mógłbyś doświadczyć choć ułamka tego, co czuliśmy wtedy my.

Na końcu listu rysuję szkic terenu ze wszystkim, co zapamiętałem, i wytyczoną dla Ciebie linią drogi. Prowadzi do naszej groty od olbrzymiego skalnego łuku. Popytaj na dole we wsi, jestem pewny, że ludzie Ci go wskażą. Przy tym kolosie stał pałacyk, jakby schronisko, i wiódł doń uczęszczany szlak. To pewniejszy punkt zaczepienia niż osada, która przez lata musiała się rozrosnąć i zmienić.

Z niebieskiej koperty dowiesz się tego, o czym w jaskini jeszcze nie śmiałem myśleć, dlatego zostaw ją sobie na koniec. Na pociechę i na otarcie łez.

Gdybym doczekał Twojej dorosłości, wybrałbym się w tę podróż razem z Tobą. Coś mi jednak mówi, że szanse mam marne. To kłucie w mostku nie bierze się tylko ze wzruszenia. Stanowczo kardiolog mus.

Kocham Cię i zawsze będę kochać

Tata

– I co? – zapytała Lilka, widząc, że Kinga odkłada kartki, przeciera palcami oczy i rozgląda się za kieliszkiem.

Pospiesznie podała jej wino.

– Co „co”?

– Jakiś odkrywczy komentarz?

– Twój ojciec to buc i idiota.

Lilka przewróciła oczami i poprawiła okulary na nosie.

– Prosiłam o odkrywczy. Powiedz mi coś, czego nie wiem.

– Nie wiem, czego nie wiesz. Po świętach się pakujemy i ruszamy na południowy zachód. Urządzimy sobie wypad na koniec roku, może nawet zostaniemy na sylwestra. Tylko zastanawiam się, skąd skombinować ten śnieg, bo za oknem coś jakby listopad. Może Adaś prześle nam mailem. Ma pod dostatkiem tego białego świństwa.

– Jedziemy razem? – upewniała się Lilka.

– A jak inaczej? Samej cię nie puszczę, a ktoś musi wypełnić wolę dziadka. Należy mu się, nawet jeśli sknocił dzieło życia, bo wychował syna na kretyna.

– Nie wychował. Umarł na zawał serca kilka miesięcy po napisaniu listu. Może za późno się zdecydował na wizytę u kardiologa.

Kinga rozprostowała nogi, stopą zrzucając mapę na podłogę. Natychmiast się po nią schyliła i z szacunkiem odłożyła na koc.

– To nic nie zmienia. Nie znałam tego faceta, ale twoja babcia była fantastyczna. Już choćby z uwagi na nią chcę to zrobić. No, na co czekasz? Odpalaj telefon. Trzeba sprawdzić, jak długo się jedzie do tego Hřenska i czy znajdzie się tam jakaś przyzwoita kwatera.

Lilka wepchnęła sobie do ust delicję i z zapałem pokiwała głową.

CZĘŚĆ 3

Rok 1945

Nad ginącymi gdzieś w górze szczytami skalnych olbrzymów turlało się leniwie blade słońce. Jeszcze nieśmiało, lekko, jakby na próbę, ześlizgiwało się po zimnych kamiennych ścianach, chropowatych jak powierzchnia gąbki, topiło ukryty w szczelinach zleżały śnieg i spływało z rozświetlonymi kroplami wody, by nurkować w szarawych zlodowaciałych grudkach pokrywających coraz cieńszą warstwą leśne poszycie.

Pierwsze cieplejsze oddechy wiatru, poganiane przez coraz odważniejsze promyki, bez umiaru swawoliły w koronach drzew, jednak głęboko, w gęstwinę kniei nie potrafiły się jeszcze zapuścić. Nie docierały też przez ocienione wejście jaskini do jej wnętrza. Kryjówka nie dawała dostępu zamieciom, ulewom i ludzkim spojrzeniom, lecz broniła się także przed marcem. Tymczasem dni mijały, a osłabione chorobą i wychudłe ponad miarę ciało kurczowo trzymało się życia w tym zimnym półmroku, coraz jaśniej rozumiejąc rzeczywistość i przyjmując ją z zadziwiającym spokojem. Przeszłość raz po raz ponawiała szturm, bombardując obrazami wspomnień, raniąc boleśnie i dławiąc przebrzmiałym strachem, a mimo to codzienność uparcie przynosiła zaskakujące i z pozoru całkowicie nie na miejscu wrażenie przyjemności. Czy wolno ludziom cieszyć się z kolejnych wschodów słońca, gdy otacza ich nieprzebyte morze mogił i krwi? Czy to nie zuchwalstwo wypatrywać z niecierpliwą zachłannością wiosennych pąków i kwiatów pośród zgliszcz i popiołu? Czy można budować przyszłość, dopiero co pogrzebawszy wszystko, co jeszcze niedawno było jej nadzieją i symbolem? Ile jeszcze razy cierpliwa i wyrozumiała ziemia pozwoli swoim dzieciom wstać z kolan i zacząć wszystko od nowa? Rodzić tam, gdzie zabijali, siać, gdzie palili, kochać, gdzie nurzali się w nienawiści…

Mężczyzna potoczył wzrokiem po niebie, mrużąc zielone oczy. Posklejana i pociemniała z brudu grzywka nachodziła mu na powieki, więc odsunął ją niecierpliwie. Trzeba przeczekać najcieplejsze i najjaśniejsze godziny dnia, a potem zejść na dół po zapasy. Rano dojedli ostatnie kawałki stwardniałego na kamień chleba. Popijali go ciepłą wodą i jakoś udało się przełknąć. Najważniejsze to zdobyć białko i witaminy. I tłuszcz. To składnik nie do przecenienia. Na samym razowcu daleko nie zajadą, a do kwitnienia pierwszych jadalnych roślin jeszcze daleko. Grodzki wiedział, że musi dbać o treściwą, kaloryczną strawę, jeśli dziewczyna ma wyzdrowieć. Odkąd odzyskała przytomność i przestała majaczyć, pragnął wierzyć, że najgorsze już za nimi, jednak wciąż targały nim obawy o to, co przyniosą kolejne tygodnie. Gorączka u chorej spadła i cieszył się tym jak dziecko, lecz nie oznaczało to końca trudów i koszmaru. Wciąż kryli się w lesie otoczonym przez wsie pełne wrogich niemieckich osadników i żyli na granicy głodu oraz śmiercionośnego wychłodzenia. Może, gdy dziewczyna poczuje się lepiej, warto spróbować wędrówki na wschód? Minąć Kraj Sudecki i poszukać pomocy pośród czeskiej ludności? Albo przebić się przez góry na Śląsk i dalej, do swoich? Ech, głupie mrzonki. Nie teraz, nie w czasie, gdy wszystko wokół wrze i nie wiadomo, gdzie za kilka tygodni znajdzie się linia frontu. Cierpliwość, potrzebna jest cierpliwość. Idzie wiosna i trzeba wierzyć, że tym razem oznacza zmiany na lepsze.

Poprawił sznurek podtrzymujący zbyt luźne spodnie i wrócił do groty. Jego podopieczna zapadła w drzemkę. Spała bardzo dużo, niemal jak niemowlę. Mężczyzna cieszył się tym, bo sen ją rozgrzewał i regenerował. Poza tym ich samotność we dwoje wydawała mu się równie krzepiąca, co niewygodna i kłopotliwa. Przywykł do towarzyszki nieprzytomnej lub milczącej, zaciętej w cierpieniu lub bólu, do krótkiej wymiany zdań, informacji i konkretów, do jej obecności, odgłosu kaszlu, lecz nie do wielogodzinnych swobodnych pogawędek z nią. Nie wiedział, jaką powinien przyjąć postawę i gdzie wyznaczyć granicę poufałości. Nie był nawet pewien, czy to jego zadanie. Janka zachowywała się kontrastowo, raz popadając w bardzo przyjazne, familiarne i nieco uszczypliwe tony, kiedy indziej znów prezentując zawstydzenie i coś, co odbierał jako paniczną chęć ucieczki od niego. Na szczęście ta druga strona natury pojawiała się coraz rzadziej. Wracała falami i brała się ze świadomości, że gdy dziewczyna leżała bez życia, w zasadzie obcy człowiek musiał wykonywać przy niej wszystkie, także najbardziej krępujące i intymne czynności.

Mężczyzna dorzucił drewna do ognia, przysiadł na brzegu posłania, wyciągnął spod koców zeszyt i z ołówkiem w dłoni pochylił się nad kartkami. Połowę raptularza zapełniały rzędy ciasnych równych liter. Pomagało mu przelewanie myśli na papier. Bał się, co zrobi, gdy wolne miejsce się skończy. Zaczął jak zwykle, tak samo, jakby potrzebował słów, które potwierdzą jego tożsamość, jakby szukał drogi do znalezienia samego siebie pośród obcych zadań i ról, do których zmusiło go życie.

Gdzieś za Bad Schandau, Góry Połabskie, 15 marca 1945 r.

Nazywam się Jan Grodzki, niegdyś syn, mąż, ojciec i pediatra, teraz przede wszystkim złodziej oraz opiekun rekonwalescentki. Opiekun, nie lekarz, bo leczyć jej nie mam czym. Do tego bezdomny łachmaniarz i brudas. Nędznik bez przywilejów i praw. Bywam kucharzem, jeśli uda mi się zdobyć coś do jedzenia, zbieraczem opału, strażnikiem ognia, odgarniaczem śniegu, dekoratorem jaskiniowych wnętrz i autorem niniejszego raptularza. Może kiedyś zdołam rozwinąć go w dziennik wspomnień albo powieść autobiograficzną? Może. O ile czeka mnie jeszcze jakieś kiedyś. Tak czy siak, nie chciałbym, żeby te słowa przepadły. Jeśli czytasz je, przyjacielu, wspomnij mnie ciepło, lecz nie oceniaj, proszę. Tego bym nie zniósł. Wciąż gniecie mnie sumienie, ale wojna tak silnie posypała mi głowę popiołem, że sam chyba nie muszę się na to porywać. Już dość. Przeczytaj moją historię i postaraj się ją zrozumieć. A sam szanuj życie, nie marnuj go, nie wyklinaj, jeśliś nie zaznał smaku okupacyjnej apokalipsy, która z siebie nie daje nic, tylko zachłannie wyciąga ręce po wszystko, co człowiek zasiał, pielęgnował i chronił.

Moja żona była wysoką, postawną kobietą. Nosiła dość krótkie włosy, które ciemnymi falami otulały jej trójkątną twarz. Oczy jaśniały jej błękitem pogodnego wiosennego nieba. Niewiele się śmiała, była raczej poważna, skupiona, może trochę melancholijna, górnolotna ze skłonnością do wzruszeń. Lubiła słuchać piosenek i czytać powieści o niespełnionej lub nieszczęśliwej miłości. Wylewała przy nich potoki łez. Za to nie dało się jej odmówić troskliwości. Otaczała mnie oraz dzieci czułą i oddaną opieką.

Nasze małżeństwo płynęło na wzór szeroko rozlanej Wisły: ciepłym, spokojnym i bezpiecznym nurtem. Kochaliśmy się, choć daleko nam było do omdlewających westchnień i szaleństw namiętności, jakie oglądaliśmy za czasów narzeczeństwa na ekranach warszawskich kin.

Wandzia należała do kobiet dbających o szczegóły, skupionych na estetyce, zakochanych w pięknych przedmiotach. Potrafiła w każdych warunkach prowadzić przytulny dom, z niczego tworzyć gustowne kreacje, cieszące oczy drobiazgi czy dekoracje. Pięknie haftowała i szyła, zawsze starannym, równym ściegiem. We wszystkim zdawała się skrupulatna i dokładna. Nawet gdy na obiad musiała podać same kartofle bez okrasy, a zdarzało się to często, na stole leżał idealnie gładki obrus bez plam, dzieci chodziły czyste, a nasze ubrania były porządnie zacerowane. Nigdy też nie zdarzało mi się jeść na wyszczerbionym talerzu, pić z ukruszonego kubka lub korzystać ze sztućców nie od kompletu. Mogło być skromnie, ale elegancko. Wandzia nigdy nie wychodziła z domu, dopóki nie ułożyła włosów i nie umalowała ust. Bez dwóch zdań w każdej sytuacji chciała czuć się damą. Ceniłem to, lubiłem patrzeć na nią taką piękną i zadbaną.

Niekiedy sprzeczaliśmy się, jak każda para. Marudziła, że za długo siedzę w szpitalu, sprawując kolejne dyżury, a nie umiem się obrócić za dodatkowym zarobkiem. Mnie drażniło, gdy czasem porywała ją lekkomyślność i pieniądze na chleb przetracała a to na wstążkę do włosów dla Maryni, a to na cukierki czy drewniane figurki zwierząt, za którymi przepadała cała dzieciarnia z naszej kamienicy. Strugał je sąsiad z parteru, pan Waloszczyk. Biedaczyna stareńki był i prawie ślepy. Przed wojną stolarz, teraz tak zarabiał na życie. Moja żona mawiała, że kupując od niego zabawki, pomaga bliźniemu, a zarazem daje radość maluchom. Naszej córci szczególnie przypadła do gustu kurka z dzióbkiem pomalowanym czerwoną farbą, a Zbysiowi – konik z uprzężą ze sznurka. Bawili się nimi godzinami.

Teraz myślę, że Wandzia miała rację. Nie trzeba było żałować grosza na te drobiazgi, choćby kosztem razowca, bo ta dziecięca radość z prezentów została w moich wspomnieniach najżywiej, jako najważniejsza. Ona i nasza rodzinna zażyłość, bośmy się czuli sobie bliscy nawet w chwilach niezgody.

Kiedyśmy kłócili się ostatni raz, nie potrafiłem ustąpić, wierząc, że mam rację. Nadal tak sądzę, nie zmieniłem zdania. Ten jedyny raz to moja żona się myliła. Nie zgadzała się, żebym szedł do powstania. Tłumaczyłem, że nadszedł czas, gdy lekarze są na wagę złota, bo gdzie otwarta wojna, tam i ranni. Wykrzyczała mi wtedy, że pediatra powstańcom niepotrzebny, bo o Warszawę nie będą bić się dzieci, tylko prawdziwi żołnierze. Jakże to dzisiaj naiwnie brzmi! Jakeśmy się wszyscy mylili, wierząc, że otrzymamy pomoc, ów zryw doprowadzi nas do wygranej w najwyżej kilka dni, ludność cywilna go nie odczuje, a szpitale nie przerwą zwykłej pracy i zdołają nieść walczącym pomoc, korzystając ze zgromadzonych zapasów opatrunków oraz leków! A może tylko chcieliśmy w to wierzyć, by poczuć po niemal pięciu latach, że bierzemy sprawy w swoje ręce i niesiemy Ojczyźnie w ofierze zapał i pragnienie wolności? Rzeczywistość przerosła naszą wyobraźnię, wytrzymałość, a w wielu przypadkach także wolę życia.

Poszedłem, zostawiając na progu zapłakaną Wandzię i wystraszone dzieci, które nie rozumiały, co się dzieje, lecz podchwytywały nasz nastrój i ogólne napięcie, w jakim trwało już od wielu dni miasto.

Likwidację Szpitala Wolskiego, którą hitlerowcy przeprowadzili 5 sierpnia, przetrwałem wraz z nielicznymi szczęściarzami wyłącznie cudem, bo przeznaczona mi kula zdołała tylko drasnąć moją głowę. To był jeden z najgorszych dni mojego życia. Leżąc wśród morza trupów i bojąc się ruszyć, o mało nie wpadłem w obłęd. Pamiętam niewiele, głównie myśl, która uderzyła we mnie gwałtownie i przyjąłem ją z pełną świadomością. Zrozumiałem wtenczas, że szybka śmierć nie jest najgorszym, co może spotkać człowieka, oraz że obowiązkiem ocalałych wobec zmarłych jest żyć, by nieść pamięć o nich i nigdy się nie poddawać. Wygrzebałem się spod stosu zesztywniałych ciał dopiero nocą. Dwa dni później wróciłem do swoich zajęć na naprędce organizowanym oddziale.

Pracę w powstańczym szpitalu wspominam jako niekończący się ciąg zmęczenia i braku absolutnie wszystkiego poza hukiem, dymem, krzykami i potwornym smrodem gnijących ran. Mniej więcej w połowie sierpnia wiedziałem już, że zakres moich medycznych obowiązków nie ma granic, a lekarska specjalizacja nie oznacza absolutnie nic. Przeprowadzałem operacje jamy brzusznej, amputowałem kończyny, składałem złamania, wykonywałem trepanacje czaszek. A to wszystko niemal pozbawiony narzędzi, środków przeciwbólowych i odkażających, w słabym oświetleniu, bez szans na zachowanie choćby podstawowych warunków higienicznych, niekiedy w przepełnionych salach grzmiących wrzaskami rannych i jękami konających. W takim właśnie otoczeniu poznałem Jankę, jedną z najbardziej oddanych i wytrzymałych na trudne warunki pracy sanitariuszek. Nie załamywała się nigdy, nawet gdy zewsząd otaczała ją tylko śmierć. Rzadko się odzywała, bez szemrania wykonywała polecenia, szafując słowami pociechy dla pacjentów, bo nie mogła im dać niczego więcej. Nie była przesadnie ciepła i czuła. Raczej twarda, nieco szorstka, ale przez tę jej szorstkość przebijało oddanie, czysta, płynąca z natury sympatia dla ludzi i umiłowanie życia.

We wrześniu słowo „szpital” oznaczało mniej więcej tyle co piwniczna umieralnia. Jedynie w ciasnych podziemnych pomieszczeniach mogliśmy mamić się nadzieją choćby szczątkowego poczucia bezpieczeństwa. Dom odwiedzałem tylko w pierwszych dniach sierpnia, potem brakowało mi czasu na sen, a co dopiero na takie wycieczki. Zresztą były bardzo niebezpieczne i nie zawsze możliwe, choć znajdowałem się blisko, wciąż w granicach Śródmieścia, gdzie mieszkaliśmy. Wandzia przesyłała mi wiadomości, gdy nadarzała się okazja, głównie przez znajome łączniczki. Donosiła, że są zdrowi, radzą sobie wspólnie z sąsiadami z organizowaniem wody do picia, a żywią się zapasami ze sklepu, który mieścił się w fasadzie naszej kamienicy. Jak na typowe warunki życia w powstańczej Warszawie nie było najgorzej.

Do czasu.

Miasto z tygodnia na tydzień opadało z sił. 9 września o świcie nastąpiło chwilowe zawieszenie broni po tym, jak Niemcy zrzucili ulotki namawiające ludność cywilną do dobrowolnego poddania się i opuszczenia stolicy. Dla personelu szpitala takie rozwiązanie nie wchodziło w grę, ale liczyłem na to, że moja żona i dzieci zdołają wydostać się z tego piekła. Powtarzałem sobie, że najważniejsze, by przeżyli. Jeśli i ja przetrwam, jakoś się potem odnajdziemy w zawierusze.

Wysłałem do Wandzi wiadomość z moją stanowczą wolą w kwestii ich ewakuacji. Akurat zjawiła się u nas łączniczka z rozkazami i przyszło jej czekać, aż ktoś pokieruje ją do dalszych zadań. Znałem tę małą jeszcze sprzed powstania, mogła mieć ze dwanaście lat. Wojenna sierota, Stefcia. Jeden z bolesnych dowodów na brak racji mojej żony, gdy uparcie twierdziła, że dzieci nie pójdą na wojnę. Szły i ginęły jak bohaterowie. Często nawet nie było kiedy i komu po nich zapłakać.

Stefcia pochłonęła migiem miskę zupy-plujki z jęczmienia, którąśmy na okrągło jedli w owym czasie, po czym pognała jak wicher do moich dumna, że „pan doktór” poprosił ją o pomoc.

Po krótkiej, może dwugodzinnej przerwie w ostrzeliwaniu i bombardowaniu piekło zaczęło się na nowo. Nie spałem od co najmniej czterdziestu ośmiu godzin i wszystko docierało do mnie jak przez mgłę. Byłem otępiały i ledwo widziałem spod opuchniętych powiek. Czułem, że nabrzmiała mi twarz, ręce, w ogóle całe ciało, jakbym przeleżał zbyt wiele godzin w wodzie i nie umiał się z niej wydostać.

Kończyłem nastawiać złamany obojczyk, dziś już nie pamiętam komu, gdy przynieśli Stefcię. Nie krzyczała, nie płakała, tylko trzęsła się jak w febrze i wbijała we mnie przerażone spojrzenie ogromnych, niemal granatowych oczu. Lśniły jak chabry na łące. Obie nogi, smukłe, szybkie, które za parę lat mogłyby zawrócić w głowie każdemu mężczyźnie, leżały w krwawych strzępach, bez stóp, porwane jak fragmenty szmacianej lalki.

Rzuciłem się do ratowania dziewczynki jak w amoku, spychając w głąb świadomości myśl, że ona poszła na moją prośbę, że to ja ją wysłałem na rzeź, zamiast pozwolić oprzeć dawno niemytą głowę o jeszcze brudniejsze prześcieradła i chociaż przez chwilę odpocząć.

– Trzymaj się, mała. – Chciałem ją podnieść na duchu i pochylając się, dotknąłem czołem jej czoła.

– Pan doktór naprawi mi nogi? – wyszeptała z nadzieją. – Bo ja muszę z rozkazem…

– Pobiegniesz, Stefcia – obiecałem, chociaż wiedziałem, że to banialuki. – W trymiga będziesz ganiała jak wicher.

Uśmiechnęła się i, ufna w moje słowa, dopiero wtedy zemdlała.

Nim zacząłem ją operować, z pomieszczenia obok dobiegł do mnie obłąkańczy skowyt. W progu stanęła pobladła Janka. Złapała moją rękę, nie bacząc na to, że pobrudzi się krwią, i pociągnęła mnie do wąskiego korytarza. Wandzia kucnęła w kącie, zakryła twarz dłońmi i krzyczała. Obok niej stał oparty o ścianę mój sąsiad, pan Waloszczyk. Lewe ramię zwisało mu bezwładnie pod wystrzępioną i nadpaloną koszulą. Ciężko dyszał.

– Tylko myśmy zdążyli – powiedział drżącym głosem. – Tylko myśmy.

– Gdzie dzieci?

– Tam już jedna wielka pożoga.

– Gdzie?! – wrzasnąłem i chwyciłem staruszka za zdrową rękę.

– Tyle zostało – szepnął i wyciągnął do mnie dłoń. – Ledwiem zdołał wydrzeć płomieniom.

Trzymał w niej drewnianego konika. Sznurek, z którego utkana była uprząż, lśnił rdzawą wilgocią. Drewno zabawki, osmalone po boku, także miejscami nasiąknęło czerwienią, tak mi znajomą w ostatnim czasie i ostateczną jak śmierć.

– A kurka? – spytałem, nie wiem po co, jakby to było najważniejsze.

– Nie ma – odparł i osunął się po ścianie na ziemię, obok Wandzi.

Wróciłem do Stefci, zostawiając ich pod opieką Janki. W głowie kłębiło mi się przekonanie, że muszę ocalić chociaż ją. Dziewczynka zmarła tego samego wieczoru. Pan Waloszczyk poszedł jej śladem nocą, lecz zdążył mi opowiedzieć, co się stało. Tamtego ranka nieliczni pozostali w kamienicy mieszkańcy opuścili ją bardzo szybko. Tylko moja żona zwlekała, pakując dobytek w skórzany tobołek. Długo, zbyt długo. Mała łączniczka natarczywie ją poganiała, a stary sąsiad czekał, by nie zostawiać Wandzi samej z dziećmi. Wychodzili na ulicę, gdy Niemcy niespodziewanie wznowili ogień. Przeoczyli ludzi w bramie czy zrobili to celowo? To chyba już dziś nieistotne. Pierwszy pocisk zapalający trafił w sam środek podwórka-studni i w ułamku sekundy wyrwał życiu Marynię i Zbysia. Stefcia i pan Waloszczyk zostali ranni. Moja żona, trzeci naoczny świadek śmierci naszych dzieci, doznała drobnych poparzeń i znacznie poważniejszego szoku.

Dni mijały, a jej stan się nie poprawiał. Została ze mną w szpitalu, bo i tak nie miałbym jej dokąd odesłać. Zapadła się głęboko w siebie i nie znajdowałem sposobu, by ją stamtąd wydobyć. Nie mówiła, niewiele jadła, robiła to, co jej kazano, nawet coś tam pomagała, szyjąc opatrunki i bandaże, ale bez emocji, jak pusta w środku kukła zdolna jedynie do mechanicznych czynności. Patrzyła niewidzącymi oczyma i tylko co jakiś czas wpadała w opętańcze spazmy i wrzaski. Opiekowała się nią głównie Janka i jedynie ona umiała ją uspokoić. Mnie Wandzia nie pozwalała się do siebie zbliżać. Zasłaniała dłońmi oczy i zerkała przez palce z bolesnym wyrzutem. Czyżby miała do mnie żal, że prosiłem o pomoc łączniczkę, zamiast sam po nich biec? A może nie radziła sobie z wyrzutami sumienia, że zmarnowała czas na pakowanie, zamiast od razu iść, jak inni, korzystając z krótkiego antraktu w dziele zniszczenia?

Gdy myślę o tym wszystkim, czuję gniew, rozpacz i zniechęcenie do życia. Nawet jeśli śmierć moich dzieci nie ciąży mi na sumieniu, odpowiadam za to, co spotkało Stefcię. Posłałem ją na zgubę, a potem nie zdołałem jej ocalić.

Nigdy nie poszedłem na gruzy naszej kamienicy, by szukać ciał. Nie było kiedy i jak, nie miałem szans ani warunków. Zresztą brakowało mi na to sił. Został mi tylko tobołek Wandzi, konik w rdzawej uprzęży i tępy ból. Pamiątka po straconym życiu.

Słońce ułożyło się już do snu za wzgórzami, gdy mężczyzna doczłapał się na wzniesienie, które od paru tygodni nazywał swoim domem. Czuł, że nabiera kondycji, bo mimo kiepskiej diety wspinanie się zajmowało mu coraz mniej czasu i przychodziło bez większego wysiłku. Otrząsnął z butów pozbijany w grudki, na wpół roztopiony śnieg i dopiero wtedy wprawnymi ruchami wsunął się do groty. Poruszał się zręcznie jak kot, sprawiał wrażenie skalnego ducha, który przyszedł na świat w tych leśnych ostępach i znał ich wszystkie tajemnice. Rozejrzał się po ciemnym wnętrzu i uniósł brwi na widok buzującego ognia na palenisku.

– Oho – mruknął i lekko się uśmiechnął. – Westalka na warcie. Prosiłem, żebyś nie wstawała. Jeszcze jesteś za słaba.

– A ten apiać to samo – mruknęła dziewczyna i podciągnęła koc pod samą brodę. – Mówiłam przecie, że już mi lepiej i nie muszę ciągle gnić na tym katafalku – dodała, po czym zaniosła się mokrym kaszlem.

– Zaraz tam katafalku. Babskie gadanie – fuknął, chociaż bez gniewu. – Siedzisz jak kura na grzędzie.

Musiał przyznać, że miała trochę racji. Z biegiem dni wciąż poprawiał legowisko, uzupełniając je, czym się dało: od dołu kamieniami, potem gałęziami, stosami szyszek i sosnowych igieł, resztkami podartych i brudnych koców. Wszystko po to, by jak najlepiej odizolować dziewczynę od chłodu podłoża. W efekcie leżała na podwyższeniu niczym na marach. Zresztą nie sama. Po krótkim wahaniu już pierwszej nocy w pieczarze położył się obok niej i przytulił do jej pleców. Może i było to trochę krępujące, niestosowne, ale dawało więcej ciepła niż ich liche odzienie. Jankę chwytała już gorączka i nie miała sił protestować. Później, gdy poczuła się lepiej, także się nie opierała, zatem i on nie zawracał sobie głowy tym drobiazgiem. To jeszcze dziecko, okłamywał się w duchu raz za razem i twardo udawał, że w to wierzy. Miał świadomość, że skończyła siedemnaście lat. Dawno przestała być podlotkiem.

– I w końcu z nudów jajo tu zniosę – odszczeknęła nadzwyczaj silnym głosem, gdy tylko kaszel odpuścił.

– Znieś. Chętnie je zjem. Janka, to nie są żarty. Przeszłaś bez żadnych leków zapalenie płuc. Ciągle nie mam pewności, czy to nie gruźlica, a kiedy tylko zostawię cię samą, biegasz po lesie jak koza. Może zaczniesz obgryzać korę drzew i meczeć na mój widok? – utyskiwał, jednocześnie wyciągając z plecaka przyniesione z osady łupy.

Nabrał doświadczenia i coraz śmielej poczynał sobie w złodziejskim fachu. Zahaczał co rusz o inną chałupę, choć w tej jednej, pierwszej, w której mieszkała niemiecka staruszka, pojawiał się najczęściej. Miał wrażenie, że tamto miejsce mu sprzyja, że jest w nim najbezpieczniej i zawsze znajdował w kuchni kobiety nieco prowiantu, jakby czekał specjalnie na niego.

– Tylko tu blisko na chwilę po opał wyszłam, żebyś się ogrzał i wysuszył, gdy wrócisz. W butach masz więcej dziur niż podeszwy. Sam jesteś koza – odpierała atak dziewczyna. – Nie dość, że ci broda urosła, to jeszcze śmierdzisz jak cap.

Rozbawiła go i natychmiast wybaczył jej nieroztropność.

– Odezwała się księżniczka, co pachnie jaśminem i lawendą. Jakoś nie widzę w tym apartamencie łazienki, a nad rzekę daleko i jeszcze za zimno. Ociepli się, to coś na to zaradzimy.

– Ociepli się, to wojna się skończy i wrócimy do domu – oznajmiła z przekonaniem i nie dając mu szans na podjęcie tego tematu, dodała: – Kiszki mi marsza grają jak doborowa orkiestra strażaków na paradzie.

Mężczyzna parsknął śmiechem i postanowił machnąć ręką na te wieczne przekomarzania. Ciężko było przegadać tę kozę. Dawniej milcząca, teraz jakby chciała nadrabiać zaległości z ostatnich miesięcy. Gdy nie spała, miał wrażenie, że jaskinia ożywa, bo Janka wypełniała ją mnóstwem radości i energii. Wtedy i jemu robiło się lżej.

Tylko wieczorami dziewczyna milkła i smutniała, popadała w zadumę lub ukradkiem ocierała łzy. To jasne, w końcu też przeszła przez piekło i zamartwiała się o najbliższych. Jeszcze w Warszawie dotarła do niej wieść, że jej ojciec poległ bohaterską śmiercią w powstańczych walkach na Czerniakowie. Losu pozostawionej na Woli matki mogła się bez trudu domyślać, a siostrę widziała ostatni raz na początku września. Nie bardzo chciała o niej opowiadać, jakby poróżniło je coś zadawnionego i bolesnego, czego strach dotknąć jak ropiejącej rany, zatem mężczyzna nie drążył.

Czuł się jej opiekunem i przyjacielem. Cieszyło go, że jest za nią odpowiedzialny. Chciał widzieć, jak się śmieje, bo tylko dzięki niej sam potrafił przeganiać dławiące go demony wspomnień.

Rozłożył na płaskim kamieniu kraciastą chustkę do nosa i z lubością wciągnął zapach z jej wnętrza.

– Zdobyłem trochę mąki, grudkę sera i odrobinę skwarek. Nagotuję polewki, tylko musisz cierpliwie poczekać.

– Cierpliwość to moja główna cnota – zaszczebiotała sztucznie wysokim głosem i chwyciła łapczywie skibkę chleba, którą odkroił dla niej z przytaszczonego bochenka. – Może ja ugotuję polewkę, a ty odpoczniesz? Będzie szybciej.

– Jedz i nie gadaj tyle. Jestem kuchmistrzem w tym hotelu i bez walki z funkcji nie ustąpię.

Dziewczyna zachichotała i zaniechała sporu. Faktycznie czuła się jeszcze słaba. On w końcu jest lekarzem, więc może mieć rację. Lepiej nie szarżować. Gdy wojna się skończy, musi być w formie, by wrócić do domu. Ten cherlak sam ledwo trzyma się na nogach, tylko w nim kości grzechoczą. Na plecach jej nie doniesie, a Warszawa została daleko, tak okropnie daleko…

Zwilgotniały jej oczy. Żuła wytrwale chleb i czekała, aż minie to, co parzy w gardle i ściska w żołądku. Smutek nie był jej teraz potrzebny, bo kiepsko napędzał do działania. Zapatrzyła się w plecy mężczyzny, zza których zaczęła biec ku sklepieniu gorąca smużka pary pachnącej sytym i rozgrzewającym obiadem. Tak, to zdecydowanie najlepsza perspektywa na wieczór. Jedzenie i żar ogniska. Małe jaskiniowe szczęście.

9.

Ulica Małachowskiego w Łodzi u swego początku jest cicha i mało ruchliwa. Po jednej jej stronie ciągnie się park, po drugiej rozsypane są stare, głównie przedwojenne domy. W głębi widnieją dwa klockowate wieżowce, a przy rogu z Konstytucyjną – kilka bloków.

Przedszkole Neli mieściło się przy skrzyżowaniu z wąską uliczką dojazdową, mniej więcej trzysta metrów od jej domu – wystarczyło przejść chodnikiem. Zgodnie z potrzebą ducha małej Grodzkiej zwykły spacer nie wchodził jednak w grę. Konieczny był dziki pęd, by jak najszybciej znaleźć się w wytęsknionym miejscu. Uwielbiała spędzać czas z dziećmi i cztery dni przymusowego leczenia kataru w domu odbierała jako niekończący się koszmar. To nie to, że z domownikami źle się bawiła, ale gdzież im było do Jasminy! Nela planowała przyjaźnić się z nią już zawsze, nawet gdy staną się tak bardzo stare jak mama i ciocia. Albo jeszcze starsze, jak pan Władzio. Przyjaźń to ważna rzecz. Każdy to wie, nawet maluchy z najmłodszej grupy.

Po mieście snuł się wczesny piątkowy ranek, zaglądając do okien i sprawdzając, czy wszystkie wymyto na święta do czysta. Do Wigilii zostało ledwo sześć dni, a w powietrzu czuło się niemal wiosnę. Ciepły wiatr lekko trącał gałęzie i zahaczał ludziom o szaliki, które w gruncie rzeczy nie były do niczego potrzebne, dlatego niska, choć szybka pięciolatka najchętniej pozbyłaby się tych niepotrzebnych zimowych dodatków, zwłaszcza że gnała w tempie wichury, a nie lekkiego zefirka. Nie miała jednak czasu skupić się na pogodzie. Radość rozsadzała jej małą pierś i bez ustanku ją poganiała. Nim dziewczynka dotarła w podskokach do przedszkolnej bramy, rozśpiewała się na cały głos, intonując melodię kolędy, lecz skupiając się wyłącznie na jej pierwszym wersie:

– Pójdźmy wszyscy do Bożenki, pójdźmy wszyscy do Bożenki…

– Ciii… Nela! – zawołała zdyszana Lilianna, próbując nadążyć za córką. Gdy ją wreszcie dopadła, chwyciła za rękę i zapytała ze zdumieniem: – Co ty za bzdury śpiewasz?

Dziewczynka przystanęła, wyrwała dłoń i z oburzoną miną wzięła się pod boki.

– No wiesz, mamo! Ja bzdury śpiewam? To ty się nie znasz i brudzisz wszystkie piosenki.

– Jak to brudzę? – Matka z trudem zapanowała nad odruchem, by popukać się palcem w czoło.

– Brudzisz i już. Pani od rytmiki powiedziała, że jak się zmienia melodię, to znaczy, że się fałszuje. Czyli śpiewa nieczysto. Nie-czy-sto! Rozumiesz? Zapytaj Jureczka, on się na tym zna. Zaśpiewaj mu i zobaczysz, na pewno powie, że mam rację.

Lilka zdołała powstrzymać wybuch śmiechu świadoma, że dziewczynka nie do końca mija się z prawdą. Czego jak czego, ale muzycznych zdolności Grodzka nie posiadała. Znów wzięła dziecko za rękę i pociągnęła do wejścia. Czas naglił, bo zależało jej, by zdążyć na ósmą do biura. Mogła pozwolić sobie na niewinne pogaduszki, lecz w marszu, a nie stojąc jak słup na chodniku.

– No dobrze, dziecko, ale dlaczego „do Bożenki”? Do stajenki. Przecież dobrze znasz słowa, śpiewałaś nie raz.

– Przecież idę do Bożenki. Moja pani w przedszkolu nazywa się Bożenka, zapomniałaś? A ta stajenka to jakaś straszna pomyłka. W stajence mieszkają konie. Do koniów wcale nie idę.

– Do koni – poprawiła mechanicznie Lilianna.

– Właśnie nie do koni, tylko do przedszkola, i koniec, kropka! A w przedszkolu jest kto…? – Zawiesiła głos. – Pani Bożenka! – oznajmiła z triumfem i wróciła do popisów wokalnych.

Grodzka machnęła ręką na dyskusję, w której i tak nie miała szansy wygrać, i wbiegła za dziewczynką do przedszkolnego przedsionka. Porzuciła pierworodną pod szatnią w towarzystwie – a jakże – pani Bożenki i z wrażeniem psa spuszczonego ze smyczy udała się na przystanek tramwajowy. Szła wolno, zapomniawszy, że się spieszyła, i próbowała ochłonąć po galopadzie za dzieckiem. Doprawdy nie rozumiała Tobiasza. Jak można biegać z własnej woli i to tak długie dystanse? Nie miała nic przeciwko umiarkowanemu ruchowi, chętnie spacerowała lub jeździła na rowerze, ale jogging? To było dla niej niepojęte i wyjątkowo ją denerwowało, gdy raz na jakiś czas Podkrólewicz usiłował namówić ją do tej formy sportu. Jeśli chciałaby z nim coś robić sam na sam, bez Neli, to zdecydowanie biegi mieściły się na samym końcu jej wymarzonej listy. Żeby nie było, na samym początku wcale nie stawiała niczego nieprzyzwoitego, bez przesady. Takie rzeczy, owszem, ale co najwyżej gdzieś pośrodku stawki.

Nela wparowała do klasy, nie poświęcając zniknięciu matki najmniejszej uwagi, i rozejrzała się, próbując wyłowić wzrokiem postać przyjaciółki. Nie znalazła jej, więc podeszła do biurka, przy którym pani Bożenka szykowała materiały plastyczne do jasełkowych dekoracji. Pięciolatkę interesowało to dość mocno, jednak nie na tyle, by wyrzucić z głowy zasadniczy temat.

– Gdzie Jasmina? – spytała z oburzeniem w głosie.

– Jeszcze nie przyszła – odpowiedziała cierpliwie wychowawczyni. – Nie martw się, przed śniadaniem na pewno się zjawi.

– Zrobimy próbę przedstawienia?

– Zrobimy. Potem pomalujemy takie wielkie kartony i zbudujemy z nich stajenkę do jasełek.

Nela prychnęła.

– Ciągle tylko ta stajenka i stajenka. Wszyscy wiedzą, że to dobre dla koniów. Widziałam w telewizji. W jasełkach powinna być szopka.

– To w zasadzie to samo – próbowała wyjaśniać nauczycielka, lecz przerwała, gdy pięciolatka wydała z siebie głośny pisk zachwytu, bo w drzwiach zobaczyła upragnioną postać.

Dopadły do siebie i z wielkim entuzjazmem zamknęły się w ciasnym uścisku.

Ciężko byłoby znaleźć inne dwie dziewczynki tak kontrastujące ze sobą zarówno pod kątem wyglądu, jak i charakteru. Jasmina przerastała Nelę o ponad głowę, była szczupła, wręcz filigranowa, miała patykowate ręce zakończone długimi palcami, a jej okrągła buzia, którą oplatały długie, czarne i kręcone włosy w formie mnóstwa warkoczyków, wyrażała zwykle skupienie. Skóra w pięknym odcieniu jasnego brązu odpornego na zmiany pór roku lśniła egzotyką i przyciągała wzrok pozostałych dzieci. Dziewczynka poruszała się wolno, z gracją, mówiła niewiele i z rzadka wdawała się w kłótnie z innymi przedszkolakami. Bezwzględnie posłuszna, chętnie wykonywała polecenia nauczycieli, bo bardzo jej zależało, by wszyscy ją lubili i akceptowali. Do tego była wnuczką króla, a przynajmniej tak twierdziła. Nela wierzyła w każde jej słowo, przekonana, że Jasmina nie potrafiłaby jej okłamać. Zazdrościła jej koronowanego dziadka, tak jak reszta grupy, a może nawet bardziej, bo sama mogła pochwalić się jedynie panem Władziem, którego – owszem – lubiła, ale który różnił się od prawdziwego króla i od prawdziwego dziadka chyba jeszcze bardziej niż Nela od przyjaciółki.

Jasmina poklepała Nelkę po plecach i z pewnym trudem zdołała się od niej odkleić.

– Już myślałam, że nie wrócisz i nie będziesz ze mną pastuszkiem – oznajmiła.

– Nie ma mowy! To przedstawienie jest wyjątkowe! Zapomniałaś? Przyjdzie mnóstwo gości. Musiałam wyzdrowieć. Ciocia kupiła mi wróżdżkę i nauczyła mnie czarować. Zrobiła nią takie kółko w powietrzu i krzyknęła: „Hokus-pokus i gilokus paszoł won”. Od razu się udało! – Pięciolatka machnęła energicznie ręką, by zaprezentować siłę ciocinej magii, i z najniższej półki zrzuciła plastikowy kubek z kredkami.

Dzieci przerwały swoje zabawy i zaczęły ją obserwować. Niektóre zbliżyły się z wyraźnym zainteresowaniem.

– Dziewczynki, proszę to od razu pozbierać – zażądała pani Bożenka.

Przyjaciółki nie zwróciły na nią uwagi.

– To prawdziwe zaklęcie? – chciała wiedzieć Jasmina.

– Mhm. Przecież nie kapie mi z nosa. Ciocia mi pokazała jeszcze parę innych. Na przykład: „Czary-mary raz, szybko płynie czas!”.

– Nie! – krzyknęła wnuczka króla i w lekkiej panice szarpnęła w dół uniesioną krótką rączkę Neli. – Nie przyspieszaj teraz czasu, bo nie zdążymy zrobić dekoracji i próby generalnej! – ostrzegła.

– Przecież nie mam ze sobą wróżdżki. Bez niej nie zadziała.

– Aaa… Całe szczęście.

– Lepiej zaczaruj siebie, żeby urosnąć jak normalne dzieci – zasugerował półszeptem Alan i rozciągnął usta w nieszczerym uśmiechu.

Zawsze dokuczał Neli. Cała grupa przyzwyczaiła się do jej niskiego wzrostu oraz nieco odmiennej budowy ciała i nikt nie zwracał na to uwagi, tylko ten jeden chłopiec wciąż wynajdował sposoby, by dopiec koleżance. Wprawdzie nie tylko w nią ciskał zapasami szyderstw, co rusz upatrywał sobie inną ofiarę, mimo to okropnie drażnił pięciolatkę. Zwłaszcza gdy wymyślane przez niego wyzwiska podchwytywały pozostałe przedszkolaki, jakby od czasu do czasu wirus bezmyślnej złośliwości przetaczał się falą po sali.

– Głupi jesteś – stanęła w obronie przyjaciółki Jasmina. – Zaczaruj go. Niech się zamieni w żabę albo w dżdżownicę. Umiesz tak?

Grupa w napięciu nadstawiła uszu. Każdy chciał wiedzieć, czy taka magia jest możliwa, a jeszcze lepiej – zobaczyć ją na własne oczy.

– Nie, ale znam coś lepszego. – Nela wspięła się na niskie krzesełko, by zrównać się wzrostem z wianuszkiem otaczających ją widzów. Wyciągnęła obie ręce najwyżej, jak potrafiła, stanęła na palcach i wrzasnęła na całe gardło: – Abrakadabra, kto się ze mnie śmieje, to pieprzony kretyn i już nie zmądrzeje!

Dzieci, włącznie z Alanem, zamarły, a z kąta dobiegł oburzony głos pani Bożenki:

– Nela, do mnie!

Wróżka zeskoczyła z podwyższenia, przepchnęła się przez tłumek i z uniesioną głową powędrowała do biurka. W ślad za nią maszerowała Jasmina z zaciśniętymi pięściami i bojowym wyrazem twarzy. Milczała, ale widać było, że jest gotowa trwać wiernie u boku Neli do upadłego.

– Pozbierałaś kredki, które zrzuciłaś? – spytała nauczycielka.

– Nie zrzuciłam – odparła hardo pięciolatka. – Same spadły.

– Prosiłam, żebyś posprzątała.

– Zaraz to zrobimy – wtrąciła druga dziewczynka. – Tylko Alan zaczął jej dokuczać.

– W jaki sposób? – Ton kobiety nieco złagodniał.

– Powiedział, żeby się zaczarowała sama i rosła jak normalne dzieci.

Pani Bożenka przykucnęła obok przyjaciółek i zapytała ściszonym głosem, tak by jej słowa nie dotarły do reszty przedszkolaków:

– Zrobiło ci się przykro?

– Nie – odparła mała.

– Mi się zrobiło przykro – wtrąciła Jasmina i chwyciła Nelę za rękę.

– Nie? Na pewno? – dopytywała opiekunka.

– Na pewno. Gdyby był na świecie prawdziwy czar na to, żeby uróść, tobym się zaczarowała. Nie ma, to nie ma. Nic nie poradzę. – Wzruszyła ramionami. – A bez rośnięcia nie chcę się zamieniać w normalną. Lepiej być fajnym świrem niż cholernie nudnym normalsem. Tak mówi ciocia Kinia.

Nauczycielce opadły ręce. W jakiej takiej równowadze utrzymała ją tylko lekka irytacja. Doceniła dojrzałą postawę dziecka, zdążyła wyciągnąć wnioski, że wynika ona z ogromu pracy, jaki matka i jej kontrowersyjna przyjaciółka wkładają w budowanie w małej poczucia własnej wartości oraz szacunku dla samej siebie, jednak nie mogła ignorować niepokojących cech w zachowaniu dziewczynki.

– Nelciu, masz rację z tym, że się nie przejmujesz słowami Alana. Za chwilę z nim porozmawiam o tym, że nie powinien się tak do ciebie odnosić. Musicie się nawzajem przeprosić. Ty też go obraziłaś. Bardzo proszę, żebyś nie używała brzydkich słów. Nie chcę ich więcej słyszeć.

– „Cholerny” to nie było o nim!

– Tak też nie mów, ale chodzi mi o to, że nazwałaś go… – Słowo „pieprzony” nie chciało kobiecie przejść przez gardło. – Kretynem. To jest niegrzeczne przezywanie.

– Ale proszę pani, przecież to prawdziwy czar – wtrąciła się oburzona Jasmina. – Tego nie można zmieniać, bo wtedy nie zadziała.

Nauczycielka uznała, że rozmowa zaczyna się niepokojąco przedłużać i zwątpiła w jej efekty wychowawcze. Postanowiła zatem odłożyć ten problem na popołudnie i rozwiązać go nieco inaczej.

– Posprzątajcie ten bałagan z podłogi. Podejdę na moment do Alana i za kilka minut zaczniemy próbę.

Dziewczynki odetchnęły z ulgą i zadowolone oddaliły się od biurka. Bez szemrania pozbierały rozsypane kredki, łypiąc na chłopca, który wysłuchiwał swojej porcji nauczycielskiej bury.

– I tak wiem, że to kretyn – szepnęła przyjaciółce wprost do ucha Jasmina.

Mała Grodzka się uśmiechnęła. No jasne. Pani niech mówi, co chce, ale wnuczka prawdziwego króla nie może się mylić. Ciocia Kinia też nie. Żadna z nich nie jest cholernym normalsem. Nie tylko Nela.

Kilka godzin później Lilianna odbyła nieprzyjemną i krępującą pogawędkę z panią Bożenką. Za każdym razem, gdy w progu przedszkola witano ją słowami: „Czy mogłybyśmy zamienić kilka słów na osobności?”, wiedziała, że będzie grubo. Zdarzało się, że jej córka pyskowała, rozrabiała, lekceważyła polecenia albo robiła wszystko na przekór i utrudniała prowadzenie zajęć. Grodzka wychodziła z założenia, że przy żywiołowym, bystrym i pewnym siebie małym indywidualiście takie drobne nieprzyjemności to standard. Tym razem jednak najadła się wstydu i nie zamierzała puścić sprawy płazem. Ożeż, kurka wodna, ile można prosić?!

Gdy zbliżała się z córką do domu, rozglądała się po podwórku, szukając żółtej karoserii Bydlaka, jednak nigdzie jej nie wypatrzyła. W furtce zderzyła się tylko z Tobiaszem.

– Coś ty taka zła jak osa? – zapytał z niepokojem.

– Lepiej nic nie mów, bo zacznę za chwilę mordować – odwarknęła.

– Cześć, wujek – przywitała się grzecznie dziewczynka. – Mama dostała ochrzan od pani Bożenki.

– Ona narozrabiała czy ty?

– Ciocia Kinia – tłumaczyło cierpliwie dziecko. – Ale życie jest niesprawiedliwe i po łbie zawsze obrywają niewinni. Tak mówi ciocia…

– Rozumiem – przerwał jej weterynarz i zwrócił się do Lilki: – Mogę ci jakoś pomóc w skatalizowaniu tej furii?

Obrzuciła go wnikliwym spojrzeniem znad zsuniętych oprawek. Przyciął ostatnio brodę i skrócił włosy, więc wyglądał na w miarę cywilizowanego człowieka. Chętnie by go poprosiła, żeby ją przytulił, a najlepiej wyręczył w rozmowie, którą musiała odbyć z przyjaciółką, jednak żadna z tych opcji nie wchodziła w grę, bo pierwsza nie przeszłaby jej przez gardło, a druga nie miała sensu.

– Możesz wejść na herbatę i pomóc mi dotrwać do chwili, kiedy ona wróci do domu i będę mogła ją udusić.

Nela przestępowała z nogi na nogę. Wreszcie nie wytrzymała, wyrwała mamie z dłoni klucze i pobiegła na ganek. Odwróciła do góry nogami puste wiaderko, które suszyło się w kącie, wdrapała się na nie i bez przeszkód przystąpiła do cierpliwej manipulacji w zamku. Dorośli niech się zanudzają gadaniną, ona ma mnóstwo zajęć. Choinka w salonie ciągle nieubrana, trzeba wybrać planszówkę, w którą zagra dziś z wujem Adasiem przez komputer, i jeszcze kilka „rapoćków” zostało nienawleczonych. Poza tym Eastwood czeka, żeby razem z nią robić „ziut”. Ta zabawa w foki jest fantastyczna!

– Nie mogę. Jeszcze godzinę kibluję w gabinecie. Dzisiaj pracuję bez Michała. Wyszedłem tylko na moment. Odprowadziłem do samochodu klientkę z psem.

– Znowu tę labadziarę? – wyrwało się Grodzkiej, zanim zdążyła ugryźć się w język. Natychmiast oblał ją rumieniec.

– Jaką labadziarę?

– Widziałam ostatnio przypadkiem przez okno. Niosłeś wielkiego psa.

– Aaa, już wiem. – Podkrólewicz podrapał się po brodzie. – Wielki jak niedźwiedź, a strachliwy… Piękny labrador. Nie, dzisiejsza pacjentka to wiekowa spanielka. Operowałem ropomacicze. Jej pani jest emerytką, choruje na kręgosłup, więc dotransportowałem jej pupila do auta. Mam nadzieję, że pod domem ktoś jej pomoże.

– Jesteś zmęczony… – Dopiero teraz Lilka dostrzegła podkrążone oczy sąsiada.

– Aż tak widać?

Wzruszyła ramionami. Uniosła dłoń i przejechała opuszkiem palca po sinawym zakolu pod jego okiem.

– Słabo sypiam ostatnio. Nazbierało mi się parę rzeczy do przemyślenia.

– Poważnych?

– Dosyć. Na przykład zastanawiam się, czy nie sprawić sobie psa, a to poważna decyzja, zobowiązanie na lata. Kilka dni temu minęła kolejna rocznica.

– Czego?

– Śmierci Joanny.

– Rozumiem – mruknęła, cofając rękę. Momentalnie odechciało jej się wszelkich czułości.

– Poza tym dawno nie zafundowałem sobie urlopu.

– Dbaj o siebie. Masz tylko jedno życie – poprosiła i splotła ramiona na piersiach, by nie wyrwać się z jakąś kolejną ponadsąsiedzką próbą kontaktu. – Wpadnij, gdy skończysz pracę. Zostało nam z wczoraj mnóstwo niebiańskiego kapuśniaku. Jureczek też pewnie się zjawi.

– Już był, jakoś tak bardzo wcześnie. Słyszałem wiolonczelę. Wyszedł dosłownie kilka minut temu razem ze Śliwą. Pewnie go podrzuciła do muzycznej.

Lilianna pomyślała, że jest piątek, a tego dnia chłopiec nie ma żadnych zajęć po południu. Machnęła jednak na to ręką, bo przecież mogło jej się pomylić.

Weszli na ganek. Pięciolatka zdołała stoczyć walkę z kluczami, zeskoczyła z wiadra i z hurgotem przesunęła je pod ścianę.

– Wpadnę – obiecał weterynarz, pochylił się i pocałował Lilkę w skroń. – Na razie, sasanki – rzucił wzorem pana Władzia i nim zniknął za swoimi drzwiami, delikatnie uszczypnął małą w nos.

– Szczypacz dziewczynków – mruknęła z udawaną złością.

Matka mimowolnie się uśmiechnęła i weszła za dzieckiem do sieni.

Stół wyglądał tak, jakby przetoczyło się nad nim tornado. Dwa talerze z nietkniętą zupą tonęły w rozlanej herbacie z przewróconego kubka. Obie damy, nie wnikając w przyczynę rozpierduchy, w wyjątkowej zgodzie posprzątały, przy czym Nela zdołała rozprzestrzenić część bałaganu także na parkiet. Zjadły swoje porcje obiadu i pięciolatka popędziła bawić się z Eastwoodem. Biegała za nim z różdżką i wywrzaskiwała wszystkie czary, jakich nauczyła ją ciocia Kinia. No, prawie wszystkie, żeby mama się nie czepiała o te z brzydkimi słowami.

Grodzka zajrzała na werandę do kotów, nasypała im karmę i wszystkie obecne w pomieszczeniu porządnie wyczochrała po grzbietach. Umyła podłogę w kuchni, wstawiła pranie, obrała kilka jabłek, skroiła w plasterki, a potem wyjęła z szafki mikser. Gdy wsunęła do piekarnika biszkopt z owocami, odkryła z zaskoczeniem, że złość wyniesiona z przedszkola nieco jej przeszła, i z westchnieniem przysiadła na krześle. Może to i lepiej? Zrobi awanturę na zimno, bo nie może zostawić afery bez echa. Musi porządnie obsobaczyć Śliwę za wypaczanie słownictwa dziecka. Cwaniara wiedziała, kiedy ulotnić się z domu.

Lilka oparła łokcie o blat stołu, a zwiniętymi pięściami podparła brodę. Zadumała się, choć w zasadzie nad niczym, bez żadnego ukierunkowania myśli. Raczej pozwoliła im zawisnąć w próżni i swobodnie dryfować jak odcumowana przez nieuwagę pusta łódka na wielkim jeziorze podczas ciemnej i bezgwiezdnej nocy. Czasem marzyło jej się, by choć na moment znaleźć się w takiej nicości. Oderwać umysł i ciało od wszelkich krępujących obowiązków, zasad, uczuć i potrzeb. Dać się ponieść gdziekolwiek i słuchać tych głosów z głębi siebie, które zwykle zagłusza rytm codziennego życia. Może wtedy udałoby jej się sprecyzować, za czym tęskni, czego najbardziej jej brak i ustalić, czy da się to jakoś skompensować. Na moment zahaczyła krańcem świadomości o ojca i Kate. Miała wrażenie, że w ogóle ich nie zna. Zaczęła się zastanawiać, czy nie powinna spróbować tego zmienić, wykazać się większą aktywnością niż wysłanie kilku maili rocznie, ocieplić tę relację i nadać jej jakąś wartość. Tylko czy faktycznie jej na tym zależy?

– Wujek przyszedł – zaanonsowała głośno Nela, niespodziewanie przywracając matkę do rzeczywistości.

Grodzka podskoczyła w miejscu i otworzyła przymknięte oczy.

– Drzemałaś przy stole? – spytał weterynarz. – Czy tak się rozmarzyłaś?

– Nie wiem – odparła jeszcze półprzytomna. – Chyba coś pomiędzy.

– Czyli nie tylko ja potrzebuję urlopu – podsumował. – Dobrze, że za chwilę Boże Narodzenie. Podobno wybieracie się po świętach w góry. Śliwa napomknęła, że ruszacie na szlak w poszukiwaniu jakiejś przedwiecznej tajemnicy. Chętnie bym z wami połaził.

– Kiepski pomysł. Ktoś musi zostać w Łodzi z Nelą. Planowałam cię o to poprosić.

– Ale, mamo, ja też ruszam na szlak! – zdecydowała pięciolatka.

– Słusznie prawi – mruknął. – Wszyscy albo nikt. Przecież możemy pojechać we czworo.

Nic nie wiesz, pomyślała Lilka. Przecież nie wezmę dziecka na górskie off-roady, penetracje jaskiń i rozgrzebywanie mogił, choćby takich bez zwłok. Głośno jednak powiedziała:

– To jeszcze nic pewnego. Siadaj. Podam ci obiad. – Podpaliła gaz pod garnkiem z zupą i wyłączyła piekarnik. – Na deser upiekłam jabłecznik, tylko musi przestygnąć.

Gość nie próbował dyskutować, co przyjęła z dziwną mieszaniną rozczarowania i ulgi. Gdy zjadł obiad, pokroiła ciasto i zaparzyła w ekspresie dwie kawy.

– Dla mnie nalej szybko ciociowy soczek z granatu – wtrąciła dziewczynka, która już i tak podejrzanie długo milczała.

– A magiczne słowo? – rzuciła przez ramię Grodzka, odruchowo nie tracąc okazji, by wyrabiać w córce właściwe nawyki w zakresie podstawowych zwrotów grzecznościowych.

Pięciolatka narysowała w powietrzu kółko trzymaną w dwóch palcach plastikową różdżką i wygłosiła uroczystym tonem:

– Hokus-pokus, niech soczek zjawi się już!

Podkrólewicz stłumił chichot, gdy nieszczęsna matka groźnie na niego łypnęła. Po chwili jednak nie wytrzymała, zakryła dłońmi twarz i wybuchnęła kaskadą śmiechu.

Atmosfera momentalnie się rozluźniła. Popołudnie mijało bardzo przyjemnie, a ciasto smakowało wybornie. Nela przyniosła na stół zabawną grę zręcznościową, w której lis strzelał z armaty do kolorowych świnek, używając pocisków z siana. Wszyscy bawili się świetnie, dopóki w kieszeni Tobiasza nie zaterkotała komórka.

– To Jureczek – oznajmił z niepokojem, zanim odebrał. – Cześć, chłopie, czego ci trzeba?

Chłopiec nie zwykł wydzwaniać do niego bez powodu. Jeśli skorzystał z podanego mu lata temu numeru, musiało zdarzyć się coś, co go przerosło.

– Proszę pana… proszę pana… Niech pan tu… przyjdzie. – Głos nastolatka był roztrzęsiony, pobrzmiewał w nim lęk, jakieś wewnętrzne rozdarcie i coś na kształt zawstydzenia. – Po…poproszę. Tylko szybko.

– Dokąd, Jurek? Powiedz spokojnie. Nie denerwuj się, zaraz sobie poradzimy z tym, co się stało, słyszysz? Dokąd mam iść? Już zakładam buty.

Podkrólewicz zerwał się z krzesła i ze smartfonem przy uchu pognał do sieni. Zaniepokojona Lilianna powędrowała za nim. Tylko Nela nie przejęła się specjalnie telefonem i skorzystała z okazji, żeby wypróbować ostatnio wykombinowany trik. Zawołała Eastwooda, wdrapała się na stołek przy bufecie, z niego przelazła na blat i bez trudu otworzyła drzwiczki górnej szafki. Żbik, doskonale wiedząc, jakie jest jego zadanie, nie wahając się, wskoczył na lodówkę, a z niej na jedną z półek, które dzięki dziewczynce stanęły otworem. Balansując przy krawędzi jak akrobata na linie, strącił przednią łapą pierwsze z brzegu szeleszczące opakowanie i dumny z siebie zeskoczył na podłogę. Pięciolatka także w ułamku sekundy znalazła się na dole, capnęła paczkę delicji, z zadowoleniem dostrzegając, że jej pupil wybrał malinowe, i pobiegła ukryć je w fałdach koca na swoim ulubionym fotelu, a potem skupiła się na gratyfikacji wspólnika. Ukontentowany futrzak zjadł kociego kabanosa i pozwolił się wymiziać we wszystkich ulubionych miejscach, ze szczególnym uwzględnieniem okolic uszu. Akcja „kółki” zakończyła się spektakularnym sukcesem tuż przed powrotem mamy do salonu.

Tobiasz wypadł z domu i pognał wzdłuż ulicy. Lilka odprowadziła go wzrokiem, zdenerwowana faktem, że mu nie towarzyszy, jednak nie mogła zostawić córki samej, a zanim by ją ubrała… Zresztą sprawa wyglądała nieciekawie i z pewnością pięciolatka nie powinna uczestniczyć w jej wyjaśnianiu.

Grodzka łypnęła na dziecko siedzące grzecznie w fotelu ze żbikiem na kolanach i szczelnie okryte kocem.

– Zimno ci? – zaniepokoiła się, a Nela pokręciła przecząco głową. – Boli cię coś? – dodała i otrzymała w odpowiedzi tylko milczenie. – Czemu się nie odzywasz?

Tym razem musiało wystarczyć nabzdyczone wzruszenie ramion. Mała za nic nie chciała wyjaśniać, że ma buzię wypchaną zaiwanionym łakociem i dopóki go nie przełknie, pogaduszki nie wchodzą w grę. Na szczęście mama nie była specjalnie dociekliwa i stanęła przy werandzie, gapiąc się nie wiadomo na co, a po chwili zniknęła w kuchni. Mały cwaniaczek skorzystał z okazji, przełknął ciastko, zerwał się z fotela i pobiegł na piętro, by ukryć napoczętą paczkę delicji gdzieś w otchłaniach swojego pokoju. Trzymana w opuszczonej dłoni i wleczona po stopniach różdżka migotała brokatowymi frędzlami i kusiła Eastwooda. Co rusz dopadał do ruchliwych potworów i próbował je capnąć łapą lub zębami, ale były piekielnie szybkie, tak samo jak ich właścicielka. Gdy wrócili na parter, zwierzak dał wreszcie za wygraną. Postanowił poganiać po podłodze porzuconą tam świecową kredkę. Akcesoria magiczne lepiej zostawiać w spokoju, bo wejście z nimi na wojenną ścieżkę może się potem mścić. Żbik uznał, że jako trójnożny weteran, w dodatku lokator tego domu, musi mieć poważanie i nie powinien się zachowywać głupio oraz płocho jak jakiś tam zwykły kocur z werandy.

10.

Grodzka zdążyła zrobić sobie kawę, wypić ją i z nerwów zacząć krążyć przy kuchennym oknie, gdy w drzwiach wejściowych zjawił się Tobiasz wraz z Jureczkiem.

Natychmiast pognała do sieni. W przelocie łypnęła na córkę sięgającą z komody pilota.

– Mogę Clifforda? – spytała dziewczynka, by formalnościom stało się zadość.

– Tak, tylko sprzątnij ze stołu grę. – Usłyszała w odpowiedzi.

Nela beztrosko zlekceważyła zalecenie i oddała się ulubionej rozrywce.

Nastolatek zdejmował z ociąganiem kurtkę i zerkał niepewnie na weterynarza, który go energicznie poganiał.

– Raz-raz, chłopie. Wyskakuj z butów i idź do pokoju.

– Ale ja muszę…

– Nic nie musisz. Zrobiłeś wszystko, co się dało. To nie twoja wina.

– Moja – opierał się chłopiec. – Nie powinienem był pozwolić jej tam iść.

– Jesteś dzieckiem, Jurek – oznajmił poważnym głosem Podkrólewicz. – Dojrzałym, rozsądnym, nad wiek doświadczonym przez życie, ale dzieckiem. Nie zdołałbyś jej powstrzymać. W tej chwili twoim zadaniem jest zostać tutaj i mi zaufać. Zadzwonię, gdy tylko się czegoś dowiem.

– To może poczytam. – Chłopiec skapitulował. Ustawił równo buty i wziął w rękę swój plecak. – Bo chyba nie dam rady się skupić na nutach.

– Masz ze sobą jakąś książkę? – upewniła się Lilka.

– Księgę dżungli. Lektura. Usiądę z kotami na werandzie. Mogę? One są takie przytulaśne. Nie to co Eastwood.

Grodzka przytaknęła i odprowadziła chłopca spojrzeniem.

– Co tam się stało?

– Nie mam pojęcia, ale się dowiem. Z Jureczka wydusiłem tylko tyle, że przyjechała policja i pogotowie. Zabrali jego matkę i Kingę, ale nie zdołał się zorientować, która z nich wylądowała w szpitalu, a która na dołku. Wygląda na to, jakby jedna drugą pobiła. Innego wyjaśnienia nie widzę.

Grodzka pobladła i oparła się plecami o ścianę.

– Jezu…

– Jadę. Dasz sobie radę? – spytał i od razu sam sobie odpowiedział: – Dasz. Jesteś silna. – Bez ostrzeżenia podszedł i objął ją tak, że znalazła się w potrzasku między nim a tapetą w kwiatowe wzorki, którą kiedyś cioteczna babcia kazała wykleić sień.

Lilka instynktownie uniosła ręce i stanęła na palcach, by spleść je na jego karku. Poczuła, że ramiona otaczające jej talię unoszą ją nieco do góry i przyciągają blisko, najbliżej, jak się da. Przez chwilę słuchała, jak szepcze:

– Będzie dobrze. Nie łam się, nie panikuj i czekaj na mój telefon. Zajmę się Kingą, ona jest nie do zdarcia.

– Nieprawda – zaprzeczyła i zajrzała Tobiaszowi w oczy. – Szybko się rozsypuje, kiedy traci grunt pod nogami. Gubi pancerz rozsądku i łatwo ją wtedy zranić.

– Każdego łatwo zranić – stwierdził, poprawił jej okulary i pogładził dłonią po policzku. – Zwłaszcza gdy ma stare blizny, które nadal bolą, jeśli znienacka sobie o nich przypomni.

Odsunął się, zapiął kurtkę i zniknął za drzwiami. Lilka nie wiedziała, czy jego ostatnia wypowiedź odnosiła się do Kingi, do niego samego, czy miała stanowić uniwersalną sentencję dotyczącą ludzkości. Podejrzewała, że znów myślał o Joannie. Żeby nie zgłębiać tej sprawy za bardzo, postanowiła skupić się na dzieciach i cierpliwie czekając na wieści.

11.

Śliwie dzień od samego świtu wydawał się nader sympatyczny. Migrena odpuściła całkowicie, Nela poszła do przedszkola, ostatni zaplanowany na ten rok projekt powstawał w tempie niemal ekspresowym i prawdopodobnie lada dzień będzie mogła uznać, że się wyrobiła i do sylwestra ma labę.

Zdołała pogawędzić nieco z Adasiem, i to bez niepotrzebnych spięć, choć przeszkadzało jej, że zamiast twarzy niemal non stop oglądała jego pośladki, bo gdy się z nim połączyła, siedział w łazience i grzebał w bebechach pralki, którą kilka dni wcześniej sama kazała mu naprawić, a laptopa ustawił na sedesie. Wypięty do niej i kamery odpowiadał jednak składnie i słuchał z uwagą babskiego ględzenia, zatem nie marudziła, gapiąc się na rejony ciała narzeczonego, które podczas polarnej wyprawy rzadko jej prezentował. Od czasu do czasu, gdy T-shirt podciągał mu się zbyt wysoko i między paskiem spodni a cienką bawełną dostrzegała fragment nagiej skóry, warczała na Lewarka, by jakoś się ogarnął, bo lada chwila dopadnie go lumbago.

Obiadu gotować nie musiała, jako że został z czwartku, nawet z naddatkiem. Wyskoczyła na spotkanie z klientem i wróciła po dwóch godzinach w pełni zadowolona, bo nie strzelał fochów, nie miał dziwnych oczekiwań rodem z kosmosu, pochwalił dotychczasowy kierunek prac i jeszcze obiecał dodatkową premię, jeśli graficzka wyrobi się do poniedziałku. Jasne, że się wyrobi, przecież na randkę się nie wybiera, na zakrapianą balangę też nie. Żaden problem.

Wczesnym popołudniem oderwało ją od roboty pukanie do drzwi. Po raz setny zdążyła się zastanowić, z jakiej przyczyny Apolonia Jezierska nie zamontowała dzwonka i dlaczego Lilka nie nadrobiła tego niedopatrzenia po przejęciu spadku. Wzruszyła ramionami, dochodząc do banalnego wniosku, że to detal, i wpuściła Jureczka. Od razu powędrował do kąta, w którym stały wiolonczela i pulpit na nuty.

– Masz ochotę na zupę? – spytała Śliwa.

– Dziękuję, jadłem w szkole – odpowiedział, jak zawsze skrępowany tym, że go dokarmiają. – Muszę podszlifować etiudę Dotzauera, bo ciągle mi się jeszcze myli.

– W takim razie posiłek dostaniesz po graniu – zdecydowała Kinga. – Mogę tu przysiąść z laptopem i posłuchać? Robota idzie mi znacznie lepiej przy muzyce, a już przy takiej na żywo wpadam w dziki szał – dodała, puszczając do chłopca oko.

Zawstydził się, chociaż mile go połechtała.

– Jasne, że pani może. Przecież to ja jestem gościem.

– Oboje jesteśmy tu gośćmi. Nie musimy się certolić z konwenansami.

Skoczyła na piętro po komputer i kolejne pół godziny spędzili razem, choć nie zamienili ani jednego słowa. Wreszcie nastolatek przerwał milczenie, a w jego głosie pobrzmiewały zadowolenie i ulga.

– No, nareszcie wyszło tak, jak trzeba.

– Trochę psychodeliczne.

– Jakie?

– Takie, wiesz… jak by ci wytłumaczyć… rodem z koszmaru albo z domu wariatów.

– Właśnie tak ma być. Na deser zostało już mniej pokręcone Latin nights Blackwella.

Śliwa słuchała z prawdziwą przyjemnością i dopiero, gdy muzyk odłożył smyczek, spakował instrument do futerału i poskładał nuty, nalała do dwóch talerzy kapuśniak, podeszła do chłopca i klepnęła go w plecy.

– Świetna robota. Teraz obiad.

Jureczek syknął i wyrwał się spod jej ręki jak oparzony. Zareagowała instynktownie. Chwyciła go za ramię i podciągnęła mu w górę koszulkę. Sine kręgi rozlewały się półksiężycami po jego chudym ciele. Wyobraźnia Kingi podsunęła jej obraz brutalnych buciorów wbijających się podeszwami w żebra dzieciaka. Zemdliło ją i naraz zawładnęły nią rozpacz i furia. Nie zdołała zapanować nad falą emocji. Wycedziła przez zęby, zanim zdążyła ugryźć się w język:

– Ja pierdolę!

– To nic, naprawdę – uspokajał ją chłopiec. – Prawie nie boli. Znaczy, ćwiczę normalnie na wuefie i biegam, wie pani…

– Matka ci to zrobiła?

– Nie, no skąd. Mama mnie nigdy nie bije. Ani razu mnie nie uderzyła. Dlaczego pani tak myśli? – Zerwał się ze stołka i trzęsącymi rękami odstawił wiolonczelę oraz pulpit na miejsce. Nuty wepchnął niedbale do plecaka i ruszył w kierunku sieni. – Pójdę już.

Śliwa pognała za nim. Po drodze zahaczyła udem o stół i rozlała na blat herbatę, lecz machnęła na to ręką, całkowicie skupiwszy się na nastolatku.

– Nie obrażaj się, daj spokój. Przecież nie jestem twoim wrogiem. Ona o tym wie? Zaatakował cię ktoś w szkole albo gdzieś na ulicy? To wygląda, jakby jakiś idiota cię zwyczajnie skopał. Mów albo pójdę z tym na policję, do pedagoga z twojej podstawówki i gdzie jeszcze wpadnie mi do głowy.

Jureczek oparł się z rezygnacją o komodę, z jednym butem w rękach, i zaczął opowiadać:

– Wczoraj do mamy przyszło takich dwóch… klientów. Różni przychodzą, zwykle nic się strasznego nie dzieje. Czasem się zdarzało, że ktoś podbił jej oko albo narobił siniaków. Drobiazgi. Ja już nie jestem dzieckiem. Rozumiem, jak ona zarabia. Pani też zna prawdę, nie ma sensu niczego udawać. Zwykle wysyła esemesa, gdy klient wyjdzie, żebym się z nim nie spotkał. Bywa, że mijam jednego czy drugiego na klatce. Większość twarzy się powtarza, chociaż czasem zdarzają się obcy. Są różni, lepsi i gorsi, jak to ludzie. Na przykład tamci…

– Mów dalej – popędzała go Kinga, bo na chwilę zamilkł i gmerał ze spuszczonymi oczami przy splątanej sznurówce.

– Co tu jest do gadania? Gdy stąd wyszedłem, siedziałem przy zsypie, bo nie chciało mi się marznąć. Usłyszałem u góry awanturę, podniesione głosy. Pobiegłem i wyjrzałem na korytarz. Mama krzyczała na dwóch gości, że ją oszukali. Nie chcieli jej zapłacić. Rzuciła się na jednego z nich i zaczęła go szarpać za kurtkę. Drugi krzyknął… Wie pani jak…

– Nie wiem. Dawaj, nie wstydź się.

– „Ochujałaś, kurwo” – zacytował chłopiec przyciszonym głosem i kontynuował już głośniej. Ręce zacisnął na bucie, aż drżały mu napięte mięśnie. – Potem odepchnął mamę tak, że upadła, i zamachnął się na nią pięścią. Musiałem zareagować.

– I cię skatowali.

– Bez przesady. Nie skatowali. Kopnęli parę razy i poszli. Ale mamy już nie ruszyli – zakończył z dumą.

– Okej – zdecydowała Kinga, zakładając kurtkę. – Znacie tych bandytów? Nazwiska, adresy?

– Mama zna.

– Ona jest teraz sama czy ma jakichś… klientów?

– Sama. Ale co pani robi? Ja nie chcę, żeby pani do niej szła. Zdenerwuje się i będzie płakała.

– Jureczek, ja nie pytam o twoją zgodę. Informuję cię, że idę, a ty możesz mi towarzyszyć albo zostać tutaj i zjeść wreszcie zupę. Wybieraj.

Położył uszy po sobie i poszedł za Śliwą, bo zrozumiał, że nie zdoła jej powstrzymać przed konfrontacją.

Wioletta Chruściel okazała się kobietą bardzo młodą, sporo młodszą od Kingi, co pozwoliło przypuszczać, że urodziła syna grubo przed uzyskaniem pełnoletności. Miała przyjemne, delikatne rysy i miłe dla oka kształty. Z wyglądu nie kojarzyła się ze stereotypem damy parającej się najstarszym zawodem świata. Być może wynikało to z faktu, że nie przywdziała na siebie żadnego ze służbowych uniformów. Nosiła zwyczajne dżinsy i sweter. Ciemne włosy związała w kucyk, na ustach nie miała ani śladu szminki, a oczy zakryła wielkimi okularami przeciwsłonecznymi. Stała na progu w rozklapanych kapciach i gapiła się na obcą kobietę w eleganckim płaszczu, kozakach na wysokim obcasie i z błyskiem furii w oczach. Jeśli któraś z nich wyglądała w tym momencie bardziej seksownie i wyzywająco, to z pewnością nie mama Jureczka.

– Teraz sobie pogadamy, moja droga – oznajmiła ta obca baba, wepchnęła Wiolettę do mieszkania i zatrzasnęła drzwi.

Pozostawiony na korytarzu chłopiec z rezygnacją poczłapał na swoje stałe miejsce przy zsypie, wychodząc z założenia, że jeśli awantura przyjmie niebezpieczny kształt, on ją z pewnością usłyszy, a na razie nie jest kobietom do niczego potrzebny. Dość długo nie działo się nic, więc zabijał czas prostą strzelanką na smartfonie. Po godzinie z okładem z windy wysiedli ratownicy medyczni z pogotowia i dwóch funkcjonariuszy policji. Jureczka ponownie nie wpuszczono do mieszkania, w którym wyraźnie działo się coś niepokojącego. Jeden z gliniarzy przegonił go na schody i zamknął za nim wejście na klatkę. Spanikowany chłopiec zadzwonił do Tobiasza, a gdy chwilę później wrócił pod drzwi mieszkania, okazały się zamknięte na głucho. Przez okno dostrzegł odjeżdżającą karetkę i radiowóz. Wygrzebał z kieszeni klucz i z gulą w gardle wszedł do kawalerki. Zastał ją pustą. Nic szczególnego nie rzucało się w oczy poza dwoma drobiazgami: na środku brudnego i wysłużonego dywanu leżał złamany obcas damskiego buta, a przy szklanym stoliku z wolna zasychała nieduża plama krwi.

12.

Popołudnie przeszło w wieczór, gdy Podkrólewicz wysiadł z autobusu na przystanku przy Czechosłowackiej. Rozejrzał się w poszukiwaniu przejścia dla pieszych i od razu w oczy rzucił mu się niewielki zdewastowany budynek, na którym ktoś wyraził koszmarnymi kulfonami niegasnącą miłość dla lokalnego klubu piłkarskiego oraz nabazgrał tym samym sprejem filozoficzną sentencję: „Elegancko albo lipa”. Tobiasz uznał, że brzmi to proroczo i dość złowieszczo. Przeszedł przez jezdnię, przekroczył bramę, przyspieszył kroku i wszedł na izbę przyjęć szpitala CKD przy Pomorskiej. Rozejrzał się w poszukiwaniu znajomej twarzy, ale nigdzie jej nie dostrzegł, zatem dopadł do rejestracji i przeprowadził krótki wywiad z pielęgniarką. Dowiedział się wszystkiego, co było mu potrzebne, po czym spokojnie przysiadł na krześle, wyciągnął z kieszeni komórkę i wybrał numer Jureczka.

– Sytuacja opanowana. Możesz wyluzować.

– Widział pan mamę?

– Tak.

– Gdzie jest?

– W drodze – oświadczył, zerknął na zegarek i doprecyzował: – Albo nie. Jechała ze mną autobusem, wysiadła jakiś kwadrans temu, więc powinna już dotrzeć do domu.

– Rozmawiał pan z nią?

– Mhm. Nic jej się nie stało. Naprawdę nie musisz się martwić – zapewniał.

– A pani Kinga?

– Jeszcze nie wiem. Czekam. Ale też nie ma powodu do paniki. Spokojnie. Powiedz dziewczynom w domu, że mam wszystko pod kontrolą.

Chłopcu chyba to wystarczyło, bo nie przedłużał rozmowy. Do Lilianny Tobiasz nie chciał dzwonić. Gdy kilka godzin temu stali przytuleni w jej sieni, nabrał ogromnej ochoty, by ją pocałować. Uznał jednak, że to kiepski moment na kruszenie barier i jakiekolwiek deklaracje obwieszczane słowem lub czynem. Nie chciał podchodzić do tej sprawy byle jak, na odwal się. Uważał, że powinien jakoś się przygotować, zastanowić nad tym, co chciałby powiedzieć, a przede wszystkim poukładać sobie w głowie wszystko, co czuł. Wychodził z założenia, że w tym wieku nie powinien do kobiet podchodzić na żywioł, że podstawa to rozsądek i plan. Oboje z Lilką są dojrzali, zaliczyli przykre przejścia i rozczarowania, żadne z nich nie ma ochoty na kolejne. Z Joanną zawsze działał spontanicznie, dawał się ponosić pragnieniom, napędzały go uczucia i potrzeba szaleństwa. Krótkie małżeństwo z Brygidą nigdy nie zyskało wartościowej głębi, ale namiętność, w którą dał się wciągnąć, doprowadziła go do nierozważnych decyzji i początków siwizny na brodzie. Teraz marzył przede wszystkim o spokoju, bezpieczeństwie i zaufaniu.

Tymczasem gdy trzymał Liliannę tak blisko, że docierały do niego zapach i ciepło jej skóry, nagle zawirowało mu w głowie, jakby wydzielała halucynogenne feromony wywołujące nieobyczajne i przaśne wizje. Cieszyło go i martwiło zarazem wszystko, co czuł oraz czego doświadczał, bo nie oczekiwał już od życia aż tak silnych emocji. Jednocześnie obawiał się, że przez złośliwość losu lub własną głupotę może nagle stracić, zaprzepaścić wszystko, co się między nimi kluje gdzieś głęboko, znacznie głębiej niż na płaszczyźnie zwykłego popędu. Choć dotąd nie zrobił żadnego wyraźnego kroku w przód, naraz zrozumiał, że powinien. Nikt nie osiągnie szczytu, jeśli się nie zdobędzie na odwagę, by wyruszyć na szlak. Niby wiedział o tym już wcześniej, wciąż jednak mu się zdawało, że a to plecak niespakowany właściwie, a to buty nie takie, a to kijki trekkingowe zbyt zniszczone i należałoby je wymienić. Trzęsidupa, podsumowałaby Joanna i, cholera, miałaby rację.

Drzwi gabinetu zabiegowego uchyliły się i ukazała się w nich Kinga. Na jej lewej nodze tkwił elegancki kozak na wysokim obcasie, na prawej – gustowny gips, a na brodzie rzucał się w oczy opatrunek. Młody pielęgniarz wypchnął wózek inwalidzki za próg, położył na kolanach chorej teczkę z dokumentacją i zapytał z troską:

– Poradzi sobie pani? Najlepiej jak najszybciej załatwić kule i proponuję zrezygnować ze szpilek na jakiś czas. Ktoś po panią przyjedzie?

Zanim Śliwa zdążyła się odezwać, Podkrólewicz zmaterializował się obok i wtrącił:

– Dziękujemy. Może pan uznać, że ta pacjentka jest już zaopiekowana.

Chłopak się uśmiechnął, skinął im głową i zniknął w otchłani szpitala, a Tobiasz natychmiast dodał, nie bawiąc się w konwenanse:

– Coś ty odwaliła, kobieto?

Kinga wzruszyła ramionami i ku jego zaskoczeniu zachichotała.

– Złamałam obcas. Kurde, wiedziałam, że te buty ledwo zipią, ale żeby w takiej chwili nawalić?

– W jakiej?

– Wyjaśniałam Wioletcie Chruściel, za pomocą umiarkowanego opieprzu, że jeśli obcy faceci leją ją po pysku, to jest wyłącznie jej sprawa, ale jeśli podnoszą rękę na Jureczka, to już z automatu staje się sprawa moja, twoja, Lilki, jednej i drugiej szkoły, MOPS-u oraz policji. Bo nie pozwolę, żeby ktoś katował przyszłość polskiej muzyki orkiestralnej, a już w szczególności tę jej część, którą znam osobiście.

Oszołomiony tym wyznaniem weterynarz przysiadł na najbliższym krześle.

– Musiałaś łamać nogę, żeby ją o tym przekonać?

– Nie musiałam. Nie złamałam. Coś mi się tylko zwichnęło w kostce. Gips to przesada, ale konował się uparł, to co się miałam z nim spierać. Zgodziłam się na dziesięć dni usztywnienia.

– A broda?

– Mogę po kolei? Nie poganiaj rannej, bo się zatnie w szoku – warknęła, więc tylko w bezradnym geście potarł palcami oczy. – Wioletta w końcu się ze mną zgodziła, że trzeba chronić dziecko. Próbowałam jej sugerować, że mogłaby się przebranżowić, choćby na kasjerkę w markecie albo zahaczyć gdziekolwiek, gdzie nie potrzeba szczególnego wykształcenia. Skończyła tylko gimnazjum. Odszczeknęła mi wtedy, że to już wykracza poza troskę o zdrowie jej syna, że będzie żyła, jak chce, i byle komu nic do tego. Trochę się posprzeczałyśmy, ale nie miała ze mną szans. Za młoda, za głupia i za mało doświadczona. Wywarłam na niej presję i wynegocjowałam, że podwiozę ją na komisariat, gdzie doniesie na tych dwóch lumpów, którzy nie chcieli jej zapłacić, poszarpali ją, a potem pobili dziecko.

– I?

– Wychodziłyśmy już, kiedy omsknęła mi się noga, ten pieprzony obcas się złamał, a moje kopyto postanowiło odmówić współpracy. Newton szarpnął mną w dół, wyrżnęłam brodą w taki szklany stolik z cholernie ostrym rogiem i deczko mnie zamroczyło. Taka sytuacja.

– Rany boskie! – Podkrólewicz nie wiedział, czy się śmiać, czy załamywać ręce nad tą głupią przygodą.

– Nie rany, bo to niewielkie rozcięcie. Wystarczyły dwa szwy. I nie boskie, tylko moje. Muszę skombinować kule, słyszałeś. Czy raczysz wypchnąć mnie poza ten medyczny przybytek? Przyjechałeś samochodem?

– Autobusem – odparł, wstał i ruszył z nią do wyjścia. – Kule pałętają się gdzieś w domu. Zostały po babci Poli. Wyjaśnij mi jeszcze, jak to się stało, że razem z pogotowiem zjawili się gliniarze.

Śliwa poczekała spokojnie, aż Tobiasz wezwie taksówkę, zaciągnie suwak kurtki i zabierze jej dokumenty, by spokojnie mogła zapiąć swój płaszcz. Nadchodziła noc, zrobiło się chłodno, choć wciąż daleko od granicy, przy której można mówić o temperaturach zimowych.

– Zastanów się – podjęła wreszcie rozmowę. – Przecież gdybym po prostu odjechała karetką, ta kurtyzana by mnie olała i nie zgłosiła pobicia. Nie mogłam na to pozwolić. Oprzytomniałam, zanim chwyciła za telefon, i się uparłam, że najpierw dzwonimy na gliniarnię, a dopiero potem po łapiduchów. Kapała ze mnie krew i to ją chyba zniechęciło do dyskusji. Zameldowałam przez komórkę o pobiciu, a następnie o wypadku. Trochę na mnie nawarczeli, kiedy wyszło na jaw, że lekko przesadziłam, ale ostatecznie zgodzili się zabrać Wiolettę na komendę, żeby mogła złożyć doniesienie o naruszeniu nietykalności cielesnej. Bez tego bym się stamtąd nie ruszyła, a bali się, czy nie mam wstrząśnienia mózgu.

– Ty w ogóle nie masz mózgu. Jesteś nienormalna.

– Jestem – przyznała z dumą. – Mam nadzieję, że wysłali ją na obdukcję, bo wyglądała nie lepiej niż Jureczek. Cała w sińcach.

– Jemu też powinni zrobić.

– Fakt. Ale to już nie nasza broszka. Nadałam sprawie oficjalny bieg i mogę się z niej wylogować. Zabierz mnie do domu i znajdź mi te kule, a po drodze zahaczmy o aptekę. Dostałam receptę na medykamenty, które mają mi pomóc godnie przetrwać najbliższe doby. Tylko ty musisz zapłacić, bo tak się spieszyłam do tej Wioletty, że nie zabrałam portfela.

Podjechała taksówka. Z pewnym trudem weterynarz zapakował do niej pacjentkę, odstawił wózek na izbę przyjęć i usiadł obok Kingi.

– Boli cię? – spytał, gdy podał już adres i samochód włączył się do ruchu.

– Boli, ale to nic. W tej chwili mam tylko dwa marzenia.

– Jakie?

– Kieliszek soku z granatu i pogawędka przez Skype’a z mrozidupcem. Możesz mi to załatwić?

– Bez trudu – odparł z uśmiechem i w ciemności ścisnął jej dłoń.

Fajna ta Śliwa, pomyślał. Nierozsądna wariatka, napadowa egocentryczka i porywcza choleryczka, ale serce ma we właściwym miejscu i jej odruchy są jak najbardziej właściwe. Dobrze, że Lilka może na nią liczyć. A przy okazji Nela, Jureczek i również on sam. Przyjaźń to coś, czego nie da się zamknąć w granicach rozwagi i rozsądku. Jeśli trzeba pomóc, to się działa, nie licząc własnych strat. W tym tkwi największa wartość, a nie w pustych słowach, obietnicach i deklaracjach. Wszystko, co czujemy, najlepiej wyraża się czynem.

13.

Adam zamierzał zamknąć się w swoim pokoju, by przesłuchać kolejny rozdział Skazy Małeckiego i poczekać na pojawienie się Kingi w internecie. Zajrzał do chlewika, małego pomieszczenia obok kuchni, zwykle obfitującego w drobiazgi na przegryzkę niweczące ssanie żołądka w przypadku nagłych ataków głodu, capnął kabanosa i kiszonego ogórka, po czym zerknął kontrolnie na telefon, by sprawdzić, czy ikona narzeczonej nie świeci się przypadkiem na zielono, sugerując gotowość do rozmowy. Straszyła nieobecną szarością. Nie zmartwił się, bo do umówionej pory pogawędki brakowało jeszcze dobrej godziny. Przełączył się odruchowo na stacyjną aplikację, o tyle atrakcyjną, że pozwalała na bieżąco śledzić widok nieba z kamery. Zerknął i z wrażenia zachłysnął się ogórkiem.

W poprzednim roku uniwersytet z Oslo zainstalował polskim polarnikom wygodne rozwiązanie, dzięki któremu każdy może gapić się w gwiazdy na monitorze komputera lub na komórce. W efekcie nie trzeba nawet zakładać kurtki, by się przekonać, co ciekawego prezentuje noc i czy jest sens wychodzić na zewnątrz.

Podekscytowany Lewarek pokasłał chwilę, pospiesznie dogryzł przekąskę, skontrolował temperaturę i bezapelacyjnie uznał, że tym razem warto dać się wymrozić. Zaledwie minus dwanaście. Idzie wytrzymać.

Wpadł do mesy, w której Miki już od obiadu zadręczał towarzystwo historycznymi czarno-białymi odcinkami ulubionej kreskówki. Powstały grubo przed wojną, nie zawierały dialogów, a mimo to zaśmiewał się z nich do łez i przekonywał wszystkich dookoła, że to rozrywka najwyższej klasy godna Shreka, komedii Barei oraz Lidzbarskich Wieczorów Humoru i Satyry. Na ekranie dzielna myszka galopowała na oklep na pędzącej krowie, usiłując dogonić startujący samolot o wyglądzie maszyny braci Wright. Emocje wśród widzów aż wrzały: sześciu dorosłych facetów siedziało z rozdziawionymi gębami i na zmianę wstrzymywało oddech lub wydawało okrzyki przerażenia tudzież aplauzu, gdy akrobacje disneyowskiego bohatera wydawały się prowadzić go wprost do samozagłady.

Pozostali zimownicy rozleźli się gdzieś po zakamarkach budynku, oddając się powierzonym im obowiązkom lub błogiemu lenistwu.

– Ej! – Adam usiłował taktownie i nienachalnie zakłócić pasjonującą projekcję. – Ej, ludzie! – powtórzył po chwili, bo nikt go nie słuchał.

Dopiero gdy grzmotnął pięścią w stół, sześć par oczu oderwało się od telewizora.

– Czego walisz? – spytał nieprzytomnie Potato.

– Bardziej cywilizowane formy komunikacji chromolicie. Zielone gluty latają. Idziecie?

– A bo to pierwszy albo ostatni raz latają? – mruknął Miki i z niezadowoleniem zatrzymał film. – Dajże w spokoju obejrzeć.

– Wreszcie zrobiło się przejrzyście, nie ma ani strzępka chmurki, nic. Spektakl jak marzenie. Ruszcie dupy albo pójdę sam.

Geodeta Patryk, pełniący funkcję kierownika wyprawy i nazywany przez zimowników Lucky, podniósł się z kanapy tak ciężko, jakby liczył co najmniej tyle lat, ile wyświetlana na ekranie animacja, i zerknął na jedyny fragment szyby w oknie, której śnieg nie zdołał zasypać. Niewiele mu to dało, bo hałdy nawiane przez wiatr pod budynek skutecznie zasłaniały niemal całe niebo. Podszedł do Wodniaka, wyjął mu z dłoni komórkę i przez moment wnikliwie przyglądał się kulistemu obrazowi z kamery.

– Dobra, ja z nim wylezę – stęknął. – Faktycznie zapowiada się nieźle.

– Ktoś jeszcze dołączy? – Lewarek nie dawał za wygraną.

Pozostali tylko wzruszyli ramionami. Produkcja amerykańskiej kinematografii ponownie ruszyła. Samolot oderwał się od pasa startowego, a Myszka Miki i Minnie zaczęły się zdrowo migdalić, uradowane podniebną przygodą. Ściskały się i całowały z takim zawzięciem, że Adam wyraźnie się skrzywił.

– Obrzydliwość, prawie porno – parsknął Lucky i zdecydowanym krokiem opuścił mesę.

– Tylko nie gaście świateł, bo potem znów zapomnicie zapalić przy hali, jak będziecie wracać – mruknął Trevor, nie odrywając wzroku od ekranu, jednak nie mógł być pewien, czy go usłyszeli.

– Zapytajmy jeszcze dziewczyny – zaproponował Adam.

W plecaku upchnął lustrzankę i statyw w nadziei na serię idealnych ujęć. Lubił bawić się w fotografa. Nie był profesjonalistą, nigdy nie szkolił się w tej dziedzinie, lecz chętnie wykorzystywał okazję do uchwycenia w kadr pięknych miejsc i zjawisk. Rok w Arktyce dawał mu nieograniczone możliwości do rozwijania i kultywowania tego hobby.

– Gocha dopiero wróciła z dworu, wysyła depeszę meteo, raczej nie da się ponownie wywlec. Marta sprząta łazienkę. Możemy ją zgarnąć. Pewnie chętnie oderwie się na chwilę od dyżuru. Antek siedzi w swojej norze, zahaczymy o niego po drodze.

Zajrzeli do pierwszej toalety w zimowej części budynku, ale okazała się pusta. Pokój informatyka stał otworem, jednak dostrzegli w nim tylko lecący na ekranie teledysk The Beautiful People Marilyna Mansona i porzucone na klawiaturze słuchawki. Antek był wielbicielem tej kapeli, lecz nikt poza nim tutaj nie przepadał za takimi brzmieniami, dlatego jeszcze zanim zapadły zimowe ciemności, dostał zbiorowy przykaz oddawania się muzyce wyłącznie w swojej sypialni bez zaburzania przestrzeni akustycznej domostwa. Uległ presji, bo cechowała go spolegliwość i nie znosił popadać w jakiekolwiek konflikty.

Patryk minął jego pokój i popchnął uchylone drzwi drugiej łazienki. Zesztywniał na kilka sekund, po czym powoli, prawie bezszelestnie się wyprostował, stanął na baczność i zamrugał, nie wierząc w autentyczność zastanej sceny. Nie zareagował nawet wtedy, kiedy Lewarek wpadł na niego od tyłu i skrobnął go buciorem w ścięgno Achillesa.

Jego Marta, od ponad pięciu lat absolutnie osobista żona, poślubiona przed obliczem Boga, księdza oraz całego tłumu gości, siedziała na zamkniętej klapie sedesu i oglądała roznegliżowanego, cholernie owłosionego faceta. W dodatku ewidentnie go obmacywała. Facet ów miał spuszczone do kostek spodnie oraz koszulkę podciągniętą pod pachy, a przy tym wypinał brzuch. Sytuację ratował nieco tylko fakt, że jego tyłek okrywały bokserki. Kolorowe, w mikołaje i renifery, niech go piekło pochłonie. Rudolf, kuźwa, Czerwononosy, a nie informatyk. Pieprzona podstępna gnida.

Lucky, który w tym momencie absolutnie nie czuł się szczęściarzem, odwrócił się na pięcie i popchnął Adama do wyjścia.

– Spierdalamy – syknął.

Wodniak na wszelki wypadek postanowił się nie spierać. Wypadli przed budynek, okutani w puchowe kurtki, kaptury i rękawice, a także osłaniające oczy gogle, i przemknęli wąskim, wykopanym w śniegu tunelem. Geodeta dopadł do najbliższego skutera śnieżnego i próbował uruchomić silnik, jednak Lewarek siłą odciągnął go od maszyny.

– Uspokój się! Chcesz się zabić albo rozwalić sprzęt? Na ziemi prawie czarno. Nie da rady jechać. Pogasimy lampy i pooglądamy niebo stąd.

– Nie ma mowy – rzucił porywczo nieszczęsny małżonek targany gwałtowną nienawiścią, zazdrością i żalem o nieznanej mu dotąd mocy. – Ja muszę… coś…

– Trzeba było dać mu w mordę – zasugerował Adam.

– Ty byś dał? Tu? Na tym zadupiu, kiedy wiadomo, że i tak jesteśmy skazani na jeszcze ponad pół roku w jednej dziupli?

Trudno było nie przyznać mu racji. Adam obdarzył kolegę pełnym szacunku spojrzeniem, bo zachować rozsądek w takiej chwili to mistrzowski poziom samokontroli.

– Może nie. Chodź, przejdziemy się. Uspokoisz się, zastanowisz. Pogadamy albo możemy pomilczeć. Wziąłeś broń czy zostawiłeś przy drzwiach?

– Wziąłem – odparł Lucky i kilka razy głęboko odetchnął. Równowaga wracała powoli i z trudem. – Nawyk ponad wszystko.

Każdy z polarników miał wyrytą w głowie listę rzeczy, bez których nie ruszał się z gospodarstwa. Nikt o zdrowych zmysłach nie próbował łamać żelaznych zasad w tym zakresie, niezależnie od aktualnego stanu emocjonalnego. Do niezbędnika zaliczały się przede wszystkim towarzystwo co najmniej jednej osoby oraz broń i radio, istotne w razie nieprzewidzianych wypadków lub spotkania białego niedźwiedzia. Nie zdarzało się to nagminnie, niemniej było całkowicie realne.

Wodniak poprawił szelki plecaka i wskazał dłonią północny wschód. Zgodnie ruszyli w stronę lodowca Hansa, lśniącego majestatycznym błękitnym chłodem mniej więcej dwa kilometry od budynków. Łypali czujnie na boki, omiatając latarkami otoczenie. Nogami ugniatali twardą, zamarzniętą tundrę, tylko gdzieniegdzie nieco upstrzoną bielą. Większość śniegu wiatr uprzątał z obejścia, zaganiał pod próg stacji i usypywał w wysokie zaspy sięgające niemal po dach. Poza dwoma ruchliwymi paskami światła czołówek teren przed nimi zasnuwała całkowita ciemność. Z każdym krokiem oddalali się od przyjaznych kręgów stacyjnej iluminacji.

Adam doskonale czuł się w atmosferze arktycznego mroku. Zdarzały mu się chwile, w których tęsknił za słońcem, owszem, ale świadomość, że ono wkrótce wróci, uspokajała go i pozwalała w pełni cieszyć się tym, co niosła polarna noc. W podobny sposób odczuwał brak Kingi. Miał pewność, że ona czeka, że nie zniknęła z jego życia, jest gdzieś tam daleko, hen, na południu, i myśli o nim. Wiedział, że gdy tylko zechce, może napisać na Messengerze lub połączyć się z nią na Skypie. Taka tęsknota nie boli, nie niszczy, nie zubaża codzienności, za to pozwala docenić czyjąś obecność, kiedy znowu się stanie dostępna.

Po kwadransie marszu Wodniak przystanął i zgasił swoją latarkę. Patryk rozejrzał się, sprawdzając, czy aby na pewno są sami i żaden głodny miś nie plącze się w zasięgu wzroku, po czym poszedł w ślady kolegi i wyłączył czołówkę. Nie zwracając uwagi na to, że domorosły fotograf rozstawia statyw i mocuje na nim aparat, Lucky zdjął gogle, zadarł brodę do góry i sapnął z zadowolenia. Po jakiejś minucie zaczął kręcić się wolno wokół własnej osi. Płynął spojrzeniem po całym nieboskłonie, by podziwiać podbiegunowy spektakl w pełnej krasie, z najszerszej możliwej perspektywy.

Ciemne nocne niebo zdawało się naszpikowane setkami gwiazd, wyjątkowo wyraźnymi i żywymi. Niezwykła przejrzystość powietrza oraz brak jakiejkolwiek cywilizacji w otoczeniu parku narodowego pozwalały dostrzec znacznie więcej niż w polskich ciemnościach. Kosmos stawał się bliski, niemal na wyciągnięcie ręki, kusił przestrzenią i ogromem. Niezliczone problemy miliardów Ziemian stały się naraz odległe, obce i całkiem błahe w obliczu tej potęgi. Nic dziwnego, w końcu od najbliższego ludzkiego skupiska, Longyearbyen, dzieliło grupę zimowników dobre sto czterdzieści kilometrów. W tej części wyspy nie znajdował się absolutnie nikt poza nimi i dziką przyrodą.

Lucky mrużył oczy, próbując wyłowić w gwiaździstej hurmie doskonale mu znane konstelacje. Nie szło łatwo, bo wyglądało to tak, jakby jakaś niefrasobliwa gospodyni rozsypała na ogromnym – tak granatowym, że prawie czarnym – obrusie paczkę surowego ryżu i nie chciało jej się go pozbierać. A może to była kasza jaglana? Wśród tego bałaganu przewijały się mgliste zielone wstęgi, ruchliwe i dynamiczne jak szarfy baletnicy, która przywdziała pelerynę niewidkę i tańczyła na stole, nie bacząc na to, że stąpa po ziarnach. Podskakuje, wiruje w obrotach, niemal płynie lekko i miękko na puentach. Świetliste smugi naśladują ruchy smukłych dłoni i usiłują nadążyć za rytmem szalonej orkiestry, która gdzieś tam bez wątpienia gra, a olbrzymi, doskonale zgrany chór śpiewa najpiękniejszy znany światu evergreen, bo to niemożliwe, by tak spektakularna rewia odbywała się w absolutnej ciszy. Polihymnia i Terpsychora muszą uczestniczyć w tym pokazie, bo jedynie muzyką i tańcem człowiek ma szansę dać godny wyraz zachwytu nad tym świetlistym fenomenem przyrody.

Serpentyny zielonego światła przepływały nad głowami polarników, nie słabnąc ani na moment, jakby siły podniebnej baleriny miały się nigdy nie wyczerpać. Adam próbował uchwycić je w kadrze, by zatrzymać na zawsze i wynieść poza granice zimnego amfiteatru nad szczytami gór i krzywizną lodowca. Czuł się jak złodziej lub świętokradca, który wydziera tej mroźnej krainie jej najbardziej intymne, nocne tajemnice, a mimo to walczył dalej o kolejne ujęcia, o okiełznanie magnetyzującej wzrok kosmicznej magii, by pozwoliła się złapać, zamknąć w zwykłym pliku graficznym i uporządkować w obejmowalnych umysłem ramach rozdzielczości, rozmiaru czy nasycenia barw.

Patryk, będąc pod wpływem ledwo przebrzmiałego szoku i obecnego zachwytu, postanowił wreszcie przerwać milczenie.

– Jak to możliwe, że świat jest tak harmonijny i piękny, a ludzie tacy popieprzeni?

– Bo ludzkość to rozrośnięty ponad miarę zbiór eksperymentów w fazie testowej – odparł Lewarek z przekonaniem w głosie, jakby liczył się z tym pytaniem i zawczasu się na nie przygotował. – Jakiej byś nie wyznawał religii i w co byś nie wierzył, najpierw powstała Ziemia, potem rośliny, zwierzęta, a dopiero na końcu człowiek. Wszystko inne zdążyło już wyewoluować do najlepszej możliwej wersji. My wleczemy się za ogonem.

– Oho, filozof amator.

– A nie mam racji? Patrz; to niebo jest doskonałe, góry, fiord, lodowiec, nawet kiedy się cieli tundra i to, co na niej żyje, także niedźwiedzie, chociaż każdy przed nimi cykorzy. A my?

– Co my? – Lucky, zajęty gapieniem się w gwiazdy, nie nadążał za tokiem myśli Adama.

– Czujesz się perfekcyjny, bez skazy, jak to wszystko dookoła? Stanowisz twór idealny i nic już w tobie nie trzeba poprawiać?

– Raczej nie.

– Ano właśnie. Żaden człowiek nigdy nie dociera do punktu, w którym byłby dopracowany ostatecznie. Jak długo byś nie żył, nie staniesz się skończonym dziełem. Na tym polega ten eksperyment. Na zaplanowaniu posągu, którego nie da się w pełni wyrzeźbić.

Adam pochylił się nad aparatem i pstryknął kolejne zdjęcie. Patryk poprawił kaptur i mocniej zawiązał go sobie pod brodą. Wreszcie nie wytrzymał i powiedział:

– Trochę to naciągane. Przyroda też jest nieskończona. Zorza to może kiepski przykład, ale rośliny i zwierzęta rosną, przechodzą cykl życia tak samo jak my. Ziemia ulega zmianom, chociażby tutejsze lodowce. Sam wiesz, że na Svalbardzie co roku cofają się o dobre kilkaset metrów. Albo inny przykład, z domowego ogródka. Nasza część Europy też przeszła zlodowacenie i do dziś pozostały tego ślady: jeziora, piaskowce, moreny. Mnóstwo konkretów. Zresztą nie tylko lód generuje zmiany na naszej planecie: wpływa na nią wszystko, co dzieje się pod jej powierzchnią oraz na niej, prądy, wiatry, woda, i doskonale zdajesz sobie z tego sprawę. Weź pod uwagę choćby fakt, że dziesięć tysięcy lat temu nie istniała Mierzeja Helska. Nasi ówcześni przodkowie nie mogliby zaśpiewać Chałupy welcome to, niezależnie od tego, czy byli muzykalni, czy mamut im na ucho nadepnął.

– No i co z tego? Za to tundrowe mchy i porosty, alczyki, renifery czy białuchy to znakomite pierwszorzędne twory. Tymczasem ty taki nie jesteś. Ja też nie ani nikt inny, kto siedzi teraz pod dachem i ma w dupie, że tu marzniemy. Nawet twoja żona.

Złożył powoli statyw i schował sprzęt do plecaka.

– Aha, sprytnie zagajasz temat, mój mentorze i krasomówco. Od zorzy, przez faunę i florę, prosto do zdrady. Powiedz mi zatem, mądralo, co ja, do diabła, mam zrobić – dopominał się Lucky, zapalając swoją czołówkę.

Niemrawo i bez przekonania ruszyli w drogę powrotną.

– Zależy ci?

– Na niej?

– No przecież nie na mnie! – żachnął się Adam.

– Mhm. Jak diabli.

– To nie masz wyboru. Powinieneś z nią porozmawiać.

– O czym?

– Zdurniałeś? Przecież nie o historii ruchów górotwórczych ani o roli człowieka we wszechświecie. Musisz się dowiedzieć, czy jej też zależy i czym było to coś, czego staliśmy się przypadkowymi świadkami.

– Wyglądało dość jednoznacznie – westchnął Patryk. – Kuźwa, to nie będzie proste.

– Nikt nie obiecywał, że będzie. Proste jest samo życie, zwłaszcza tu, na Północy, z dala od cywilizacji. Współgranie pary eksperymentów w fazie testów zawsze grozi wybuchem lub zranieniem przy najmniejszym błędzie. Nic na to nie poradzisz. Ja na przykład jestem już gigantycznie spóźniony na pogawędkę z Kingą i czuję pod skórą, że wszystkie procesy chemiczne, które zachodzą obecnie w jej organizmie, są nastawione przeciwko mnie i przeciwko tej niewinnej wyspie, po której obaj beztrosko drepczemy.

Lucky przystanął na moment, dostrzegając w oddali blady krąg pierwszej stacyjnej lampy, po czym łypnął na Lewarka oraz szumiący po lewo fiord. Zawahał się, czy jakoś nie skomentować tej czekającej i rozeźlonej narzeczonej, ale ugryzł się w język i pozwolił sobie jedynie na krzywy uśmiech.

Eksperyment lgnie do eksperymentu, pomyślał, a faza pogłębionego sondowania zawsze przysparza najwięcej kłopotów. Szczególnie gdy w tandem wcina się jakaś cudza, niepotrzebna sonda, jak choćby ta należąca do bezczelnego i podstępnego informatyka.

14.

Lilka wyciągnęła w górę ręce i przez chwilę kręciła powoli pośladkami jak w zmysłowej rumbie, by rozluźnić obolałe plecy. Coś w nich chrupnęło, więc stęknęła po części z ulgą, a po trosze z obrzydzeniem. Schyliła się, zwinęła sznur odkurzacza i odniosła urządzenie do schowka w łazience. Wreszcie wróciła do salonu, stanęła na środku, splotła ramiona na piersiach, powiodła wzrokiem wzdłuż wysokiego świerka, od donicy aż do samego czubka, a następnie ześlizgnęła się w dół po kolorowych łańcuchach i mruknęła z zadowoleniem:

– Perfecto!

– Prawda? – zgodziła się Śliwa, moszcząc się wygodniej w fotelu przywleczonym specjalnie dla jej wygody na czas rekonwalescencji z byłej sypialni Apolonii. – Naskakałyście się, za to chojak jest idealne przystrojony. Od razu zrobiło się w domu przytulniej. Ta gwiazda trochę krzywa, ale nie właź już na drabinę. Lepiej poproś Tobiasza, bo jeśli i ty sobie girę przetrącisz, to Nelka będzie musiała nas karmić i oporządzać.

Niedzielny wieczór spędzony na dekorowaniu drzewka zwieńczał koszmarnie pracowity weekend przesycony przedświąteczną gorączką. Unieruchomiona ofiara złamanego obcasa nadawała się tylko do lżejszych prac, przez co gospodyni domu, tyrając podwójnie, czuła się wykończona.

– Tia. Już to widzę. Żyłybyśmy delicjami z niewielką domieszką magii. A właśnie! – Przypomniała jej się zaległa zgryzota i wzrok jej stwardniał. Chwyciła krzesło, ustawiła obok fotela i usiadła na nim okrakiem, twarzą do przyjaciółki. – Mam z tobą do pogadania. Przedwczoraj ci darowałam przez ten wypadek, wczoraj mi umknęło, ale dzisiaj już się nie wywiniesz.

Kinga z zaciekawieniem uniosła brwi, ani odrobinę niezaniepokojona. Pomacała się kontrolnie po niewielkim opatrunku na brodzie i wyglądała na absolutnie zrelaksowaną, co skutecznie podniosło Liliannie ciśnienie i nastawiło ją bojowo do rozmowy.

– Czy ty się możesz czasem ugryźć w język, zanim coś palniesz? – spytała, nie przebierając w słowach. – Ja nie mówię, że powinnaś myśleć, aż tyle nie wymagam, ale, na miłość boską, kontroluj się chociaż ciut!

– Ktoś ci się na mnie poskarżył?

– A jak myślisz? – Grodzka wzięła się pod boki i w tym momencie wyglądała niemal identycznie jak jej córka w stanie najwyższego rozsierdzenia. – Czy ja mam w zwyczaju robić komuś piekło dla draki?

– To ty teraz robisz mi piekło?

– A nie?!

Śliwa uśmiechnęła się krzywo, przechyliła na bok głowę, zmarszczyła czoło i wnikliwie wybadała twarz przyjaciółki.

– Co najwyżej piekiełko. Musisz więcej trenować albo częściej załapywać się na świadka moich rozmów z Adasiem.

– Nie skręcaj na manowce! Do brzegu!

– Dobra, dobra. Bez metafor. Powiesz wprost, o co chodzi? – zasugerowała Kinga, nawet zaciekawiona.

– O to co, jak, kiedy i do kogo paplesz!

– Czyli o całokształt?

– W sensie werbalnym, tak.

– Mhm. W takim razie nasuwa mi się paru kandydatów. Pan Władzio zajrzał tu w piątek, gdy kończył walkę z liśćmi. Zagadnął mnie i wymieniliśmy kilka zdań. Chodzi ci o moją egzystencjalną tezę, którą mu wyjawiłam?

– A cóż to było?

– Że moczymorda zostanie moczymordą, nawet gdy wytrzeźwieje, tak samo jak skunks będzie tylko skunksem, choćby się wykąpał w perfumach.

– O Jezu malusieńki… Musiałaś?! – oburzyła się Lilka i niemal teatralnie załamała ręce. – Wiecznie się go czepiasz, potrzebne ci to do czegoś? Nie mogłabyś raz spojrzeć na świat z innej perspektywy niż twoja? Ludzie czasem błądzą i nie wygramolą się sami z czarnej dupy, jeśli ktoś im nie zapali światła nad gankiem, nie wyciągnie ręki… Tym, którzy nie mają już niczego, trzeba dawać przynajmniej szansę. To absolutne minimum, by zakotwiczyć ich w życiu. Nie kumasz tego?

– Poniosło mnie. Masz rację. Jak tak to przedstawiasz, to nawet trochę mi głupio.

Grodzka prychnęła, nie dając wiary tej skrusze.

– Ja nie wiem, dlaczego on cię tak lubi, skoro wiecznie go traktujesz po chamsku.

– Zaraz po chamsku. Co najwyżej trochę nietaktownie. Skąd wiesz, że mnie lubi?

– Znikąd – fuknęła Lilianna i przewróciła oczami. – Widzę, słyszę… Lubi i już. Koniec tematu. Nie o niego mi chodzi.

– Nie? – Śliwa odetchnęła z ulgą. – No dobra, to zorganizuj coś do picia, a ja dalej zgaduję, kogo mogły dotknąć moje niewinne słowa.

Obserwowała z daleka, jak przyjaciółka kręci się po kuchni, i rozważała, o co może jej chodzić. Daleko nie musiała szukać. Olśniło ją. Tobiasz! Gadała z nim tego wieczoru, kiedy wracali razem ze szpitala. Wygarnęła mu dość dosadnie, że jest idiotą. Powinien albo się zdecydować na Lilkę, albo się od niej odchromolić. Podryw za pomocą wspominek o zmarłej narzeczonej jest wyjątkowo niepoważny, niesmaczny, niewłaściwy i w ogóle absolutnie „nie”. Kindze się zdawało, że nieszczęśnik czaił bazę. W życiu nie przypuszczała, że poleci do przedmiotu dysputy z donosem. To nie idiota, nawet jeśli niewydolny emocjonalnie i decyzyjność mu odrobinę kuleje.

Może to zatem nie on?

Dwa kubki wypełnione zieloną herbatą z opuncją figową stanęły tuż obok na niskim stoliku. Języki pary płynęły w górę, rozchodziły się na boki i splatały w aromatyczne kłębowisko.

– No! – pogoniła przyjaciółkę Grodzka. – Coś tak zamilkła?

– Od smrodu. Dlaczego to świństwo? Nie ma już soku z granatu?

– Za karę. Reagujesz wystarczająco wybuchowo bez tego napoju. Zdążyłaś przemyśleć swoje grzechy?

– W sumie każdy facet pasuje… Gadałaś z Adasiem i ci marudził, że jestem nie do zniesienia?

– A jesteś?

– Powiedzmy, że bywam. – Śliwa zdobyła się na uczciwą samokrytykę, bo miała świadomość, że niekiedy przesadza z mantyczeniem i fatalizmem.

– Mimo to nadal zimno.

– U niego? No wiadomo, jak to w Arktyce. Chociaż parę dni temu twierdził, że się ociepliło, temperatura podniosła się na chwilę powyżej zera, zaczął im topnieć śnieg i odłazić od ściany domu. Ostrzegałam, że jeszcze im przez to wilgoć wejdzie i grzyb, ale mnie wyśmiał.

– Robisz sobie jaja czy zdurniałaś do reszty? – Lilianna nie wiedziała, czy się śmiać, czy wściekać. – Nie u niego zimno, tylko tu. W sensie: nie zgadłaś, pudło, szukaj dalej.

– Aaa… No dobra. Tam też już wrócił mróz, ale okej. Nie zbaczam z trasy. Jureczek? Obraził się, bo poleciałam do jego matki? Przecież wie, czemu to zrobiłam, ona nie może nie reagować na to, że ktoś go okłada. Poza tym za ten wyczyn już odpokutowałam – oznajmiła z głębokim przekonaniem i wskazała palcem na unieruchomioną nogę.

Lilka z rezygnacją podmuchała herbatę i upiła niewielki łyk.

– Co do Jureczka, Tobiasz z nim gadał. Zrobili mu obdukcję, jego matce też. Niby twierdzi, że rozumie, jednak zauważ, że ani wczoraj, ani dzisiaj nie przyszedł grać. Nie wiem, czym się skończy twoja epicka interwencja, mimo to w tym zakresie nie zamierzam cię strofować. Podpadłaś mi w innej sprawie. Dostałam przez ciebie po głowie, całkiem niewinnie, i nie zostawię tego bez echa. Nie chcę być posądzana o to, że nie potrafię wychowywać córki.

– Kto sugerował taką bzdurę? – Śliwa w zdumieniu wytrzeszczyła oczy.

Dziewczynka, która do tej pory czaiła się ze żbikiem na schodach i bezczelnie podsłuchiwała rozmowę, zastrzygła uszami i uznała, że to doskonały moment, by się wtrącić. Wmaszerowała do salonu i stanęła razem z pupilem tuż przy choince.

– Moja pani – oświadczyła z uśmiechem i wygrzebując z pamięci rozmowę, której była świadkiem, rzuciła z mieszaniną zdegustowania i ekscytacji: – Bo nie może tak być, że pięciolatek mówi „cholera”, „zajebisty” i „pieprzony kretyn”. I to jest absolutnie niedopuszczalne. Wszystko jedno, czy dziecko uczy się tego od matki, ciotki, czy wszystkich świętych. Pani Bożenka się na to nie godzi, bo inne przedszkolaki potem powtarzają i ona musi się tłumaczyć przed rodzicami, że ich pociechy rzucają mięsem. Nie wiem, czemu mięsem, ja niczym takim nie rzucam. Jak jest kotlet na obiad, to go zjadam bez marudzenia. Tylko że…

– Wystarczy, Nela – poprosiła słabym głosem Lilianna. – W zasadzie to tyle. Powiedziałaś cioci już wszystko, bardzo dokładnie. Doskonale mnie wyręczyłaś.

Eastwoodowi znudziło się przysłuchiwanie rozmowie. Z boku świerka zwisał i błyszczał oślepiająco kawałek czerwonego łańcucha. Drażnił i kusił. Wydawał się nieco mniej ruchliwym i niebezpiecznym wrogiem od frędzli z różowej różdżki. Gdy ludzkie głosy zamilkły, nerwy futrzaka nie wytrzymały napięcia i skoczył jednym susem na to błyszczące coś. Niestety, nie dało się zerwać. Za to zahaczył łapą o przewód z lampkami, a opadając na ziemię, zrzucił bombkę, tłukąc ją w drobny mak. Oburzony i wystraszony uciekł gdzieś w ciemny kąt, głośnym prychaniem utyskując na rozczarowanie, które go spotkało. Grodzka jęknęła, lecz nim zdążyła jakkolwiek zareagować, dziewczynka skoczyła do sieni, by przynieść szufelkę i zmiotkę.

– To wy sobie pogadajcie – zaproponowała – a ja pozamiatam. To nic takiego, przecież mamy mnóstwo ozdób. Mały wypadek. Nie trzeba nikogo za to opierdalać.

Zawisła nad nią gęsta i ciężka cisza, bo obie kobiety porządnie zatkało. Nela jeszcze przez chwilę pracowała, posapując, jednak instynkt macierzyński nie pozwolił Lilce patrzeć obojętnie, jak jej córka naraża się na pokaleczenie ostrymi odłamkami szkła. Wyjęła stanowczym ruchem akcesoria porządkowe z małych rączek i dokończyła sprzątanie, a potem przez dłuższą chwilę się zastanawiała, do którego kosza wyrzucić resztki malowanej stłuczki oklejonej brokatem. Nawet przemknęło jej przez myśl, że sztuka segregacji śmieci powinna być obowiązkowym przedmiotem nauczanym już w podstawówce i wtedy każdy miałby szansę ją opanować. Gdy wróciła do pokoju, pięciolatka się zdematerializowała. Tylko gdzieś od schodów niosło się echo tupotu jej stóp.

– Zawsze uważałam, że plastikowe bombki są znacznie bardziej praktyczne – przerwała milczenie Kinga i z lekkim wahaniem siorbnęła zieloną herbatę. Natychmiast skrzywiła się z niechęcią i wytknęła język. – Ohyda.

– Tylko tyle masz do powiedzenia? – spytała słabym głosem jej przyjaciółka. – Może wydusisz z siebie jakieś podsumowanie lub konkluzję?

– Ona faktycznie tak paple w przedszkolu to wszystko, co ode mnie słyszy?

– Mhm. Od lat ci powtarzam, że jesteś jej największym autorytetem. To nie tylko powód do puszenia się, ale też obowiązek, oślico.

– O! – ożywiła się Śliwa. – Właśnie dajesz jej kiepski przykład. Tak też nie powinna mówić do innych dzieci.

– Teraz nie słyszy.

– Słyszę! – krzyknęła dziewczynka z góry.

Grodzka opadła na szenilowy fotel, którego zwykle używała Nela podczas kreskówkowych seansów, i natychmiast podskoczyła, gdy poczuła pod pośladkiem coś miękkiego. Zerwała się i łypnęła na siedzisko, a jej oczom ukazała się nadgryziona, zmiażdżona delicja z na wpół roztopioną czekoladą. Westchnęła i poczuła, że ma dość. Przełożyła ciastko na stolik i znów usiadła. Zdjęła okulary i przymknęła oczy.

– Wykończyłyście mnie totalnie – mruknęła. – Nie znajduję w sobie ani trochę energii witalnej.

Córka nagle i niespodziewanie znalazła się tuż przy niej. Wdrapała się na kolana matki i mocno objęła ją ramionami.

– A żegnalną, mamo? Co? Żegnalną energię masz?

Ktoś załomotał do drzwi. Lilce nie chciało się wstawać, z nikim gadać ani stawiać czoła żadnym wyzwaniom. Wystarczało jej, że tuliła do siebie Nelę i chwilowo niczego więcej nie życzyła sobie doświadczać. Kinga, dostrzegłszy jej stan, zebrała z parkietu kule i niezgrabnie się podniosła. W połowie drogi do drzwi zatrzymała się i oznajmiła:

– Masz rację, Liluś. Przepraszam. To głównie moja wina, ty rzucasz flugi znacznie mniejszego kalibru. Ogarnę się w tym temacie, Nelka też, prawda? – dodała, zerkając na małą.

Dziewczynka z zapałem pokiwała głową. Jej matka nie zareagowała, bo otwarte przyznanie się Śliwy do winy zwyczajnie ją zamurowało. Ulżyło jej i poczuła, że powinna odpuścić. Ta wariatka mogła być dowolnie ekscentryczna, ale nie zwykła rzucać słów na wiatr. Kiedyś postanowiła odstawić papierosy i zrobiła to niemal z dnia na dzień. Można zatem wysnuć z tego wniosek, że z wulgaryzmów też potrafi zrezygnować, przynajmniej w towarzystwie dziecka.

Nie minęła nawet minuta, gdy Kinga dotarła do drzwi. Uchyliła je, zapalając jednocześnie światło na ganku, zerknęła na postać za progiem i poczuła, że trafia ją szlag. Momentalnie zapomniała o obietnicy.

– Kurwa mać – syknęła głośno.

Jej wypowiedź bez trudu przedarła się przez sień, docierając do fotela w salonie.

CZĘŚĆ 4

Rok 1945

Wolf przemknął jak strzała tuż pod oknami i rozszczekał się jak szalony. W ślad za nim pognał Eber, przewracając po drodze kilka luźnych cegieł ze stosu. Znowu to samo. Zawadzały przed domem od dobrych trzech lat, gdy wojsko upomniało się o Hansa. A obiecał, że jeszcze przed pierwszymi mrozami w czterdziestym drugim postawi ostatnią ścianę od południa i nakryje dachem. Nie zdążył, zimy mijały, a niedokończony mur przemarzał, strasząc.

Chałupa miała tylko dwie ciasne izby i gdy się okazało, że Gertruda znowu jest brzemienna, Hans postanowił dobudować dodatkowy pokój, żeby im się wygodnie mieszkało. Babcia w kuchni, wnuk z żoną w nowym pomieszczeniu, a dzieci w długiej jak tramwaj klitce po drugiej stronie kuchennego pieca. Dawniej, w czasach babcinej młodości, kąt ten służył za sypialnię. Ciepło w nim było i przytulnie, choć ciemnawo, bo oświetlało go tylko jedno niewielkie okno w wąskiej szczytowej ścianie. Dla dwojga maluchów w sam raz.

Nic z tego wyszło, bo Hansa zabrali. Miesiąc później Gertruda zległa w połogu i już z niego nie wstała. Martwy syn, którego wydała na świat, poranił ją tak okrutnie, że nawet najlepsza w okolicy akuszerka rozkładała bezradnie ręce.

Babcia Oda została sama z małym, zaledwie sześcioletnim Karlem. Nie na długo. Nastało lato, woda w niewielkiej rzece, mknącej z górskiego źródła wprost do Łaby, wyjątkowo wezbrała. Płynęła wartko głębokim zielonym wąwozem, kusiła chlupotem i słonecznymi błyskami, by łowić w niej ryby. Karl nie chciał okazać się bardziej fajtłapowaty od starszych chłopców ze wsi, więc skorzystał z tego, że babka zajęła się mieszaniem w garnkach, chwycił starą wędkę ojca i pognał za kolegami nad wodę. Nogi miał krótkie, a ruchy dość niezborne, przez co od razu został w tyle. Nie martwił się tym, bo po rzece głos niósł się daleko i nie było szans, by zabłądzić. Malec nasłuchiwał dobiegających z oddali śmiechów i szedł raźno przed siebie. Wiedział, że wcześniej czy później dogoni pozostałych, gdy się zatrzymają, by zarzucić wędki.

Brzeg porastało gęste zielsko schodzące ostro w wodę. Ściany wąwozu pięły się stromo, przeplatając porośnięte lasem zbocze z rozrzuconymi niedbale przez naturę blokami podmywanego wodą piaskowca. Miejsca dla stóp pieszego wędrowca zostawało niewiele, zwłaszcza dla takiego, który nie nawykł do ostrożności. Karl poślizgnął się raz i drugi. Nagle przypomniał sobie wieczorne opowieści babki o leśnych duchach oraz groźnych krasnoludach i zamiast zwolnić, przyspieszył kroku, by prędzej dołączyć do grupy. Serce telepało mu się w małej piersi, jakby próbowało fikać w niej koziołki. Noga omsknęła się trzeci i czwarty raz. Za piątym chłopiec nie zdołał wrócić do równowagi i runął głową w nurt, wydając ledwie krótki i słaby krzyk przerażenia.

Miejscowi chłopi wyłowili ciało po dwóch dniach i pochowali w małej mogile obok matki i młodszego brata.

Dom krzyczał pustką. Odę szczególnie ranił widok niedokończonej budowy i niepotrzebnie uszykowanych cegieł. Dodatkowa izba nie była już potrzebna. Mijały miesiące, od Hansa nie przychodziły listy i staruszka sama już nie wiedziała, czy pragnie powrotu wnuka, czy woli, by poległ żołnierską śmiercią na wojnie. Bo co mu powie? Że go zawiodła, nie upilnowała, pozwoliła, by cała jego rodzina spoczęła w burej ziemi na przykościelnym cmentarzu?

Nie, już chyba lepiej, żeby i on gdzieś przepadł, niżby miał spojrzeć na nią pełnym wyrzutów wzrokiem. Gdy nachodziły ją takie myśli i natrętnie trącały o krańce jej świadomości, jak pies nosem w łokieć swego pana, zakrywała dłońmi usta i opadała na kolana w milczącej modlitwie, szarpana wyrzutami sumienia, że pragnie dla wnuka śmierci. Przecież nie życzy mu źle, tylko nie chce już cierpieć, rozmieniać wciąż na drobne tamtych zdarzeń i szukać dla siebie przed Hansem tłumaczenia. Marzyła, by doczekać swojego końca tu, gdzie się urodziła i przeżyła ponad osiemdziesiąt lat. Nic więcej. Nie obchodziła ją wojna, czołgi Armii Czerwonej, samoloty aliantów ani żadne światowe sprawy.

Wyszła przed dom, podpierając się suchą starczą dłonią o framugę, i zlekceważyła rozsypane cegły – tym razem nie będzie ich zbierać. To przecież bez znaczenia, bo nie są już potrzebne. Warknęła ostro na dwa nieduże kundle, gdyż ich jazgot wyjątkowo ją drażnił. Ujadały zaciekle, jak na kogoś obcego, a przecież nikt taki tu nie przychodził. W każdym razie nikt inny niż zwykle.

– Wolf, Eber, halt die Klappe! – krzyknęła.

Posłuchały o tyle, że zamiast gnać na oślep, zaczęły skakać wokół jej nóg, skomląc i prowadząc ją do szopy. Nie spodziewała się zobaczyć tam nic zaskakującego. Może i była stara, ale oczy wciąż miała czujne i bystre, więc niewiele mogło umknąć jej uwadze. Nie bała się niczego, bo uważała, że przeżyła już wszystko. Dotarła do drewnianej ściany i szybko, tak szybko, by nie dać się zaskoczyć, zajrzała za róg budynku. Coś niedużego, obdartego i potwornie brudnego drgnęło z cichym piskiem, a potem znieruchomiało w trwodze, wlepiając w nią wielkie siwe oczy. Psy też jakby zamarły, czekając, by to Oda przejęła inicjatywę.

– Mein Gott – sapnęła kobieta, pochyliła się i wymownie położyła palec na ustach, sugerując rozmowę szeptem. – Wo ist der andere?

– Ra…ranny – wydukała skulona postać i w oczach błysnęła jej panika. Odchrząknęła i wymamrotała cicho, z czymś jakby niepewność lub zapytanie na ostatniej głosce: – Verletzt.

– Aus dem Lager? Juden?

– Nein! – zaprzeczyła gwałtownie, popierając niemiecką partykułę międzynarodowym pokręceniem głową. – Pole. Dresden arbeiter. Uciekinierzy. Flucht – wyjaśniała częściowo na migi, wciąż nie podnosząc głosu.

Oda zrozumiała. Zrobiło się jej żal dziewczyny. Tego drugiego rannego też. Polacy, Niemcy, co za różnica? Niechby nawet Żydzi. Trzy lata temu jeszcze by się wahała. Ale dziś? Poczuła niepokój i gwałtowną potrzebę, żeby jakoś w tej sprawie zaradzić. Wyprostowała się i machnęła ręką na intruza, mówiąc:

– Komm, komm. Hab keine Angst.

Podreptała w stronę drzwi, nie odwracając się za siebie. Nie słyszała z tyłu odgłosu kroków, mimo to czuła, że nie idzie do domu sama.

Gdzieś za Bad Schandau, Góry Połabskie, 15 marca 1945 r.

Nazywam się Jan Grodzki, niegdyś syn, mąż, ojciec i lekarz. Potem złodziej. Teraz ostatnia oferma. Pechowiec i nieudacznik, ot co.

Zdawałem sobie sprawę, że w tutejszych górach oprócz nas żyją zwierzęta. Nie znam się na tropieniu, w ogóle mam wrażenie, że w sprawach pozamedycznych nie mogę popisać się rozległą wiedzą o świecie, ale tygodniami widywałem odciśnięte w śniegu ślady mniejszych i większych łap, zatem obecność dzikiej fauny nie okazała się dla mnie zaskakująca. Za to nie przewidziałem, że idzie z nią w parze krwiożercza działalność człowieka, łowiecka czy kłusownicza, jak zwał, tak zwał. Obojętne. Liczy się tylko to, że jak ostatni osioł zboczyłem wczoraj ze swojej stałej leśnej ścieżki i zamiast powędrować w dół, do osady, skusił mnie wygodny, wyraźnie poczyniony ludzką ręką szlak, który w pozornie nieznanym celu prowadził na sąsiednie wzgórze.

Zgubna bywa ciekawość; bezwstydna i płocha.

Nie odważyłem się wejść jawnie na tę drogę, wprawdzie pustą, lecz pnącą się ostrymi zakosami. Gdybym wpadł za zakrętem na kogokolwiek, nie wiedziałbym, dokąd uciekać. Dlatego człapałem przez błotnisty odarty już z zimowej bieli gąszcz w pewnym oddaleniu od trasy, lecz tak, by nie tracić jej z oczu. Po mniej więcej półgodzinie miałem już serdecznie dość i planowałem się poddać. Jeszcze pięćdziesiąt kroków i zarządzam odwrót, pomyślałem. Wtedy moim oczom ukazał się widok chyba najpiękniejszy, jaki w całym życiu rzuciła mi do stóp przyroda. Na szczycie wzgórza stała olbrzymia, monumentalna i niewyobrażalnie malownicza skalna brama. Z początku sądziłem, że to ruina pradawnej świątyni z czasów, gdy misjonarze krzewili na tych terenach chwałę imienia Chrystusa, lub pozostałość po średniowiecznym zamczysku jakiegoś zapomnianego księcia Saksonii. Dopiero gdy się zbliżyłem, uzmysłowiłem sobie, że to dzieło natury, ten sam piaskowiec, z którego powstały dwie zimne siostry, w których woda wydrążyła naszą grotę.

Stałem jak oniemiały i usiłowałem ogarnąć rozumem ten ogrom. Ile ma metrów? Co najmniej dwadzieścia wszerz i kilkanaście wysokości. Gdyby ustawić ten kamienny łuk nad którąkolwiek z głównych warszawskich ulic, bez trudu zmieściłby się pod nią cały miejski ruch, włącznie z tramwajami.

Tyle że Warszawa leży w gruzach, a ta brama trwa wciąż otwarta, jak w Inwokacji Mickiewicza, i zapewne będzie tak stać przez kolejne tysiące lat.

Z zamyślenia wyrwały mnie męskie głosy i gromkie śmiechy przetaczające się gdzieś nad moją głową, u stóp skalnego monumentu. Zerknąłem w bok i dopiero wówczas dostrzegłem, że przy kamieniu wybudowano coś na kształt pałacyku, górskiego domu lub schroniska. Nie zwlekałem już ani chwili. Zawróciłem w miejscu i pognałem na łeb, na szyję w dół, w znajome rejony lasu, tam, gdzie nie spotykałem nigdy ludzi i skąd bez trudu mogłem trafić do wsi, by ukraść prowiant na kolejne dni.

Nie dotarłem do chałupy staruszki ani do żadnej innej chaty w osadzie. Byłem wciąż jeszcze dość wysoko, gdy nastąpiłem na coś, jakby gałąź, co pod moją stopą nagle się załamało i chwyciło mnie w żelazne szczęki, rozrywając ubranie, skórę i mięśnie.

Upadłem. Zawyłem krótko jak zranione zwierzę, po czym resztką przytomności umysłu nakazałem sobie milczenie. Zamknąłem oczy, policzyłem w myślach do dziesięciu i dopiero odważyłem się obmacać i obejrzeć nogę. Poczułem, jak spływa po mnie zimny pot.

Potrzask.

Grube, metalowe, nieco pordzewiałe zęby wbiły się w moje ciało, toczyły ze mnie krew i nie pozwalały się ruszyć.

Nie czułem bólu. Wszystko przyćmiewał paraliżujący strach, że za chwilę zbiegną się kłusownicy i gatunek schwytanej zwierzyny może ich nie zadowolić. W tym kraju w przededniu końca wojny na więcej litości mógł liczyć lis lub ryś niż wychudzony łachmaniarz o polskim nazwisku i jaśniejącym w spłoszonych oczach piętnie uciekiniera.

Jakże niewiele różniło mnie wtenczas od zaszczutego zająca!

Zmobilizowałem całą swoją siłę i spryt, żeby wydostać się z pułapki. Użyłem scyzoryka, gałęzi i skromnych zapasów siły ramion. Gdy byłem znowu wolny, wokół mnie zdążyła się rozlać spora kałuża krwi. Za duża, by się nie zaniepokoić. Na szczęście kości pozostały całe. Opatrzyłem nogę, jak mogłem, resztką nogawki, i całe popołudnie spędziłem na mozolnej wędrówce, trawersując górę skrótem, do kryjówki. Kulałem, upadałem, pełzałem, podnosiłem się i znów szedłem. Bez końca.

O wycieczce do wsi nie mogło być już mowy. Gdy wsunąłem się do jaskini, zdołałem tylko paść na ziemię obok paleniska. Zemdlałem, zanim Janka obmyła poszarpaną łydkę.

Dziś nie nadaję się do niczego poza pisaniem. Role się odwróciły. Dziewczyna bladym świtem poszła po strawę, a ja leżę w betach. Niepokoję się o nią chyba jeszcze bardziej niż wtedy, gdy majaczyła w gorączce ledwo żywa od niekończących się duszności. Nie chciała poczekać do zmroku. Nie słuchała argumentów. Na ogół jest rozsądna, ale czasem jak się zatnie… Uparta koza i tyle. Ale zaimponowała mi odwagą. Nie straciła zimnej krwi. Spytała tylko o drogę i zniknęła w lesie.

Noga opuchła i rwie. Przez noc rana podeszła ropą. Obawiam się, że wdało się zakażenie.

Planowałem pisać o końcu powstania i podróży do Rzeszy, a zmarnowałem kawał ołówka na użalanie się nad sobą. Egoista. No nic, mam czas. W najbliższych dniach raczej donikąd się nie wybiorę, choćby miał przetoczyć się przez te góry front i zrzucić na nie tony bomb albo nawet gdyby nastał koniec świata. Nauczyłem się o sobie, że kiepsko znoszę ból. Janka przyjmowała chorobę z większą pokorą. Na szczęście po infekcji prawie nie ma śladu poza zwykłym pokasływaniem. Marzę o kilku głębokich łykach porządnego warszawskiego bimbru, a potem o długim, bardzo długim śnie. I niechby już ta koza wróciła. Minęło południe. Brakuje mi jej, odkąd zostałem sam.

Znowu zbaczam z tematu…

Gdy opuszczaliśmy stolicę, zależało mi tylko na jednym: żeby nie rozdzielono mnie z Wandzią. Nadal przebywała w stanie wewnętrznego zawieszenia, jakby oderwana od rzeczywistości i otaczającego nas koszmaru. Z własnej woli nie podejmowała żadnych czynności. Tymczasem nie wiedzieliśmy, co nas czeka. Po krótkim pobycie w obozie w Pruszkowie zdarzył się pierwszy z cudów tamtych dni: trafiliśmy do tego samego transportu. Starałem się o to, jak mogłem, ale bez odrobiny szczęścia niewiele bym wskórał. Razem z nami jechała też Janka. Wydawała się nad podziw dojrzała i opanowana. Nie panikowała, nie rozpaczała ani nie szukała pomocy u innych, chociaż w zasadzie była jeszcze dzieckiem. W wagonie kolejowym na zimnym postoju gdzieś w szczerym polu uczciła swoje siedemnaste urodziny kilkoma ukradkowymi łzami. Nie w taki sposób młoda kobieta powinna wchodzić w wielki świat. Nie tak powinna witać się z dorosłym życiem. Opowiedziała mi o tej chwili słabości dużo później, już w jaskini. W wieczornych ciemnościach mamy dużo czasu na rozmowy, więc wyciągamy po kolei wszystko, co może być zarzewiem dyskusji. Zabijamy nudę i czas. Czekamy na wiatr, który przyniesie zmiany.

Pociąg toczył się wolno po szynach, a my w zaduchu, upchani jeden na drugim, głodni, zmarznięci, brudni pokonywaliśmy kolejne kilometry, zerkając w zakratowany skrawek nieba i szacując: na zachód czy na południe. Minęliśmy Breslau i Görlitz. Koła waliły o szyny głośnym jednostajnym rytmem, a we mnie rosła panika, że wsysa mnie wielki lej Rzeszy, z którego nigdy nie zdołam się wydostać. Za nic nie chciałem jechać dalej i rozmyślałem o ucieczce. Z Janką można by jeszcze planować takie szaleństwo, ale moja żona się nie nadawała. Nie wyobrażałem też sobie, że mógłbym ją po prostu zostawić. Wciąż wierzyłem, że wreszcie otrząśnie się z szoku i stanie się taka jak dawniej. Pozornie nic jej nie dolegało, fizycznie była w całkiem niezłej formie, tylko w środku jakby zamrożona, bez chęci kontaktu z kimkolwiek. Wiedziałem, że sama sobie nie poradzi i bałem się końca podróży, bo miałem świadomość, że pewnie przyjdzie nam się rozdzielić.

Na bocznicy kolejowej pod Dreznem wraz ze świtem rozeszła się cichym szmerem plotka, że wiozą nas do Monachium. Nie wiem, czy miało to coś wspólnego z prawdą, dość że zamarłem, przeliczając w myślach, jaki to szmat drogi od Warszawy. Nie umiałem i nie chciałem żyć nigdzie poza nią. Nigdy nie opuszczałem tego miasta na dłużej niż dwa, trzy tygodnie wakacji. Czekaliśmy dobę, nie wiedząc na co. Nie przyniesiono nam żadnego prowiantu ani wody. Dopiero kolejnego ranka nasz wagon otworzył się z hałasem i kazano nam wysiadać. Zesztywniałe nogi odmawiały posłuszeństwa, ale wysypaliśmy się szybko, gdy zaczęto grozić i okładać kolbami po plecach opieszałych. Na niewielkim placu kilku Niemców przeprowadziło szybką i chyba spontaniczną selekcję. Wyglądało to trochę jak prowizoryczny targ, na którym kupiec wybiera najbardziej dorodne zwierzęta spośród dostępnej masy żywca. Mdliło mnie z głodu i napięcia. Nie wiedziałem, czy lepiej znaleźć się w grupie na prawo, czy na lewo. Dygotałem z zimna i strachu. Byle razem, powtarzałem sobie w myślach, byle razem…

To był jeden z tych dni w moim życiu, kiedy szczęście wyciągnęło do mnie ręce, choć nie mogłem go dostrzec. Zdarzył się drugi, po pruszkowskim, cud. Nie rozdzielono nas, zostaliśmy wszyscy troje, a z nami kilkadziesiąt innych warszawiaków. Pozostali wrócili do tych samych wagonów i odjechali w nieznane.

Trafiliśmy do ogromnej fabryki mundurów na północno-wschodnich peryferiach miasta. Warunek przetrwania stanowiła tam ciężka praca od świtu do nocy, a zapłatę – miska cienkiej zupy i kilka kromek chleba. Wandzia świetnie radziła sobie z szyciem. Janka trzymała się blisko niej i szybko się uczyła. Mieszkały w obszernym, wieloosobowym i nieogrzewanym pomieszczeniu w kiepskich warunkach sanitarnych. Spały na trzypiętrowych pryczach pod łatanymi kocami, ale były wciąż blisko siebie. Mnie już po kilku dniach przeniesiono do pobliskiego lazaretu, gdzie prowadziłem coś na kształt wyjątkowo ubogiej przychodni lekarskiej dla pracowników przymusowych z kilku pobliskich zakładów. Po kilku tygodniach moje obowiązki poszerzyły się o pomoc w miejskim szpitalu dziecięcym, bo brakowało im niemieckich pediatrów. Żyło mi się z pewnością lżej i lepiej niż mojej żonie oraz jej towarzyszce. Mogłem je widywać i nawet od czasu do czasu organizować im dodatkowe jedzenie. Trwaliśmy dzień po dniu. Oddychaliśmy. Oglądaliśmy słońce i gwiazdy. Nic innego się nie liczyło. Nastała zima, minęły święta, tak jakby ich nie było, bo żadne z nas nie chciało myśleć o tym, jak wielu naszych bliskich odeszło na zawsze. Wandzia uparcie milczała jak niema i nadal nie pozwalała mi się do siebie zbliżać. Panicznie się bałem, że właściciel fabryki odkryje jej stan i jako obłąkaną odeśle do obozu lub zwyczajnie zamęczy na śmierć. Przedstawiciele „rasy panów” gardzą wszelką ułomnością i nie mają litości dla nerwowo chorych. Podejrzewałem, że moja żona bez dobrego psychiatry i poprawy warunków egzystencji nigdy nie dojdzie do siebie. O ile w ogóle. Czy straciłem na to nadzieję? Nie, chyba jednak nie. Nasłuchiwałem wieści ze świata, liczyłem tygodnie, zaklinałem wciąż Jankę, by dbała o Wandzię, i pragnąłem dwóch rzeczy: końca wojny i trzeciego cudu – uzdrowienia.

Nie wolno zbyt łakomie zawierzać w uśmiech losu i żądać od niego podarunków, bo się rozsierdzi, zbiesi i rzuci nam pod nogi jak nagi miecz najtrudniejsze decyzje i wyzwania.

13 lutego tego roku świat rozsypał mi się po raz kolejny w duszny i dławiący gruz. Nad naszymi głowami rozpętało się piekło i wyciągnęło swe ogniste łapy po następne ofiary…

W jaskini nagle pociemniało, jakby coś przesłoniło smugi dziennego światła. W wejściu ukazała się najpierw rozczochrana płowa grzywka, za nią głowa i reszta niedużej zwinnej postaci.

– To ja – oznajmiła z dumą dziewczyna, przysiadając na legowisku i ciężko dysząc. – Zorganizowałam mnóstwo rzeczy. Jedzenia tyle, że chyba ogłoszę przyspieszoną Wielkanoc.

– Całkiem straciłaś zmysły, szalona kozo? Święta dopiero za dwa tygodnie.

– Nie szkodzi. Teraz mamy przy czym świętować, a potem może być różnie. Trzeba żyć chwilą, capie. Poza tym dość już tego gnicia w brudzie. Najpierw elegancko sprawię się z twoją łydką, a potem urządzimy sobie kąpiel!

Grodzki wystraszył się, że coś pomieszało jej zmysły. Może spotkało ją we wsi jakieś nieszczęście? Ktoś ją wypatrzył, zaczepił, nie daj Bóg skrzywdził. Naoglądała się w ostatnim czasie tak dużo okropności, że miała prawo reagować nietypowo nawet na zło. Porzucił jednak ponure wizje, gdy wyszczerzyła się do niego z zadowoleniem. Przeciągnęła przez otwór w skale wypchany plecak, a za nim spory szmaciany tobołek z przytroczoną do niego wysłużoną i podniszczoną miednicą. Dziewczyna musiała wyglądać zabawnie, gdy taszczyła ją za sobą pod górę jak żółw skorupę. Mężczyzna się zaśmiał.

– Zdobyłaś tarczę wojownika? Po co kradłaś miskę?

– Nic nie kradłam – oburzyła się, chwyciła garnek i znów wyczołgała się na dwór. – Dostałam. To ty jesteś złodziejem.

– Gdzie znowu leziesz?

– Po wodę. Napiłabym się kawy.

– Masz kawę? – krzyknął za nią, podrywając się ze zdumieniem z posłania.

– Nie, ale zaparzę magicznych ziółek i odczynię nad tobą urok. Będę twoją szeptuchą – oznajmiła i zniknęła za skałą.

Jezusie słodki, całkiem jej odbiło, pomyślał ranny i opadł na legowisko, przymykając oczy.

Ocknął się jakiś czas później, gdy poczuł na łydce naprzemienne i gwałtowne fale zimna i bólu.

– Aaauuu! – wrzasnął i spróbował wyrwać nogę.

– Zaraz kończę. Wytrzymaj.

– Co ty wyprawiasz?!

Janka siedziała do niego tyłem i zasłaniała mu widok na toczącą się kurację.

– Trzy razy wodę tachałam, żeby to porządnie przepłukać. Masz szczęście.

– Szczęście?

– Gdybym nie wyniosła doświadczenia z powstania, to pewnie bym sobie nie poradziła. Jeszcze mały kawałek.

– Chyba nie szyjesz na głucho?

– No skąd. A bo to pierwszy męski kulas, który opatruję? Jeszcze końcówkę muszę wyciąć tu z brzegu, bo strasznie poszarpana. Nie wierzgaj teraz.

Nie wytrzymał i jęknął, gdy nóż przeciął zaropiały brzeg rany. Sanitariuszka spojrzała na niego chmurnie.

– Zakazisz to…

– Nie ma obaw. Mam miksturę przeciw takim problemom. Prawdziwy skarb. Teraz uważaj. Zapiecze – oznajmiła, a on poczuł, że przez otwartą skórę wlewa mu się do środka żywy ogień i rozchodzi wzdłuż nogi, od palców stóp niemal do pachwiny, ogarnia mięśnie, ścięgna, kości i za chwilę z pewnością pochłonie go całego.

Chciał wrzeszczeć ile sił. Zachłysnął się powietrzem i bólem, ale nim jego strwożony głos zdążył wyprysnąć z ust, zalać wnętrze jaskini i potoczyć się po górach, dziewczyna odwróciła się gwałtownie i zakryła mu dłońmi usta.

– Nie rycz. Nie urwało ci ręki, nogi ani żadnego innego członka – syknęła, a gdy nadal przez jej palce przeciskał się jego krzyk, dodała twardo: – Wstydź się, dzieci dzielniej znosiły zabiegi. Choćby Stefcia. Pamiętasz?

Pomagała mu swoim stałym sposobem. Żadną czułością czy użalaniem się nad nim. Nie w chwili, gdy należało działać szybko i zdecydowanie. Postanowiła go skonsternować i odwrócić tym jego uwagę od cierpienia. Pomogło. Wrażenie pożogi z wolna mijało i przekształcało się w zwykły silny ból z pieczeniem. Do wytrzymania, jeśli zaciśnie się szczęki i pięści.

Samozwańcza pielęgniarka wyczuła, że się rozluźnił, więc znów odwróciła się do niego plecami i bandażowała mu łydkę jasnymi, czystymi kawałkami płótna.

– To był kwas czy jednak spirytus? – wysyczał przez zęby.

– Spirytus.

– Daj trochę.

– Nie ma mowy. To nie bimber. Dopóki rana się nie zasklepi, muszę mieć czym odkażać, w butelce zostało ledwo trochę. Do picia dostaniesz ziółka. Podobno wzmacniające i sprzyjają gojeniu. O ile dobrze zrozumiałam.

Wepchnęła pacjentowi w dłoń litrowy garnek pełen ciepłego i wonnego naparu. Przywarł do niego zachłannie, lecz po kilku głębokich łykach skrzywił się i parsknął jak pies, który przypadkiem zamiast w czystą wodę wsadził nos w brudne mydliny.

– Co to za świństwo?

– Nie mam pojęcia. – Wzruszyła ramionami. Pochyliła się nad naczyniem i ostrożnie powąchała. – To od tej staruszki ze wsi. Tłumaczyła mi, ale ja po niemiecku nie szwargotam i rozumiem też niewiele. No pij, póki ciepłe – poleciła, a gdy posłuchał, dodała z figlem w oczach: – Mam nadzieję, że się nie pomyliła i nie wsypała tam nic na przeczyszczenie.

Zakrztusił się, więc poklepała go po plecach i poczekała, aż opróżni garnek do dna, po czym znowu pobiegła po wodę. Na szczęście strumyk płynął blisko, tuż za siostrzanymi skałami.

– Pokazałaś się jej? Nie pójdzie do żandarmów z donosem? – spytał, gdy wróciła i umieściła naczynie na kamieniu przy ogniu, by woda się zagrzała.

– E tam. Dziwiła się tylko, że tym razem przyszłam ja, a nie ty. Wiedziała, że się do niej zakradasz. Podejrzewała, że jesteś zbiegłym z transportu lub obozu Żydem. Wolała zostawiać ci na wierzchu trochę chleba, niż cię dodatkowo straszyć albo ryzykować własne życie otwartą chęcią pomocy. Jeśli wtedy cię nie wydała, to teraz tym bardziej jesteśmy bezpieczni.

– Z jej strony może i tak – podkreślił sztywno, choć spłynęła na niego wielka ulga. – Pamiętaj jednak, że nie wszyscy muszą nam sprzyjać.

– Pamiętam – odparowała równie poważnym tonem. – Nie mów do mnie jak do dziecka.

– Opowiesz mi o niej?

– Potem. Teraz mam mnóstwo roboty. Dostałam trochę łachów. Zrozumiałam, że to po jakimś Hansie i jego żonie. To dzieci albo wnuki. Nieważne. I wycyganiłam odrobinę mydła.

– Jesteś czarownicą.

– A kozą?

– Kozą też. Jedno drugiego nie wyklucza.

– To teraz racz się łaskawie odwrócić do ściany, bo czarownica zamierza wziąć kąpiel. Potem wyszorujemy także ciebie, a na koniec spróbuję cię ostrzyc. Skoro przestaniesz śmierdzieć, nie możesz wyglądać jak cap. A na kolację będą pisanki.

– Co? – spytał, leżąc już posłusznie z twarzą przy chropowatym piaskowcu.

– Mówiłam, że planuję Wielkanoc. Mam cztery jajka i cebulę. Ugotujemy w łupinkach. Zobaczysz, będzie przyjemnie.

Nie wątpił. Nie pamiętał już, kiedy ostatni raz miał okazję jeść jajka. Niemal zapomniał ich smak.

Podglądał Jankę ukradkiem, gdy myła się nad niedużą miednicą, polewając jasne ciało ciepłą wodą z garnuszka. W grocie panował półmrok, jednak w niczym to nie przeszkadzało. Brzuch miała zapadnięty, uda niemal tak samo cienkie jak łydki, a na nich gęsią skórkę od wiosennego chłodu, ale biodra i niewielkie piersi odznaczały się przyjemnymi łukami w jej sylwetce. Gdy odrzuciła w tył mokre włosy, okazało się, że sięgają do pasa. W migotliwym blasku ognia lśniące kropelki wody odrywały się od nich i spływały po gładkich pośladkach.

Mężczyzna chłonął ten widok w bezbożnym zachwycie, zamieniając ciążące mu wspomnienia w całkiem nową, gwałtowną tęsknotę. Zdał sobie sprawę, że od chwili, gdy wpadł w ten nieszczęsny potrzask, znacznie bardziej skupiał się na życiu niż na nieodwracalnych stratach, które zostały za nim. Silniej osadzał swoje myśli w teraźniejszości niż w tym, co minęło. Stres podczas wypadku i energia dziewczyny, która bez wahania zdjęła z jego barków wysiłek zadbania o ich codzienność, niespodziewanie sprawiły, że zaczął patrzeć w przyszłość. Czuł, że nie wszystko stracone, że jest spragniony jutra. Nie życia wiecznego, lecz nowego tu, w dole, na tej samej ziemi, na której umiał już kiedyś być szczęśliwy, więc może wkrótce uda się znów, jak tysiącom pokoleń przed nim.

15.

Przedszkole mieściło się w przedwojennym, choć zadbanym i funkcjonalnie urządzonym budynku. Zorganizowanie w nim przedstawienia, które przyciągnęłoby tłum widzów w postaci rodziców, dziadków i rodzeństwa małych artystów, nie stanowiło szczególnego wyzwania – wystarczyło przekształcić salę gimnastyczną w teatralną i pogodzić się z faktem, że część przybyłych będzie stać, bo braknie krzesełek. Niewielkie zmartwienie.

Nela od śniadania nie mogła znaleźć sobie miejsca. Kręciła się w kółko, dobiegając co chwilę do okna i zerkając za spory ogród oraz siatkę na chodnik. Sprawdzała, czy aby goście nie idą. Nieustannie pytała panią Bożenkę o godzinę i podpuszczała inne dzieci, by wywrzeć wspólny nacisk w zakresie przedwczesnego przywdziania kostiumów.

Lniane spodnie mama elegancko skróciła, bo przedszkolny strój pastuszka nie do końca korespondował z proporcjami aktorki, rękawy białej koszuli dało się podwinąć, natomiast wełniana kamizelka i kapelusz nie stanowiły zgryzoty, gdyż pasowały jak ulał. Wszystko się da, wystarczy tylko podejść do problemów zadaniowo i patrzeć na nie jak na wzgórze wyłożone stopniami, a nie wysoki gładki mur.

– Ode mnie przyjdą rodzice, siostra i dziadek – wymieniała Jasmina, chodząc za przyjaciółką krok w krok.

Była wyraźnie zestresowana. Czyżby zjadała ją trema?

– Jak to dziadek? Król?!

– Tak. Wczoraj przyleciał samolotem prosto z Afryki. Pierwszy raz jest u nas w domu. Nigdy wcześniej go nie widziałam, tylko na zdjęciach i w internecie.

– Sam przyleciał? A cały dwór, księżniczki, książęta i służący?

– Prawie sam. Ze swoją żoną.

– Czyli babcią? Nie mówiłaś, że masz babcię królową – fuknęła mała Grodzka z lekką pretensją, jakby ukrycie tego faktu uważała za wyjątkowo nietaktowne.

– Nie. To obca pani. Inna żona. Moja babcia nie żyje.

– Moja też.

– No widzisz. Tylko ty nie masz też dziadka, a ja mam i on się ożenił z tą panią, bardzo brzydką i głupią. Cieszę się, że nie jest moją prawdziwą babcią i wcale nie chcę, żeby u nas mieszkała. Mówiłam dziadkowi, żeby jej nie zabierał na przedstawienie, ale nie wiem, czy mnie posłucha. Tata w kółko powtarza: „Bądź dla niej miła”, ale to strasznie trudne.

– Czemu jej nie lubisz?

– Bo nie umie mówić – oznajmiła wnuczka króla przyciszonym głosem, żeby inne dzieci nie słyszały.

– W ogóle?

– W normalnym języku. W domu rozmawiamy po angielsku. Znaczy rodzice, ja, Ela i teraz dziadek. Bo mamusia do mnie i siostry mówi tak jak my teraz, do cioci z wujkiem, co mieszkają nad jeziorem, tak samo. Tatuś po polsku dużo umie, tylko się myli. Czasem się z niego śmiejemy, ale to nic złego, bo zawsze wiem, o co mu chodzi. Z dziadkiem angielski wystarcza. On zna aż cztery języki, a ta jego żona tylko jakiś dziwny, którego nie rozumiem. Przez to nie odzywa się do nikogo poza tatusiem i dziadkiem, jak jakaś dzikuska.

Nela trochę zazdrościła Jasminie jej egzotycznych korzeni i dwujęzyczności. Czuła, że w tej dziedzinie nie bardzo ma się czym popisać, ale waleczna natura kazała jej podjąć próbę.

– Mój prawie dziadek, czyli pan Władzio, mówi do mnie „sasanka”. Twój na pewno nie zna tego słowa.

– Przyjdzie dzisiaj?

– Chyba nie. Zaprosiłam go, ale powiedział, że to byłby dla mnie i dla mamy wstyd. Nie wiem czemu. – Zasmuciła się nieco, jednak natychmiast wypogodziła buzię i z werwą opowiadała dalej: – Ale też będę miała gości. Ciocia Kinia nagra film dla wujka Adasia, bo on jest daleko, może nawet dalej niż ta Afryka twojego dziadka. Wujek Tobiasz obiecywał, że nie przepuści naszego występu. A, i jeszcze ten pan, co przyjechał.

– Jaki pan?

– Taki jeden. Mama go kiedyś lubiła, kiedy mieszkałyśmy w Suwałkach.

Rozmowę przerwał głos pani Bożenki, stanowczo przywołujący przyjaciółki do ostatniej powtórki jasełkowych piosenek. Obie z zadowoleniem wskoczyły na scenę.

– „Był pastuszek bosy, na fujarce grał” – zaśpiewała Jasmina delikatnym, miękkim głosem.

– „W górach macał owce i w szałasie spał” – dołączyła Nela znacznie głośniej, bo wena domagała się uzewnętrznienia w postaci decybeli.

– Pa-sał – sylabizowała nauczycielka w panice. – Nie „macał”. Skup się.

– Ale co to za słowo „pasał”? – spytała niezadowolona pięciolatka. – Macał, bo je głaskał, bo są przytulaśne jak kotki, a jeszcze bardziej jak żbiki.

W temat dzikiej zwierzyny nauczycielka stanowczo nie zamierzała się zagłębiać, bo czasu zostało niewiele. Zaniepokoiła się, że zeszłotygodniowa infekcja i nieobecność Neli na próbach mogą skutkować krępującymi efektami specjalnymi w czasie występu.

– Pasał znaczy pasł. Wyprowadzał je na górskie łąki, żeby mogły się najeść trawy.

– Karmił?

– Nie do końca. Same jadły, czyli się pasły.

Dziewczynka się poddała, wydymając lekko wargi. Niech będzie, że pasał. Podkład muzyczny z głośnika popłynął od nowa i dziewczynki znów zaśpiewały w zgodnym duecie.

– „Był pastuszek bosy, na fujarce grał. W górach pasał owce i w szałasie spał”.

Wychowawczyni odetchnęła. Do piosenki włączyła się reszta grupy, lecz solistki nadal trzymały mikrofony. Ta mniejsza darła się wniebogłosy:

– „Nagle aniołowie z nieba wzięli przyfrunęli…”.

– „W bieli przyfrunęli” – jęknęła kobieta, zatrzymując muzykę. – Czemu „wzięli”?

Nela miała już gotową odpowiedź.

– Bo jak one się pasały, a on tak patrzył i patrzył, to na pewno się zrobił głodny. A przecież pastuszek nie będzie jadł trawy. To jak ci anieli przyfrunęli, to na pewno wzięli dla niego kanapkę. W piosence jest ważniejsze, żeby komuś pomagać, niż to, w jakich kororach anieli mieli sukienki – wygłosiła niemal na jednym wydechu, a pani Bożenka zaczęła snuć fantazje o długim urlopie w ciszy i spokoju, z daleka od stałego miejsca pracy, którą na ogół lubiła, ale która momentami zdawała się ją przerastać.

Policzyła do dziesięciu, zerknęła na ścienny zegar i uzmysłowiła sobie, że do premiery została ledwo godzina. Postanowiła zdwoić wysiłki, a relaksem i kojeniem nerwów zająć się wieczorem w towarzystwie męża. Może ją pomaca jak pastuszek owce. Ona też jest przytulaśna, prawie jak żbiki.

Jakiś czas później uśmiechała się szeroko, stojąc za kulisami. Ciekawiło ją, czy Nela nieświadomie myliła podczas próby tekst, czy robiła to specjalnie, dla draki. Nie byłoby to niczym zaskakującym, pasowało do charakteru dziewczynki, która uwielbiała znajdować się w centrum uwagi. Nauczycielka zastanawiała się czasem, czy nie wynika to z chęci wyróżniania się wśród dzieci czymś innym niż tylko wzrost. Całkiem sprytny sposób, by umniejszać znaczenie przypadłości, która w gruncie rzeczy nie ograniczała jej prawie wcale, lecz przyciągała wzrok ciekawskich. Wielokrotnie kobieta była świadkiem rozmów, które zagajały przedszkolaki. Na pytanie, dlaczego dziwnie wygląda, Nela odpowiadała niezmiennie: „Bo taka jestem najfajniejsza”, a gdy dzieci chciały wiedzieć, czy urośnie, miała w zwyczaju wygłaszać stałą sentencję: „Może kiedyś, jeśli znajdę czas. Teraz mam za dużo do zrobienia”.

Matka pięciolatki siedziała w pierwszym rzędzie z przyjaciółką i jakimś facetem. Nie z weterynarzem, którego nauczycielka znała, bo przyprowadzała do niego na regularne kontrole swoje trzy maltańczyki. To był całkiem inny typ, elegancki i przystojny. Wyglądał na pewnego siebie. Pani Bożence wydał się podobny do Neli, lecz sama siebie szybko skarciła w duchu za wsadzanie nosa w cudze sprawy.

Obok ulokowała się rodzina Jasminy. Jej ojciec zwykle budził nie mniejsze zainteresowanie niż dziewczynka z achondroplazją. Ludzie się gapią, jakby w życiu nie widzieli Murzyna, pomyślała nauczycielka. W dodatku przystojnego. Może nie tak, jak ten obcy obok Grodzkiej, ale jednak. Drugi czarnoskóry mężczyzna musiał być dziadkiem Jasminy. Ubrany w jasny garnitur z bordową muchą wyglądał, jakby wybrał się na Straszny dwór do Teatru Wielkiego, a nie na jasełka w wykonaniu kilkulatków. Ciekawe, czy coś rozumiał z występów dzieci, bo mówiły przecież po polsku, w dodatku niezbyt wyraźnie, sepleniąc, jak to maluchy.

Przedstawienie dotarło do finału i salę gimnastyczną wypełniły entuzjastyczne brawa. Aktorzy w ramach gratyfikacji otrzymali świąteczne paczki i zbiegli ze sceny, by wtopić się w tłum. Chaotyczne decyzje rodziców odnośnie do zabrania pociech ze sobą lub zostawienia na popołudnie w przedszkolu zwiększały bałagan i hałas. Nela usiłowała dopchać się do mamy, ale nie było to proste, zważywszy, że wielu dorosłym nie sięgała nawet do pasa. W takich chwilach marzyły jej się wysokie szczudła albo tresowany latający smok. Szkoda, że żbiki nie latają. Wskoczyłaby na grzbiet Eastwooda i w mig znalazłaby się pod sufitem. Tyle że nie można przyprowadzać zwierząt do przedszkola. Taki dziwny i bezsensowny przepis. Mała Grodzka znalazła puste krzesełko, weszła na nie i zaczęła podskakiwać w nadziei, że gdzieś wypatrzy znajomą twarz. Obok siedziała starsza pani, która wyglądała na czyjąś babcię, i strasznie się na Nelę gapiła. Dosłownie nie mogła oderwać od niej wzroku, jakby pierwszy raz w życiu widziała dziewczynkę przebraną za pastuszka. Też mi coś. Kto powiedział, że pastuszkami w jasełkach mogą być tylko chłopcy? – pomyślała pięciolatka i zmarszczywszy brwi, hardo łypnęła na kobietę. Są nawet polarnikami, wujek Adaś opowiadał, a każdy wie, że pracować w Arktyce jest znacznie trudniej, niż pasać owce na łące.

– Dlaczego jesteś taka mała? – rzuciła pani o wyglądzie typowej babci i Nela wnet zrozumiała, skąd ta wnikliwa obserwacja.

– Bo lubię – odparła bojowo. – To bardzo wygodne. Jak wujek Adaś będzie znów jechał do Arktyki, to po cichu się schowam do jego walizki i zostanę polarniczką.

Staruszkę zatkało, zatem dziewczynka uznała, że wystarczy gadaniny. Zeskoczyła na podłogę i zanurkowała między las nóg, rozpychając się łokciami i okładając nimi, kogo się dało, po udach i pośladkach. Wreszcie zdołała wypatrzeć dwie kule przy znajomym gipsie i zagrawitowała prosto do nich.

– I jak? – zagaiła, oczekując pochwał.

– Rewelacja – pochwaliła ciocia.

– Pięknie, naprawdę się postaraliście – poparła ją mama.

– Bardzo dobrze sobie radzisz na scenie – dodał pan z Suwałk. – Ja też lubiłem występować jako dziecko. Chodziłem nawet na kółko teatralne.

Nela obdarzyła go szerokim uśmiechem i zatrzepotała rzęsami, bo co jej szkodziło być przez chwilę sympatyczną i uroczą, po czym dostrzegła Jasminę i pognała wprost do niej z żywą pretensją w głosie.

– Jesteś kłamaczką. To nieprzyjaciółkowe, wiesz?

– Dlaczego?

– Bo ten dziadek nie ma korony i wygląda całkiem jak twój tata i ty: zwyczajnie, tylko mocno opalono.

– On się na co dzień ubiera normalnie. Zwłaszcza gdy wyjedzie w podróż. Nie może być tak, że każdy od razu widzi, że to król. Tylko w swoim plemieniu jest superważny, a nie na całym świecie. Tam teraz rządzi mój wujek, następca tronu, a dziadek przyjechał do nas, bo jest chory i musi się wyleczyć. Po świętach zrobią mu operację. Na co mu korona w przedszkolu i szpitalu?

– Myślałam, że zobaczę prawdziwego króla… – marudziła dziewczynka, nieprzekonana.

– Widzisz najprawdziwszego. Nie wierzysz, to go zapytaj.

– Nie mogę. Po angielsku znam tylko brzydkie słowa, a razem z ciocią obiecałyśmy mamie, że nie będziemy już ich używać.

Jasmina obojętnie wzruszyła ramionami i ruszyła w stronę rodziny. Zrezygnowana Nela także zawróciła. Czuła się rozczarowana. Nie dość, że król nie wygląda na króla, to ani pan Władzio nie przyszedł, żeby poudawać dziadka, ani nawet wujek Tobiasz. Oszukista od obiecanków, pomyślała mściwie. Ten obcy pan z Suwałk wprawdzie ją pochwalił, ale co to ma za znaczenie? Nie był nikim ważnym, nawet jeśli nocował ostatniej nocy w ich domu.

– Do dupy takie jasełka – powiedziała szeptem tak cichym, żeby do mamy na pewno nie dotarło.

16.

Grodzka stała przy swojej bramie i opierała się o nią plecami. Zapadł zmierzch i światło latarni wyraźnie się odbijało na srebrnym lakierze samochodu. Gapiła się w obcą tablicę rejestracyjną i nie wiedziała, jak wybrnąć z niewygodnej sytuacji, w którą wkopała się po części przez brak stanowczości, a trochę przez wciąż pokutujące w jej duszy przekonanie, że po pierwsze: dziecko ma prawo do posiadania ojca, a po drugie: Konrad nigdy nie dał jej powodów, by go uznać za z gruntu złego człowieka. Gdy się poznali, nie krył, że ma rodzinę, którą stawia na pierwszym miejscu, nie oferował niczego więcej poza fizyczną bliskością, paroma komplementami oraz odrobiną czułości, która wyrywała się z niego w zaskakujących momentach i chyba nie zawsze szczerze.

Czyrejko otworzył auto, lecz nie wsiadł do środka. Stał z ręką na uchylonych drzwiach i przewiercał Lilkę wzrokiem, diabli wiedzą po co. Nigdy tak na nią nie patrzył, nawet w najlepszych czasach ich potajemnego i wieloletniego biurowego romansu. A w każdym razie zdarzało się to rzadko.

– Dziękuję.

– Za co?

– Za to, że pozwoliłaś mi zostać na noc i iść dzisiaj na to przedstawienie, a potem z wami na basen, skoro i tak musiałaś zastąpić w tym Kingę. Na wiele spraw otworzyłaś mi oczy. Aż wstyd, że dopiero teraz – oznajmił i gdy uniosła brwi, od razu dodał: – Oczywiście mój wstyd, a nie twój.

– Co masz na myśli?

– To świetny dzieciak. Bystra, dynamiczna i rewelacyjnie sobie radzi w wodzie. Miałaś rację. Gdy się człowiek oswoi z jej wyglądem, można zapomnieć, że jest niepełnosprawna.

– Bo nie jest…

– Rozumiesz, o co chodzi. Daj mi skończyć. Dostrzegłem w niej dzisiaj wiele podobieństw do mnie i do moich dzieci. Niesamowite. Jeszcze nie wiem, jak sobie to poukładać w głowie, ale naprawdę ogromnie ci dziękuję.

– Nie ma za co. Tylko następnym razem nie zjawiaj się tak znienacka, bez zapowiedzi, dobrze? O ile jeszcze kiedyś się do nas wybierzesz.

Konrad podszedł i stanął tuż przy niej. Chwycił jej brodę i uniósł nieco do góry.

– Mogę przyjechać w Wigilię? – spytał ciepłym głosem.

– Po co?

– Żeby połamać się z wami opłatkiem, zjeść pieroga, iść na pasterkę. Co innego można robić tego dnia?

– Nigdy nie chciałeś z nami świętować. Wolałeś spędzać Boże Narodzenie z rodziną.

– Moja rodzina już nie istnieje. Rozwiodłem się, pamiętasz? Syn planuje Gwiazdkę na nartach z przyjaciółmi, a córka siedzi w Warszawie przyszłym teściom na głowie. Ma tam narzeczonego, zaszła w ciążę. W maju zostanę dziadkiem. Chwaliłem ci się? Chyba jeszcze nie zdążyłem… Odcięli się całkiem ode mnie, czasem tylko zadzwonią. Nie potrafią przeboleć, że zostawiłem ich matkę po tylu latach małżeństwa, nie rozumieją, że graliśmy kiepski teatrzyk tylko po to, żeby im nie psuć dzieciństwa.

– Trochę ich rozumiem…

– Ja też i żałuję, że się na to zdecydowałem. Należało rozstać się jakoś po ludzku i zapewnić im wsparcie w dwóch osobnych domach, zamiast skazywać na dorastanie w kłamstwie, w którym, jak się okazuje, wszyscy byliśmy nieszczęśliwi. Dzieci widzą, że rodzice się nie kochają. Tego nie można udawać.

– Dlaczego teraz, Konrad? – przerwała mu, rzucając słowa pozornie bez związku, jednak doskonale ją zrozumiał.

– Przepraszam. Powinienem wcześniej do tego dojść, w zasadzie lata temu. Ludzie popełniają błędy, prawda? Trzeba dawać sobie kolejne szanse. Poza tobą, Lila, nie został mi już nikt. No, jeszcze twoja córka… – dodał swoim zwyczajem, lecz tym razem natychmiast się poprawił: – Nasza córka.

Lilianna wstrzymała oddech i pozwoliła sobie na szybką galopadę wrażeń w oczekiwaniu, że same zechcą się ułożyć w jakieś rozsądne myśli. Zaledwie poprzedniego dnia powiedziała Kindze coś podobnego w odniesieniu do pana Władzia. Chyba powinna być konsekwentna, nie? Przed oczami przepłynął jej ostatni wieczór. Nie zdążyła jednak wyświetlić go sobie do końca, bo Konrad zawisł znów spojrzeniem na jej oczach, a potem przywarł wargami do jej ust z wyraźną nadzieją na głębszy pocałunek. Nie zareagowała, stojąc sztywno jak skamieniała, więc po chwili zrezygnował. Wsiadając do samochodu, oznajmił:

– Przyjadę. Wpuścisz mnie. Nie wygania się w Wigilię samotnego wędrowca spod drzwi. Mogę potem spać, jak ostatniej nocy, w tym pokoju na parterze, gdybyś nadal nie chciała mnie zaprosić do swojej sypialni. Poczekam. To, co czuliśmy do siebie, nie mogło wyparować ot tak tylko dlatego, że się przeniosłaś do Łodzi. Na świecie wciąż jest deficyt miłości, więc to nieroztropne, by ją bez powodu marnować.

Silnik zamruczał cicho i koła potoczyły się po asfalcie. Lilka stała bez ruchu, próbując się uspokoić. Jeden–jeden, pomyślała. Gdy zjawił się w niedzielne popołudnie, zrobiła mu bez szemrania herbatę, pozwoliła wyjaśnić, że wpadł w drodze z Katowic, i posiedzieć z nimi w salonie przy choince. Kiedy Nela pochwaliła się jasełkami, uznał to za doskonały pretekst, by zostać. Naszykowała więc pościel w sypialni po ciotecznej babci i gdy tylko położyła dziecko spać, uciekła do pokoju Kingi.

Spędziła mnóstwo czasu jako piąte koło u wozu, wcinając się w pogawędkę narzeczonych, obejrzała najnowsze zdjęcia zorzy polarnej i z ciekawością wysłuchała wykładu o barwach tego zjawiska. Adam upierał się, że w naturze są znacznie mniej nasycone niż na fotografiach i gołe oko wyławia głównie zieleń, nawet jeśli aparat czy kamera są w stanie utrwalić różowości i fiolety. Następnie pozwoliła się zszokować informacją, że w 1859 roku zdarzyła się tak silna burza magnetyczna, że zorzę polarną widziano daleko poza kołem podbiegunowym, bo aż na Karaibach. Wydało jej się to nadzwyczaj ciekawe, więc na trochę zapomniała o kłopotliwym gościu.

Po jedenastej wieczorem dotarła wreszcie do swojego łóżka. Na wszelki wypadek zamknęła drzwi na zasuwkę, a potem leżała pół nocy, nie mogąc zasnąć. Przywoływała te wspomnienia ze wspólnych lat z ojcem Neli, które wydawały jej się najsilniej naładowane emocjami. Większość z nich kryła w tle smutek, żal i rozczarowanie, ale nie wszystkie. A niech to, były też chwile, kiedy czuła się z tym facetem naprawdę szczęśliwa i wierzyła w to, że łączy ich coś więcej niż udany, pasujący obu stronom seks.

Samochód dawno już zniknął za rogiem, kiedy Lilianna oderwała wreszcie plecy od bramy. Zawiasy furtki cicho skrzypnęły, gdy wchodziła na podwórko. Po kręgosłupie przeszedł jej dreszcz, choć nie przemarzła. Pogoda uparcie fundowała mieszkańcom Europy Środkowej temperatury powyżej zera. Przyspieszyła kroku i niemal biegiem pokonała schody ganku.

Nie dostrzegła, że Tobiasz stoi w oknie. Na tle jasnego światła latarni obejrzał ze wszystkimi szczegółami scenę ckliwego pożegnania kochanków. Tylko byłych czy również obecnych? Diabli wiedzą. Zdawał sobie sprawę, że srebrne audi A6 stało pod ich domem od poprzedniego wieczoru. Nie był pewien, czy powinien to zgłębiać, czy w ogóle ma prawo to robić, dlatego już rano machnął ręką na jasełka, choć czuł, że rozczaruje Nelę. Teraz miał ochotę dać sobie za to w twarz. Bez końca próbował rozgryźć to, co go od środka szarpnęło i zwijało mu żołądek w ciasny supeł. Wiedział, że będzie musiał znaleźć na to lekarstwo, lecz nie miał pewności jakie. Może powinien wreszcie pojechać do schroniska po psa, który od paru dni wytrwale wdziera mu się w wizje przyszłości i próbuje się w nich usadowić?

Położył się na łóżku i próbował zagłuszyć własny niepokój muzyką, lecz raz za razem trafiał na ckliwe, romantyczne piosenki. Że też Jeremi Przybora musiał pisać w kółko o jednym! Za oknem grudzień plątał myśli, uparcie nie wypuszczając z objęć jesieni, a z głośnika dobiegały słowa melancholijnej, smutnej ballady o ponurym tytule: Pejzaż bez ciebie.

Podkrólewicz przymknął oczy i zobaczył pod powiekami nagie, surowe rżysko, za którym słońce zdążyło już ukryć się do snu. Tylko resztki pomarańczy i czerwieni pływały nad horyzontem jako wspomnienie minionego dnia. Przez pole biegła dziewczyna w zwiewnej sukience. Oddalała się, w zasadzie była już tylko drobnym punktem pośród wieczornych szarości. Tobiasz próbował za nią podążać, lecz wydawała mu się przerażająco odległa. Gdy jakiś czas później się obudził, wiedział, że niebo zdążyło całkiem poczernieć, lecz nie pamiętał, czy dogonił dziewczynę ze snu. Nie potrafił także odgadnąć, czy to Joanna, czy Lilka.

17.

Przygotowanie klimatycznych domowych świąt, gdy znajdujesz się absurdalnie daleko od rodziny, a do najbliższego sklepu masz ponad sto kilometrów, to nie lada wyzwanie. Stacja polarna otrzymuje zaopatrzenie dwa razy w roku: w czerwcu i we wrześniu, gdy na wody fiordu wpływa statek transportujący polarników z i do Polski. Zatem tylko od rozważnego gospodarowania zależy, czy na Wigilię zostanie odrobina suszonych grzybów i kapusty.

Adam wszedł do magazynu zwanego warzywniakiem i zgarnął do miski kilka cebul. Rozejrzał się po wnętrzu, lecz zapasy nie oszałamiały. Na półkach leżało nieco jajek i cytrusów, a w kącie ostatnie worki z ziemniakami. Potato przykładał rękę do tego, by na zbyt długo ich nie starczyło. Zimą ze świeżynkami sprawa wyglądała kiepsko, a przed awitaminozą ratowały kiszonki i gigantyczny zamrażalnik, w którym kryły się setki kilogramów mrożonek. Życie w Arktyce musiało mieć przecież jakieś wady. Lewarek dostrzegał ich niewiele i niemal wszystko mu się tu podobało. W diecie odczuwał braki głównie z powodu pomidorów i sałaty. Kiedy zdarzało mu się gawędzić z Tobiaszem na Skypie, ten zawsze nucił mu w ramach żartów:

Addio pomidory,

Addio ulubione

Słoneczka zachodzące za mój zimowy stół.

Nadchodzą znów wieczory sałatki niejedzonej,

Tęsknoty dojmującej i łzy przełkniętej wpół.

Piosenka brzmiała tak, jakby napisano ją specjalnie w celach dręczenia zimowników na stacjach polarnych.

Po kuchni kręcił się Patryk, ledwo widoczny spod oparów gotujących się potraw, a intensywność aromatów niemal otumaniała. Arktyka nie pachnie, nad Hornsundem jedyne wonie, na jakie można liczyć, to te, których źródłem jest człowiek lub przytaszczone przez niego z południa artefakty cywilizacji. Dlatego wszystko, co zahacza o zmysł powonienia, atakuje znacznie intensywniej i głębiej niż w Polsce. Wodniak przywykł już do tej zagadkowości natury i godził się z nią bez trudu, dopóki zbiorniki stacyjnej oczyszczalni ścieków nie zaczynały przeciekać lub jakiś nieuważny dyżurny nie przypalił obiadu. Wtedy gotów był uwierzyć w pogląd, że smród potrafi zabić.

– Kurde, baranie! – wrzasnął, dopadł do piecyka i zmniejszył dopływ gazu z butli. Ogień przygasł, a Adam dolał wody, zamieszał w garnku, założył pokrywkę i odetchnął z ulgą. – W ostatniej chwili. Kapustę trzeba na małym ogniu i pod przykryciem. Tak delikatnie, pyr, pyr, łapiesz? Za parę minut miałbyś wszystko do wyrzucenia, bo cały garnek waliłby spalenizną.

– Ekspert się znalazł – warknął geodeta. – Lepiej pomóż. Nie mam pojęcia, co zrobić z tymi grzybami. Pokroić na drobno czy jak? Że też, cholera, ja muszę mieć dyżur tuż przed świętami. W domu pierogi zawsze robi moja matka. Nawet nie pozwala mi lepić, bo twierdzi, że wychodzą krzywo.

Całodobowy stacyjny dyżur oznacza konieczność zadbania o posiłki dla zimowników, pociąga za sobą także obowiązek wysprzątania budynku, przeglądu żywności w magazynie oraz wartę administracyjną. Jeśli wypadnie tuż przed Wigilią, faktycznie można się poczuć pechowcem.

Lewarek bez wahania umył ręce i podciągnął rękawy bluzy.

– Obiorę tę cebulę, skoro już ją przyniosłem, i przygotuję ci farsz. Weź się za ciasto. Dasz radę? Nie może być za twarde, bo potem się beznadziejnie wałkuje. Ręce odpadają.

– Coś ty taki wyszkolony?

– Moja matka, w przeciwieństwie do twojej, zawsze uważała, że faceci to najlepsi kucharze. Od małego trzymała mnie godzinami w kuchni i trenowała w gotowaniu.

– Przesrane.

– Trochę. Twierdziła, że dzięki temu synowa będzie ją kiedyś całowała po rękach.

– I co? Kinga całuje?

– Jeszcze nie jest synową. Poczekamy, zobaczymy…

Przez kolejne pół godziny pracowali w ciszy, o ile można nazwać ciszą warczenie kuchennego robota, które idealnie zgrywało się z hałasem trzech strzelających i buczących okapów. W wietrzne dni wydawały z siebie dźwięki przypominające walki na odległym w miejscu i czasie, lecz mimo wszystko budzącym zgrozę froncie. Od paru godzin za oknem wył silny wicher i w efekcie powstawało coś w rodzaju wirtuozerskiego popisu jakiejś demonicznej, apokaliptycznej kapeli. Gdy nadzienie do pierogów było wreszcie gotowe, Wodniak postanowił się odezwać.

– Rozmawialiście?

– Kto z kim? – spytał nieprzytomnie Patryk.

– Ty z twoją ślubną małżonką. Coś się wyjaśniło?

– Jeszcze nie. Przez ostatnie dwa dni wymieniła ze mną tylko parę banalnych zdań, jak z obcym.

– Pewnie widzi, że łazisz nabzdyczony, i woli nie pchać ci się w kadr. Czekasz na coś konkretnego? Po kiego grzyba to odkładasz?

Lucky przewrócił oczami i grzmotnął w bufet perfekcyjnie wyrobioną kulą ciasta.

– Ciągle urwanie głowy, ostatnio non stop coś się dzieje. A to nawala jakiś sprzęt, a to ktoś zwołuje zbiórkę w mesie w jakiejś nieistotnej sprawie, co chwilę sypią się maile i telefony. Nie wiem, w co ręce wkładać. Poza tym dobijają się dziennikarze i chcą przeprowadzać kompletnie od czapy wywiady, koniecznie przed świętami.

– Jesteś kierownikiem wyprawy, to cierp. Czemu od czapy?

– Jak byś podsumował rozmowę z facetem, który wypytuje o życie w Arktyce, a na koniec strzela pytaniami, czy często mam okazję widywać pingwiny i która jest u nas godzina?

– Co odpowiedziałeś? – drążył Adam, parskając śmiechem.

– Że ostatnio widziałem pingwina w praskim zoo i nawet pamiętam, że po czesku to tučňák, a godzina jest taka sama jak w kraju, tylko dzień później.

– Załapał szyderę?

– Nie jestem pewien…

– No dobra, ale nie zbaczajmy z tematu. Musisz z nią pogadać, nie psuj sobie świąt.

– Kiedy? Przecież dyżur…

– Teraz. Widziałem, że siedzi w pokoju meteo, jest sama i grzebie w internecie.

Patryk poczuł, że wzdłuż ciała przebiega mu stado ścigających się mrówek. Przełknął ślinę i podjął ostatnią próbę oporu.

– A pierogi?

– Przejmę za ciebie pałeczkę. Znaczy wałek. Pogadasz, wrócisz i polepimy we dwóch. Pójdzie szybciej.

Trudno było się sprzeczać w przypadku tak jasnego postawienia sprawy. Geodeta otrzepał ręce z mąki i dokładnie, bez pośpiechu je umył. Klepnął kumpla w łopatkę po przyjacielsku, choć nieco zbyt mocno, i zdecydowanym krokiem wyszedł z kuchni. Lewarek wałkował ciasto w cienkie elastyczne placki i zastanawiał się nad fenomenem Svalbardu. Życie zdawało się płynąć tu wolniej, łagodniej, monotonniej, niby wąskim leniwym korytem rzecznym, ale z szeroką nad podziw perspektywą. Można było patrzeć godzinami, jak księżyc sunie po niebie lub jak porywy wiatru unoszą w górę śnieżny pył i kołują nim, obracają, ciskają w każdą stronę, tak że człowiek nabiera wrażenia, jakby się gapił we wnętrze monstrualnej pralki, a nie na nocny krajobraz. Czas nabiera innego wymiaru, gdy wiesz, że dzień wstanie dopiero za kilkadziesiąt dni i nie prześpisz budzika, który zawarczy o świcie, by cię pogonić do pracy. Problemy także maleją w ciemności, choć nie dlatego, że ich nie widać. Po prostu nie ma sensu o nich gadać. Przestajesz się przejmować tym, na co nie masz wpływu, i na spokojnie, w najprostszy dostępny sposób, rozwiązujesz to, czemu możesz jakkolwiek zaradzić. Zapchał się filtr w zbiorniku z wodą – to go odtykasz. Zabrakło chleba – pieczesz nowy. Skończyły się w warzywniaku ziemniaki – przestawiasz się na kaszę, chodzisz równie syty i pewnie nawet zdrowszy, choćbyś był kartoflanym maniakiem jak Potato. Człowiek uczy się cenić to, co ma, obywać bez tego, co jest niedostępne, i oddzielać rzeczy ważne od spraw, które tylko pozornie determinują jakość codzienności, a w gruncie rzeczy są błahe i bez znaczenia, jak choćby konieczność czekania. Wyrabiasz w sobie cierpliwość, bo przed domem spaceruje niedźwiedź, bo ktoś inny zajął bieżnię w siłowni, bo akurat nawala internet i nie można się dostać do Facebooka, bo do brzasku jest potwornie daleko, a do tych, których kochasz, jeszcze dalej. Czekanie to też życie. Bywa znacznie lepsze, pełniejsze od tego, co przyjdzie potem, bo pragnienia i nadzieje zawsze są doskonalsze od rzeczywistości, która łaskawie zechce je spełnić.

Rok w Arktyce jest jak drewutnia pełna drewna, które trzeba porąbać, pomyślał Adam. Kiedy burza tkwiąca gdzieś w środku człowieka lub zahaczający o niego poziom konfliktu z zewnątrz osiąga punkt wrzenia, nic nie pomaga lepiej niż pieniek, ostra siekiera i stos bierwion na opał. Wiadomo, że nie będzie lekko, narobisz się, pot pocieknie po tyłku, a na dłoniach powstaną odciski, ale napięcie zniknie, życie nabierze właściwych barw, poukładają się priorytety, a stres i wrażenie ciągłego pędu zastąpi błogosławiony spokój oraz beztroskie stwierdzenie: „Ech, mam to w dupie”. Arktykę powinno się przepisywać na receptę tym, których zjadają własne nerwy, którzy potykają się o nieistotne sprawy i dźwigają na plecach stos niepotrzebnych kamieni. Wszystkim, którzy nie potrafią ich bez żalu wyrzucić i zwyczajnie się wyluzować.

– Zmieniłeś się – oznajmił ostatnio ojciec, gdy zdążył już opowiedzieć synowi o wszystkim, co zdarzyło się w domu, w warsztacie samochodowym i w całych Suwałkach.

– Czyli? – spytał Lewarek, nawet zaciekawiony.

– Niby nas nie olewasz, nadal ci zależy, ale na wiele spraw masz po prostu wyjebane.

Matka, przysłuchująca się temu wywodowi, natychmiast się oburzyła, bo jak to tak, wulgaryzmy przy dziecku? Nieważne, że syn ma trzydzieści pięć lat – i tak trzeba świecić przykładem, być mu wzorem. Adam słuchał piąte przez dziesiąte matczynego ględzenia i myślał o słowach ojca. Miał rację, skubany. Dokładnie tak to wyglądało. Nawet wypadkiem Kingi nie przejął się zanadto, aż jego samego to zadziwiło. Połatali ją, wsadzili w gips, więc o co robić szum? Pozbiera się, wydobrzeje, nic wielkiego się przecież nie stało.

Lucky zjawił się znienacka w kuchni i dopadł blatu. Złapał wycięte szklanką kółko i z zapałem, choć w milczeniu, nakładał na nie farsz. Wodniak dał mu odrobinę oddechu i nie zamierzał poganiać kolegi w kwestii zwierzeń, jednak po piątym krzywo zaklejonym pierogu nie wytrzymał.

– Zaklajstrowało ci gębę? Masz zamiar zeznawać po dobroci czy zdzielić cię wałkiem?

– Nie ma o czym gadać. Zostaw to i idź do siebie. Poszukaj Kingi na Skypie albo se książkę poczytaj.

– Bo?

– Bo moja żona zaraz przyjdzie mi pomóc i nie jesteś nam do niczego potrzebny. – Głos Patryka brzmiał naturalnie, spokojnie, choć oczy wyrażały coś wręcz przeciwnego. Podniecenie, ulgę, rozbawienie? Jakiś pełen radości miks.

– Zamordowałeś Antka i wywlokłeś gdzieś na lodowiec, żeby pogrzebać na wieki w byle której szczelinie?

– Zwariowałeś? Nie zdążyłbym z taką masakrą. Ile mnie nie było? Mniej niż godzinę. Poza tym to informatyk. Bez niego nic ważnego by tu nie hulało. Postanowiłem zachować go przy życiu.

– Mów dalej – dopingował go Adam, coraz bardziej zaintrygowany.

– Sprawa jest prosta. Siedział przy kompie, oglądał te swoje koszmarne teledyski i żłopał rosołek z kubka. Marta ugotowała na obiad, pamiętasz? Wyjątkowo mu smakował. Zachłanność go zgubiła. Zakradł się do kuchni i nalał sobie po brzeg. Pił niemal wrzący, aż nagle puściła mu blokada oparcia w krześle. Faktycznie ma dość rozklekotane, trzeba by je naprawić. Szarpnęło nim zdrowo do tyłu i wylał sobie ukrop na brzuch i uda. Jaja też mu trochę poparzyło. Poleciał do łazienki oblać się zimną wodą i zastał tam Martę przy sprzątaniu. Bolało go, więc się nie patyczkował, tylko zdarł z siebie te mokre szmaty. Trafiliśmy na moment, gdy oglądała skutki. Na szczęście darował sobie prezentację masakry w gaciach, ale przy pępku ma podobno kilka bąbli. Nie sprawdzałem, wierzę Marcie na słowo. Wyszukała mu w apteczce jakąś maść, wygoniła z łazienki i życzyła powodzenia. Koniec historii – zakończył triumfalnie i z energią zakleił pieroga.

– Czyli teraz zgoda i miłość? Cytat z Hamleta możemy zdjąć z afiszy?

– Jaki cytat?

– „Źle się dzieje w państwie duńskim…”.

– A… No tak. W państwie Malickich dzieje się bardzo dobrze. Choćby się stacja waliła, dzisiaj śpię z żoną.

– Szczęściarz – wyrwało się Lewarkowi.

– Od urodzenia. Idźże wreszcie pogadać z narzeczoną. I pamiętaj, nie ma takiego problemu, którego nie da się rozwiązać rozmową i świętym spokojem. To znacznie skuteczniejsze niż bezsensowne rozmyślania.

W drzwiach stanęła rozbawiona Marta. Puściła do mężczyzn oko, podwinęła rękawy i schyliła się, by wyjąć z dolnej szafki garnek. Gdy wypięła pośladki, w oczach jej męża pojawił się błysk. Adam opuścił kuchnię bez komentarza w nadziei, że nie zapomną o gotowaniu, oddając się małżeńskim uciechom.

18.

Kinga siedziała przy biurku z gipsem opartym o łóżko. Chichotała z historii, którą właśnie sprzedał jej narzeczony. Nawet w nieludzkim zimnie, poza kręgiem cywilizowanego świata, ludzie przeżywają miłosne rozterki i dylematy.

– Szkoda, że to się tak szybko skończyło. Pomyśl, dramatyzm mógłby narastać miesiącami, heroina romansu popadłaby w załamanie nerwowe, nie wiedząc, czemu małżonek nagle się zdystansował. W końcu z rozpaczy mogłaby ulec jakiemuś innemu przystojniakowi, niekoniecznie temu poparzonemu. Albo paru przystojniakom. Całą książkę by można napisać. Pięćdziesiąt twarzy Arktyki, to by się doskonale sprzedało.

– No, a pomyślałaś, że ja mógłbym stać się jednym z tych przystojniaków? – Adam wystrzelił z ryzykownym żartem, bo narzeczona wydała mu się wyjątkowo rozbawiona.

– A to nie. To się wycofuję. Chyba jednak lepiej, że potraficie zdusić problem w zarodku i plaga zdrad wam się nie rozrasta.

– I tego się trzymajmy. Lucky miał rację. To jest dokładnie to, czego się nauczyłem na tej wyprawie. Lepiej rozmawiać, niż się domyślać, lepiej działać, niż bez sensu marudzić. W każdej sytuacji należy zachować spokój i poszukać rozsądnego rozwiązania.

– Chyba powinnam to sobie codziennie powtarzać, bo lada chwila zwariuję w tym domu.

– Co się dzieje? Nela znowu rozrabia? Lilka ciągle ci suszy głowę o bluzgi? Ma trochę racji, postaw się na jej miejscu.

– Nieee…

– To o co chodzi? Noga cię boli? Goi się, to trochę musi, a skóra na brodzie się zrośnie. Nawet jeśli zostanie ci blizna, będziesz dla mnie najseksowniejszą kobietą na świecie – wygłosił uroczyście i otrzymał w nagrodę jeden z najbardziej rozbrajających uśmiechów, na jakie stać było jego narzeczoną.

– Boję się, że Kondzio wrócił do łask.

– Cholera…

Adam zmarszczył czoło i podrapał się po zaroście. Obraz zaciął się na moment, bo silny arktyczny wiatr zakłócał działanie internetu, ale dźwięk płynął nieprzerwanie, zatem Śliwa nie przejmowała się głupią miną, która straszyła z ekranu, i skupiła się na słowach.

– Próbuje ją przekupić zainteresowaniem, jakie okazuje dziecku. Poszedł nawet z nami na przedszkolne jasełka, a potem się wprosił na wigilię. Pomijam taki drobiazg, że tu spał.

– Z nią?

– Podobno nie. Tak mi zeznała, ale przecież nie czuwałam całą noc. Ona generalnie unika rozmów ze mną na ten temat, bo wie, że kolesia nie trawię. Już wolę Tobiasza.

– Weterynarz jest całkiem sympatyczny, potwierdzam. Czasem obrabiamy wam dupska na Skypie, równy gość. A Lilka z nim coś czy nic?

– Lilka sama nie wie, czy z nim coś. Mam wrażenie, że przestaje ogarniać własne życie. To deficyt seksu, mówię ci.

– Na deficyt seksu cierpimy wszyscy, moja droga – mruknął Lewarek, a ponieważ obraz postanowił wreszcie się odblokować, Kinga dostrzegła wyraz jego oczu i szarpnęła nią gwałtowna tęsknota.

– Ale my mamy niezłą perspektywę. Wrócisz, to przez miesiąc nie wypuszczę cię z łóżka. Wezmę urlop i nadrobimy zaległości. Wynajmę kwaterę w Gdyni, gdzieś blisko portu, i przejmę cię w swoje władanie zaraz, gdy zleziesz z trapu.

– Skarbie, masz mnie w swoim władaniu niezależnie od tego, jak daleko przebywam.

– No – pochwaliła, nie kryjąc satysfakcji. – I tak ma być. Przyszła paczka od ciebie oklejona milionem norweskich znaczków – dodała, zmieniając temat.

– Otworzyłaś?

– Planowałam, ale Lilka mi ją wydarła i upchnęła pod choinką. Jakoś wytrzymam do Wigilii, bo ta małpa pilnuje i patrzy ludziom na ręce. Mam nadzieję, że przesłałeś mi jakąś piękną zorzę polarną, a nie niedźwiedzia.

Wodniak się roześmiał, a potem nagle zamilkł i spoważniał tak, że zdążyła się zaniepokoić. Obraz znów się zaciął, przez chwilę rwał się nawet głos, lecz wyłowiła najważniejsze słowa i szybko odpowiedziała:

– Ja ciebie też, chociaż cholernie ciężko kocha się polarnika. To nie jest romantyczne ani wzniosłe ciągle odliczać dni, zasypiać w pustym łóżku i płakać w poduszkę.

– Ludziom zdarzają się większe nieszczęścia – odpowiedział już płynnie, bez technicznych zawirowań.

Słyszała go dość wyraźnie, tymczasem ekran zwariował i pokazywał dziwne plamy, z których nie szło wyłowić twarzy.

– Jak choćby samotność. Tęsknota za miłością jest chyba znacznie gorsza niż ta nasza. Pomyśl o Lilce.

– Niby tak. Z nią się nawet nie da rozmawiać o tych sprawach. Mam wrażenie, że tego po prostu nie rozumie, bo ma wgrany w głowie jeden model relacji oparty głównie na interesowności i seksie. Ten dupek Kondzio nigdy nie dbał o nią, nie liczył się z jej sercem i zdaniem, a prowadzała się z nim tak długo, że nie zdążyła poznać innych możliwości.

– Może teraz chce to naprawić?

– Ona?

– On. Czasem i tak się zdarza. Nie da się zdefiniować uczuć ani ująć ich w sztywne ramy. Ostatnio, gdy obrabiałem zdjęcia, doszedłem do wniosku, że miłość jest jak zorza polarna.

– Czyli? Zimna i bezlitosna, a do tego tak odległa, że nie masz szansy jej dotknąć?

Adam uśmiechnął się krzywo.

– Nie o to chodzi. Zorza polarna zazwyczaj wygląda tandetnie, kiedy próbujesz ubierać ją w słowa. Nawet zamknięta w obraz nie oddaje swojej prawdziwej głębi. Najpiękniej wygląda wtedy, gdy płynie nad twoją głową, kiedy ją czujesz i wraz z nią stajesz się częścią tej samej tajemnicy natury. Z miłością bywa tak samo.

– Nieprawda – zaoponowała Śliwa, poprawiając się z jękiem na krześle. Odgniotła sobie pośladki, lecz nie zdecydowała się na radykalną zmianę pozycji, bo w tej jednej zwichnięta kostka bolała najmniej. Coś za coś. – Poeci potrafią czarować słowami, zamykając istotę nieuchwytnych rzeczy w kilku prostych zdaniach.

– Masz rację. – Narzeczony pojawił się na chwilę na ekranie, przytaknął i zamarł ze śmiesznie zaciśniętą szczęką, by po chwili zmienić się w kolorowe paski. – Ale tylko ci najbardziej utalentowani nie popadają przy tym w patos i banał. Poza tym, wiesz co? Wolę być elektrotechnikiem i kochać cię tak jak teraz, choćby z daleka, niż genialnym natchnionym artystą, który w pięknych strofach oddaje cudzą miłość albo własną tęsknotę za uczuciem, które nigdy nie było mu dane.

Dźwięk zanikł i po chwili kropka przy ikonie Wodniaka zmieniła się z zielonej w szarą. No to po rozmowie, pomyślała Kinga, a jej wzrok nagle stracił ostrość. I kurde, znowu beczę. Koniec z tym! Żadnych ckliwości, dopóki statek nie przybije do gdyńskiego portu, bo się zwyczajnie wykończę. Wydmuchała nos i napisała w oknie komunikatora:

Dostajesz szlaban na pitolenie o miłości. Na jutro przygotuj się z dwóch tematów: utylizacji śmieci w stacji i obecności kobiet-naukowców w rejonach polarnych na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci. Urządzisz mi prelekcję.

Odpowiedziała jej pustka. Z trzaskiem zamknęła klapę laptopa i zaczęła płakać.

19.

To niesamowite, że jeśli człowiek się dobrze zorganizuje, może zdążyć z przygotowaniami do świąt i jeszcze zostanie mu nieco czasu na rozmyślanie i refleksję. Około południa Lilianna stwierdziła ze zdumieniem, że wszystko czeka gotowe i w zasadzie można by siadać do stołu, gdyby nie fakt, że jest absurdalnie wcześnie. Wykąpała się, wysuszyła włosy i nawet udało jej się ułożyć je w przyzwoitą fryzurę. Skrupulatnie wybrała cienie do powiek, dbając, by pasowały do zaplanowanej sukienki, i nałożyła dyskretny makijaż. Przez dłuższą chwilę stała przed łazienkowym lustrem owinięta tylko ręcznikiem i przyglądała się swojemu odbiciu. Szałem by nie nazwała tego, co pokazywało zwierciadło, choć zdawała sobie sprawę, że może się podobać. Niska, z odrobiną naddatku tu i ówdzie zgromadzoną w ostatnich latach mimo wszystko wyglądała bardzo kobieco. Gdy odpowiednio się ubrała, mogła nadal uchodzić za drobną. Miała łagodne dziewczęce rysy twarzy i jeśli zdjęła zbyt duże okulary, nie wyglądała na swoje trzydzieści dwa lata, o których bez litości przypominał jej PESEL. Owszem, wyhodowała zaczątki cellulitu, a jej ciału brakowało wypracowanych mięśni, bo ze wszystkich dyscyplin sportu najbardziej lubiła zapasy z książką i maratony filmowe przed telewizorem, za to nie imały się jej pryszcze czy zmarszczki, zęby wciąż były mocne i białe, a piersi nie ucierpiały ani trochę podczas karmienia Neli. Zachowały jędrność i idealnie mieściły się w męskiej dłoni.

A raczej mieściłyby się, gdyby ktokolwiek ich dotykał.

Minął rok, od kiedy rozstała się z Konradem i od kiedy ostatni raz czuła się w pełni kobietą.

– To idiotyczne – wymamrotała pod nosem. – To, czy dobrze się czuję w swojej skórze, nie powinno zależeć od uprawiania seksu, tylko od zdrowej i rozsądnej oceny samej siebie. Nie zamierzam, nie planuję i nie chcę iść z kimkolwiek do łóżka tylko po to, żeby nie zapomnieć, jakie to uczucie. Gdybym potrzebowała właśnie tego i tylko tego, dawno zakręciłabym się ostrzej wokół tej małpy zza ściany. Jest normalnym facetem, w dodatku samotnym, to nie byłoby wielkie wyzwanie.

Dziewczyna z lustra zerknęła na nią krzywo, jakby wcale nie zamierzała jej uwierzyć. W jej oczach czaiło się politowanie wymieszane z szyderstwem i odrobiną współczucia. W powietrzu wisiało pytanie, którego usta nie odważyły się sformułować: „A ojciec twojej córki? Czy zamierzasz zakręcić się wokół Konrada?”.

Wzruszyła ramionami. Kusiło ją, by stanowczo i głośno krzyknąć: „Nie!”, ale nie widziała sensu, by się okłamywać. Co innego Kingę. Przed nią należało udawać twardą i niewzruszoną. Prawda wyglądała żałośnie, bo nagłe pojawienie się Czyrejki posiało w głowie Lilki totalny zamęt. Lata temu kochała go tak, że wydawało się to aż absurdalne. Oddałaby wtedy wszystko, by zachowywał się jak w ostatnich dniach. W tamtych czasach wszelkimi siłami próbowała go nakłonić do pogłębienia relacji, podsuwała mu siebie i córkę jak na tacy, świadoma, że się poniża. Może dlatego tak ją bolała ta jego odmiana i przez to ostatnio wieczorami pochlipywała cichaczem w poduszkę jak niedojrzała oraz nad wyraz egzaltowana nastolatka.

Do dupy takie życie!

– Mamo! – wrzasnęła pięciolatka, waląc pięściami w drzwi. – Kąpasz się i kąpasz. Wychodź, bo się zesikam.

Grodzka pospiesznie zamrugała, poprawiła ręcznik na piersiach i żwawo opuściła łazienkę.

– Bardzo proszę – oznajmiła uprzejmie i szerokim gestem zaprosiła dziewczynkę do środka.

– Prawie goła, a już w tapecie? – skomentowała wygląd przyjaciółki Śliwa. Siedziała w fotelu z laptopem na kolanach. Pod gips podstawiła sobie stołek, który Nela jej przytaszczyła z kuchni. – Dla którego się tak odstrzeliłaś: dla Kondzia czy Tobiasza?

– Dla żadnego – odwarknęła Lilianna, zła o te insynuacje. – A ty zamierzasz siadać do kolacji w dresach?

– Po pierwsze: mam jeszcze dużo czasu, po drugie: jestem kontuzjowana, po trzecie: mój ukochany przepadł gdzieś w arktycznej mgle i wpadam w czarną rozpacz, a to nie sprzyja pindrzeniu się.

– Nadal zero kontaktu? – zainteresowała się Grodzka i zerknęła w ekran komputera. Ział pustką, jeśli nie liczyć zdjęcia na pulpicie. Przedstawiało długi, ciemny, parterowy budynek ginący w mroku. Nad nim na trzech masztach powiewały flagi, splatając się z zielonymi smugami wypływającymi jakby obłoki dymu zza szczytów pobliskich gór.

– Zero.

– Myślisz, że coś się stało?

– Stało. Spitolił im się internet. Widzę dwie dostępne opcje, gdy ustanie wiatr: albo sam się reanimuje, albo oni go naprawią, bo skubani mają coś z MacGyvera i, kurde, potrafią wszystko. Tylko teraz zapewne im się nie chce, bo wpierniczają kapustę z grzybami i kluski z makiem.

– Nie za wcześnie?

– A co im za różnica? Przecież i tak mają wiecznie ciemno.

Lilka ze zrozumieniem pokiwała głową.

– Czyli ta czarna rozpacz to tylko taka figura retoryczna?

– Powiedzmy – przytaknęła Kinga i zamknęła klapę komputera. – Z ostateczną paniką poczekam do wieczora.

W salonie bezszelestnie zjawiła się Nela z paczką mazaków pod pachą i nieodłącznym żbikiem u boku.

– Ciocia, nie dramazuj. Jak zgubiłaś wujka w tym internecie, to ja ci wyczaruję na gipsie zorzę polarną na pocieszenie.

– Nie dramatyzuję. Widzisz, że jestem spokojna. Koniecznie musisz po nim smarować?

– Koniecznie, chociaż trochę, żebyś była u-de-ko-ro-wa-na na święta – wyjaśniła dziewczynka dobitnie. – Gips jest biały jak śnieg. Domaluję na nim misia, renifera i fokę. Zrobi się całkiem fajnie, jakbyś pojechała do wujka do Arktyki. Przestaniesz tak tęsknić i ciągle płakać, więc będziesz się mogła wypindrzyć na wigilię. Oczy ci się nie rozmażą, ja się na tym znam.

Śliwa nie wytrzymała. Chwyciła dziewczynkę za rękę, wciągnęła na swoje kolana i mocno ją uściskała. Eastwood zwiał za drugi fotel, prychając z oburzeniem na ten niezrozumiały objaw gwałtownej przemocy. Lilka złapała w locie spadającego laptopa i zaniosła go na pokryty świątecznym obrusem stół. Usiadła i na chwilę oderwała się od rzeczywistości. Zza pleców dolatywały do niej piski i chichoty, lecz momentalnie odcięła się od nich, wracając myślami do suwalskich świąt, gdy sama była dziewczynką.

W czasie jej dzieciństwa rodzice kilkakrotnie rozstawali się, wyprowadzali, zdradzali wzajemnie i godzili. Nigdy nie mogła być pewna, jak spędzi Boże Narodzenie: z jednym z nich, z obojgiem czy z żadnym. Stały i pewny punkt jej życia stanowiła tylko babcia Janka, choć mała Lilka nie potrafiła tego docenić. Za każdym razem, gdy któregoś z rodziców zabrakło przy wigilijnym stole, czuła się porzucona i nieszczęśliwa. Chciała mieć mamę i tatę razem, uśmiechniętych, zadowolonych i zakochanych jak z obrazka. Tylko takie święta wspominała jako jasne chwile z przeszłości. Przemknęło jej przez myśl, że Nela także ma prawo do podobnych pragnień, lecz szybko odsunęła od siebie mętną wizję dwojga ludzi i małej dziewczynki przy choince. Wróciła myślami do ojca. Otworzyła laptopa Kingi, zalogowała się do swojej poczty i napisała wiadomość.

Od: mamanelilg@gmail.com

Do: ar.grodzki1964@wp.pl

Temat: Życzenia

Cześć, Tato,

z okazji świąt życzę Ci powodzenia w nowej pracy i samych szczęśliwych chwil w nowym domu. Pamiętasz, kiedy byłam mała, najbardziej lubiłam siadać do wigilii między Tobą a mamą. Ty nakładałeś mi śledzie, a mama pierogi i sprzeczaliście się, które danie będzie mi bardziej smakować. Zjadałam wszystko do ostatniego okruszka, żeby Wam pokazać, jak bardzo się cieszę, że jesteśmy razem.

Ech, stare dzieje.

Dziadek w swoim liście też wspomina święta. Zostawił dla Ciebie coś, co chyba uważa za cenne. Ukrył to w jaskini na granicy czesko-niemieckiej. Nie wiem, kiedy to zrobił ani czemu akurat tam, lecz zamierzam się wybrać tuż po świętach we wskazane przez niego miejsce. Prawdę mówiąc, jestem ogromnie ciekawa, co znajdę. Może kolejne listy? Tak zrozumiałam z tego, co napisał. Chciałam, żebyś to wiedział. Jeśli zmieniłeś zdanie, możemy się tam wybrać razem. Najlepiej we troje, z Kate. Poczekam. W końcu jesteśmy rodziną.

Daj znać. Spokojnych świąt.

Merry Christmas for my little sister.

Lilka

Żadne ze zdań napisanych w mailu nie przyszło jej łatwo. Nie spowodowały przyjemnego wrażenia bliskości, a mimo to Grodzka poczuła się lekko i dobrze. Wiedziała, że babcia Janka byłaby z niej dumna, dziadek pewnie też. Może po to Kinga uszkodziła sobie nogę, żeby Lilka pojechała w podróż z kimś innym? W końcu wszystko w życiu dzieje się w jakimś celu, każdy dzień to klocek domina, a ludzie działają jak olbrzymi system naczyń połączonych: jeden zyskuje, to drugi traci, jeden wygrywa, drugi zostaje z pustymi rękami.

Lilka obróciła się na krześle i zerknęła za siebie. Kinga obserwowała z uniesionymi brwiami, jak jej gips zmienia się w barwną mozaikę bazgrołów, w których próżno byłoby się doszukać jakiejkolwiek treści. Wokół Neli, na parkiecie leżało mnóstwo otwartych mazaków. Kilka klepek nosiło ślady artystycznego wyrazu, który wykroczył poza zasadnicze dzieło. Dziewczynka pracowała z zapałem, wytknąwszy język. Eastwood leżał nieopodal w pozie sfinksa i ewidentnie przysypiał, choć jego chłodna i wyniosła mina zdawała się informować, że ma nad wszystkim kontrolę, bo właśnie mianował się strażnikiem domowego porządku.

Mogłoby tak zostać do wieczora, pomyślała Lilianna. Wiedziała jednak, że za chwilę dom wypełni się gośćmi i ten cudowny święty spokój niechybnie ulotni się jak kamfora.

– Coś odwaliła? – zainteresowała się Śliwa, łypiąc na przyjaciółkę.

– Wysłałam ojcu życzenia do Quebecu.

– I jak się teraz czujesz?

– Całkiem nieźle. Zaproponowałam, żebyśmy razem poszukali tej jaskini dziadka.

– Liczysz na to, że przybiegnie na twoje wezwanie?

Lilianna wzruszyła ramionami.

– Raczej nie, ale nikt mi nie zarzuci, że nie próbowałam. A ty rozmawiałaś z rodzicami? – spytała, lecz w ramach odpowiedzi otrzymała jedynie potakujące mruknięcie. – I co? Znów się na ciebie wypięli?

– A tam, wypięli… Jestem ich jedynym ukochanym dzieckiem, ale tak się złożyło, że ten kolega ojca z RPA, u którego rok temu spędzali święta, znów ich zaprosił. Głupio odmówić, nie? Taka okazja. Powinnam się cieszyć, bo kupią mi magnes na lodówkę z panoramą Kapsztadu. Ciekawe, czy taki sam jak poprzednio. Pewnie przyślą go pocztą, bo z Poznania mają do mnie cholernie… Tfu! Niewyobrażalnie daleko! – tłumaczyła, a sarkazm wydawał się niemal namacalny.

– Olać ich.

– Olać. Obie trafiłyśmy na osobliwych starych. Za to teściowie zapowiadają mi się fenomenalni. Dzwonili dziś i pytali, czy mogą wpaść w drugie święto po południu na kawę. Dosłownie na godzinkę, żeby nie burzyć nam planów. Matka Adasia ma siostrę w Kaliszu, siedzą u niej już od weekendu i chętnie zahaczą o Łódź w drodze powrotnej.

– Zgodziłaś się?

– Chyba nie masz nic przeciwko?

– Absolutnie nie. Dobrze zrobiłaś. W oceanie chłodu i beznadziei każdą wysepkę normalności należy czcić jak skarb. Ugościmy ich niczym królewską parę.

– Dziadek Jasminy to prawdziwy król, chociaż udawacz, bo nie nosi korony – wtrąciła niespodziewanie Nela, odrywając się od prac rysunkowych. – Nie pojechał na święta w żaden Kubek ani do Pasztetadu, tylko do swojego synka, czyli taty Jasminy. Powiedzcie swoim tatom, że tak się powinno robić. Ja bym powiedziała mojemu, ale też się na mnie wypiął. Z tatami są same kłopoty… – zakończyła z zaskakującą zaciętością w głosie i wróciła do ozdabiania gipsu.

Skonsternowana Lilka zsunęła z nosa okulary i potarła palcami oczy, nie zważając na to, że rozmazuje staranie nałożony tusz.

20.

Pan Władzio ogromnie się ekscytował perspektywą nadchodzącego wieczoru. Wystroił się w swój paskudny garnitur, który służył mu podczas specjalnych okazji od dobrych trzydziestu lat i wyjątkowo się gryzł z czerwonym szalikiem kibica. Nie była to pierwsza wigilia, do której miał usiąść w domu przy Małachowskiego, jednak tym razem czuł się jak godzien szacunku gość, bo nie zjawił się z pustymi rękami. Cichaczem, głęboko przekonany, że nikt go nie widzi, wsunął pod choinkę sporą paczkę, dość nieporadnie obleczoną kolorowym papierem w złote gwiazdki.

Razem z nim przybył Tobiasz obładowany półmiskami, bo jeszcze za czasów Apolonii Jezierskiej utrwaliła się tradycja, zrzucająca na niego odpowiedzialność za rybną oprawę świąt. Nikt się nie rwał, by je od niego odebrać, więc sam odstawił naczynia na stół i rozejrzał się po salonie. Nie znalazł Lilki, za to zobaczył stojącego przy drzwiach werandy Konrada. Obaj skrzywili się tak, jakby kuweta Eastwooda eksplodowała na środku parkietu.

– Gdzie Jureczek? – spytała z zaciekawieniem Kinga.

Siedziała na krześle z wystrojoną Nelą na kolanach. Obie w sukienkach, z identycznymi opaskami na włosach, z których wystawały brązowe rogi na ruchliwych sprężynkach.

– Pięknie wyglądasz, jak ranny łoś – skomentował ów detal Podkrólewicz i puścił do Śliwy oko.

– A ja?! – oburzyła się dziewczynka, marszcząc czoło niemal identycznie, jak zdarzało się to jej mamie.

– Ty jesteś reniferem, a nie łosiem. Poza tym zawsze wyglądasz wspaniale – wybrnął zgrabnie, ale nie zdołał jej udobruchać.

– Nie przyszłeś na moje jasełka!

– Nie przyszedłem – poprawił odruchowo. – Wiem, bardzo żałuję. Przepraszam, że cię zawiodłem. Czy wybaczysz mi, jeśli ci powiem, że naszykowałem dla ciebie mnóstwo pyszności?

– Sałatkę z chińczykiem?

– Co takiego?

– Ciocia ostatnio zrobiła, prawda? – Pięciolatka szukała potwierdzenia swoich słów u ukochanej ciotki. – Najlepszą. Jajka, cebulka, kukurydza i chińczyk.

– Tuńczyk – podpowiedziała jej Kinga konspiracyjnym szeptem. – To była sałatka z tuńczykiem.

– Oj tam, tuńczyk czy chińczyk… Ważne, że ryba. Nadaje się na wigilię – podsumowała dziewczynka.

– Takie danie to wyższa szkoła jazdy, chyba nie dałbym rady, ale moje też są smaczne.

– To co z tym Jureczkiem? – nie odpuszczała Śliwa.

Niepokoiła się o niego. Od czasu, gdy spotkała się z Wiolettą Chruściel, nie przyszedł ani razu. Wiolonczela tylko zbierała kurz i budziła w Kindze wyrzuty sumienia.

– Matka go nie puściła – mruknął i po lekkim wahaniu dodał: – Wie, że jest na cenzurowanym. Odwiedzili ją ludzie z MOPS-u i zagrozili przydzieleniem kuratora rodzinnego.

– Dlaczego? – oburzyła się. – Przecież Jureczek nie zrobił nic złego!

– No nie zrobił, ale pojawiły się zastrzeżenia co do tego, jakie warunki Wioletta zapewnia dziecku. Kazali jej się ogarnąć, bo inaczej mogą jej ograniczyć prawa rodzicielskie. Wystraszyła się i teraz nie chce wypuścić chłopaka z rąk.

– Poszuka innej pracy?

– Nie wiem. Jurek twierdzi, że tak deklarowała tym ludziom z pomocy społecznej. Zobaczymy.

– To może jest nadzieja… – wygłosiła sentencjonalnym tonem Kinga.

– Niech pani w to nie wierzy, sasanko – wtrącił się pan Władzio. – Ludzie się tak łatwo nie zmieniają.

Do stołu podszedł Konrad, nieco skonsternowany faktem, że nikt nie zwraca na niego uwagi.

– My się chyba nie znamy – oznajmił sztywno, wyciągając rękę po kolei do obu mężczyzn. – Konrad Czyrejko. Przyjaciel Lilki.

– Przyjaciel, powiadasz? – powtórzył Tobiasz i obdarzył go twardym spojrzeniem, lecz kurtuazyjnie uścisnął mu dłoń.

– Dokładnie tak, a skoro jesteśmy już wszyscy, skoczę po nią na górę. Możemy zaczynać.

Porzucił towarzystwo i lekkim krokiem wbiegł po schodach. Zachowywał się tak, jakby zdążył się już zadomowić i miał prawo do swobodnego poruszania się po piętrze. Troje dorosłych par oczu odprowadziło go z lekkim niepokojem.

– Czy możemy już wreszcie złamać się opłatkiem? Bez tego Mikołaj nie przyjdzie i cała ta świąteczna robota będzie psu na budę – oznajmiła Nela, nieświadomie wplatając w sztuczną atmosferę odrobinę naturalności. Zeskoczyła z kolan ciotki i pomaszerowała do kuchni. – Jeśli nie ma innych chętnych, to ja zagrzeję grzybową!

Tymczasem Lilianna siedziała na swoim łóżku, ściskając w garści komórkę i list od dziadka. Próbowała rozluźnić twarz, przywracając jej normalny wyraz. Nie wiedziała, czy mail, który odebrała, zerkając niefrasobliwie w telefon, bardziej ją rozwścieczył, czy zasmucił. Była zła na siebie, że dała się nim zaskoczyć, bo przecież wiedziała, czego powinna się spodziewać. Ostatni raz zerknęła na wiadomość, nim zdecydowała się ją wykasować.

Od: ar.grodzki1964@wp.pl

Do: mamanelilg@gmail.com

Temat: Re: Życzenia

Cześć, Lilka,

mój ojciec nie żyje od ponad pół wieku. Jeśli nawet kiedyś coś gdzieś ukrył, na pewno nie przetrwało. Nie warto tracić na to czasu, a już na pewno wykosztowywać się na podróż. Oczywiście zrobisz, jak zechcesz, jesteś dorosła. Ja mówię „pas”.

Gdyby się okazało, że to ma wartość materialną, pamiętaj, że połowa spadku należy się Kate. Tak samo jak Ty jest wnuczką mojego ojca, więc z punktu widzenia prawa powinnaś się z nią podzielić. Prosiłem ją, żeby wysłała Ci maila z życzeniami, ale się zbuntowała, że jej głupio, bo Cię nie zna i nie wie, co ma napisać. Nie zmuszę jej. Uparta jak osioł. Sama zobaczysz za parę lat, jak to jest z nastolatką w domu. Dzieci Jane są znacznie pokorniejsze, więc może to kwestia genów.

Spokojnych świąt.

Tata

Konrad wsunął się do pokoju i przysiadł obok Lilianny na materacu.

– Czekaliśmy na ciebie – powiedział, głaszcząc ją po plecach. – Nie masz ochoty zejść?

– Przyszli już?

– Mhm. Smutno ci? Coś się stało?

– Nie. Po prostu czasem czuję, że dotyka mnie pustka. Od środka, do żywego. Tak jakbym nosiła w sobie wielką dziurę, której nie umiem niczym zasypać.

– Powinienem czuć się za to odpowiedzialny?

– Raczej nie. To się zaczęło na długo, zanim cię poznałam.

– To może dałbym radę ją zapełnić? Tę dziurę – oznajmił z wahaniem i natychmiast dodał niezbyt zgrabnie, za to niezwykle jak na niego szczerze: – Bez dwuznaczności. Mówię o twoim sercu, Lila.

– Nie jestem pewna, czy to kwestia serca. Może wręcz przeciwnie, bo na rozum rzecz biorąc, zdaję sobie sprawę z deficytów sprzed lat. Powinnam machnąć na nie ręką i zbudować życie na nowym fundamencie.

– To coś zmieni?

– Kto wie? Umiem cieszyć się chwilą, ale nie potrafię być szczęśliwa. Chyba nawet nie oczekuję tego od życia, bo…

– Czyli mnie okłamałaś? – wszedł jej w słowo.

– Kiedy?

– Za pierwszym razem, kiedy tu przyjechałem. Zapierałaś się, że jesteś bardzo szczęśliwa.

Wzruszyła ramionami, rezygnując z drążenia tej kwestii. Podniosła się, przeczesała palcami włosy i rozprostowała długą zieloną sukienkę. Papier wysunął się jej z dłoni i opadł na dywan. Konrad natychmiast go podniósł i zerknął na nią pytająco.

– List od dziadka – wyjaśniła, odbierając mu kartki i chowając je do szuflady komody. – Sam mi przywiozłeś tę przesyłkę. Powinnam wybrać się w Góry Połabskie. Planowałyśmy zrobić to zaraz po świętach, ale Kinga zwichnęła nogę… Nie uspokoję się, dopóki tam nie pojadę.

– Czemu? – spytał, stając naprzeciwko niej.

– Długa historia. Muszę znaleźć coś, co dziadek tam zostawił dawno temu. Poprosił mojego ojca, ale… szkoda gadać.

– Koniecznie teraz, zimą?

– To ma jakiś związek z babcią Janką, a ja wciąż ogromnie za nią tęsknię. Pamiętasz ją? Widzieliście się kilka razy. Była moim fundamentem, kotwicą, podporą. Myślę, że bez niej w ogóle nie miałabym dzieciństwa. To jedyna osoba, która naprawdę mnie kochała, oczywiście poza Śliwą i Nelą…

– Ja też cię kocham – oznajmił prosto z mostu, próbując ją przygarnąć do siebie.

– Tylko tobie nie wierzę – wyznała twardo, odsuwając się o krok w tył.

Natychmiast skapitulował i opuścił ręce.

– Zabiorę cię w te góry, chcesz? – zaproponował, a jego twarz rozjaśniła się tak, jakby nagle ubyło mu co najmniej dziesięć lat. – Choćby jutro. Albo nie. To słabe. Święta spędzimy z Nelą. Potem zostawimy ją z ciotką Kingą i wyruszymy śladami twoich dziadków. – Pochylił się i pocałował ją w usta. Po chwili dodał: – Pozwól sobie pokazać, że naprawdę mi zależy. A teraz zejdźmy na dół, bo nasza córka czeka na Mikołaja.

21.

Tobiasz usłyszał radosne piski dziecka, więc uznał że wypada wrócić do stołu, skoro przystąpiono do otwierania prezentów. Opuścił werandę, gdzie spędził z kotami mnóstwo czasu, pasąc je frykasami, które przyniósł im z okazji świąt, żeby i one poczuły odrobinę bożonarodzeniowej magii. To nie była szczególnie udana Wigilia. Prawdę mówiąc, miał ochotę uznać ją za wyjątkowo parszywą, choć wieczór się jeszcze nie skończył. Brakowało lekkości, humoru i Jureczka oraz płynących spod smyczka kolęd, które zdołałyby wprowadzić choć trochę podniosły nastrój.

Rok temu wydawało mu się, że atmosfera jest niezręczna i sztywna, bo oględnie mówiąc, był wówczas dość bojowo nastawiony do Lilki. Pola Jezierska zmarła tuż przed świętami i jej ostatnia wola zmusiła grono niemal obcych sobie ludzi, by wspólnie zasiedli do stołu. A jednak Podkrólewicz wspominał tamten czas z rozrzewnieniem. Mimo zaskakującej treści testamentu nie czuł, że grunt usuwa mu się spod nóg, a teraz raz po raz pojawiał mu się w głowie obraz niosącej go w nicość lawiny. Chciał walczyć, wyciągać przed siebie ręce, by ochronić się przed zasypaniem, lecz miał świadomość, że idzie mu to nieporadnie i jedyne, na co powinien liczyć, to uśmiechy politowania.

Nela zdążyła mu wybaczyć nieobecność na przedstawieniu, jednak nie raczyła poświęcić wujkowi zbyt wiele uwagi. Jedyną pociechę stanowiło to, że z lubością pochłonęła dorsza w cieście i zażądała dokładki. Teraz patrzył z zaciekawieniem, jak rozrywa kolorowy papier i odkrywa zawartość kolejnych pudełek. Nie zwróciła uwagi na rolki, które jej kupił, trochę nawet wbrew woli Lilki. Wymarzone i wyjojczane, bo gadała o nich całą jesień. Na pociechę mógł stwierdzić z satysfakcją, że hulajnoga, którą sprawiła jej mama, też za bardzo dziewczynki nie obeszła. Tegorocznym hitem okazały się świecące buty i błyszczący, upiornie różowy kostium wróżki, który z pewnością wynalazła dziecku ciotka. Pięciolatka zaczęła biegać i skakać, jakby sądziła, że gdy na chwilę usiądzie, moc czarów momentalnie osłabnie. Narobiła przy tym mnóstwo hałasu i zamieszania, nie zważając na uwagi dorosłych.

Kinga, unieruchomiona gipsem, tkwiła przy stole i rzadko zabierała głos, łypiąc podejrzliwie na Lilkę i jej gościa. Gdy rozpakowała prezent od Adama, całkowicie osowiała, nieustannie gładząc palcami drewnianą szkatułkę na biżuterię, elegancko bejcowaną z wypalonym na niej wzorem zimowego górskiego krajobrazu. Widać było, że to ręczna robota, zapewne efekt wielu godzin pracy. Dbałość o detale budziła szacunek i podziw. Nieźle się polarnik postarał, pomyślał Tobiasz, zaglądając Śliwie przez ramię i czytając wypalony napis pełen ozdobnych zawijasów: „Gdziekolwiek będę, moje serce zostanie przy Tobie”. Podkrólewicz najpierw uznał, że to potwornie górnolotne i banalne, jednak kiedy się dłużej nad tym zastanowił, przestał się dziwić, że Kinga nie wypuszcza szkatułki z rąk. Co chwilę zerkała na telefon, sprawdzając, czy narzeczony nie pojawił się w sieci. Od dwóch dni nie miała kontaktu z Adamem, więc chyba także nie mogła uznać tej Gwiazdki za szczególnie udaną.

Pan Władzio próbował zagadywać i żartować, choć bez większego odzewu. Przy prezentach bardzo się ożywił, konkurując poziomem podniecenia z pięciolatką, poczerwieniał na twarzy i nawet poluzował swój nieodłączny szalik. Paczka, którą wsunął pod choinkę i opatrzył koślawym podpisem „Sasanki”, skrywała trzydzieści opakowań delicji we wszystkich dostępnych smakach. Przyglądał się dwóm kobietom, które nie wiedziały, jak zareagować na tę niespodziewaną obfitość, i bezskutecznie szukał na ich twarzach oznak zachwytu. Jedynie Nela skomentowała podarunek zgodnie z oczekiwaniem kloszarda.

– Hura! – wrzasnęła. – Kupa kółków! Nie będę już musiała kradnąć z Eastwoodem z szafki!

Poproszona przez dorosłych o doprecyzowanie tego, co ma na myśli, oficjalnie odmówiła zeznań. Podzieliła łakocie uczciwie na trzy części i ulotniła się z jedną z nich do swojego pokoju.

– Skąd pan wytrzasnął pieniądze? – spytała Śliwa, gdy dziecko zniknęło jej z oczu.

– O co chodzi? – Mężczyzna próbował się wykręcać, szukając wzrokiem pomocy u innych biesiadników.

Jedynie Tobiasz mógłby go wesprzeć, ale siedział jak kołek, nadzwyczajnie przygaszony, i tylko się gapił.

– Zwędził je pan z któregoś marketu czy zajumana była forsa na zakupy? – drążyła, podnosząc głos.

– Zarobiłem – mruknął wyraźnie dotknięty. – Nigdy niczego nie ukradłem.

– Akurat – odparowała. – Podprowadził pan złom z jakiejś budowy czy może zajął się bimbrownictwem? Ja wiem, że kradzione nie tuczy i powinnam się cieszyć, ale mimo wszystko trochę niezręcznie będzie jeść te ciastka.

Stary kibic wstał, poprawił szalik, bez słowa ubrał się w sieni i wyszedł, nie otworzywszy nawet swojego prezentu.

– Musiałaś aż tak obcesowo? – ofuknęła Kingę przyjaciółka, jakby dopiero teraz ją odblokowało.

– A jak myślisz, skąd je wziął?

– W ogóle nie rozumiem, Lila, po co zaprosiłaś na wigilijną kolację bezdomnego – wtrącił Konrad. – Wprawdzie czysty i nie śmierdzi, jednak…

Tobiasz nie wytrzymał i postanowił interweniować.

– Nie twoja sprawa – warknął. – Pan Władzio nie kłamał. Nie kupił sobie nowych butów. Przyszedł dziś w tych samych rozklapanych adidasach co zawsze. Zorganizował wam wagon delicji za forsę z grabienia liści.

Grodzka jęknęła cicho, zażenowana sytuacją. Śliwa grzmotnęła się pięścią w czoło i syknęła:

– Ale przypał! Mam dość. Kurde, spadam. Idę zakopać się pod kołdrę ze wstydu.

Wepchnęła do kieszeni telefon, przycisnęła łokciem do boku prezent od Adasia, wsparła się na kulach i pokuśtykała w stronę schodów.

Tobiasz nie był pewien, czy jej ostatnia wypowiedź stanowiła esencję sarkazmu, czy skruchy. Zebrał resztę przynależnych Kindze podarków i poszedł za nią, łapiąc w ostatniej chwili wymykającą się jej spod pachy drewnianą szkatułkę.

– Pomogę ci z tymi fantami – oznajmił.

Zaskoczyła go, gdy przytaknęła i cicho podziękowała. W nagrodę dostał szczery, przyjazny uśmiech. Najbardziej naturalny, jaki widział tego dnia na obliczu któregokolwiek z dorosłych.

Lilka doszła do wniosku, że za kloszardem nie ma co gnać, bo nie wiadomo, gdzie go poniosło, a wieczór i tak całkiem się rozsypał, zatem zabrała się za sprzątanie. Czyrejko, dotąd niemal milczący i trzymający się na uboczu, gdy tylko został z nią sam, nagle się roztrajkotał i stał się nad wyraz energiczny. Poznosił puste talerze do kuchni, a potem przyglądał się, jak Grodzka układa je w zmywarce, i przywoływał barwnymi opowieściami dawne wspomnienia. Nie korespondowały z resztką kapusty z grochem ani okruszkami makowca, lecz Lilka nie chciała mu przerywać, bo kłuły ją wyrzuty sumienia. Nie mogła zaprzeczyć, że przez ostatnie godziny skupiała się głównie na dziecku, nieszczególnie interesując się gośćmi. To jej dom, powinna zadbać o atmosferę i w tym temacie całkowicie poległa. Każdy z przybyłych miał prawo oczekiwać odrobiny uwagi, zwłaszcza gdy przejechał ponad czterysta kilometrów, by razem nią i Nelą usiąść do stołu.

– Najlepiej wspominam ten pensjonat pod Augustowem. Raz, gdy nocowaliśmy w nim latem, poszliśmy nad jezioro o czwartej nad ranem, pamiętasz? Ledwo zdążyło się rozwidnić, a ty marudziłaś, że nie masz kostiumu. Powiedziałem, że przecież wodę i las otula taka mgła, że nikt poza mną cię nie zobaczy, i w końcu się zgodziłaś. Kąpaliśmy się nago i przyłapali nas dwaj wędkarze, którzy dość wulgarnie skomentowali nasz wygląd, a ty się potwornie zawstydziłaś. Musiałem się bardzo postarać, żebyś się rozchmurzyła, gdy wróciliśmy do pokoju na śniadanie. Pewnie już zapomniałaś, jak to zrobiłem, ale ja przechowuję to w pamięci w najdrobniejszych szczegółach.

– Pamiętam – odpowiedziała, choć bez entuzjazmu w głosie.

Czyrejko nie milkł i z pełnym przekonaniem co do siły własnej perswazji szykował się do ostatecznego natarcia.

– Poszukamy czegoś podobnego, co? Tam był taki fajny duży taras, idealny na poranną kawę. Ja wiem, teraz jest zima, jednak widok na góry o każdej porze roku urzeka. Skończmy sprzątanie i coś zaklepmy. Chyba że już zarezerwowałaś jakąś kwaterę przed tym wypadkiem Kingi?

– Nie zdążyłam – przyznała Lilianna, zamykając zmywarkę.

Wytarła ręce w ściereczkę i odwróciła się do Konrada, opierając się o zlewozmywak.

– Ale zgadzasz się, tak? Pozwolisz mi pojechać zamiast niej? Nie ma sensu tego odkładać. Twój dziadek już zbyt długo czeka, aż ktoś spełni jego wolę. Nie ma żadnych przeszkód, mam urlop, ty też. Nie jest ślisko ani szczególnie zimno. To nie jest też jakoś strasznie daleko. Raptem pięć godzin samochodem. Sprawdziłem.

– Nie uważasz, że to trochę niezręczne?

– Dlaczego? Twoja przyjaciółka na pewno zostanie z małą. Kiedy zdejmują jej gips?

– W poniedziałek. Umówiła się do ortopedy z samego rana. Dziesięć dni miało niby wystarczyć.

– No, to w poniedziałek zawiozę ją do lekarza, a bez tej buły na nodze dadzą sobie z Nelą radę. Widać, że za sobą przepadają. Pojedziemy, wypełnimy wolę dziadka i zdążymy wrócić przed Nowym Rokiem. Po drodze będziesz mi opowiadać o naszej córce. To jak? Pamiętaj, to wigilijny wieczór, a ja niczego więcej nie chcę pod choinkę, tylko tę odrobinę ciebie, którą zechcesz mi dać, spędzając ze mną ten krótki czas.

Stanął tuż przy niej i zajrzał jej głęboko w oczy. Pogłaskał ją po ramionach, a na koniec chwycił jej dłonie.

– Okej, pojedziemy tam razem – odparła po chwili wahania, kapitulując pod presją spojrzenia. Pała z asertywności, pomyślała z goryczą i postanowiła dodać swój warunek: – Tylko nie myśl, że to oznacza… – chciała dokończyć, lecz Konrad przerwał, przytykając swoje palce do jej ust.

Przytaknął, by upewnić Liliannę, że to ona rozdaje karty, a potem pocałował ją szybko, zanim zdążyła zaprotestować. Nie splotła mu ramion na karku, tak jak tego pragnął. Odsunęła się i wyminęła go, mamrocząc pod nosem:

– Poszukam Neli.

Przeszła przez salon, a Czyrejko przez kilka sekund odprowadzał ją wzrokiem, po czym zniknął za drzwiami łazienki. Na schodach Lilka wpadła wprost na Tobiasza.

– Musimy porozmawiać – oznajmił zdecydowanym tonem.

Jego twarz była całkiem bez wyrazu, jakby nieco za wcześnie, bo jeszcze przed sylwestrem, przywdział karnawałową maskę arlekina.

– Teraz?

– Tak. Natychmiast.

– Coś się stało? – spytała zaniepokojona. – Gdzie mała?

– Bawi się z Eastwoodem. Nic jej nie grozi. Chodź, to nie może czekać – powtórzył i łapiąc ją za rękę, pociągnął do sieni.

Bez dyskusji podreptała za nim. Poczuła, jak w piersiach kłują ją drobne igiełki niepokoju.

CZĘŚĆ 5

Rok 1945

Wielkanoc tysiąc dziewięćset czterdziestego piątego roku wypadła pierwszego kwietnia, czyli w prima aprilis, lecz mało kto był w tamtym czasie skory do figli. Mieszkańcy polskich ziem z trudem odnajdowali się w pojałtańskiej rzeczywistości, która uparcie stawała w sprzeczności z wymarzoną i wyczekaną wizją wolnej ojczyzny. Wielu żołnierzy Armii Krajowej wciąż nie składało broni, pozostając w podziemiu z obawy o własne życie i z przekonaniem, że honor nakazuje dalej walczyć z kolejnym okupantem, który tym razem nadszedł ze wschodu. Wysiedlani mieszkańcy Kresów spędzali tygodnie, a nawet miesiące na wędrówce do obcych miejsc, gdzie przyszło im rozpocząć nowe życie, czy tego chcieli, czy nie. Na Ziemiach Odzyskanych wciąż roiło się od niemieckich tubylców, którzy nie zdążyli jeszcze opuścić swoich mieszkań, a setki tysięcy ograbionych ze wszystkiego nędzarzy tułało się po świecie, nie mając pojęcia o losach bliskich i marząc o powrocie do nieistniejących już domów. Ostatnim tchnieniom Trzeciej Rzeszy towarzyszyły zaciekłe walki prących ku sobie frontów: wschodniego i zachodniego. W Europie Środkowej wciąż lała się krew, żniwo zbierały przemoc i gwałt, a tuż za nimi dreptała uparcie wszechobecna i bezlitosna bieda.

Trudne warunki życia nie były nowiną dla nikogo. Wojny miał dość już każdy, zwłaszcza ludność cywilna po obu stronach barykady. Tymczasem działania zbrojne wciąż omijały Góry Połabskie – czołgi Armii Czerwonej nacierały szlakiem biegnącym bardziej na północ, na razie zostawiając w spokoju te rejony, jak i całe Sudety. Mimo to wśród germańskich autochtonów rosło napięcie, gdyż od wieków mieszkali na czeskich ziemiach, tuż przy granicy, a wojnę mogli w zasadzie uznać za przegraną i tym samym ich przyszłość stawała się równie niepewna co los ukrywających się w leśnej jaskini Polaków. Hitler anektował Kraj Sudecki na mocy dyktatu monachijskiego z trzydziestego ósmego roku, lecz teraz sytuacja się zmieniła. Dekrety Benesza wydane przez rząd Czechosłowacji na uchodźstwie zakładały całkowitą konfiskatę mienia Niemców sudeckich oraz pozbawienie ich obywatelstwa. Przymusowe wysiedlenia do amerykańskiej strefy okupacyjnej oraz Austrii wisiały nad nimi jak miecz Damoklesa, a świadomość, że nastąpią, przerażała. Nędza osiągnęła apogeum, brakowało wszystkiego, chwiała się nawet wiara, więc nie było warunków ani ochoty na huczne fetowanie świąt.

Stara Oda nie przejmowała się nikim i niczym. Postanowiła, że wygonić się nie da i prędzej trupem padnie, niż porzuci chałupę, w której przeżyła ponad osiemdziesiąt lat. A że śmierć nie wydawała jej się przerażająca, do groźnych wieści ze świata odnosiła się dość lekceważąco. Nie oceniała sytuacji politycznej, nie rozmyślała o zbrodniach nazistów i słuszności drogi, jaką wyznaczyli dla Trzeciej Rzeszy, nie czuła się współwinna. Uważała, że skoro osobiście nie atakowała i nie mordowała nikogo, te sprawy jej nie dotyczą. Dawniej pogardzała Żydami, nie chciała mieć z nimi nic wspólnego, choć nie potrafiła wyjaśnić źródła tej niechęci. Może zbyt wiele nasłuchała się od chłopów we wsi i przesiąkła tym nastawieniem? Na starość wyzbyła się jednak uprzedzeń i wyznawała pogląd, że ludzie, niezależnie od nacji, powinni żyć, jak chcą i gdzie chcą, byle się jej nie czepiali. Myśli o Führerze nie znosiła, bo to on zabrał jej wnuka, a tym samym zrzucił na nią odpowiedzialność za to, co stało się z Gertrudą i małym Karlem. Gdyby nie wojna, to Hans byłby winien wszystkiemu, a tak mogła oskarżać o niedopatrzenie tylko siebie. Staruszka kierowała się swoistą filozofią i wierzyła głęboko w swoje racje. Od kiedy została sama, rzadko z kimkolwiek rozmawiała. Nikt nie próbował zmieniać jej poglądów. Nawet ta młoda Polka.

Zjawiała się co trzy, cztery dni, zawsze ona, od kiedy ten drugi zranił się w nogę. W Wielką Sobotę także przybiegła, przynosząc bukiet, choć musiała się sporo za nim nachodzić, bo wiosna nie zdążyła jeszcze na dobre zagościć w górach. Rachityczne wonne kwiaty rosły z rzadka i nie zawsze w łatwo dostępnych miejscach. Odę wzruszył ten ubogi, symboliczny podarek, gdyż od dawna nikt jej niczego nie ofiarował. Ale to była jej decyzja, świadomie wybrała samotność. Nigdy nie lubiła się zbytnio bratać z sąsiadami, a zwłaszcza w ostatnich latach, kiedy zaczęli uważać ją za wariatkę, bo zbierała zioła i gadała do siebie. Twierdzili, że sprowadza na ludzi nieszczęście, tak jak na Gertrudę i Karla. Bzdury! Ona nic nie zrobiła. Nic. Czasem tylko groziła zbyt pyszałkowatym babom, że rzuci na nie urok, jeśli nie przestaną o niej pytlować po izbach. Przytrafiało się potem jednej czy drugiej jakieś nieszczęście i zwalały to na Odę. Chciały wierzyć w jej moc, to wierzyły. A cóż ona winna, że którejś tam syna pod Leningradem zabili albo męża odesłali do domu bez ręki czy nogi? Na wojnie to normalna rzecz. Za to w te leśne niebożątka nie ciskała urokami, chociaż z początku ją przecież okradały. Ale jakże to człowieka karać za to, że chce żyć, że głodny, że marznie? Dlatego zaczęła im szykować więcej, niżby sami brali, to, co mogła, co dla nich miało wartość, a jej zawadzało w domu: trochę ubrań, miednicę, ciepłe koce. A niech to. O Hansie żadnych wieści, niechby choć oni doczekali spokojniejszych czasów, może ją zapamiętają i poniosą w sercu hen, do tej jakiejś Polski, w której nigdy nie była i o której niczego nie chciała wiedzieć. To przecież bez znaczenia, skąd przyszli. Wszyscy są dziećmi jednego Ojca, mieszkają na tej samej ziemi, pod wspólnym niebem.

– Dobrze zrobiłam – mruknęła do siebie staruszka, kręcąc się po kuchni i szorując blat oraz stół, chociaż wszystko już lśniło świątecznym blaskiem. W centralnym miejscu ustawiła biały wazon, po czym przysiadła na stołku tuż obok i mamrotała pod nosem do pustych ścian izby: – Póki się chodzi po świecie, trzeba postępować po ludzku, zwłaszcza w czas Zmartwychwstania. Jeżeli dziś umrę, zostaną sami, bez pomocy. Ale wtedy to już nie będzie moja sprawa. Mnie trzeba do Boga, ja nie mogę się oglądać na obcych.

Westchnęła i pomasowała ręką pierś, bo coś ją w środku okropnie cisnęło. Nie zależało jej na tych Polakach, w ogóle niewiele się dla niej liczyło. Za to te kwiaty pachniały tak kusząco, że aż wyciągnęła dłoń i pogładziła je opuszkami palców. Wstała z wysiłkiem i pochyliła nad nimi twarz. Płatki delikatnie łaskotały jej policzki i chyba tylko dlatego, wyłącznie dlatego, nagle poczuła, że z oczu płyną jej łzy.

Gdzieś za Bad Schandau, Góry Połabskie, 1 kwietnia 1945 r.

Nazywam się Jan Grodzki, niegdyś głowa rodziny, dziś głowa małego tandemu, który tworzymy z Janką. Chociaż nie, nie wiem, czy głowa. To ona próbuje wszystkim rządzić i wiecznie rozstawia mnie po kątach. Już bardziej jestem rękami i nogami, a właściwie jedną nogą, bo druga ciągle się goi. Wygląda coraz lepiej, lecz z pewnością zostanie mi na niej paskudna pamiątka. Kuriozalne i żałosne. Jeśli wojna lada dzień się skończy, jedyna blizna, jaką wyniosę z ponad pięcioletniej okupacji, to ślad po kłusowniczym potrzasku na dzikiego zwierza pośród boru. Nie są to chwalebne rany, cóż… Nie wojowałem mieczem, tylko stetoskopem i skalpelem, lecz nie ma co udawać, że żałuję. Do wojaczki się zwyczajnie nie nadaję. Lepiej sumiennie wykonywać pracę, którą się kocha, niż byle jak tę, którą nam narzucono siłą.

Świętujemy Zmartwychwstanie. Janka od świtu kręci się po grocie, stroi wszystko i szykuje, jakby było możliwe przywołanie w tym surowym wnętrzu klimatu prawdziwego wielkanocnego śniadania i namiastki rodziny. Nie bronię jej i nie przeszkadzam. Widać tego potrzebuje. Bożego Narodzenia nie mieliśmy prawie wcale. Jeszcze gorzej niż w okupowanej Warszawie. Tylko trochę opłatka, który dostałem w prezencie od wdzięcznego pacjenta, i półgłosem nuconą kolędę, cichutko, żeby nikt nie zwrócił uwagi, żeśmy się spotkali w ten wieczór we troje w moim lazaretowym gabinecie. Wandzia milczała i patrzyła w ścianę, kręcąc młynki kciukami splecionych dłoni, jak to miała w zwyczaju w ostatnim czasie. Nas z Janką porwała Cicha noc. Faktycznie była cicha i upiornie pusta.

Dzisiaj świat odżył i poweselał. Nie mam gabinetu, wygodnego biurka i wąskiego tapczanu w kącie za szafką na opatrunki, za to wokół rozlał się kwiecień, niebo ma barwę najczystszego błękitu, a Janka zawiązała sobie na ramionach piękną chustę haftowaną w żonkile. Prezent od naszej staruszki. Podśpiewuje pod nosem i co chwilę powtarza, że Gwiazdkę spędzimy na pewno w Warszawie. W jej ustach to brzmi jak plany, nie marzenia. Dobry Panie, czy nasze miasto jeszcze stoi tam, gdzieśmy je porzucili? Czy nie starli go do cna, na pył? Ta młoda koza zachowuje się tak, jakby sądziła, że wrócimy do tego, co było. Jakim cudem? Wojna zdmuchnęła nasze rodziny i domy tak lekko, jak Janka zdmuchuje pył z szerokiego kamienia, który postanowiła zamienić w stół. Szalona. Teraz rozkłada kawał starego prześcieradła jak obrus i zakrywa dziury kwiatami. Nie będę jej powstrzymywał, hamował. Nie powiem jej, że to bez znaczenia, czy siadamy do świątecznego posiłku tu, w jaskini, czy na gruzach stolicy. Jeszcze nie musi tego wiedzieć czy rozumieć. Jest młoda. Potrzebny jej czas.

Mam już ostatnie kawałki ołówka i tylko kilka stron, a tyle do opowiedzenia. Zostało mi trochę wspomnień i myśli, które muszę przelać na papier. Mam wrażenie, że gdy to robię, najgorsze rany zabliźniają się tak jak moja noga. Nie wyrzucam ich z pamięci, lecz oswajam jak stado wilków i uczę się z nimi żyć.

Woda na ogniu prawie wrze. Dostaliśmy po jajku i kilka ziemniaków. Może zdążę, nim się ugotują. Spróbuję ubrać w słowa to, co przywiodło nas zimą w te góry.

Wieczór 13 lutego nastał pogodny, przejrzysty, choć mroźny. Minęła dwudziesta druga. Leżałem już w łóżku, gdy niebo zakryła chmura czarnych cieni, której towarzyszył niepokojący pomruk. Znałem ten dźwięk, przeżyłem w Warszawie niejeden nalot. Struchlałem. Niemożliwe. Alianckie myśliwce dotąd omijały Drezno. Zerwałem się spod koców i pognałem do okna. Centrum jaśniało, jakby powrócił dzień. Sprawiły to zrzucone z samolotów flary. Szybko zdałem sobie z tego sprawę, bo tuż za nimi posypały się serie bomb, obfite na wzór oberwania chmury. Huk zlewał się w wielki krzyk śmierci i zniszczenia, jakby w sam środek miasta wparowało czterech jeźdźców Apokalipsy.

Przez kilka sekund miotałem się po pokoju, nie wiedząc, czy się oporządzić, czy od razu uciekać. Wreszcie oprzytomniałem i zdałem sobie sprawę z tego, że atak skoncentrowany jest na starówkę, po drugiej stronie Łaby, daleko od lazaretu i fabryki. Ubrałem się jednak, na wszelki wypadek zakładając na siebie wszystko, co miałem: dwie koszule, dwie pary spodni, sweter oraz długi, mocno zniszczony i poszarpany przy mankietach płaszcz. Donaszałem te ciuchy po niemieckim lekarzu. Znałem go, bo często kazano mi pomagać w pobliskim szpitalu. Zamiast przetrzymywanych przemocą rodaków leczyłem dzieci wroga. Polacy mogli poczekać albo umrzeć, nikogo z rasy panów to nie obchodziło… Doktor Schoch odział mnie w niespodziewanym geście litości, zamiast zwyczajnie wyrzucić stare szmaty. Na ogół okazywał mi głównie pogardę, więc może nie był to wynik troski, lecz chęć, bym jako tako wyglądał przy małych pacjentach. Miałem ochotę splunąć mu pod stopy, ale przełknąłem w sobie dumę i przyjąłem dar. Wkrótce się okazało, że ocalił aż dwa życia.

Spakowałem do starego plecaka wszystko, co miałem: dwa koce i scyzoryk. Do tego ołówki, zeszyt i mapę Rzeszy znalezioną w szufladzie biurka. Poza tym trochę jedzenia i skórzany tobołek, który moje dzieci przypłaciły życiem. Pakowany tak skrupulatnie przez Wandzię przetrwał powstanie, transport i te ostatnie miesiące w Dreźnie. Dbałem o niego jak o źrenicę oka i co jakiś czas otwierałem, by nad nim płakać.

Wybiegłem przed budynek i popędziłem w stronę fabryki. Nad starówką rozrastała się olbrzymia łuna. Pożar rozprzestrzeniał się i obejmował kolejne domy, jakby piekło postanowiło pochłonąć tej nocy całe miasto razem z jego mieszkańcami. Przed budynkiem szwalni kręciła się grupa kilkudziesięciu rozhisteryzowanych kobiet, głównie robotnic przymusowych. Krzyczały, lamentowały i zanosiły się płaczem. Wśród nich biegało trzech strażników, usiłując głośnymi komendami i przemocą zapędzić je z powrotem do środka. Pracowały na nocną zmianę i najwidoczniej strach przed nalotem oderwał je od maszyn bez czyjejkolwiek zgody.

Miasto zmieniało się w ruinę. Nocnego nieba nie przeszywał już złowieszczy warkot nadlatujących bombowców. Może to tyle na dziś? Może skończyli? Wśród kłębiącego się tłumu dostrzegłem moją żonę. Stała sztywno, zakrywając dłońmi oczy. Janka ciągnęła ją za rękaw w kierunku drzwi wejściowych. Jeden z nadzorców uderzył Wandzię w plecy i popchnął. Zachwiała się i z pewnością by upadła, gdyby dziewczyna jej nie przytrzymała. Rzuciłem się w ich stronę, ale dwaj inni Niemcy mnie odgonili, wygrażając długimi metalowymi prętami. Po chwili wszyscy zniknęli w otchłani fabryki. Roztrzęsiony wróciłem do siebie, pewien, że tej nocy nie uda mi się zasnąć.

Moje przeczucia były słuszne. Koszmar dopiero się zaczynał.

Chodziłem tam i nazad po gabinecie, zastanawiając się, jak to możliwe, że nad Dreznem nie rozpętała się bitwa. Wyglądało to tak, jakby niemieckie myśliwce i obrona przeciwlotnicza nie istniały albo zajmowały się ważniejszymi sprawami w innych rejonach świata. Wiedziałem, że dla nas to źle, to potwornie źle, bo choć atak skierowano na kraj wroga, my pozostawaliśmy całkowicie bezbronni i bezradni w jego głębi. Nie mieliśmy nawet szans na skrycie się w schronach, których ledwo i z trudem wystarczało dla germańskiej ludności. Dopadały mnie potworne przeczucia, z każdym kolejnym kwadransem bałem się coraz bardziej. Starówka płonęła, oświetlając ogromny obszar, a ja czekałem, aż piekło przywędruje wzdłuż rzeki i po nas.

Nie myliłem się…

Minęła już północ, gdy na niebo znów wypłynęło stado buczących metalowych ptaków i wysypało swe śmiercionośne ładunki na peryferia miasta. Nie czekałem, aż dach lazaretu zawali mi się na głowę, tylko chwyciłem plecak, wypadłem na dwór i znów skierowałem się tam, gdzie nogi niosły mnie same. Tym razem nie znalazłem przed budynkiem tłumu kobiet. Fabryka już nie istniała. Dogorywała w kłębowisku ognia i dymu, w piekielnym trzasku szkła, łomocie walących się ścian oraz zawodzeń gorącego wiatru wywołanego pożogą.

Poczułem, że wszystko we mnie rwie się do wrzasku i rozpaczy. To niemożliwe, niemożliwe, niemożliwe! Nie one, nie obie, ostatnie drogie mi dusze na ziemi! Od września przez te trudne i bolesne miesiące widywałem je wyłącznie razem. Stały się dla mnie jednością, nierozłączne i bliskie. Z jedną radziliśmy, planowaliśmy i podnosiliśmy się na duchu. Na drugą mogłem już tylko patrzeć i wspominać dawne wspólne życie.

Zacząłem biegać między płomieniami, szukając miejsc i budynków, których pożar jeszcze nie ogarnął. Nie wiem, ile to trwało. Może kwadranse, może godziny. Zimowe noce ciągną się długo i wydają się nieskończone, zwłaszcza gdy nasyca je groza. Desperacko zaglądałem do każdego miejsca, z którego docierał ludzki krzyk, jęk albo lament. Chaos ogarnął całą okolicę. Natykałem się na rannych i martwe ciała, na zbitych w kupki wystraszonych ludzi, którzy nie mieli dokąd iść i bali się ruszyć. Natrafiałem na cwaniaków, którzy w niewielkich bandach brali się do szabrowania, obmacywali trupy, przegrzebywali ocalałe z ognia budynki i szukali czegokolwiek, co miałoby jakąś wartość. Nie wiem, skąd ich się wzięło aż tylu. Obłąkańcze okrzyki szabrowników plątały się ze sobą i przebijały przez hałas zniszczenia we wszelkich możliwych językach. Byli śmiertelnie niebezpieczni. W większości pijani, oczadzeni dymem, krwią i żądzą zdobywania. Opętani.

Na pograniczu terenów fabryki mieścił się niewielki pusty magazyn. Nie trafiła w niego żadna bomba, stał cały, nienaruszony, pozbawiony jedynie szyb. Nagle przez ziejące dziury po nielicznych oknach dotarł do mnie desperacki kobiecy wrzask. Jakby śmiertelny strach wyrwał go z krtani i zamiast litości błagał już tylko o śmierć. Pognałem tam bez wahania, przycupnąłem przy niskim parapecie i zajrzałem do środka.

Przez moment, ułamek sekundy miałem ochotę uciec i szczerze pożałowałem, że nie zginąłem podczas nalotu.

Na betonowej posadzce, wzdłuż ściany, nie dalej niż trzy metry ode mnie, leżało na plecach osiem kobiet. Dłonie miały czymś związane z tyłu, a po ich bokach sterczały jedynie powyginane łokcie. Rozebrano je od pasa w dół, a zsunięte spódnice, rajstopy i bielizna krępowały nogi. W powietrzu unosił się zapach dymu, potu, strachu i zwierzęcego wręcz podniecenia. Część kobiet łkała, wzywała Boga, pomocy i miłosierdzia, inne oddychały tylko ciężko i wodziły przerażonym wzrokiem za oprawcami.

Było ich pięciu. Brudni, obszarpani, dzicy na zarośniętych twarzach i na wpół nadzy. Chwiali się na nogach i raz po raz wybuchali pijackim rechotem. Trzech przykucnęło przy pierwszej kobiecie po prawo. Jeden obnażył jej piersi, drugi trzymał za ramiona, by się nie szarpała. Zaskowyczała głośno, gdy trzeci wdarł się do jej wnętrza i zaczął ją gwałcić. Uderzył ją w twarz, jednak nie milkła. Pozostali dwaj zwyrodnialcy krążyli wokół kobiet i co jakiś czas okładali kopniakami. Każdy z nich trzymał w jednej ręce butelkę, którą co chwilę przytykał do ust, a w drugiej – zwykły ręczny granat. Nie wyglądali na żołnierzy żadnej z armii, prędzej na pluskwy miejskie, najgorszy ludzki element, który nie służy nikomu i niczemu, za to skorzysta z każdej okazji, by się zabawić, obłowić i choć przez moment poczuć kimś niezwyciężonym.

Znajome postacie dostrzegłem przy lewym krańcu szeregu skrępowanych ofiar. Janka leżała, nie wydając żadnego dźwięku, spięta i przyczajona, a Wandzia, jak zwykle cicha, rozglądała się obojętnie na boki, jakby nie rozumiała, czemu tam jest i co jej grozi. Może faktycznie nie rozumiała. Miałem nadzieję, że nie.

Przez moją głowę przebiegało naraz milion myśli. Nie wiedziałem, czy powinienem je wszystkie rozważać. Marnowałem czas, szukając rozwiązań i opcji, które nie były dostępne. Szok wciskał mnie w ziemię i odbierał rozsądek. Wreszcie gwałciciel jęknął głośno, wstał, powoli się wyprostował i podciągnął spodnie. Podniósł z posadzki butelkę, wypił do dna i roztrzaskał na głowie swojej ofiary, a odłamaną szyjkę wbił w jej gardło, kończąc zarazem gehennę i życie dziewczyny. Krew pobrudziła mu dłoń, więc wytarł ją o białe piersi. Łypnął z dumą na towarzyszy, po czym zabełkotał coś niewyraźną niemczyzną, a pozostali mu przytaknęli. Najwyższy z nich rozpiął pasek i pochylił się nad następną postacią. Paniczny strach porwał wszystkie kobiety. Próbowały zrywać się i uciekać, przez co spadł na nie grad razów i obelg.

Uznałem, że zamieszanie i hałas to moi sprzymierzeńcy. Rozumiałem też, że nawet jeśli jeden raz mi się uda, liczenie na drugi byłoby naiwnością godną lecącej do ognia ćmy. Mogłem mieć nadzieję, lecz nie pewność, nawet nie przekonanie. Musiałem zdecydować i mógłbym teraz udawać sam przed sobą, że nie miałem wyboru, ale to nieprawda. Wybrałem świadomie i z przekonaniem. Wiedziałem, że to logiczne i właściwe, nawet jeśli sprzeczne z etyką oraz nauką Kościoła, a nawet z moim sercem.

Cicho jak kot przeskoczyłem niski parapet i znalazłem się za plecami bandytów. Nie zamierzałem z nimi walczyć, bo i tak nie miałbym żadnych szans. Nie wahałem się, choć nie zdążyłem sobie ułożyć w głowie żadnego szczegółowego planu. Podniosłem z posadzki wyłowioną wzrokiem postać. Ledwo, z ogromnym trudem, choć pozornie wydawała się bardzo lekka. Osłabiał mnie stres, szok i ogólne wycieńczenie latami wojny, a do tego potworny strach. Kątem oka dostrzegłem, że gwałciciel z całych sił kopie w krocze swoją ofiarę, a zaraz po tym opada przy niej na kolana, by ostatecznie ją sponiewierać. Przez powietrze przedarł się niemal zwierzęcy skowyt zagłuszany pijackim śmiechem zwyrodnialców. Zauważyli mnie, gdy znikałem w dziurze po oknie. Jeden z nich wrzasnął, drugi rzucił w moje plecy pustą butelką. Trafił pod lewą łopatkę. Trzeci, pijany tak, że ledwo mógł ustać na nogach, chciał pójść w ślady towarzysza. Gdy odwróciłem się, właśnie wyciągnął zawleczkę i zamachnął się granatem w moją stronę. Skoczyłem za osłonę muru i wraz z dźwiganym w ramionach ciężarem upadłem na ubity śnieg.

Dziewczyna stanowczym ruchem wyjęła mężczyźnie zeszyt z dłoni i odłożyła na posłanie.

– Wystarczy – powiedziała i uśmiechnęła się ciepło.

– Jeszcze dwa akapity. Przerwałaś mi w takim momencie…

– Wszystko wystygnie. Nie wiem, co ty tam wiecznie bazgrzesz, ale to nie może być ważniejsze od gorącego śniadania. Zwłaszcza w Wielkanoc – oznajmiła i podsunęła mu pod nos obrane ze skorupki jajko.

Przecięte na dwie części jaśniało sycącym żółtym wnętrzem. Patrzyło na niego jak dwoje oczu, przekonywało, kusiło, zgarniało jego myśli ku życiu. Postanowił nie wspominać tego dnia o żałobie i bilansie wojennych strat.

– Masz rację – przyznał i ujął w dwa palce jedną połówkę. – Wyglądasz dzisiaj tak ładnie i odświętnie, że sam nie wiem, co powinienem powiedzieć. Wyzdrowiałaś, nie marzniesz, bo wiosna jest dla nas łaskawa, masz młodość, energię i nie opuszcza cię nadzieja na lepsze jutro. W tej sytuacji mogę ci życzyć już tylko miłości. Gwałtownej, szalonej, która cię złapie za serce i porwie do wielkich czynów, albo wywróci ci świat do góry nogami. O tym marzą dziewczęta w twoim wieku, prawda?

– Głupiś – fuknęła i groźnie zmarszczyła czoło. – A bo ja jestem jakaś bezmyślna podfruwajka, której w głowie tylko wzdychanie? A bo ja nie wiem, że takie kochanie, o którym mówisz, zwykle kończy się nieszczęściem i płaczem? Może myślisz, że jestem dzieckiem i nic jeszcze nie przeżyłam? – zakończyła wyzywającym tonem.

– Nie, skądże – zaprotestował. Miał ochotę pociągnąć ją za język i wypytać o osobliwy stosunek do miłości, jednak nie dała mu dojść do słowa.

– Przez głupi poryw serca poróżniłam się z siostrą. W dodatku całkowicie bez sensu. Nie wiem, czy kiedykolwiek zdołamy to naprawić, nie mam nawet pojęcia, czy przeżyła powstanie. Zostawmy ten temat, bo ani dla mnie, ani dla ciebie nie jest wygodny i łatwy. Skupmy się na rzeczach ważnych. Życzę ci, byś mógł znowu pracować w szpitalu, bo jesteś świetnym pediatrą. Obojgu nam życzę, byśmy odnaleźli swoje domy i mogli w spokoju przyłożyć w nich głowy do poduszki. No dobrze, przesadzam… Życzę nam, byśmy mieli poduszki i… ach! – westchnęła w rozmarzeniu, unosząc wzrok ku górze. – I pierzyny. Niech się skończy ta tułaczka i bieda.

– Tylko tyle? – zapytał z kpiącym uśmiechem.

– Jeszcze jedno: byśmy po wojnie nie stracili się z oczu. Czuję, że bardzo bym za tobą tęskniła, capie – zakończyła ze śmiechem i wrzuciła do ust swoją część jajka.

– Popieram – dodał tylko i poszedł w jej ślady.

Atmosfera się rozluźniła, a wnętrze jaskini poweselało. Sięgali po gorące ziemniaki ułożone na obrusie z prześcieradła i obierali je z łupinek, dmuchając na palce. Na ogniu grzała się woda na herbatę z suszonych ziół i owoców, które z dużym zapasem Janka przyniosła ze wsi. Na tym akurat nie musieli oszczędzać, podobnie jak na żartach i dobrych słowach, którymi szafowali bez skąpstwa i bez hamulców. Lepszy taki dostatek niż żaden. Dzięki niemu łatwiej przełknąć z godnością wszelkie inne braki. Czuli się dobrze, w tej krótkiej chwili może nawet byli szczęśliwi.

Gdy najedzeni siedzieli w trawie przed pieczarą i grzali się w słońcu, dziewczyna poderwała się nagle i sięgnęła w przepastną otchłań plecaka, który ledwo już trzymał się w całości, lecz wciąż wiernie im służył.

– Patrz – powiedziała z dumą. – Mam dla ciebie prezent na święta. Gazeta. Prawdziwa. Sprzed kilku tygodni.

Mężczyzna sięgnął po wygnieciony kawałek papieru i rozprostował go na kolanie.

– Chyba skrawek gazety – mruknął. – Skąd? To nie po niemiecku.

– Co z tego, że skrawek? Oda twierdzi…

– Kto?

– Nasza staruszka. Ma na imię Oda, nie mówiłam ci? Ona twierdzi, że Italien. Włochy. I mówiła jeszcze, że wojna skończy się lada dzień.

– Napisali to wprost?

– No nie, wywnioskowała.

– Zna włoski?

– Wątpię. Tę gazetę dostała w paczce od wnuka. Była w nią zawinięta moja chusta – opowiadała z przejęciem, wstała i zakręciła się na palcach. Haftowane żonkile zatańczyły na wietrze. – Przysłał jej też pieniądze i list. Pokazała mi go. Obiecał, że na pewno wróci przed latem. Dodał, że kocha ją, Gertrudę i Karla. Nie wiem, o kogo chodzi, nie chciała mi powiedzieć. On jest w Wehrmachcie, na pewno się orientuje, co w trawie piszczy. Skoro twierdzi, że niedługo wróci…

– Może masz rację. Dlaczego oddała ci prezent od wnuka?

– Chyba jest dziwaczką. – Wzruszyła ramionami. – Wcale nie ucieszyła się z tej paczki. Mamrotała tylko pod nosem, że milczał dwa lata, a teraz ona nie wie, co zrobić, i coś w stylu: „Hilf mir, Gott”. Rozumiałam piąte przez dziesiąte, ale chyba zdążyła go już opłakać Poszłam sobie, gdy klęknęła do modlitwy i przestała zwracać na mnie uwagę. A, i dała mi coś jeszcze – oznajmiła Janka przyciszonym głosem i położyła na kolanach mężczyzny banknot. – Dziesięć dolarów. Dostała sto. Powiedziała, że jej i tak niepotrzebne, a nam może się przydać w drodze do domu.

Jan obejrzał go ze wszystkich stron i wsunął dziewczynie w dłoń.

– Schowaj porządnie i nie myśl w kółko o tym, że je masz. Gazetę zużyjemy na podpałkę i nie będziemy się ekscytować, porywcza kozo. Jest wiosna, robi się ciepło, mamy czas. Nie ruszymy się stąd, dopóki nie będę pewien, że wojna skończona i nic nam nie grozi.

22.

Kinga Śliwkiewicz przejrzała prognozy pogody na wszystkich znanych jej portalach i doszła do wniosku, że to, co robi, jest idiotyczne. Sprzeczne i niezbyt dokładne dane przeplatały się z takimi, których nie potrafiła zinterpretować. Weszła na witrynę Instytutu Geofizyki PAN, a następnie wygooglowała kilka blogów prowadzonych przez ludzi niegdyś zimujących nad Hornsundem. Niewiele jej to dało poza tym, że zapoznała się z wybiórczym i subiektywnym zarysem historii wypraw polarnych, trafiła na opis warunków klimatycznych w Zatoce Białego Niedźwiedzia sprzed paru lat i zachwyciła się zdjęciami letniej, obfitującej w ptactwo tundry. Pożałowała, że nigdy nie chciało jej się zgłębić walorów przyrodniczych Spitsbergenu, a temat obchodził ją w niewielkim stopniu i tylko wtedy, gdy dotyczył konkretnego, bliskiego jej sercu mechanika. Błąd, bo ta cała Arktyka naraz wydała jej się niezwykle ciekawa. Dodała kilka stron do ulubionych zakładek, zostawiając je sobie na później, i wyszperała z szafki przy biurku dwie książki tematycznie związane ze Svalbardem, które kupił Adam i zostawił przed wyprawą w nadziei, że Kinga zechce je przeczytać. Trzeba było wielu miesięcy, by nabrała chęci na podbiegunowe lektury. Pochłonie je bez dwóch zdań, choć może nie w tym momencie. O obecnej sytuacji zimowników z pewnością nie napisano tam ani słowa.

Usadowiła się w ulubionej pozycji na krześle, a kolorowy gips ułożyła na łóżku. Kontrastował z bielą pościeli, przypominając mural szaleńca, na którym zwierzęta o niezbadanej systematyce i dziwnych kształtach, z wyłupiastymi oczami i rozdętymi brzuchami, przechadzają się po zboczach trójkątnych gór, z których wypływają zielone pióropusze. Pośród tej gęstwiny plątały się różowe kwiaty, dziesiątki koślawych gwiazdek i pozamykane w ciasnym kształcie serca litery „K” i „A”, tyle bowiem pięciolatka potrafiła wykaligrafować. Śliwa z lekkim wzruszeniem obfotografowała dzieło ulubienicy i wysłała w oknie Messengera, jednak zdjęcia nie zostały odebrane. Westchnęła zatem i pozwoliła sobie na ponurą zadumę.

Tęsknota, którą odczuwali z Adamem, skojarzyła jej się ze zwichniętą nogą. Szarpie tak samo mocno, lecz nie kości, więzadła i stawy, a duszę. Rwie, puchnie, wyciska łzy. Opatrzona gipsem z rozmów na odległość, listów i maili pozwala jakoś okiełznać, złagodzić ból. Kluczowa wydawała się tu znajomość daty zdjęcia opatrunku i pewność, że kuracja zakończy się sukcesem, któremu na imię powrót. Wiedziała, że nie tylko kontakt z nią narzeczony uważa za cenny. Cieszył go każdy przejaw zainteresowania płynący ze świata, który zostawił dla arktycznej przygody. Gawędził na Skypie z rodzicami, chętnie pisywał na Messengerze ze znajomymi, chociażby z Tobiaszem i Lilką, oraz kumplem z Warszawy, Robertem, byłym zimownikiem, który pomógł mu w załapaniu się na wyprawę. Kinga nie wyobrażała sobie, że ktoś mógłby przetrwać bez uszczerbku na psychice, spędzając ponad rok na rubieżach ziemskiego globu bez wsparcia tych, którzy zostali w cywilizacyjnym gąszczu. Na cóż taki człowiek miałby czekać i po co wracałby do brudnych ulic i zatłoczonych miast?

Wiedziała, że zwykłe komórki nie mają nad Hornsundem zasięgu, więc wyszperała na liście kontaktów w smartfonie zanotowany na wszelki wypadek numer telefonu satelitarnego do stacji. Dotąd nie korzystała z tej możliwości, nie chcąc robić narzeczonemu obciachu, bo już i tak mu wymawiali, że wiecznie przesiaduje z nią na Skypie. Zastanawiała się, czy faktycznie widzą w nim totalnego pantoflarza, czy może mu zazdroszczą. Tylko czego? Przecież każdy z nich ma kogoś w kraju, za kim tęskni i z kim chciałby zachować jak najbliższy kontakt mimo dzielących kilometrów. Chociaż… Na świecie jest dużo niepotrzebnej samotności, więc mogła zaplątać się i tam, za koło podbiegunowe.

Śliwa przerwała rozmyślania i wybrała numer. Nikt nie odbierał. Zerknęła na zegarek i uznała, że dwudziesta to czas, kiedy już większość ludzi odeszła od wigilijnego stołu, nie zwlekając, zdecydowała się poprosić o pomoc Roberta Dantesa.

– Cześć, miło, że dzwonisz – odezwał się kobiecy głos. – Hrabiego zaanektowały hrabiątka. Chwilowo nie pogada, bo go obsiadły jak muchy.

Śliwa rozpoznała głos żony polarnika i pozwoliła sobie na lekki uśmiech. Lubiła tę kobietę. Kilka razy spotkali się we czworo, zanim Adaś wyruszył w mroźną siną dal.

– Minęły dwie doby od ostatniego kontaktu. Telefon nie odpowiada, na Facebooku żadnych nowych postów, a w komunikatorach cholernik non stop niedostępny – oznajmiła, darując sobie świąteczne frazesy. – Powinnam wpadać w histerię?

– Nie sądzę – odparła z wahaniem Mariola. – Chociaż rozumiem i specjalnie ci się nie dziwię. Sama panikowałam nie raz. Poczekaj. Przejmę Piotrusia i Helenkę, a ty przepytasz eksperta od arktycznego znikania z radaru.

Przez kilka minut nie działo się nic. Śliwa położyła smartfona na biurku i bezmyślnie gładziła dłonią drewnianą szkatułkę z górami, co jakiś czas filując, czy połączenie nadal trwa. Powoli nabierała ochoty, by wzorem Eastwooda zaatakować czarne plamki na tapecie, gdy w głośniku zachrzęściło i Dantes oznajmił roztargnionym głosem:

– Jeszcze moment. Sorry, że tak długo. Faktycznie nie odbierają, sprawdziłem, czy nie kitujesz. Próbuję się czegoś dowiedzieć, tylko ciężko kogokolwiek dorwać w taki wieczór.

– To ja przepraszam, że ci zawracam gitarę.

– Przestań – przerwał jej stanowczo. – O, Lech już mi odpisuje. Wyluzuj. Takie sytuacje się zdarzają. Gdy tam byłem, wiele razy nawalał internet, a telefon satelitarny to też nie wyrocznia. Nie zawsze jest pod ręką, czasem tyle się dzieje, że nikt nie usłyszy…

– Mariola mi kiedyś opowiadała, jak leżała w szpitalu z Helenką w brzuchu, nie mogąc cię nawet powiadomić o tym, że dopadły ją ciążowe perturbacje…

– Tak? No widzisz. Ona przeżyła, ty też wytrzymasz. Tylko nie zrób Lewarkowi o to takiej awantury, jaką ja musiałem przetrwać po powrocie.

– Przemyślę tę sugestię. I co? – dopytywała niecierpliwie.

– No już. Dobre wieści. Jest w porzo. Lech rozmawiał z Luckym przed południem. Kojarzysz gościa? Kierownik wyprawy. Wicher dał im ostro w kość, na szczęście już siada. Pracują nad tym, by znowu być online, ale niemrawo, bo nałogowo obżerają się pierogami. Podobno twój narzeczony wykonał wyjątkowo smakowity farsz. Planowali po kolacji wigilijnej oglądać po kolei wszystkie części Szklanej pułapki, więc podejrzewam, że Bruce Willis się drze i zagłusza telefon, dlatego nie odbierają. Zrelaksuj się i zjedz makowca. Lada chwila się doczekasz lubego na łączach.

– Kurde, chyba go ukatrupię – warknęła, ale lekkość, która nagle ją wypełniła, zmusiła jej usta do uśmiechu. – Dzięki. Nie przeszkadzam dłużej. Wracaj do dzieciaków i ucałuj Mariolę.

– Zawsze chętnie, w każdą część ciała, którą zechce mi udostępnić. – Dantes się zaśmiał. – Do siego roku – dodał i się rozłączył.

Do pokoju zajrzeli Nela i żbik, na wszelki wypadek cichutcy jak myszy. Widząc ciotkę w promiennym nastroju, mała spytała radośnie:

– Wujek wrócił do komputera? Wpuść mnie do niego, muszę z nim zagrać w Pędzące żółwie.

Dobiegła do łóżka i wgramoliła się na nie, nie zważając na to, że przy okazji siada na gipsie. Pudełko z zabawką, na szczęście dość lekkie, grzmotnęła na klawiaturę laptopa.

– Au! Zabierz kuperek. Nie wrócił. Musimy jeszcze cierpliwie poczekać.

Mała wydęła usta, po czym wyraźnie się skrzywiła.

– To gdzie on łazi, zamiast się ze mną pobawić? – mruknęła z pretensją. – I to w święta! Jest bardzo paskudnym znikaczem!

– Trafne podsumowanie – poparła ją Śliwa. – Może ja mogłabym go zastąpić? Zagrasz ze mną?

Pięciolatka omiotła ją pełnym wątpliwości spojrzeniem, po czym łypnęła na futrzaka, jakby sprawdzała, jakie jest jego zdanie. Nie protestował wystarczająco jawnie, więc wreszcie przytaknęła.

– Niech ci będzie. Zagram z tobą, ale pamiętaj, ciocia, nie wolno kantować!

– Mama nie będzie cię szukać? Co robi?

– Poszedła pogadać z wujkiem Tobiaszem, a niewujek Konrad zamknął się w łazience.

Nie wiedziała, jak tytułować pana z Suwałk. Nikt z dorosłych się nie kwapił, by ją w tym względzie poinstruować, więc wymyśliła jedyne rozsądne i w miarę wygodne rozwiązanie. Nawet jej pasowało, bo chociaż ten pan nie zrobił jej nic złego, to niezbyt za nim przepadała. Widziała go zaledwie kilka razy w życiu, ale pamiętała, że w dawnych czasach, jeszcze przed przeprowadzką, mama przez niego płakała, a ciocia Kinia zawsze mówiła, że go nie znosi. Te dwie kwestie wystarczały dziewczynce, by wyrobić sobie własne zdanie. Niewujek i już. Wujkowie są fajni.

Kinga zamknęła wszystkie okna przeglądarki, zostawiając tylko YouTube’a. Puściła cicho kolędy i pozwoliła pięciolatce rozstawić na biurku planszę z grą. Zastanawiała się, jak też idzie Tobiaszowi, i mocno, bardzo mocno mu kibicowała. Może się wreszcie ogarnął i wziął sobie do serca wszystko, co mu wygarnęła, gdy odprowadził ją na piętro. Zarzuciła mu, że wciąż tęskni za Joanną i to jej szuka w innych kobietach, a na coś takiego Lilka w życiu nie pójdzie. Tyle lat zadowalała się rolą tej drugiej, bo Czyrejko wciąż mieszkał z żoną i nie zamierzał się z nią rozstawać. Nie przyniosło jej to ani szczęścia, ani spokoju. Nie ma szans, żeby się zdecydowała na konkurowanie z wyidealizowanym duchem. Ale nie powinna się także godzić na drugą rundę z Kondziem. Musiałaby totalnie upaść na głowę, przyjaciółka jej na to nie pozwoli, bez dwóch zdań! To jakiś koszmar, gdzie są porządni faceci, pomyślała. Niemal natychmiast przypomniało jej się, że odmrażają tyłek w Arktyce, i postanowiła się dłużej nie zadręczać, tylko skupić uwagę na dziecku.

Eastwood obszedł całą podłogę, starannie omijając krzesło, na którym siedziała Śliwa. Uznał, że teren jest względnie bezpieczny i nic poważnego nie grozi jemu ani Neli. Łypnął jeszcze na kropki pstrzące tapetę, ale wydawały się pokorne i pokonane, więc postanowił tym razem ich nie atakować. Poczuł się bardzo zmęczony wigilijnymi wrażeniami i trawionymi w żołądku pysznościami, dlatego z czystym sumieniem wskoczył na tekturowe pudło, które dostrzegł w kącie pokoju, a które okazało się nadzwyczaj wygodne, zakręcił się na nim kilka razy, podwinął pod siebie wszystkie trzy łapy, położył się i beztrosko zamknął oczy. Dla zachowania pozorów czujności usnął z nosem wycelowanym prosto w drzwi.

23.

Podkrólewicz miał jedynie mglisty plan tego, co chce zrobić, gdy zasugerował Lilce konieczność natychmiastowej pogawędki. Rozdrażniony średnio klimatycznym wieczorem oraz bezsensownością zarzutów Kingi zapragnął konfrontacji. Nawet jeśli napomyka często o Joannie, nie znaczy to, że chciałby partnerki identycznej jak ona i że szuka jej odbicia w innych. Może kiedyś faktycznie tak to wyglądało, ale obecnie upychanie jego pragnień i emocji w prosty, jednoznaczny schemat wydawało mu się totalną niedorzecznością.

Ze schodów dostrzegł i usłyszał odbytą w kuchni rozmowę. Krew w nim zawrzała. Jasna cholera, dlaczego teraz? Gdy zdecydował się postawić sprawę jasno i zawalczyć o miłość, ten gogusiowaty dupek próbuje na nowo się wkręcać w życiorys kobiety, którą skrzywdził i która zdecydowanym kopem go z niego wyrzuciła. A ona na to pozwala, dając się obściskiwać i planując lekkomyślne wojaże we dwoje?! Niech to szlag!

Był zazdrosny i czuł się zdradzony, choć na rozum rzecz biorąc, nie miał ku temu żadnych powodów, bo przecież nigdy nawet Lilki nie całował. Nie potrafił zapanować nad emocjami, które gwałtownie w nim wezbrały i domagały się pilnego ujścia. Może dlatego nagle go olśniło, co powinien powiedzieć. To wcale nie wydawało się trudne. Wystarczy jej uświadomić, że potrafi dźwigać przeszłość i godzi się z nią. Poradzi sobie ze wszystkim, co zaplanował los, i nie zamierza niczego żałować, analizować, porównywać. Dobre życie nie musi być lekkie, ale nie może być puste. Tobiasz już zdążył zrozumieć, w jaki sposób pragnie je wypełnić.

Wypadł z Grodzką do sieni i pospiesznie wsunął buty na nogi.

– Ubierz się – poprosił.

– Po co?

– Chcę z tobą porozmawiać, najlepiej bez świadków.

Niechętnie wyjrzała przez okno. Z nieba sączyło się coś nieokreślonego między deszczem a obfitą zacinającą mżawką. Wystarczyło, by się wzdrygnęła.

– Nie ma mowy. Nie zamierzam moknąć.

– To schowamy się u mnie albo przycupniemy w westfalii. Kiedyś przesiedzieliśmy w niej kawał sylwestra, pamiętasz? Ma system grzewczy webasto, nie zmarzniesz.

Wzrok Lilki zmiękł na moment, jakby sięgnęła pamięcią do tamtego wieczoru sprzed niemal roku. Faktycznie było przyjemnie. To wtedy zaczęło się kluć między nimi coś, co uznała za cenne i bliskie mimo niefortunnych początków znajomości. Choć nazywała go w myślach neandertalczykiem lub jaskiniowcem, nie wydawał jej się prymitywny czy nieokrzesany. Autentycznie interesował się jej życiem oraz problemami, lubił Nelę i miał zdrowy, naturalny stosunek do jej przypadłości, dzięki czemu wspaniale spędzało im się czas we troje. Kontrastował z Czyrejką tak bardzo, że od ręki kupił je obie, a potem z miesiąca na miesiąc zachodził Liliannie za skórę, wspominając Joannę w najbardziej zaskakujących momentach i wykazując się totalnym brakiem zdecydowania. Jakby jego jedyny cel ograniczał się do sąsiedzkiego i przyjacielskiego status quo.

Lilka nie miała ochoty nigdy więcej się poniżać ani narzucać żadnemu facetowi, dlatego nie planowała inicjować zmian w ich relacji i mimo licznych okazji udawało jej się utrzymać spontaniczność na wodzy. Nie przeszkadzało jej to lubić zarośniętego dzikusa, więc gdy stali w sieni, jego dziwne zachowanie i jeszcze dziwniejszy wyraz twarzy poważnie ją zaniepokoiły. Nie na tyle jednak, by miała ochotę wychodzić z domu. Nie zdążyła jeszcze ochłonąć po rozmowie z Konradem, co odrobinę spowalniało jej reakcje i dystansowało ją do rzeczywistości.

– Jestem zmęczona. Mów tu, co masz powiedzieć, albo zostawmy temat na inną okazję – oznajmiła tak stanowczo, że musiał ustąpić.

– Nie jedź! – Od razu strzelił z grubej rury i wydawało mu się, że przekaz zabrzmiał klarownie i jasno.

Niestety się rozczarował.

– Słucham?

– Odłóż to na miesiąc lub dwa. Wybierz się w góry z Kingą, gdy do końca wyleczy nogę. Zostanę z Nelą, tak jak proponowałaś. Nawet chętnie.

– Dlaczego?

– To kiepski pomysł.

– Bo jest ślągwa? Daj spokój, nie leje non stop.

Wydawała się autentycznie zdumiona. Nie rozumiała? Naprawdę nie było to dla niej oczywiste? Tobiasz zwątpił w swoje zdolności krasomówcze i zdecydował się na pogłębienie szczerości.

– Nie mogę spokojnie patrzeć, jak planujesz tę podróż z nim.

Uniosła brwi, co pozwalało przypuszczać, że się zirytowała. Okulary, jak zwykle, zsunęły jej się na czubek nosa, więc poprawiła je mechanicznym ruchem i zamrugała, jakby obawiała się, że doświadcza omamów.

– O co ci chodzi?

– Skrzywdził cię. Nelę też.

– Ludzie się zmieniają.

– I tak po prostu trzeba im zaufać, gdy wyrażą cień skruchy?

– Tak po prostu. Popatrz na pana Władzia. Uważasz, że to błąd, że Apolonia okazała mu serce? A może pochwalasz to, co go tu dzisiaj spotkało? To były tylko ciastka, ale on naprawdę się postarał i jestem na siebie niemożebnie zła, że nie zdążyłam zareagować, zanim wyszedł. Uważasz, że Kinga ma rację? Ten stary kloszard to śmieć, który nie zasługuje na szacunek i kolejną szansę?

– Nie wiem. Nie. Znaczy, tak. Zasługuje. Lubię go. To nie to – bronił się, nie dając rady sklecić bardziej rozwiniętego zdania.

– Pozwól mi decydować o tym, czy dam szansę ojcu Neli.

„Ojcu Neli”, pomyślał. No tak, w tej kwestii tamten dupek zawsze będzie na wygranej pozycji. Podkrólewicz nie ma szans w szrankach, w których kod DNA gra pierwsze skrzypce.

– Daj, okej. Ja to rozumiem. Chcesz mu pozwolić się wykazać, pomóc sobie przy dziecku, ale nie musisz od razu wskakiwać mu do łóżka.

– To nie twoja sprawa – warknęła rozwścieczona i zamierzała wrócić do salonu, ale powstrzymał ją, chwytając za ramię.

– Przepraszam. Spróbujmy z innej strony. Po prostu zrób to dla mnie i zostań w Łodzi. Może to śmieszne, ale coś mi mówi, że to nie będzie dla ciebie dobre.

– Wernyhora się znalazł – syknęła, wyrywając mu rękę i oparła się plecami o ścianę. – Szkoliłeś się na prasłowiańskiego wróża? Zaiwaniłeś Nelce różdżkę? Często przytrafiają ci się takie wizje, w dodatku na trzeźwo? Nie piliśmy nawet wina.

– Raz – przyznał szczerze, nie zastanawiając się nad tym, co mówi. – Takie potwornie silne przeczucie tuż przed tym, jak Joanna…

– A, Joanna… – powtórzyła ironicznym głosem. – Wiesz co? Naprawdę mi przykro, że ją straciłeś. Współczuję ci. To strasznie smutne, że w tak młodym wieku załamało się twoje życie, ale najgorsze jest to, że do tej pory sobie z tym nie poradziłeś.

– Nieprawda, Lilka. Porozmawiamy o niej kiedy indziej. Proszę cię po raz ostatni, żebyś darowała sobie podróż z tym facetem.

– Daj mi jeden logiczny powód. Tylko konkretny. Nie odwalaj przy tym bełkotliwej telenoweli ani legendy o natchnionym guślarzu jasnowidzu.

Tobiasz uznał, że wyczerpał już pulę rozważnych argumentów i nie da rady wykrzesać z siebie nic więcej. Pozostały mu tylko emocje, z którymi rozum miał niewiele wspólnego, choć on sam przez ostatnie miesiące próbował siłą, jak idiota, zakładać im kaganiec z rozsądku. Zbliżył się, zamykając Lilkę w ciasnej przestrzeni między kwiecistą tapetą a swoim ciałem, dokładnie tak samo jak niemal tydzień wcześniej. Tym razem nie wahał się i nie zastanawiał. Jej policzki zniknęły nagle w jego dłoniach, szorstkich, lecz nadzwyczaj ciepłych. Zobaczyła ciemne czekoladowe oczy tuż przy swoich i wiedziała już, że będzie inaczej niż dotąd, gdy zdarzało mu się przewiercać ją spojrzeniem. Nie czekał na jej reakcję, zgodę czy zachętę. Po prostu zaczął ją całować i robił to z żarliwością, o jaką nigdy by go nie podejrzewała, bo to nie typ faceta, o którym z góry się wie, że jest wykuty z namiętności, któremu testosteron bucha z nozdrzy lub otacza go niewidoczną mgiełką. Za to gdy już sięgnie po najgłębsze pokłady zmysłowości, bez trudu potrafi zachwycić kobietę. Lilianna poczuła trzy jednoczesne i silne fale gorąca: w skroniach, na ustach i w podbrzuszu. Kolana jej lekko zadrżały, lecz szybko napięła mięśnie, by zapanować nad tą pensjonarską reakcją. Oparła dłonie o pierś Podkrólewicza i z całej siły go odepchnęła.

– Odbiło ci? – wrzasnęła, nie dbając o kontrolowanie decybeli. – Pieprzony pies ogrodnika. Nagle zwietrzyłeś konkurencję i postanowiłeś ją z marszu wygryźć? Wynoś się!

Szarpnęła za klamkę i wypchnęła go na ganek. Nie opierał się, lekko zbaraniały, więc tylko chwyciła z wieszaka jego kurtkę i z całej siły rzuciła ją za nim. Nie patrząc, czy złapał, zatrzasnęła z hukiem drzwi i starannie zasunęła rygiel. Przeczesała palcami włosy, przetarła rękawem szkła okularów, które, nie wiedzieć czemu, zaparowały, i odetchnęła głęboko, próbując się uspokoić oraz objąć umysłem sens sceny, w której właśnie wzięła udział. Z zaciśniętymi wargami odwróciła się na pięcie i wpadła prosto na Konrada.

– Co tu robisz? – prychnęła, czując, że złość zamiast opadać, dalej w niej narasta.

– Krzyczałaś. Zaniepokoiłem się. Wszystko w porządku, kochanie?

– Nie jestem twoim kochaniem. Zapamiętaj to sobie – wycedziła i, nie czekając na jego ripostę, pospiesznie schowała się w toalecie.

Już dawno nie zdarzyło jej się aż tak płakać. Siedziała na zamkniętej klapie sedesu i pozwalała, by strumień łez kapał na podłogę. Czuła się nieszczęśliwa, rozdarta i oszukana. Do tego potwornie samotna, bo nie miała ochoty zwierzać się z tego stanu nawet Kindze. Wreszcie zdołała opanować oddech i zastanowić się spokojnie, na czym najbardziej jej zależy i co jest dla niej absolutnym priorytetem. To oczywiste, uznała. Nela i nikt więcej. Dopiero kawał, kawał za nią Śliwa, a potem dziadek z babcią i ich tajemnice. Gdzieś na samym końcu tkwili ojciec, Kate i wszyscy faceci tego świata.

Umyła twarz, usuwając z niej resztki rozmazanego makijażu, a gdy wyszła z łazienki, rozejrzała się z niepokojem. Przy pustym stole siedział tylko Czyrejko.

– Płakałaś? – zagaił i podszedł do niej.

Machnęła ręką, bagatelizując to, co dało się wyczytać na pierwszy rzut oka, i spytała zachrypniętym głosem:

– Gdzie dziewczyny?

– Nie zeszły. Pewnie gadają z tym, jak mu tam… Z bieguna.

– Ze Spitsbergenu.

– No tak. Nela go chyba bardzo lubi.

– Bo to fajny człowiek. Ja też go lubię – przyznała i zdecydowała, że skoro w ramach towarzystwa został jej tylko Konrad, zachowa się wobec niego nieco przyjaźniej. – Przepraszam, że na ciebie krzyczałam.

Skorzystał natychmiast.

– To drobiazg. Nic nie szkodzi – odparł i miękkim gestem założył jej włosy za uszy. – To się dzieje za szybko. Wróciłem do twojego życia trochę zbyt gwałtownie i weterynarz nie umie się z tym pogodzić. Rozumiem go. Też bym się wściekał, gdybyś znowu wymykała mi się z rąk. – Pochylił się i lekko pocałował ją w usta. – Nie zamierzam cię poganiać. Teraz idź na górę, zajrzyj do przyjaciółki, sprawdź, co porabiają z naszą córką, a potem połóż się spać. Powinnaś odpocząć. Sam poszukam dla nas hotelu. Mamy czas. Przed nami całe życie. Zobaczysz, nauczymy się siebie na nowo.

Odwrócił się i zniknął za drzwiami dawnej sypialni Apolonii. Jakby to już na stałe był jego pokój, jakby uważał, że ma prawo nocować w tym domu i wyświadcza Lilce niezwykłą przysługę tym, że nie próbuje w wigilijny wieczór wkręcić się do jej łóżka.

Wspinała się po schodach z przekonaniem, że Tobiasz mógł w jednym mieć rację: to, na co się zdecydowała, może okazać się ryzykowne i bolesne. Otoczył ją chłodny lepki strach, gdy uświadomiła sobie, że od tego, co wydarzy się w górach, może zależeć jej dalsze życie i dzieciństwo Neli.

24.

Święta zawsze mijają tak absurdalnie szybko, że to niemożliwe, by trwały aż dwa dni, myślała Lilka w poniedziałkowe przedpołudnie, pakując pospiesznie niewielką walizkę. Za oknem nieco się ochłodziło, lecz aura wciąż nie przypominała prawdziwie zimowej. Śnieg pokrywał wyłącznie najwyższe szczyty Tatr i Karkonoszy, a reszta kraju pozostawała szara i błotnista, coraz bardziej mięknąc w uporczywym deszczu. Nie nastrajało to pozytywnie do perspektywy wędrówki, zwłaszcza z dala od wyznaczonych szlaków, więc pozostawało mieć nadzieję, że opady ustaną i obcowanie z przyrodą przyniesie choć odrobinę przyjemności.

Nela pożegnała się z mamą już wczesnym rankiem w przedsionku przedszkola. Bez specjalnego przejęcia i raczej na odwal się, bo ciągnęło ją do Jasminy. Gnała tak, że światełka jej nowych adidasów błyskały jak szalone nad ziemią, zlewając się w kolorowe smugi. Tego dnia grupa wybierała się do teatru, więc było się z czego cieszyć. Miło oderwać myśli od gwiazdkowych prezentów, ciast i gości, by skupić się na czymś tak wyjątkowym. Wiadomo, że najfajniejsze występy odbyły się w przedszkolu – udały się wyśmienicie, o czym świadczyły gromkie brawa z widowni poparte okrzykami zachwytu, a aktorzy teatru muszą się porządnie postarać, aby wytrzymać porównanie z jasełkami.

Lilka uznała, że najlepiej się sprawdzi mała walizka. To krótki wypad: dziś pojadą, jutro pomaszerują w góry i pojutrze wrócą, idealnie na dzień przed sylwestrem. Nie ma sensu pakować się jak za morze – wystarczą dwie pary wygodnych dżinsów, polar, bielizna, nieprzemakalna kurtka i porządne buty na solidnej podeszwie o dobrej przyczepności, bo na mokrych kamieniach może być nieco ślisko. Do tego piżama i podstawowe kosmetyki. Tyle. Z prowiantem na drogę nie zamierzała się wygłupiać, zakładając, że gdy zgłodnieją, to zatrzymają się na byle której stacji benzynowej, zjedzą po hot dogu, wypiją kawę i ruszą dalej. To dużo prostsze niż podróżowanie z dzieckiem, kiedy trzeba zabierać tony rzeczy na wszelki wypadek.

Miała wrażenie, że wszystko dzieje się chaotycznie, bez planu i przez to przegapiła mnóstwo istotnych kwestii mających wpływ na pomyślność całej wyprawy. Nie czuła się pewnie ani komfortowo. Po stokroć, po tysiąckroć wolałaby wsiąść do Bydlaka z przyjaciółką za kierownicą. Ale słowo się rzekło. Wiedziała, że się nie wycofa, nawet jeśli nie z uwagi na Konrada, to dlatego, żeby swoją postawą stanąć w kontrze do ojca i – oczywiście – by nie dać satysfakcji Tobiaszowi. Oszalał, wyraźnie mu odbiło. Od wigilijnego wieczoru jeszcze kilka razy próbował ją przekonać do zmiany zdania: dzwonił, pisał esemesy i przyłaził o dziwnych porach. W końcu przestała otwierać mu drzwi i chyba odpuścił. Nawet telefony ustały. Na szczęście, bo zaczynała się obawiać, że puszczą jej nerwy i stanie się równie nieprzyjemna jak Kinga dla pana Władzia. A może już taka była?

Śliwę dręczyły wyrzuty sumienia, choć jeszcze nie zdecydowała się na ich werbalizację. Lilianna doskonale ją znała i wystarczyła jej obserwacja, by wyciągnąć wnioski, że przyjaciółka lada dzień pęknie i coś z tym zrobi. Pozostawało pytanie, czy jej czyny zachowają znamiona rozsądku. Grodzka miała nadzieję, że nastąpi to dopiero po jej powrocie, dzięki czemu wspólnie z Adamem zdołają powstrzymać tę porywczą kobietę przed jakąś nierozważną głupotą. Wiedziała, że polarnik znów się pojawił na łączach, więc przynajmniej w zakresie niepokoju o niego chmury szaleństwa przestały się kłębić nad domem.

Klamka opadła i w wąskiej szparze pojawiła się radośnie wyszczerzona głowa Kingi.

– Eluwina – rzuciła, pchnęła drzwi, aż łupnęły o szafę, i wparowała do pokoju niemal tanecznym krokiem. – Patrz i podziwiaj.

Właśnie wróciła od ortopedy i po gipsie nie został nawet ślad. Wykonała trzy średnio zgrabne obroty, podskoczyła, jęknęła i przysiadła na łóżku.

– Może nie szarżuj? – poradziła jej Grodzka ze szczerą troską w głosie. – Co to znaczy „eluwina”?

– Młodzieżowe słówko roku. Z zeszłego sezonu, ale właśnie sobie o nim przypomniałam. Coś jak „cześć”, „elo” albo „serwus”, jeśli sięgnąć do słownika poprzednich pokoleń.

– Całkiem zgrabnie brzmi.

– Prawda?

– Zgrabniej niż ty tańczysz. Co z kopytem?

– Teoretycznie wszystko prima sort, jak mawia pan Władzio, tylko, kurde, mam je oszczędzać przez jakiś czas. Całej nocy bym nie przetańczyła. Adasia nie ma, więc to akurat żadna strata. Dostałam skierowanie na zabiegi w kriokomorze, chyba tylko po to, żeby jednoczyć się termicznie z ukochanym. Jestem zła jak organizacja ruchu w tej cudownej metropolii.

– Czemu?

– Łódź przoduje w rankingach najbardziej zakorkowanych miast Europy. Nie wiedziałaś?

– Jezu… O ciebie pytam, nie o miasto.

– A… Myślałam, że będzie już całkiem spoko i uda mi się namówić cię na wymianę minionka na moją skromną osobę w podróży.

– Kogo?

– Eksa. Należy do przeszłości, do tego, co minęło, więc minionek fonetycznie pasuje. Prowadzić Bydlaka dałabym radę, do przedszkola po Nelę też spokojnie doczłapię, ale na górski szlak nie mam co się pchać. A już się, cholera, spakowałam.

– Jesteś największym świrem, jakiego znam – podsumowała Lilianna i bez ostrzeżenia uściskała przyjaciółkę.

– No weź już, daj spokój. – Kinga się opędzała, udając niezadowolenie. – Jeśli koniecznie musisz, to gnaj ku tajemnicy dziadka, tylko proszę cię o jedno.

– No?

– Zastanów się dwa razy, zanim dasz się Kondziowi przelecieć.

Lilkę momentalnie trafił szlag. Przez głowę przemknęła jej sielska wizja, w której wywala Śliwę za drzwi dokładnie tak samo, jak zrobiła to z weterynarzem. Zdołała się jednak opanować i oświadczyła w miarę grzecznie, choć w zwolnionym tempie i z przesadną dbałością o artykulację:

– Teraz wyjdę, a ty już nic więcej nie powiesz. Ani jednego słowa w tym temacie. Dbaj o Nelę, nie ciągaj jej po świątecznych wyprzedażach, bo znowu dostaniesz migreny, kontroluj flugi i zastanów się, jak rozwiązać kwestię pana Władzia i Jureczka. Podpadłaś im i uwierz: nie chcesz podpaść także mnie!

Chwyciła walizkę i szybkim krokiem zeszła po schodach. Kinga, o dziwo, posłuchała, powstrzymując się od komentarzy. Trzaśnięcie drzwi sugerowało, że zamknęła się w swoim pokoju.

Niepokój Lilianny trwał nadal, gdy wsiadała do samochodu. Zerkała w okna Tobiasza, lecz nie dostrzegła w nich nic poza zaciągniętymi do połowy roletami. Pewnie siedział w gabinecie. Mógł sobie zafundować urlop, wziąć wolne i odpocząć, lecz była pewna, że tego nie zrobił. Nie wyszedł na ganek i nie odprowadzał wzrokiem toczącego się po jezdni srebrnego audi A6. Grodzką najbardziej wkurzył fakt, że poczuła się tym rozczarowana.

– Będzie ci przeszkadzało, jeśli włączę muzykę? – zagaił Czyrejko, gdy opuścili miasto.

– Dlaczego mnie pytasz? To twoje auto.

– Ale jesteś w nim gościem.

– Nigdy wcześniej na to nie zważałeś – bąknęła, zanim zdążyła ugryźć się w język.

– Daj spokój. Nie wracajmy do przeszłości. Mogę nic nie włączać.

– Nie, w porządku. Tylko myślałam, że chcesz słuchać o Neli. Tak się umawialiśmy, prawda?

– Mhm – mruknął, skupiając się na manewrach przy wyprzedzaniu autostradowych maruderów. – Masz rację. Mów.

– Bardzo dobrze sobie radzi w przedszkolu. Trochę rozrabia, pyskuje. Ma przyjaciółkę, to najważniejsze.

– Tę Mulatkę? – wszedł jej w słowo, nie odrywając oczu od asfaltu.

– Tak. Często bawią się razem u nas w domu. Nie masz pojęcia, jaki robią hałas. Nelka jest hiperaktywna i zaraża tym Jasminę.

– Co mówią lekarze?

– O czym? O ruchliwości? Chyba wynika z temperamentu, bo w razie potrzeby potrafi się skoncentrować. Nie diagnozowałam jej pod kątem ADHD. Odwiedziłyśmy kiedyś psychologa, jeszcze w Suwałkach, ale nic takiego nie sugerował.

– Nie o to mi chodzi.

– To o co?

– Czytałem o operacyjnym wydłużaniu kończyn. Brałaś to pod uwagę?

Lilka westchnęła i z konsternacją zmarszczyła czoło. Zdjęła okulary, wyszperała w torebce specjalną szmatkę, po czym długo i pieczołowicie szorowała szkła. Wreszcie się odezwała:

– Nie brałam. To trudny i kontrowersyjny proces. Inwazyjny, więc wiąże się z cierpieniem i bólem. Jeśli kiedyś uznam, że ona tego chce i potrzebuje, oczywiście rozważę tę opcję.

– Ona ma pięć lat. To ty decydujesz, czego potrzebuje.

– Dla wielu niskorosłych ta możliwość ma kolosalne znaczenie, inni uważają ją za zbędną lub wręcz szkodliwą. Na dziś mi się to nie widzi. Nela dobrze czuje się w swoim ciele, jest sprawna i zadowolona z siebie. Po co w to ingerować na siłę?

– Żeby nie odstawała aż tak od normy?

– A czym jest ta twoja norma? – zaperzyła się i momentalnie podniosła głos. – Przeciętnością czy ideałem? Ideały też nie mieszczą się w normie. Zresztą masz już dwoje pięknych i doskonałych dzieci. Nela jest tylko piękna. Dla mnie nawet najpiękniejsza, z zewnątrz i w środku. Mnie to wystarcza i jej także będzie musiało.

Na dłuższą chwilę zapadła cisza. Jechali grubo powyżej dopuszczalnej na S8 prędkości, a mruczenie silnika dzielnie konkurowało z szumem wiatru.

– Imponuje mi twoja postawa – odezwał się wreszcie Konrad. – Nawet cię rozumiem. To dla małej dobre, choć nie ochroni jej przed okrucieństwem świata. A hormon wzrostu? Poruszałaś ten temat z lekarzem?

– Tak. To jeszcze pieśń przyszłości, ale z pewnością z niej skorzystamy. Endokrynolog mówi, że najlepiej ze dwa lata poczekać. W ostatnim roku Nela urosła trzy centymetry. To niewiele na tle zwykłych siatek centylowych, ale ja bardzo się cieszę każdym milimetrem. Ona też. Lepiej czerpać radość z każdego kroku maratonu, niż rozpaczać, że się nie dobiegnie w pierwszej trójce – tłumaczyła z zapałem, bo nagle zapragnęła z całych sił, by zrozumiał jej racje.

– To, co mówisz, wydaje mi się fascynujące z punktu widzenia psychologii. Ciekaw jestem tylko, czy faktycznie w to wierzysz, czy sama siebie musisz przekonywać do takich poglądów.

Postanowiła zamilknąć i nie marnować energii na dalsze gadanie. Nie wierzył jej, to pewne. Może to się zmieni, gdy pozna Nelę lepiej, a jeśli nie, to tylko jego strata.

Za Wrocławiem zatrzymali się na obiad i dopiero gdy znów ruszyli, a nad asfaltem zawisła grudniowa szarówka, Lilka przypomniała sobie, że nie zadała zasadniczego pytania.

– Gdzie nocujemy?

– W Dreźnie. Na dziewiętnastą dotrzemy.

– To strasznie daleko od miejsca, które dziadek zaznaczył na mapie.

– Wydaje ci się. Ledwo godzina drogi. Wynająłem naprawdę dobry hotel. Przespacerujemy się po mieście, zjemy kolację, a jeśli zechcesz, wieczorem możemy iść do spa albo na basen.

– Nie jadę na wakacje! – oburzyła się, bo nie brała pod uwagę możliwości korzystania z tego typu rozrywek.

– Wiem, że nie, co nie znaczy, że nie należy ci się odrobina przyjemności.

– Z samego rana chcę ruszyć w góry – zastrzegła.

– Ruszysz. Wszystko dokładnie przemyślałem. Jeśli wstaniemy o szóstej, wejdziemy na szlak, kiedy tylko zdąży się rozwidnić. A dzisiaj pozwól mi się poadorować i popodrywać. Mieszkamy w jednym pokoju, więc wypadałoby odrobinę zmniejszyć dystans.

– Jak to w jednym?!

– W dużej wygodnej dwójce z balkonem i widokiem na Łabę. To chyba nie problem? W końcu spaliśmy z sobą nie raz, mamy dziecko i doskonale wiem, jak wyglądasz bez ubrania. Nie musimy odstawiać takiej szopki jak w twoim domu i nie powinnaś się czuć ze mną niezręcznie.

Lilianna mocno zacisnęła szczęki i patrzyła w ciemniejące niebo, zastanawiając się, czy to faktycznie stanowi dla niej jakiś zgrzyt. Jest dorosła, potrafi decydować o sobie i nie da się do niczego zmusić. Ma w nosie sugestie i naciski. Konrad z pewnością chce się z nią przespać, Kinga i Tobiasz wyjątkowo zgodnie próbowali wybić jej to z głowy, tymczasem ona nie będzie się oglądać na żadne z nich. O tym, przed kim oraz kiedy zdejmie majtki, zamierza zdecydować sama.

25.

Wczesne popołudnie srebrzyło się w świetle księżyca, który kręcił się nad horyzontem jak bąk i jeszcze długo nie zamierzał ustępować miejsca słońcu. Odbijał się w plamach śniegu, poszarpanej krzywiźnie lodowca i niezamarzniętych wodach arktycznego fiordu. Był niepodzielnym władcą tych terenów, dopóki trwała jego zimowa kadencja.

Dziesięć głów pochyliło się z zainteresowaniem nad zaczerwienioną dłonią z mocno zasinionym kciukiem. Polarnicy zebrali się wokół jadalnianego stołu i debatowali nad tym kłopotem. Nawet Rasputin wydawał się przejęty. Wspiął się przednimi łapami na krzesło i wpychał nos między ludzi, a gdy wreszcie udało mu się dosięgnąć poszkodowanego palca, zaczął go z zapałem oblizywać.

– I co teraz? – spytała Gocha ze zbolałą miną.

Adam syknął i instynktownie uniósł rękę ku górze, poza zasięg szorstkiego języka.

– W zasadzie nic – odparł Lucky, wzruszając ramionami. – Pies zrobił, co mógł. Tragicznie to nie wygląda, więc nie dramatyzuj. Samo wróci do normy. Możesz ewentualnie zafundować sobie bandaż, żeby nie urażać. Pewnie boli, ale to tylko silne stłuczenie.

– Skąd ta pewność? – Wodniak wcale nie czuł się przekonany.

– Z lekcji historii.

– Co?

– O rany, obejrzałem i wiem. Pracowałem kiedyś jako ratownik medyczny – tłumaczył zniecierpliwiony kierownik wyprawy i nagle rzucił w stronę Gochy: – Oboje powinniście dostać bęcki.

– Mokrą szmatą na gołe tyłki – wtrącił Miki.

– Komisyjnie, żeby wszyscy widzieli – dodał Antek.

– Tyle razy mówiłem, żeby działać z głową – ciągnął dalej geodeta. – A ten nie dość, że pracował bez rękawiczek…

– Rękawiczki są tak pomocne przy precyzyjnej robocie jak przy dłubaniu w nosie – wszedł mu w słowo Wodniak.

– To jeszcze na twoich oczach walił…

– Bezwstydnik – syknął hydrochemik Jeremi.

– …młotkiem w palec – dokończył Lucky, ignorując chichoty.

– Przecież to był wypadek – próbowała się bronić meteorolożka.

– Nieostrożność, a nie wypadek. Jest ciemno, a nawet mu porządnie nie świeciłaś. Gdyby złamał kość, dopiero mielibyśmy kłopot. Zresztą, co ja wam tłumaczę… Używajcie, kuźwa, wyobraźni, skoro rozumu nie staje.

– Komu nie staje? – wtrącił Miki i reszta towarzystwa zarechotała.

Kierownik wyprawy zmarszczył czoło i pomknął spojrzeniem ku górze, jakby zamierzał wznieść modły do księżyca o przywrócenie powagi w szeregach.

– Dorośli ludzie… – mruknął pod nosem. – Masz nauczkę, Lewarek.

– Wszystko przez te felerne drzwi do hali – tłumaczył Wodniak, oglądając swój kciuk z wyrazem lekkiego obrzydzenia. – Już jesienią szwankowały, a dzisiaj nie mogłem zamknąć. Poszarpałem się z nimi na chama, ale nie szło, więc oczyściłem je ze śniegu, bo miejscami przymarzł na amen, potem wyregulowałem zawiasy, trochę podgiąłem, poklepałem… Gocha pomogła, bo brakowało mi rąk. Nie wzięliśmy czołówki, więc nie miała jak świecić. Przytrzymała mi, dopchnęła i mogłem spokojnie popukać…

Potato wymownie zagwizdał. Kolejna fala rżenia wypełniła pomieszczenie.

– Debile – skomentowała dziewczyna i przewróciła oczami.

– Ważne, że naprawiliśmy i niedźwiedź nie wlezie nam w szkodę – podsumował kontuzjowany mechanik.

– Tylko co na to pukanie powie twoja narzeczona? – nie dawał za wygraną Trevor.

Adam zgromił go tylko wzrokiem, cedując na meteorolożkę przyjemność urządzenia awantury. Zwiał do swojego pokoju, włączył laptopa i przegrzebywał internet w poszukiwaniu informacji o domowych sposobach leczenia stłuczonych palców. Tak go zastała Kinga, gdy pozbywszy się Lilki z domu, postanowiła udać się na wirtualną randkę.

Obejrzała kciuk w kamerce, wysłuchała opowieści o przygodzie i podsumowała bez śladu współczucia:

– Jeśli się pukasz z obcymi babami, to wcale mi cię nie żal. Co ty pies pasterski jesteś, a ona owca? Musicie łazić na halę?

– Nie pukałem się z nią, tylko młotkiem i na hali w sensie gospodarczym, a nie krajobrazowym. Chociaż ty byś mi odpuściła.

– Nie chcę cię martwić, mój drogi, ale to nadal niezbyt dobrze brzmi. Mimo to dzisiaj ci daruję, bo serce mam litościwe. Przypominam, że gdy znikałeś z sieci, zamówiłam u ciebie dwie prelekcje. Przygotowałeś się?

– No wiesz, myślałem, że skoro jesteś w domu sama, to możemy… – próbował negocjować, sięgając po najgłębszy i najbardziej zmysłowy ton, na jaki było go stać w obliczu fizycznego cierpienia.

– Nie ma mowy! – żachnęła się Śliwa, poprawiając na sobie polar. Kaptur nasunęła na głowę i wepchnęła pod niego gęste pasma włosów. Jedynie twarz zwieńczona czarną grzywką nadal cieszyła oczy Wodniaka. – Żadnych takich. Dopiero mi ściągnęli gips i niczego więcej zdejmować nie zamierzam. Szczególnie przed kamerą. Wykład poproszę. Jak jest z tym syfieniem w parku narodowym? Przyznaj się! Bardzo zanieczyszczacie okolicę?

– Absolutnie nie! Jesteśmy wzorowo porządni.

– Ta, jasne. A potem słyszę w telewizji, że Arktyka zaśmiecona.

– Przecież nie przez nas! – oburzył się Adam i próbował załamać teatralnie ręce, ale ból obitego kciuka sprawił, że tylko jęknął żałośnie. Położył więc rękę na podołku i postanowił w ogóle nią nie ruszać. – Mamy oczyszczalnię ścieków i ekologiczną spalarkę śmieci.

– Czyli dymicie?

– Nie. Wytwarza tak wysoką temperaturę, że jako skutek uboczny powstaje niemal sam dwutlenek węgla. O to nie możesz już mieć pretensji. Równie dobrze mogłabyś nas oskarżać, że oddychamy.

– Nie wszystko da się spalić. – Kinga szukała dziury w całym.

– Nie wszystko. Plastik, metal, szkło maksymalnie kompresujemy i wywożą je te same statki, które dostarczają stacji zaopatrzenie i wymieniają ekipę. Proste. W efekcie robię to samo co ty. Segreguję odpady, więc proszę się mnie nie czepiać. Sprzątamy też śmieci znad brzegu.

Tym razem Śliwa nie zdołała opanować zaskoczenia.

– Jak to znad brzegu? Puszki po piwie walają się nad Hornsundem jak na plaży w Mielnie w środku sezonu parawanowego?

Lewarek się zaśmiał i w oknie komunikatora przesłał narzeczonej kilka zdjęć dokumentujących ponure zjawisko.

– Widzisz? – spytał po chwili. – Głównie plastik, butelki, ale zdarza się także inny syf, jak choćby żarówki. Przypływa to dziadostwo poganiane prądami z różnych zakątków świata. Wiatr wtłacza śmieci w wody fiordu i lądują nam pod nosem. Raz na jakiś czas fundujemy sobie rundkę z workami i zbieramy.

– Kurde, serio? Ty robiłeś te zdjęcia? Myślałam, że to tylko takie gadanie…

– Kinia, jakie gadanie? Jeśli jakiś czubek wyrzuci PET po coca-coli do morza, nieważne, czy ze statku, czy z jakiegoś molo w pięknym ciepłym kurorcie, to ten plastik nie zdematerializuje się w cudowny sposób. Gdzieś musi wypłynąć. Jakaś część takich śmieci trafia właśnie tu. Przykry, lecz niezaprzeczalny fakt.

– Nie podoba mi się to – oświadczyła Śliwa ze skrzywioną miną. – W ogóle zniechęciłeś mnie do ludzi jako takich. Co za upośledzony gatunek. A niby się mówi, że zwierzęta to brudasy. Taki niedźwiedź na pewno nie rzuca wam papierków po cukierkach czy pustych flaszek, nawet jeśli przyjdzie na spacer pod wasz dom.

– Nie rzuca. Co najwyżej postawi klocka, ale to naturalny, organiczny element rzeczywistości, który nie potrzebuje kilkuset lat, żeby się rozłożyć.

– Czyli wniosek jest taki, że nawet gówno lepsze od gazowanych napojów – spuentowała i puściła do narzeczonego oko.

– Mhm. Niby oczywiste, a jakoś nie do każdego dociera.

W pomieszczeniu rozległo się pukanie i do środka wtarabaniła się Gocha. Ciasna przestrzeń pokoju sprawiła, że meteorolożka natychmiast znalazła się w zasięgu kamery.

– Cześć, Kinga – przywitała się i pomachała ręką z uśmiechem. – Przyszłam opatrzeć ci chłopa, bo się zdrowo puknął.

– Tia, widziałam, paskudnie to wygląda.

– Będzie żył – zapewniła dziewczyna i rozłożyła na biurku akcesoria medyczne. Popsikała palec medykamentem w spreju i obłożyła gazą, marszcząc gniewnie czoło za każdym razem, gdy pacjent posykiwał z bólu. – Nie pieść się tak ze sobą – mruknęła, owijając mu dłoń bandażem. – Tę przyjemność zachowaj dla narzeczonej, kiedy wrócimy na kontynent. – Ucięła nożyczkami nadmiar opatrunku, zawiązała, zebrała pielęgniarskie klamoty i wyszła bez słowa, puszczając oko do Śliwy.

Lewarek sceptycznie obejrzał dłoń.

– Fajna ta Gocha – skomentowała Śliwa.

– Fajna – potwierdził.

– Na serio nie muszę być zazdrosna?

– Na serio – powtórzył z westchnieniem, czując, że czeka go codzienna porcja zapewnień i tłumaczeń. – Zawsze ty, tylko ty i w ogóle nie istnieją dla mnie inne kobiety.

W odpowiedzi zobaczył uśmiech i uniesione w górę kciuki narzeczonej. Próbował zareagować tym samym, ale przez kontuzję wyszło koślawo. Kinga niespodziewanie spoważniała.

– Ty, a dlaczego ona przylazła do ciebie w szlafroku?

– Poszła pod prysznic, gdy wróciliśmy z tej hali, i widocznie już jej się nie chciało ubierać.

– Ale cycki miała pod tym szlafrokiem.

– No miała. Chciałabyś, żeby je odkładała na półkę do szafy za każdym razem, gdy się ze mną widzi?

Śliwa nie podchwyciła żartu, opętana kolejną falą nieuzasadnionej, zdaniem Adama, podejrzliwości.

– Ja do klientów taka goła nie latam!

– Ona tu jest w domu, nie tylko w robocie. Mieszkamy jak w akademiku, w dodatku na całe miesiące zostaliśmy sami. Razem pracujemy, jemy, odpoczywamy. Wspieramy się i w dużym stopniu czujemy od siebie zależni. Nie dziwota, że to zbliża ludzi. Musimy sobie wystarczać jako współlokatorzy, współpracownicy, ale i rodzina, co nie oznacza, że się gzimy po kątach w każdej wolnej chwili – wypsnęło mu się z irytacją, bo rwący kciuk osłabił jego samokontrolę i puściły mu nerwy.

– Wiesz co, Adam… – oznajmiła nadzwyczaj dobitnym tonem. – Spędziłeś z nimi całe święta, a ja musiałam się zadowolić krótką wizytą twoich rodziców. Jeśli polarnicy są teraz twoją rodziną, to się po prostu wal!

Wyłączyła kamerę i komunikator, po czym zamknęła klapę laptopa. Tym razem nie chciało jej się płakać. Chwyciła kubek po kawie i z całej siły cisnęła nim o ścianę. W zderzeniu z czarnymi kropkami na tapecie rozpadł się w drobny mak, pokrywając fajansową stłuczką podłogę i część łóżka.

– Pierdolony łowca zórz – warknęła głośno, zadowolona, że ani Lilka, ani Nela nie mogą jej usłyszeć.

26.

Młoda ruchliwa bokserka kręciła się po gabinecie, odbijając się od mebli i próbując zaciekle pozbyć się ustrojstwa, które ten bezczelny gbur ośmielił się założyć jej na głowę. I po co? Czyżby miał ją za niemądrą? Oko piecze jak piorun, wiadomo, że musi się zagoić. Wcale by go nie drapała, bez przesady. No, może parę razy, żeby wydłubać te szczypiące krople, które człowiek wylał na nią bez litości. Śmierdzą nieziemsko. On też śmierdzi: zastrzykami, lekarstwami, gumą i w ogóle weterynarzem, parszywa jego mać. Igłę jej wbił pod skórę i wstrzyknął jakieś świństwo! Rzeźnik jeden i brutal. Najgorsze, że nie da się polizać tego oka. Raz-dwa by pomogło, lepiej niż te krople. Język, skubany, za krótki, ledwo trąca dolną powiekę. Zero szans na samoleczenie. Klops i porażka. Wszystko przez tego koszmarnego kocura, niech go piekło pochłonie.

Tobiasz przyglądał się suce przez chwilę, po czym ściągnął z dłoni jednorazowe rękawiczki i wyrzucił je do kosza.

– Powodu do paniki nie widzę, tylko zakraplajcie jej oko i niech nosi kołnierz przez kilka dni, bo sobie rozorze te ranki.

– Wygląda jak lampa z abażurem. – Wojtek Rawicki się zaśmiał. – Musi cię nadzwyczajnie uwielbiać, bo za każdym razem, gdy przyjeżdża do Łodzi, ląduje w twoim gabinecie.

– Tia, widzę to uwielbienie. Łypie spode łba, jak gdybym jej odebrał udziec jagnięcy, w który właśnie planowała wbić kły. Ale ładne psisko i w sumie grzeczna. O co się poszarpała z tym kotem?

– O plasterek żółtego sera, który spadł mojemu siostrzeńcowi z kanapki.

– Kot taki łasy na żółty ser?

– Ten kot jest łasy na wszystko. Wcina nawet listki sałaty i suchy makaron. No nic, czas na nas. Dzięki. Umówimy się na mały jogging, ale dopiero gdy pozbędę się gości. Po Trzech Królach – zaproponował Wojtek i sięgnął kurtkę z wieszaka. – Te, lampa, idziemy – zawołał, a kiedy nieszczęsna posiadaczka abażuru raczyła go zignorować, dodał: – Kufa, raz-raz, opuszczamy ten lokal.

Suka, załapawszy, że polecenie odnosi się do niej, dziarsko pomknęła do drzwi, lecz nim w nie trafiła, kilka razy odbiła się od framugi. Skomlała, stękała i pojękiwała, utyskując na okrutne pomysły ludzi i swój pieski los. Tobiasz odprowadził ją i Rawickiego do bramy, bo akurat poczekalnia była pusta. Gdy zerkał za oddalającym się samochodem, zauważył dwie wędrujące chodnikiem postacie. Uśmiechnął się szeroko i raźno pomaszerował w ich kierunku.

– Cześć i czołem! – zawołał.

Głośny pisk radości rozszedł się po okolicy i po chwili krótkie rączki objęły go za kolana.

– Wujek! – krzyknęła pięciolatka. – Patrz, ciocia jest już prawie naprawiona.

– Zaiste. Śmiem stwierdzić, że teraz wygląda dużo lepiej niż w gipsie – przyznał z uśmiechem, lustrując zgrabne łydki w eleganckich, choć niskich botkach na niewielkim koturnie.

– Wiadomo. Bardziej jak lachon – powiedziała z uśmiechem Kinga, po czym zagaiła tak grzecznie, że aż poczuł się zaintrygowany: – Czy mogę mieć do ciebie prośbę? A w zasadzie dwie…

– No – zachęcił ją do kontynuowania.

– Mógłbyś zanieść wiolonczelę Jureczkowi? Lilka na pewno nie będzie miała nic przeciwko.

Dręczyło ją i gniotło, że od dziesięciu dni nastolatek nie pojawił się przy Małachowskiego i muzyka, włącznie z psychodeliczną etiudą Dotzauera, nie rozlegała się w domu. Brakowało jej tego. Lubiła słuchać, gdy chłopiec grał, i głęboko wierzyła w jego talent. Apolonia zapisała mu instrument w testamencie z zastrzeżeniem, że ma ćwiczyć w jej salonie. Obawiała się, że matka niefrasobliwie sprzeda tę cenną rzecz lub któryś z jej klientów okradnie dzieciaka. Skoro jednak chłopiec przestał przychodzić, Śliwa poczuła się zobowiązana, by jakoś temu zaradzić. Czuła się winna i wiedziała, że się nie uspokoi, dopóki nie ugasi dwóch pożarów, które roznieciła, nie do końca przewidując konsekwencje.

– Dobra, zaniosę – zgodził się Podkrólewicz bez szemrania.

– To jeszcze jedna sprawa.

– Mmm? – pogonił ją pytającym pomrukiem.

– Daj mi adres schroniska, w którym mieszka pan Władzio. Powinnam go chyba przeprosić.

Tym razem wyraźnie się zdziwił, bo zerknął spod uniesionych brwi.

– No co? Nie wierzysz mi?

– Ależ wierzę. Nie dam ci adresu. Przekażę mu, żeby wpadł, i tu poprowadzisz pertraktacje pokojowe. Tak będzie dla ciebie bezpieczniej, okej?

Nie zdążyła wyrazić swojego zdania, choć w zasadzie odpowiadało jej takie rozwiązanie, bo nim otworzyła usta, do rozmowy wtrąciła się pięciolatka:

– Mama pojechała z niewujkiem Konradem do górów.

– Byle tylko nie nabawiła się tam dołów – uzupełniła ciotka, wchodząc przez otwartą furtkę. – I byle nie wyszło jej to bokiem.

– Martwisz się?

– Ein bisschen, jak mawiają Germańce, których najechała z tym zbukiem. Ty nie?

– Daj spokój. Szkoda gadać. – Machnął ręką, biorąc dziewczynkę za dłoń i wchodząc z nią na podwórko. – Nela, lepiej opowiedz, co w przedszkolu. Bawiłaś się z Jasminą?

– Jasne i jeszcze się pobawię. Za malutką godzinę do mnie przyjdzie, bo jest przerwa świąteczna i nie mam dzisiaj basenu, ale wujek… Poszliśmy do teatru!

Ułożył usta w zaciekawione i pełne zachwytu „O”, żeby zrobić małej przyjemność. Zdecydowanie wolał dysputy o inscenizacjach dla dzieci niż o Czyrejce i potencjalnych efektach jego górskiego podrywu. W tamtej sprawie zrobił wszystko, co mógł, w granicach prawa i z zachowaniem jakiej takiej godności, a przynajmniej jej resztek.

– O czym było przedstawienie? Niech zgadnę. Nie mów – dodał z udawanym entuzjazmem. – O reniferach Świętego Mikołaja?

– Właśnie, że nie – oświadczyła z triumfem, klepiąc się rękami po udach, i rzuciła w stronę Śliwy: – Otwieraj szybcikiem, bo muszę do klopka.

Kinga pospiesznie grzebała w torebce w poszukiwaniu kluczy.

– To o czym? – dopytywał Podkrólewicz.

– O Tuwimie.

Pokiwał głową z uznaniem. Takie przedstawienie sam by chętnie obejrzał. Drzwi stanęły otworem i dziewczynka, przestępując z nogi na nogę, chciała już smyrgnąć do wnętrza, lecz dogoniło ją pytanie.

– To pewnie już wiesz, kto to Tuwim?

– Jasne – odparła z roztargnieniem. – To ten… No… Pociąg taki – wyjaśniła i biegiem dopadła do łazienki.

– Co? – spytał osłupiały wujek, lecz odpowiedzieć mogła tylko ciotka dziewczynki. Wzruszyła ramionami, więc wtarabanił się do sieni i zaintrygowany warował pod toaletą.

– Zrobić ci kawę? – zawołała Śliwa z kuchni.

– Nie. Muszę wracać do gabinetu. Zostawiłem wszystko otwarte, pewnie zaraz ktoś się pojawi – wyjaśniał, a gdy po chwili dziewczynka z uśmiechem zjawiła się tuż przy nim, pomógł jej ściągnąć kurtkę i zapytał: – Jaki pociąg?

– Taki co taktota – tłumaczyła bez oporów, usiadłszy na podłodze, żeby rozpiąć rzepy przy bucikach.

Eastwood już zwietrzył powrót swojej pani, więc przycupnął nieopodal, licząc, że raczy go dostrzec i poświęcić mu uwagę. Najlepiej, gdyby ofiarowała mu solidną porcję pieszczot i coś pysznego do pyszczka. Nie zbliżał się jednak zanadto, bo postać weterynarza zniechęcała go do rzucania się w oczy. Wolał spokojnie poczekać na swoją kolej.

– Co robi? – Podkrólewicz czuł się coraz bardziej zaintrygowany.

– Taktota. O tak: „Tak to to, tak to to”.

– Aaa… Chodzi ci o Lokomotywę?

– Mhm. Zajefajną.

– Nie mów „zajefajna”, bo mama będzie się gniewać – krzyknęła Kinga z kuchni, popisując się czujnym uchem i wzorową postawą wychowawczą.

– Przecież wyjechała.

– Nie szkodzi. Mów: świetna, fantastyczna, obłędna, rewelacyjna.

Pięciolatka nie miała ochoty wdawać się w przekomarzanki z ciotką. Wolała powrócić do rozmowy o teatrze.

– I ten Tuwim miał czterdzieści wagonów na grubasy i kiełbasy.

– Nela, Tuwim to autor. Napisał wiersz Lokomotywa. – Tobiasz podjął naiwną próbę uporządkowania wiedzy literackiej w pięcioletniej głowie.

– Nieprawda! On się nazywał Julian! Jak król Julian z Makadaskaru.

– Z Madagaskaru. Poeta to Julian Tuwim, a tytuł: Lokomotywa.

– Poeta to Julian. A tytuł Tuwim lokomotywa – wykłócała się coraz głośniej. – Pan koneser zapowiedział: „Julian. Tuwim lokomotywa”.

– Kto? Jak to koneser? – Tym razem wujek poczuł się dokumentnie ogłupiały.

– No, taki co zapowiada w teatrze. Pani Bożenka tłumaczyła, że to koneser. Albo kanister, nie pamiętam.

– Konferansjer! – rzuciła Śliwa, przekrzykując warkot ekspresu do kawy.

– No może i konfajanser. Wszystko jedno. Ale przedstawienie było zajefajne, a teraz jestem okropnie głodna – zakończyła temat mała i pobiegła do kuchni. – Masz zupę pomidorową? Jak nie masz, to szybko zrób.

– Mam – oznajmiła z dumą Kinga i zwróciła się do Tobiasza: – Ty się nie załapiesz. Przez podwórko idzie labadziara z labradorem. To chyba ta, o którą Lilka była zazdrosna.

– Była zazdrosna? – powtórzył jak echo i rzucił okiem przez okno.

– Czy ja mówię niewyraźnie? Była. Zazdrosne kobiety są beznadziejne. Potrafią się zachowywać jak idiotki, a wydaje im się, że w ogóle tego nie widać.

– Ale ty nie? – Podkrólewicz pozwolił sobie na odrobinę ironii, zanim podążył do wyjścia.

– No skąd. Ja jestem ponad to – rzuciła, żeby chociaż przed nim zachować pozory. – Nigdy nie bywam zazdrosna o Adasia – dodała, lecz nie wiedziała, czy ją usłyszał, bo jej słowa zagłuszył huk zamykających się drzwi.

Labadziara święciła triumfy. Śliwa mogła tylko na to patrzeć i powtarzać sobie raz za razem, że jej przyjaciółka jest totalną idiotką, bo wyjechała z minionkiem.

27.

Poniedziałkowy wieczór przyniósł ponurą, depresyjną aurę. Wilgoć zdawała się przewiercać człowieka ze wszystkich stron. Ubranie nie stanowiło dla niej szczególnej przeszkody, jakby posiadła moc przenikania przez wszelką materię. Miało to w sobie coś z magii, choć raczej ponurej niż zachwycającej. Z nieba leciał drobniutki śnieżny pył, który w kręgach ulicznych latarni wyglądał jak chmara robaczków świętojańskich podczas parnego lata. W zderzeniu z ziemią natychmiast się roztapiał, nie dając szans na ucieszenie oczu choćby odrobiną zimowego klimatu.

Na szczęście wiolonczela miała porządny pokrowiec, więc istniała szansa, że nie zaszkodzi jej grudniowy spacer. Jureczek wprawdzie twierdził, że zimno grozi rozstrojeniem, jednak potrafił sobie z tym poradzić, więc nie było sensu wyolbrzymiać problemu. Liczyło się tylko to, że nieodłączny element wyposażenia salonu zniknął z kąta wraz z pulpitem na nuty i przez to całe pomieszczenie wydawało się niedorzecznie puste oraz smutne.

Kinga czekała na powrót Tobiasza jak na szpilkach, z tlącą się gdzieś pod skórą nadzieją, że przyniesie wiolonczelę z powrotem, przyprowadzi nastolatka i sprawi, że wszystko zostanie po staremu. Jednocześnie próbowała zapanować nad dwiema pięciolatkami, które wrzeszczały jak szalone i raz po raz zanosiły się śmiechem. Radości dostarczało im pudło po środkach opatrunkowych, które Nela przywłaszczyła sobie, gdy zaniosły z ciocią wiolonczelę do weterynarza. Akurat zdążył rozpakować i rozlokować w szafkach zaopatrzenie gabinetu, a ciocia Kinia gadała coś o mamie i niewujku. Dziewczynka okropnie się nudziła i rozglądała po wnętrzu, szukając jakiejkolwiek rozrywki, a ogromny, sięgający jej do nosa karton stał pusty, więc nie mógł się zmarnować… Najgenialniejsze pomysły zawsze wpadają do głowy nieproszone. Nie da się ich zanęcić ani przywołać na siłę.

Gdy przyszła Jasmina, Nela zaciągnęła ją do swojego pokoju i głośnym teatralnym szeptem przedstawiła swój plan. Następnie zbiegły na dół, wciągnęły zdobyczne opakowanie po schodach na piętro i korzystając z nożyczek, taśmy klejącej, siły rąk, nóg oraz ogromnej determinacji, zdołały pozbawić je trzeciego wymiaru, przekształcając w wygodny, płaski i dość sztywny prostokąt, złożony z kilku warstw grubej tektury. Ozdobiły go rysunkami oraz naklejkami kucyków, odczyniły nad nim kilka zaklęć za pomocą różdżki i nadały szumne miano „Nelasminopter”. Eastwood przyglądał się akcji z krytyczną miną, lecz nie odważył się jej skomentować. Podreptał za dziewczynkami na półpiętro, gdzie szybko dokonały niemal sprawiedliwego wyboru, która z nich rusza na pierwszy ogień. Mała Grodzka oczywiście wygrała, zgodnie ze stworzonym przez siebie scenariuszem. Było to słuszne, bo przecież to jej dom oraz jej projekt i innej opcji nie przewidywała. To, że odrobinę podkręciła wyliczankę, żeby w odpowiednim miejscu wypadł jej koniec, nie miało znaczenia, bo Jasmina nie podniosła rabanu, tylko ze stoickim spokojem pogodziła się z wyrokiem losu. Ułożyły swoje dzieło na krawędzi pierwszego stopnia, Nela usiadła na nim ze zgiętymi nogami, wciągnęła żbika na kolana, choć lekko się opierał, i dała znak przyjaciółce, by ta ją z energią popchnęła.

Kinga wpadła do salonu, o mało nie wyrywając drzwi do werandy z zawiasów, gdy po domu rozeszły się fale dźwiękowe o mocy startującego odrzutowca złożone z dziecięcego pisku i pełnego trwogi miauczenia. Wypuściła z rąk otwarte opakowanie suchej karmy, nie zauważając, że się przewróciło, i pognała podopiecznym na ratunek. Gdy dotarła do schodów, oburzony przygodą Eastwood zdążył już schować się na komodzie w sieni, za wiszącymi nad nią kurtkami, a roześmiana Nela wciągała po stopniach Nelasminopter, by przekazać go przyjaciółce.

– Co wy wyprawiacie? – wymamrotała Śliwa słabym głosem.

Fakt, że dziewczynki są całe, zdrowe i rozradowane, wywołał gwałtowną ulgę i nieco pozbawił ją tchu. Poczuła lekkie zawroty głowy i niepokojące, kłujące ćmienie nad lewą skronią. O nie, kurde, pomyślała. Tylko nie to! W tym roku nie zniosę już ani jednej migreny, zwłaszcza gdy zostałam sama z małą upiorzycą.

– Sanki – poinformowało dziecko z niewinnym uśmiechem. – Nie da się zjeżdżać na górce w parku, to chociaż tutaj. Możesz też spróbować, jeśli się nie boisz, ale teraz kolej Jasminy.

Po chwili mała popchnęła siedzącą na kartonach przyjaciółkę i pokój znów wypełnił krzyk ni to radości, ni to strachu, pozbawiony jedynie żbiczego pierwiastka. Ciemnoskóra dziewczynka wyhamowała u stóp Kingi i natychmiast poderwała się do pionu.

– Ale bajerancko – podsumowała i zatrzepotała rzęsami, rzucając niewinne pytanie: – Jedzie pani?

– Nie, chyba sobie daruję. – Usłyszała w odpowiedzi dziewczynka, więc wzruszyła ramionami i dołączyła do Neli przebierającej z niecierpliwości nogami.

– Ciocia cykor, ciocia cykor! – rozwrzeszczała się pięciolatka. – Tchórzysz jak Eastwood – dodała, po czym zamilkła, szykując się do kolejnego spektakularnego zjazdu.

Schody były dość szerokie, karton zsuwał się po nich w miarę płynnie, więc Śliwa uznała, że nie ma zbytniego zagrożenia dla zdrowia saneczkarek. Poprosiła jednak, dla spokoju własnego sumienia:

– Bądźcie ostrożne i nie kombinujcie już żadnych ulepszeń.

W odpowiedzi usłyszała jedynie prychnięcie, po którym jej błonę bębenkową zaatakowała kolejna porcja wrzasku towarzysząca zjazdowi.

Pospiesznie udała się do kuchni, gdzie wygrzebała z apteczki tramadol. Zawahała się i uznała, że na aż tak radykalną walkę jest jeszcze za wcześnie. Zachowawczo połknęła tabletkę cinie, popijając ją szklanką wody z kranu. Nie zamierzała dopuścić do sytuacji, kiedy ból migrenowy wymknie się spod kontroli.

Przypomniała sobie, że zostawiła uchyloną werandę. Próbując ignorować nieustanne krzyki, powędrowała z powrotem do kotów. Porzucone w akcie trwogi osiem kilo suchej karmy zostało precyzyjnie i skrupulatnie rozprowadzone po caluśkiej podłodze w miarę równą warstwą. Napasione futrzaki wepchnęły w siebie wszystko, co dały radę zmieścić, resztę tylko rozpakowały, by cieszyć oczy wizją dobrobytu. Sześć z nich odpoczywało w półśnie na poduszkach i pufach, które specjalnie dla nich przygotowała lata temu Apolonia Jezierska. Siódmy przeciskał się przez małe wahadłowe okienko w drzwiach prowadzących do ogrodu, machając przy tym długą rudą kitą. Widocznie uważał, że najlepiej trawi się podczas spaceru.

– Jeżeli myślicie, że po tej nielegalnej wyżerce zmusicie mnie do szybszego czyszczenia kuwet, to się grubo mylicie. Chcecie defekować, to jazda na dwór, po śladach wiewiórzastego – oznajmiła kotom.

Posprzątała, wróciła do kuchni, zaparzyła sobie herbatę earl grey z odrobiną mleka i przygotowała dla dziewczynek kolację w postaci małych paluchów z ciasta francuskiego obficie obsypanych zieleniną i wiórkami żółtego sera. Co rusz zerkała na dzieci i nie mogła wyjść z podziwu, że kolejne kwadranse mijają, a im się nie nudzi zabawa. Skończyły się żarty, zaczęły się schody, pomyślała. A Lilkę wkurzało niewinne focze „ziut” na parkiecie. Nabrała ochoty, by zadzwonić do przyjaciółki i zapytać, jak minął dzień na górskim szlaku, lecz nie zdążyła tego zrobić, bo rozległo się pukanie i po chwili do sieni wpadł przesycony zapachem wilgoci Tobiasz.

Kinga natychmiast przypomniała sobie, że przecież na niego czekała i już dawno powinna się zniecierpliwić lub przynajmniej zaniepokoić.

– „Powiedz, stary, gdzieś ty był?” – zaintonowała na powitanie, sięgając do repertuaru Czerwonych Gitar.

– A co? Tęskniłaś? „W czasie deszczu dzieci się nudzą”? – zaripostował, cytując ulubiony kabaret.

– Nie nudzą się. Wymyśliły karkołomną zabawę. Co z Jureczkiem?

– Mogę się chociaż rozebrać? – zapytał, puszczając do niej oko, i zsunął z ramion mokrą kurtkę. – Biegałem po mieście, miałem kilka spraw związanych z gabinetem. Dostanę coś do picia?

– Możesz dostać – zgodziła się łaskawie. – Nawet podzielimy się z tobą kolacją. Tylko mów.

Przy jedzeniu nie było jednak warunków, bo pięciolatkom nie zamykały się buzie. Nadawały jak nakręcone, a po posiłku koniecznie musiały zaprezentować weterynarzowi najwspanialszy sposób na wykorzystanie opakowań po opatrunkach. Obejrzał pokaz z lekkim osłupieniem i ledwo zaczął komentować, gdy po Jasminę przyszli tata i dziadek. Nela nie omieszkała powiadomić wujka, że oto spoziera na prawdziwego króla. Pożegnawszy przyjaciółkę, zapadła się w swój ulubiony szenilowy fotel, by przy wieczornej bajce odpocząć po aktywnym popołudniu. Po krótkim wahaniu Eastwood postanowił do niej dołączyć, uznawszy, że atak szału już jej minął i nic złego nie może go spotkać ze strony dziewczynki. Z ulgą zasnął wtulony w dziecięce kolana.

Dorośli, jak zwykle, przycupnęli przy stole.

– No? – Śliwa pogoniła Podkrólewicza wymownym pytaniem.

– Napijemy się czegoś konkretnego? – zaproponował. – Masz wino?

– Aż tak grubo było? Matka Jureczka się stawiała czy co?

– Nie, ale ciągle myślę… Dzwoniła do ciebie?

– Wioletta?

– Nie pajacuj.

– Nie dzwoniła. Mogę ci nalać chilijskiego. Ja nie piję, nażarłam się tabsów. Dynia mnie rypie.

Tobiasz pokiwał głową ze współczuciem i po przyjacielsku ścisnął jej dłoń.

– Dobra, to nie. Solo to żadna frajda. Siedź, zrobię nam herbatę.

– Sięgnij, wujek, kółki z gararetkiem. Te mamowe, są na lodówce.

– Nie masz już swoich? – zainteresował się, łypiąc na małą. – Dostałaś bardzo dużo pod choinkę.

– Moje zostały strasznie daleko, w moim pokoju, a nie mam siły iść. Mama pojechała, to nie są jej potrzebne. Może się chyba podzielić z ukochaną córeczką, co nie? Nie jest chytruską-skneruską.

– Ja się z tobą podzielę – zaproponowała ciotka i dodała, instruując weterynarza: – Wygrzeb malinowe. Leżą razem z Lilkowymi. Brzydko byłoby brać bez pytania. Tak robią tylko paskudne złodziejaszki.

Nela przypomniała sobie wspólne akcje ze żbikiem, kiedy przechwytywali ciastka prosto z szafki, i zafrasowała się. Czy to znaczyło, że są złodziejaszkami? Chyba nie, bo przecież tamte opakowania były wspólne, domowe, więc także Neli. Uspokojona tą konkluzją chwyciła w garść podany jej talerzyk z łakociami i skupiła się na szukaniu pośród dziecięcych kanałów którejś z ulubionych kreskówek.

Podkrólewicz usiadł naprzeciwko Śliwy. Tkwiła na krześle z podwiniętymi pod siebie nogami. Na krótką chwilę zadumał się nad zabawną błahostką. Kobiety potrafią wyginać pod dziwnymi kątami kończyny i upierać się, że to jest wygodne. To irracjonalne, bo taka pozycja musi tamować dopływ krwi do stóp, a przecież w tym zakresie ich anatomia nie odbiega znacząco od męskiej. Obserwował to zjawisko u Lilianny, wszystkich kobiet, z którymi zdarzało mu się spotykać, oczywiście u Joanny i nawet u babci Poli, a nigdy nie widział pozwijanego w podobny precel faceta.

Usłyszał łyżeczkę stukającą wymownie w kubek celem wyrwania go z zamyślenia. Odchrząknął i zaczął mówić:

– Nic takiego się nie zdarzyło. Zaniosłem, wpuścili mnie do środka, nawet pojawił się poczęstunek: kawa z herbatnikami. Jureczek był na początku skrępowany, a Wioletta nastawiona bojowo, chyba się spodziewała, że zamierzam jej suszyć głowę. Zostawiłem muzyczne fanty, młody bardzo się ucieszył. Ostatnie dni przed feriami ćwiczył na szkolnej wiolonczeli, tyle że musiał wpasowywać się czasowo w godziny, w których jest jakaś wolna sala. Teraz trwa przerwa świąteczna i przyznał, że bardzo mu brakowało grania.

– Czemu przestał przychodzić? Aż tak się na mnie złości?

– Właśnie nie. Wcale! Nie chciał zeznawać, ale trochę go przydusiłem, gdy jego matka zniknęła na chwilę w łazience. Wstydził się. Czuł się winny, że przez jego poplątane życie wylądowałaś z gipsem. Najadł się strachu, zanim się nie okazało, że jesteś żywa. Twoja krew pod stolikiem musiała go nieźle wystraszyć. Widziałem ten mebel. Koszmarny kloc, więc jeśli faktycznie wyrżnęłaś brodą w rant, to cud, że skończyło się na dwóch szwach.

– Nie mogłeś go namówić, żeby nadal do nas przychodził? Przywykłam do tego, że gra, poza tym tu faktycznie jest bezpieczniej dla niego i instrumentu.

– Przychodzi do nich jakaś kobieta z pomocy społecznej. Poinformowała, że będzie ich regularnie odwiedzać i sprawdzać, czy dziecko ma dobre warunki do nauki. Wioletta złapie się każdego argumentu, by ją przekonać, że jest dobrą matką. Wiolonczela może jej w tym tylko pomóc. Dlatego chętnie przystała na to, by Jurek ćwiczył w domu.

– A co z jej klientami?

– No właśnie to jest najlepsze. Ta babka z MOPS-u podobno bardzo przejęła się ich przypadkiem, bo matka Jurka przypomina jej zmarłą córkę czy siostrzenicę, coś takiego. Tamta ponoć też bardzo wcześnie została matką i totalnie stoczyła się na dno, chociaż rodzinę miała w porządku, bez patologii. Przynajmniej tak twierdzi ta kobieta. Nieistotne. W każdym razie postanowiła pomóc, na ile się da, i znalazła dziewczynie robotę. Z marszu zaprowadziła ją do znajomego, który szukał ludzi na taśmę produkcyjną. Jakieś absolutnie proste rzeczy, nakręcanie śrubek czy odginanie drucików, nie wnikałem. Nie potrzeba do tego matury. Przed świętami Wioletta zrobiła badania wstępne i podpisała umowę próbną. Teraz odwala szkolenia.

– Dostała normalnie etat?

– Mhm. Za najniższą krajową, ale nie będzie musiała już robić tego, co dotąd, więc chyba warto, nie uważasz?

– Kurde, zdecydowanie. Cholera, nie masz pojęcia, jak mi ulżyło – oznajmiła z entuzjazmem Kinga i wydłubała długim bordowym paznokciem galaretkę z delicji. Biszkopt odłożyła na talerzyk.

Tobiasz się uśmiechnął, sięgnął po resztkę ciastka, umoczył w herbacie i wsunął sobie do ust. Nim oboje przełknęli, rozterkotał się telefon Śliwy. Odebrała pospiesznie, widząc na ekranie, kto dzwoni. Weterynarz zamilkł, wlepiając w nią wzrok i całkowicie zamieniając się w słuch. W tle pobrzmiewała czołówka bajki Peg i kot, którą ostatnio odkryła Nela.

– I co? – zagaiła Kinga. – Dorwałaś depozyt dziadka? Opowiadaj!

– Gówno. – Usłyszała bełkotliwy ton przyjaciółki.

Podkrólewicz zerwał się na równe nogi, nie mogąc wytrzymać napięcia, i niechcący przewrócił krzesło. Pokrzykiwania kreskówkowych bohaterów utrudniały zrozumienie tego, co próbowała przekazać Lilka, zwłaszcza że mówiła dość cicho i nieskładnie. Zirytowana przyjaciółka schowała się ze smartfonem w sypialni Poli, ignorując fakt, że weterynarz próbuje się za nią wepchnąć. Stanowczo zatrzasnęła mu drzwi przed nosem.

– Mów, do cholery – wychrypiał, gdy kilka minut później stanęła w progu.

– Kładę Nelkę spać i jadę do Drezna. Zostaniesz z małą, nie?

– Co tam się stało?

– Nie mam pojęcia, bo ostro się nawaliła. Zrozumiałam, że potrzebuje pomocy. Tyle mi wystarczy, żeby do niej jechać.

CZĘŚĆ 6

Rok 1945

Nadszedł maj, miesiąc młodości, miłości i barw. Czas radości, słońca, pocałunków i tańca w ciepłym deszczu. Podnoszenia się domostw z popiołów, ukwiecania milionów mogił i ogrzewania tych serc, które wciąż nie przestały bić.

Pokój, który tego roku wreszcie miał otulić ziemię, nie rozwiązywał wszystkich problemów i niósł gorzki smak klęski nie tylko Trzeciej Rzeszy, lecz także państwom Europy Wschodniej.

Tymczasem pośród najeżonych niczym włócznie skał Gór Połabskich toczyła się ostatnia akcja ofensywna frontu wschodniego z udziałem żołnierzy Drugiej Armii Wojska Polskiego, do której zadań należało wyzwolenie północno-zachodniej Czechosłowacji i wsparcie powstania w Pradze. Trwała jeszcze dwa dni po podpisaniu aktu kapitulacji Niemiec i tym samym to ona zakończyła działania zbrojne drugiej wojny światowej w tej części świata.

Ósmego maja czołgi dotarły nad Łabę. Zdobyto Bad Schandau i most pozwalający przedostać się na drugi brzeg rzeki. Powstał przy tym spory hałas, który niósł się echem po górach. Dwoje zatwardziałych jaskiniowców przyczaiło się w swojej kryjówce, wychodząc na zewnątrz jedynie po wodę, a i to pod osłoną nocy. Odgłosy toczących się bitew o kolejne miejscowości docierały do ich uszu, przewiercając ściany piaskowca. Żadne z nich nie potrafiło oszacować, jaka odległość dzieli pieczarę od czołgów, a tym samym – czy są bezpieczni. Napięcie nie pozwalało spać, a niecierpliwość nie dawała się odprężyć.

– Szlus – oznajmiła dziewczyna wczesnym popołudniem po dwóch dobach absolutnej ciszy przeplatanej jedynie dźwiękami natury. – Nie wytrzymam dłużej. Zjedliśmy wszystko, za chwilę burczenie w twoim brzuchu zagłuszy szum potoku i ćwierkanie ptaków. Od dawna nie strzelają, może już po wszystkim. Dopiję herbatę i idę.

– Ja pójdę – zaprotestował mężczyzna. – Spróbuję się zorientować, co się dzieje na świecie. Przy okazji pokażę się tej naszej staruszce. Zamienię z nią parę słów, podziękuję i przeproszę. Ty się zdążyłaś z nią zaprzyjaźnić, ja jestem nadal tylko złodziejem.

Chociaż rana w nodze dawno się wygoiła, to Janka wyprawiała się do wioski i nie godziła się na zmiany w tym rytuale. Grodzki chadzał czasem na spacery w stronę fascynującej go skalnej bramy, nie bacząc na fatalne skutki pierwszej takiej wyprawy. Poza tym zbierał opał, pilnował ognia, pisał w swym raptularzu i studiował godzinami wyniesioną z Drezna mapę. Zastanawiał się, jaką wybrać trasę powrotu do ojczyzny. Czy przebić się przez Sudety do miasta Hirschberg, które wkrótce miało stać się Jelenią Górą, a dalej do Wrocławia, czy może iść dłuższą drogą od południa na wschód i przedostać się do kraju w okolicach Cieszyna? Wciąż miał przed oczami kształt przedwojennej Polski i choć zarysy granic ustalone na konferencji w Jałcie w przybliżeniu znał, niczego nie mógł być pewien na sto procent. Staruszkę sprawa obcego kraju nie obchodziła wcale. Nie interesowała się polityką ani wojną. To, co przypadkiem obiło jej się o uszy, przekazywała Jance, a dziewczyna przepuszczała słowa przez filtr swojej kiepskiej niemczyzny i donosiła Grodzkiemu to, co zrozumiała. Najbardziej konkretne informacje wyniósł z wycinków niemieckich gazet, które czasami trafiały w jego ręce.

– Bzdura. Ona nie czuje żalu. Przywykła do mnie. Po co zmieniać cokolwiek na koniec? Poza tym zbiera się na deszcz, a ja mam buty na medal. Oszczędzaj resztki swoich na drogę do domu.

Trudno było odmówić Jance racji. Chodziła w porządnych, wyjątkowo wytrzymałych trzewikach i w tym zakresie nie mógł z nią konkurować. Jego obuwie, w miarę przyzwoite w chwili wybuchu powstania, teraz zdawało się prosić już tylko o spokój na jakimś wygodnym śmietniku. Niemiecki lekarz, który odział go w Dreźnie, o tym elemencie stroju nie pomyślał, a Polaka przepełniała zbyt wielka duma. Nie potrafił o cokolwiek poprosić.

Chmury wtaczały się wolno nad czubki drzew i kolumny piaskowca. Omiótł je wzrokiem i ustąpił.

– Tylko się pospiesz, bo nie wiem, czy to się nie skończy burzą.

Janka poszła, zrywając po drodze kwiaty dla staruszki, a on usiadł na wygodnym kamieniu, oparł się plecami o pień sosny i otworzył zeszyt. Zostały ledwo cztery kartki, kawałek ołówka i ostatni epizod dawnego życia. Naprawdę najwyższy czas, żeby stąd odejść i rozpocząć nowy etap.

Gdzieś za Bad Schandau, Góry Połabskie, 11 maja 1945 r.

Nazywam się Jan Grodzki. Jestem niedoskonałym, może nawet słabym człowiekiem z ogromnym bagażem smutku i win. Zamierzam wypuścić go z ramion, by wolnymi dłońmi chwycić się nowego życia. Nie tracę nadziei, że zdołam dokonać jeszcze czegoś dobrego. Chciałbym znów czuć się potrzebny i przydatny w szpitalu. Poza nim w zasadzie też.

Gdy pijany obłąkaniec cisnął w naszą stronę granatem, byłem pewien, że moja godzina wybiła i zaraz wszystko się skończy. Nie ocalę nikogo: siebie ani żadnej z tych kobiet, między którymi musiałem przed chwilą wybierać.

Runąłem na ziemię. Instynktownie przykryłem ciałem leżącą pode mną postać i osłoniłem ramieniem głowę. Po chwili ziemią wstrząsnął gwałtowny wybuch. Huczało mi w głowie i nie słyszałem nic, jakby uszy zapchała mi wata. Jednak wiedziałem, że żyję, bo wilgotny śnieg dostał mi się pod nogawkę spodni i zmroził, aż zabolało. Podniosłem głowę i rozejrzałem się zdezorientowany. Z dziury po oknie, przez którą dopiero co wyskoczyłem, sączył się siwy dym. Poza tym głucho. Żadnych krzyków, jęków, nic, co wskazywałoby, że rozpoczęty przez bandytów koszmar toczy się dalej swoim torem. Spróbowałem wstać, ale nogi ugięły się pode mną i musiałem podeprzeć się dłonią o mur. Wykonałem kilka drobnych, nieporadnych kroków i zajrzałem do środka. Ściany i posadzkę oblepiała krew oraz ludzkie szczątki. Pochyliłem głowę i zwymiotowałem wprost pod własne nogi.

Chwilę zajęło mi zrozumienie tego, co się stało. Obszarpaniec, który odbezpieczył granat, stał w przeciwległym końcu pomieszczenia i był bardzo pijany. Zamachnął się, rzucił, ale nie trafił. Jego pocisk musiał odbić się od cegieł i upaść pod nogi leżących kobiet. Mogłem tam wejść, nic mi już nie groziło, lecz zrezygnowałem. Niczego bym nie znalazł. Nikt, kto znajdował się w środku, nie przeżyłby takiego wybuchu. Tymczasem ogień pochłaniał kolejne połacie miasta, a z nim chwytał coraz większy mróz. Nie miałem dokąd wracać i gdzie się skryć. Jeszcze nie rozumiałem, że zostałem wdowcem. Jeszcze to do mnie nie docierało.

Otarłem usta i oczy załzawione od dymu. Nie płakałem. Nie czułem nic poza tym, że kolejne podmuchy wiatru na zmianę mnie parzą i mrożą do kości. Stałem się tylko słabym ciałem zdanym na instynkt, który nagle z wyjątkową siłą nakazał mi ucieczkę. Odwróciłem się z zamiarem biegu na oślep. Moje spojrzenie spotkało się z parą ogromnych, przerażonych, siwych oczu. Jezu Chryste, zapomniałem o niej! Mało brakowało, a pognałbym przed siebie i porzucił ją, rozebraną i związaną, na ziemi. Opadłem na kolana i wyswobodziłem jej dłonie z więzów. Próbowała się ubrać, lecz ręce odmawiały jej posłuszeństwa. Dygotała oblepiona śniegiem, jedynie w cienkiej bluzce pod fartuchem roboczym, naga od pasa w dół. Spódnicę i rajstopy miała rozerwane w kilku miejscach niecierpliwymi rękami oprawców. Zrzuciłem z siebie zapasową parę spodni i wciągnąłem na jej nogi. W pasie przewiązałem sznurkiem, który ją wcześniej krępował. Chciałem oddać jej też mój płaszcz, ale był dużo za długi. Nawet ja wyglądałem w nim, jakbym nosił namiot. Pozbyłem się zatem jednej koszuli i swetra, uznając taki podział za w miarę uczciwy. Pomogłem Jance wstać. Zerknęła niepewnie na jamę po oknie. Pokręciłem tylko głową.

– Wynosimy się stąd. Dasz radę iść?

– Dokąd? – spytała rzeczowo.

– Dokądkolwiek, byle jak najdalej od tego piekła – odparłem i podjąłem decyzję. – Wzdłuż rzeki. Pomoże nam trzymać kierunek na wschód.

– To ostatnia noc karnawału, wiesz? Szwaby dostały w prezencie niezłe fajerwerki. A rano czeka ich prawdziwa Środa Popielcowa – powiedziała dziwnie chrapliwym głosem i to były jedyne słowa, jakie usłyszałem od niej tamtej nocy.

Potem wędrowała już za mną krok w krok, milcząc. Ja też się nie odzywałem. Między nami zawisło napięcie ciężkie jak wyrzut sumienia, jak wspólny grzech zaniechania, jak śmierć.

Gdy nadszedł dzień, skryła nas ściana drzew, a teren zrobił się górzysty. Pilnowałem, by nie wpaść nikomu w oczy i by Łabę mieć wciąż w zasięgu wzroku, rozlaną szeroko po prawej stronie, pokrytą zimowym lodem. Janka słabła. Coraz częściej się potykała o korzenie i głazy lub przystawała, ciężko dysząc. Chustka, którą obwiązała głowę, zsunęła się i odkryła płowe włosy. Po policzkach płynęły jej łzy. Korciło mnie, żeby wyrzucić z siebie napięcie i ból, by na nią warknąć, krzyknąć, żeby się nie pieściła ze sobą, żeby cieszyła się z tego, że idzie, marznie, czuje, oddycha i patrzy na piękno lasu. Moja żona miała tego wszystkiego już nigdy nie doświadczyć. Została tam, w gruzie i ogniu, rozerwana niemieckim granatem.

– Zostaw mnie. Chcę tu umrzeć – wyjęczała dziewczyna słabo, a ja poczułem, że mam ochotę uderzyć ją w twarz.

Tak się odpłaca za moje poświęcenie? Za ten okrutny wybór między nią a Wandzią, która wprawdzie popadła w psychiczne otępienie, ale dała mi dzieci i kochała mnie przez tyle lat?

– Będziesz żyć – powiedziałem twardo bez cienia czułości. – Nie masz wyboru.

– Nie dam rady.

– Jesteś to winna jej i mnie. Nie rozumiesz?

Rozumiała. Oboje rozumieliśmy to doskonale. Musieliśmy wyjść z tego cało, jeśli śmierć mojej żony miała nie iść na próżno.

Wyciągnąłem z plecaka kawałek chleba i wsunąłem Jance wprost do ust.

– Jedz – przykazałem. – Pięć minut przerwy i ruszamy dalej. Odpoczniemy dłużej, gdy znajdziemy bezpieczne schronienie.

Pokiwała z rezygnacją głową. Nie pytała, dlaczego ona. Wiedziała, że w mojej żonie podczas powstania coś się załamało i istniała niewielka szansa, żeby doszła do siebie. Nie podołałaby trudom ucieczki i pewnie w końcu byśmy zginęli oboje. Poświęciłem jej jedno życie, żeby ocalić dwa. Okrutny rachunek, który już zawsze będzie mi ciążył.

– Lepiej, że stało się tak, niż gdyby oni zdążyli – wyszeptała Janka, po czym wstała i poczłapała przed siebie.

Ja także czepiałem się tej myśli. Chciałem wierzyć, że wybuch granatu uchronił Wandzię od znacznie gorszej śmierci. Wolałem nie rozważać, czy istniała szansa, by uratować je obie. Na takie myśli było już za późno.

Po niemal dwóch dobach nieustannego marszu po leśnych ostępach i wzgórzach trafiliśmy na naszą jaskinię. Jeśli wierzyć mapie, przeszliśmy niemal pięćdziesiąt kilometrów. Przemarzniętą, pokasłującą i wyczerpaną do granic dziewczynę z wolna brała gorączka. Szykowałem jej legowisko z przekonaniem, że to nie koniec trosk, że wiszą nade mną kolejne kłopoty, na które nie mam już sił. Dopiero gdy Janka zasnęła, kucnąłem obok niej i wyjąłem konika ze sznurkową uzdą, którego od miesięcy nosiłem jak talizman, uwiązanego pod koszulą na piersi. Pocałowałem rozgrzane ciepłem ciała drewno. Schowałem głowę w ramionach i pozwoliłem sobie na płacz.

Dziewczyna zjawiła się nagle, zdyszana, z rozwianymi włosami, jakby całą drogę pod górę pokonała biegiem.

– Pakuj się, szybko! – krzyknęła i, nie czekając na jakąkolwiek reakcję, zaczęła upychać skromny majątek do zniszczonego prześcieradła.

Już dawno uformowała je w wygodny węzełek, planując wyprowadzkę. Doczepione rzemienie sprawiały, że powstały tobołek mogła zawiesić w miarę wygodnie na plecach.

– Pali się? – spytał, rozglądając się nieprzytomnym wzrokiem i zamykając zeszyt.

Kikut ołówka wyrzucił w gęsty mech z przekonaniem, że nie będzie go już potrzebował.

– Prawie. Siedzimy jak zmortusiałe sieroty, a tu trza w drogę. Pokój jest, szwaby skapitulowały! – oznajmiła z radością, po czym wyrwało jej się z piersi: – „Rozkwitały pąki białych róż, wróć, Jasieńku, z tej wojenki wróć…”.

Mężczyzna poderwał się i potrząsnął ją za ramiona, przerywając piosenkę w pół zwrotki.

– Jesteś pewna?

– Najpewniejejejsza. Tfu… Najpewniejsza. Na dole spotkałam polskich żołnierzy. Prawdziwych, z orzełkami! Ruszają dziś na północ, w stronę Budziszyna. Zakręciłam się koło nich, postrzelałam oczami i zabiorą nas na pakę ciężarówki, jeśli się w cuglach zbierzemy. Za dwie godziny odjeżdżają.

Grodzki nie wytrzymał. Przyciągnął Jankę do siebie, obrócił się na pięcie tak, że zawirowali niczym w tańcu, a potem szybko pocałował ją w usta.

– Fuj, drapiesz – sarknęła, pocierając dłonią policzki. – Żyletka mus, bo cię do ojczyzny nie wpuszczą. Zobaczysz.

– Pakuj manele, kozo – odparował. – Warszawa nie może się na ciebie doczekać.

Ledwo w kwadrans wszystko leżało gotowe, a oni stali przed jaskinią, nie wiedząc, jak uczcić odejście.

– Do Ody nie dotarłaś? – zagadnął mężczyzna, przypomniawszy sobie, że nie mają prowiantu na drogę.

– Dolazłam do płotu, ale nie weszłam.

– Dlaczego?

– Wrócił ten jej Hans. O kulach, bez jednej nogi. Widziałam, jak rozmawiali na ławce przed domem. Chyba płakała. Pomyślałam, że to byłoby niestosowne w takiej chwili zawracać jej głowę chlebem.

– Dobrze zrobiłaś. Tylko nie mamy jak jej podziękować.

– Ona zrozumie. Wie, ile dla nas znaczyło jej wsparcie. Nosiłam jej kwiaty, pamiętasz? Cieszyła się z nich. To musi wystarczyć.

Grodzki pokiwał głową, jeszcze nie do końca przekonany. Pogładził się po zbyt długim zaroście.

– A jeśli Warszawa to same gruzy? Zamieszkasz w niej czy pójdziesz dalej? – zapytał niepewnie.

– To zależy, co wymyślisz, capie. – Dziewczyna się zaśmiała i dźwignęła swój tobołek. – Nie mogę zostawić cię samego, bo znowu wpadniesz w jakiś potrzask.

Wzruszyły go te słowa, chociaż nie mógłby nazwać ich wyznaniem ani obietnicą wspólnej przyszłości. Raczej zapewnieniem, że dziewczyna jest przy nim i ten układ całkowicie jej odpowiada.

– Zaczekaj, Janeczko – poprosił, chwytając ją za ramię.

– Nie „kozo”? – parsknęła, unosząc brwi.

– Chwilowo nie. Chciałbym cię prosić o pomoc. Jeśli mam wejść w pełni sił w nowe życie, potrzebuję pogrzebu, rozumiesz?

– Wandzi? – spytała szeptem.

– Wandzi i naszych dzieci.

Schylił się i zaczął zbierać nieduże kamienie, takie jak pięść albo serce człowieka. Janka bez wahania poszła w jego ślady. Zgromadziwszy ich dość, wrócili do pieczary. W najniższym kącie mężczyzna ułożył wyniesiony z powstania węzełek, a następnie zdjął z szyi sznurek z drewnianą zabawką i wsunął ją do środka. Po krótkim wahaniu owinął jeszcze w kawałek skóry zapełniony drobnymi literami zeszyt i umieścił obok konika.

– Jesteś pewien?

– Mhm – potwierdził. – Ta cała pisanina to było moje pożegnanie z nimi. Dalej poniosę ich tylko w sercu i pamięci.

Powoli układali kamienie, usypując z nich coś na kształt mogiły. Na wierzchu ustawili niewielki, związany z dwóch patyków krzyż. Przez chwilę modlili się cicho. Wreszcie dziewczyna chwyciła mężczyznę za rękę i pociągnęła do wyjścia.

Bez słowa schodzili w dół zbocza. Chmury pękły i polał się z nich ciepły rzęsisty deszcz. Zacierał po nich ślady, obmywał ich twarze z wieloletniego zmęczenia wojną.

Wracali do świata, który już nie istniał, więc mieli tylko jedno wyjście: zbudować go sobie od nowa.

28.

Pogoda była wietrzna, a drobna, momentami zamarzająca mżawka zwiększała uczucie chłodu i powodowała dyskomfort. Niebo zasnute grubą warstwą chmur wydawało się brudne i przytłaczająco bliskie. Nocą chwycił niewielki mróz i liczne kałuże powlekły się cienką jak kożuch z mleka warstwą lodu. Pękał przy pierwszym stąpnięciu i towarzyszył temu cichy chlupot brudnej deszczówki. Nie najlepsza pora na wycieczkę w góry. W ogóle nie najlepsza pora na życie, pomyślała Lilka, wsiadając do samochodu. To taki dzień, kiedy najchętniej nie wychodziłaby z łóżka, przebalowała od świtu do zmierzchu w piżamie, co najwyżej czytając lub oglądając seriale z kimś, do kogo przytuliłaby się w milczeniu, z kim nic nie trzeba, a wszystko można, i kogo nie ma się serdecznie dość już po godzinie rozmowy.

Ostatni wieczór nie nastroił jej zbyt pozytywnie do życia. Wprawdzie spędziła go przyjemnie, ciekawie, momentami nawet luksusowo, gdy jadła z Konradem kolację w restauracji mocno odstającej od poziomu, do jakiego na co dzień przywykła. Czuła się nieco skrępowana faktem, że wszystkie damy wokół niej opływały szlachetnymi materiałami wieczorowych sukienek, a ona kisiła się w dżinsach, ale na szczęście ich stolik stał w kącie, więc mogła wepchnąć się między okno a żywą ściankę działową z czegoś zielonego, podobnego do bluszczu, i niespecjalnie rzucała się w oczy. Rozmowa się nie kleiła. Jedyny temat, jaki im w miarę wychodził, dotyczył Neli, jednak w pewnej chwili Lilianna dotarła do punktu, gdy powiedziała już wszystko, co należało, a jej towarzysz nie kwapił się do zarzucania kolejnymi pytaniami. Skupili się zatem na jedzeniu, a potem spacerowali wśród odbudowanych po wojnie ulic starówki i wsłuchiwali się w dźwięki miasta. W hotelu każde z nich położyło się w swoim łóżku, bardzo blisko, bo materace się ze sobą stykały. Czyrejko życzył jej dobrej nocy i niemal natychmiast pokój wypełnił się jego cichym pochrapywaniem. Skonsternowana Grodzka długo nie mogła zasnąć, zastanawiając się, czy powinna się cieszyć, czy niepokoić przebiegiem zdarzeń. Po głębszej analizie własnego wnętrza doszła do wniosku, że tak jest jednak lepiej i należy odetchnąć z ulgą. Uspokojona tą konkluzją wreszcie zamknęła oczy.

Godzinną drogę z Drezna do Hřenska Lilka spędziła z nosem w mapie dziadka. Porównywała zaznaczone na niej punkty z nawigacją w telefonie. Pożałowała, że nie zaopatrzyła się w porządny przewodnik po okolicy i nie poświęciła więcej czasu w domu na wnikliwe przygotowanie się do wycieczki. Mimo to skalną bramę, o której przeczytała w liście, znalazła w internecie niemal od razu. Szybko zrozumiała, że stanowi ona jedną z największych lokalnych atrakcji, i wyszukała opis szlaku do niej prowadzący, który – jak wynikało z dostępnych informacji – nie był zbyt wymagający i podobno przy odrobinie uporu nawet dziecięce wózki mogły się tam wtarabanić. Jechali wąską szosą wzdłuż koryta Łaby płynącej leniwie i majestatycznie po ich prawej stronie. Po lewej wznosił się surowy zimowy las poprzetykany co rusz szarozielonymi skałami wyrywającymi się ku górze, ponad korony drzew. Gdy minęli Bad Schandau, a następnie granicę i znaleźli się na terenie Czech, Lilianna postanowiła się odezwać.

– Za kawałek będzie stacja benzynowa. Za nią musisz skręcić w lewo. Pokażę ci, gdzie stanąć. Dalej pognamy pięta palce.

Czyrejko pokiwał głową, lekko wzdychając. Opustoszałe parkingi i wymarła infrastruktura sugerowały, że to miejsce latem tętni życiem, lecz obecnie próżno było wypatrywać choćby jednego człowieka. Końcówka roku na tym obszarze okazała się wyjątkowo niepopularna wśród turystów.

Audi dotoczyło się najdalej, jak mogło, i znieruchomiało. Grodzka z zapałem wydostała się na zewnątrz. Wdepnęła w kałużę, lecz niezbyt się tym przejęła, bo buty sięgały jej za kostkę i zgodnie z obietnicami producenta nie powinny przemakać. Zapięła kurtkę pod szyję, naciągnęła czapkę na uszy i osłoniła ją kapturem. Mapę schowała do plecaka, by jej nie zamoczyć w nieustępliwej mżawce. Telefon postanowiła wyciągać tylko w razie konieczności sprawdzenia, czy nie zgubili się na szlaku, a okulary wepchnęła do kieszeni, bo momentalnie zachlapały je drobne krople. Na szczęście całkiem znośnie bez nich widziała i mogła sobie na to pozwolić. Nim ruszyła przed siebie, zerknęła na Konrada.

Przedstawiał się groteskowo. Miał na sobie spodnie z jasnego dżinsu, porządne oraz niewątpliwie drogie półbuty, całkowicie niedostosowane do błotnistych górskich dróg, i elegancki płaszcz, który dodawał mu szyku, lecz z pewnością nie chronił przed deszczem. Do tego duży czarny parasol, którym planował chronić odkrytą głowę i ramiona.

– Zamierzasz iść tak ubrany? – spytała ze zdumieniem. – Myślałam, że wieziesz w bagażniku normalną kurtkę i trapery. Nie przebierasz się?

– Nie. Po co? Nie panikuj. Sprawdziłem w necie. To nie są żadne góry, zaledwie pagórki. Znacznie niższe niż Bieszczady. Maksymalnie jak nasze Świętokrzyskie. Ludzie nawet po Tatrach chodzą w trampkach.

– To idioci, a nie ludzie – skomentowała sucho Lilianna i, nie dyskutując już dłużej, ruszyła asfaltem przed siebie.

Wiedziała, że powinni maszerować mniej więcej dwa kilometry szosą i dopiero potem, wypatrując drogowskazów, skręcić w lewo, w las, na właściwy szlak, który dość mocno nachylonym, lecz szerokim i bezpiecznym podejściem poprowadzi pod skalną bramę. Cała trudność tkwiła w tym, by wyłapać punkt, w którym należy odbić na wskazany przez dziadka off-road i dotrzeć nim do skał kryjących w sobie jaskinię. Przy okazji należało się nie zgubić i nie dać się złapać służbom parku narodowego, które z pewnością nie byłyby zachwycone, widząc wędrowców poza wyznaczonymi ścieżkami.

Konrad szedł obok, nie marudząc i nie narzekając na pogodę, choć musiała mu się dawać we znaki. Nieustannie o czymś opowiadał, przytaczał anegdotki z biura i plotkował o współpracownikach, których Grodzka znała w czasach, kiedy mieszkała w Suwałkach. W założeniu ta gadanina miała być zabawna i interesująca, jednak Lilkę tylko drażniła. Co ją obchodzili jacyś ludzie, którzy nigdy nie wydawali jej się szczególnie bliscy i dawno wyrzuciła ich z pamięci? Chciała skupić się na dziadku i zadaniu, które dla niej wyznaczył. Tfu, nie dla niej. Dla swojego syna, jednak to przecież bez znaczenia, skoro na własne dziecko raczej nie mógł liczyć.

Gdy po półgodzinie zeszli z asfaltu, Czyrejko wyraźnie został w tyle. Buty ślizgały mu się w błocie i nie pozwalały na przyspieszenie kroku. Nad ich głowami zamknął się las, zrobiło się ciemniej, chłodniej i bardziej parno, bo ruch rozgrzewał ciała, a wilgoć unosiła się w powietrzu w postaci gęstej mgły. Szeroka ścieżka pięła się ostro pod górę i przyspieszała rytm serca. Lilianna co trochę odwracała się i sprawdzała, czy jej towarzysz nadąża. Najchętniej wrzuciłaby jeszcze wyższy bieg i porzuciła go na szlaku, bo poganiały ją emocje związane z perspektywą odkrycia rodzinnego skarbu.

– Od bramy dzielą nas trzy kwadranse, o ile nie będziesz zwalniał – krzyknęła za siebie. – Na moje oko tej dziadkowej trasy powinniśmy wypatrywać mniej więcej po półgodzinie.

Jej głos odbił się echem od drzew oraz skał, wrócił do niej ze złowieszczym pogłosem i musiał jej wystarczyć jako jedyna odpowiedź, bo jej towarzysz milczał. Kontynuowała zatem wędrówkę bez zbędnej gadaniny.

Po ledwo kilkuset krokach mżawka zmieniła się w rzęsistą ulewę.

– To nie ma sensu – zawołał Konrad i przystanął. – Słyszysz? Lila? Zatrzymaj się!

Próbowała go ignorować. Gnała jak szalona, licząc w myślach kroki. Dyszała ciężko, nienawykła do górskiego marszu. Buty cmokały głośno, z narastającym trudem odrywając się od miękkiej, lepkiej mazi. Cienkie strugi wody zlewały się na ziemi w szersze i wartkie potoki, by pędzić w dół i coraz bardziej podmywać szlak.

Przy ostrym jak grot strzały zakręcie Grodzka z wahaniem przystanęła i się odwróciła. Dopiero teraz dostrzegła, jak strome jest to podejście. Zbocze, po którym wędrowali, pięło się spadziście w górę i tylko dzięki zakosom dawało się je pokonać w miarę wygodnie i bezpiecznie. Tymczasem ściana deszczu stała się tak intensywna, że drzewa po bokach zdawały się tylko niewyraźnymi plamami.

Czyrejko dogonił Lilkę i stanął naprzeciwko niej tak, by razem zmieścili się pod ogromnym parasolem, który wytrwale dzierżył w dłoni.

– „Trzeba wiedzieć, kiedy ze sceny zejść” – wydeklamował, lecz szczęki odmówiły posłuszeństwa i zęby zadzwoniły mu z zimna.

– Doszliśmy tak daleko… – Lilianna próbowała bronić planu dnia, choć z każdą minutą traciła animusz.

Wyczuł jej wahanie i postanowił kuć żelazo mimo oporu dygoczącej żuchwy.

– Nie dotrzesz dzisiaj na miejsce, choćbyś pękła. Tą drogą jakoś trafilibyśmy do bramy, ale zejście ze szlaku, gdzie w każdej chwili można zwichnąć nogę albo spaść na łeb, na szyję, to bezmyślność. Weźmy na luz, może do jutra się wypogodzi. Trochę tu przeschnie i spróbujemy jeszcze raz. Kupię sobie inne buty. Miałaś rację, te się nadają wyłącznie do biura albo restauracji.

Pokiwała głową w ramach niemej kapitulacji i wolno ruszyła w dół. Czuła się potwornie rozczarowana. Przemknęły jej przez głowę irracjonalne tezy, że na równi z ojcem zawiodła dziadka i babcię oraz że to wszystko wina Konrada. Lecz czy to on sprowadził na ziemię potoki wody prosto z nieba? Jak zimny prysznic dla przywrócenia równowagi i rozsądku, pomyślała. Wlokła się noga za nogą do samochodu w poczuciu, że poniosła porażkę i jest potwornie sama na świecie, bo nikt, absolutnie nikt jej nie rozumie. Cały dzień z góry uznała za stracony.

Wrócili do pokoju i przebrali się w suche ubrania. Ulewa nieustannie bębniła w okna, zatem zjedli obiad w hotelowej restauracji i z braku lepszego pomysłu na popołudnie Lilka pozwoliła namówić się na spa. W przerwach między kolejnymi zabiegami raczyła się czerwonym winem i wyjątkowo nie zamierzała się ograniczać.

Wieczorem, po wczesnej kolacji, podczas której bez oporu wlewała w siebie kolejne kieliszki, Czyrejko zaciągnął ją na parkiet. Nawet się ucieszyła, wychodząc z założenia, że czas spędzony na tańcu liczy się podwójnie, bo dusza raduje się muzyką, a ciało ruchem. Rozmawiali półsłówkami, przebijając się przez dźwięki. W głowie jej lekko szumiało, gdy nieustannie toczyła wewnętrzny dyskurs o tym, jak wypada jej się wobec Konrada zachowywać i co powinna czuć. Radość? Napięcie? Oczekiwanie? A może rozrzewnienie, wzruszenie tym, że spędzają czas dokładnie tak, jak w jej najlepszych wspomnieniach wspólnych chwili? Czyrejko był miły, szarmancki, rzucał jej mimochodem drobne komplementy i zdawał się wyprzedzać jej myśli o krok. Choć nie wydawał się natarczywy i nie zachowywał się szczególnie wylewnie, wyczuwała jego podniecenie, gdy przyciągał ją do siebie w czasie wolniejszych kawałków i świdrował gorącym spojrzeniem.

O tym marzyła. Na to czekała przez długie lata, gdy wydzielał jej głodowe porcje czułości. Wreszcie przyszło do niej to wyczekane szczęście. Wszystko układało się tak, jak powinno, zgodnie z najlepszym możliwym scenariuszem dla niej, dla niego i przede wszystkim dla Neli. Dziecko powinno mieć ojca. Ma do tego prawo i może tego od matki oczekiwać. Raz za razem powtarzała to sobie, próbując wykrzesać jak najwięcej entuzjazmu, lecz jej myśli uparcie krążyły wokół zalanego deszczem szlaku i nie chciały oderwać się od listu. Facet, nazywany przez Kingę minionkiem, przegrywał z dziadkiem z kretesem.

Pewnie dlatego w końcu dał za wygraną, machnął ręką na tańce i zaopatrując się u kelnera w kolejną butelkę wina, zasugerował powrót do pokoju. Tuż za progiem chwycił Liliannę za dłoń i pociągnął na łóżko. Nie opierała się. Pozwoliła, by jego język wdarł jej się do ust. Rozbierał ją pospiesznie i niecierpliwie, jakby ta wyrozumiałość, którą okazał poprzedniej nocy i wcześniej, w domu, gdy nocował w sypialni po ciotecznej babci, teraz się wreszcie wyczerpała.

Nie dotykał jej w taki sposób ponad rok. Ba, od ich ostatniego razu nikt jej tak nie dotykał. Brakowało jej seksu, dłoni zaciśniętych na piersiach, warg na brzuchu oraz udach, opuszków palców sunących po szyi, wspólnego uniesienia, splątanych oddechów i zapachu mężczyzny na skórze. Jeszcze bardziej brakowało jej miłości, której, mówiąc oględnie, nigdy nie zaznała zbyt szczodrze od nikogo. Także od tego faceta, który leżał teraz na niej i próbował ściągnąć z jej ciała ostatnie skrawki odzieży. Niech robi, co chce, pomyślała. To przecież ojciec Neli. Tyle razy z nim spałam, że niczym nowym już mnie nie zdoła zaskoczyć.

Jej myśli odpłynęły do Kingi i tęsknoty za Adamem. Jej też brakowało bliskości, która daleko wykraczała poza prostą potrzebę seksu. Czy w ostatnim czasie Lilka była dla niej właściwym oparciem i podporą? Czy troszczyła się o nią, pomagała w przetrwaniu długiego rozstania, z którym ekscentryczna kobieta nie zawsze sobie radziła? Nagle w głowie Grodzkiej coś przeskoczyło, jakby otworzyły się dawno zamknięte zapadki. A może nigdy ich nie otwierała? Śliwa nie jest szczególnie ciepła, ale zawsze można na nią liczyć. Czasem szwankuje jej rozwaga, tak jak w przypadku Jureczka, bywa porywcza, nawet bezmyślnie egocentryczna, lecz gdzieś tam w środku siedzą troska o innych i lęk przed zranieniem. Na pana Władzia też nie burczała dla zabawy. Pewnie sądziła, że tym sposobem uchroni go przed kolejnym atakiem pijaństwa. Nie można jej nazwać ideałem i wcale nie próbuje go udawać. Szczera i bezpośrednia do bólu. Tymczasem Lilka ostatnio wciąż na nią warczała, odmawiała jej prawa do cierpienia, bo przecież ma szczęście, kocha i jest kochana… Zrzucała na nią swoje kolejne problemy: opiekę nad Nelą, list od dziadka, maile ojca, Tobiasza…

No właśnie, Tobiasza…

To przecież nie powinno tak wyglądać!

Konrad z ociąganiem oderwał wargi od sutka Lilianny, uniósł się na dłoniach i spojrzał na nią z niepokojem.

– Co się dzieje, kochanie? – spytał zachrypniętym głosem.

– Nic – odpowiedziała mechanicznie, trochę zła, że przerwał jej rozmyślania.

– No właśnie widzę, że nic. Powiesz mi, o co chodzi? – zażądał już ostrzej i usiadł na materacu.

– Zastanawiałam się nad Kingą i…

– Teraz?!

– Tak – potwierdziła, bo nie miała ochoty go okłamywać. Zakryła dłońmi nagie piersi i wstała. Podniosła z podłogi koszulkę i wciągnęła ją przez głowę, nie rozglądając się za biustonoszem.

– Zawsze o niej myślisz, kiedy pieprzysz się z facetami?

– Nie, tylko…

– Tylko co? Tylko z takimi, na których ci nie zależy?!

Wzruszyła ramionami. Zabrakło jej słów. Zresztą cóż mogłaby powiedzieć? Że doskonale ją podsumował, że tak po prostu jest, bo chociaż ze wszystkich sił się stara, nie potrafi wyłuskać z siebie nawet ułamka tego, co kiedyś do niego czuła?

– To się po prostu nie uda – oznajmiła, starając się brzmieć łagodnie, choć zdecydowanie. Nie znajdowała powodu, by zachowywać się wobec niego grubiańsko. Tym razem niczym nie zawinił. No, może tylko tym, że jest sobą… – To już nie jest twój czas.

– A czyj? Weterynarza?

– Nie wiem. To bez znaczenia. Przepraszam cię, naprawdę próbowałam.

Czyrejko zniknął za drzwiami łazienki, a Lilka dopadła do stolika, na którym stało otwarte wino, i wypiła kilka sporych łyków duszkiem prosto z gwinta. Pomogło. Wróciła względna równowaga, choć w gardle wciąż ściskała ją nieprzyjemna szorstka obręcz, a gdzieś z tyłu głowy tłukło się poczucie winy. Wobec Konrada? Nie, chyba nawet nie. Przede wszystkim wobec Neli.

Idiotka, skarciła się w duchu. To nie ma sensu. Takie rzeczy nigdy się nie udają. Nie podejmuje się takich decyzji i zobowiązań tylko dla dziecka. On zrobił dokładnie to samo lata temu, na siłę zostając z żoną, i rozsypał tym życie wielu osób. Zastanowiło ją, czy gdyby wtedy postąpił inaczej, teraz byliby we troje szczęśliwi. Równie dobrze mogliby dawno się rozstać z przyczyn zupełnie innych niż jego małżeństwo.

Szkoda wysiłku na gdybanie.

Pozbierała rozrzucone ciuchy i bez pośpiechu się ubrała. Miała czas, dopóki zza ściany dobiegał szum wody z prysznica. Zerknęła na zegarek. Dopiero dwudziesta? Naprawdę? Poprawiała pościel na łóżku, gdy Konrad opuścił łazienkę. Oparł się ramieniem o ścianę, przyoblekłszy na twarz dość oficjalną minę.

– Powiedz mi tylko, po co to zrobiłaś – rzucił. – To była zemsta? Chciałaś mnie ukarać za to, że kiedyś zachowywałem się nie w porządku wobec ciebie i twojego dziecka?

– Oho, czyli teraz to znowu moje dziecko, a nie nasze? – zauważyła z przekąsem.

– Odpowiedz!

– To nie tak. Wydawało mi się, że jestem jej to winna.

– Jej? Czyli komu? – drążył zbity z tropu.

– Neli. Ma prawo mieć ojca. Chciałam jej dać na to szansę. Tak pomyślałam… Zresztą nie, to nie do końca wynikało ze świadomej decyzji. Takie rzeczy się dzieją głębiej, na płaszczyźnie instynktu, emocji…

– Jesteś tak samo niedojrzała jak Kinga – zaatakował, nie podnosząc głosu. – Dorośli ludzie funkcjonują w oparciu o rozum, a nie o zachcianki, porywy czy wrażenia. To niedorzeczne. Ja też się starałem, Lila. Nie udawałem. Naprawdę mi na tobie zależy. Byłem gotów zaakceptować to, że wychowujesz kalekie dziecko, które urodziłaś wbrew mojej woli i za które nie muszę się czuć odpowiedzialny. Nie potrafisz tego docenić. Niczego, co zrobiłem w ostatnim czasie, nie potrafiłaś docenić. Nawet tego, że poszedłem dziś z tobą w te błota, żeby szukać po lasach Bóg wie czego…

– Przestań!

– Przestanę. Hotel masz opłacony do jutra. Możesz wrócić do domu czymkolwiek. Jeżdżą stąd autobusy i pociągi do Polski. Jeśli nie do Łodzi, to do Warszawy albo przynajmniej do Wrocławia. Poradzisz sobie. Złamałaś mi serce, Lila. Rezygnuję z twoich spraw i z ciebie. W ogóle wypisuję się z miłości. To przereklamowane jak wszystko, czym mamią ludzi media.

Wyszedł, zamykając drzwi niemal bez szmeru. Lilianna odetchnęła z ulgą. Jasna cholera, prawie dała się nabrać. Nadal nie widział w ich córce człowieka, tak jak przed laty, zanim się urodziła, i potem, gdy Lilka tak usilnie się starała, by zechciał zostać tatą dla własnego dziecka. To, że ją kochał, liczyło się dla niej najmniej.

– Pieprzyć go – sapnęła i sięgnęła po smartfona.

Nie zastanawiając się ani chwili, wybrała numer. Przyjaciółka, jak zwykle niezawodna, odebrała po kilku sygnałach.

– I co? Dorwałaś depozyt dziadka? Opowiadaj!

– Gówno – rzuciła Grodzka w odpowiedzi. – Nie mam. Nawet tam nie dotarłam. W dodatku wyszło na to, że jestem kompletną idiotką i nie wiem, czy się z tego cieszyć, czy rozpaczać – zakończyła i wlała w siebie resztę wina.

– Nawaliłaś się? – spytała Śliwa rzeczowo.

– Trochę. Kinia, ja wiem, że to wygląda, jakbym myślała tylko o sobie, ale czy możesz mi pomóc stanąć na nogi? Tylko w trymiga, zanim wytrzeźwieję?

Cichy pomruk w głośniku rozlał jej się ciepłą falą po sercu i dał kojącą pewność, że nie jest na świecie sama.

Pusta butelka poturlała się pod drzwi łazienki, a Lilka pożałowała przez moment, że nie ma więcej alkoholu. Jeszcze bardziej doskwierało jej to, że nie zabrała ze sobą laptopa. Serce wypełniały jej żal, wrażenie osamotnienia, porzucenia i poczucie zmarnowanych lat na czekanie, na nadzieję, na mrzonki. Usiadła po turecku na swoim łóżku, jak najdalej od materaca, na którym ostatniej nocy spał Konrad, i chwyciła w dłonie komórkę, uznawszy, że mała klawiatura na ekranie wystarczy jej, by rozładować furię. Otworzyła właściwą aplikację i kliknęła w symbol nowej wiadomości.

Od: mamanelilg@gmail.com

Do: ar.grodzki1964@wp.pl

Temat: Mam dość

Cześć, Tato,

mam Cię serdecznie dość. Dlaczego marnuję czas na myślenie o Tobie i Kate, skoro w ogóle Was nie obchodzę? Dlaczego cały dzień miałam dziś w głowie, że gdybyś to Ty poszedł ze mną na szlak, na pewno udałoby mi się znaleźć to, po co wysłał Cię dziadek? To przykre, cholernie przykre, że nigdy Ci na mnie nie zależało. Zresztą mamie też chyba nie. Mieliście swoje życie i swoje sprawy, byliście zajęci skakaniem sobie do gardeł, a córka liczyła się dla Was tylko wtedy, gdy stanowiła kartę przetargową w Waszych przepychankach lub idealne dopełnienie rodziny w epizodach wzajemnej miłości, bo i takie Wam się zdarzały.

Gdy mama zmarła, zostawiłeś mnie i babcię jak niepotrzebne psy. Zabrałeś tylko Kate. Dlaczego? Nie zapytałeś, nie zastanowiłeś się nawet, czy nie wolałabym z Tobą pojechać, czy dam sobie radę, czy nie będzie mi brakowało wsparcia. Miałam tylko osiemnaście lat! Naprawdę uważasz, że człowiek w tym wieku jest tak dorosły, że bez trudu poradzi sobie sam? Całe szczęście, że została mi babcia. Zdajesz sobie sprawę, czym dla niej był Twój chłód? To, że niemal całkowicie zerwałeś z nami kontakt?

Postanowiłam właśnie, że od dziś się Tobą nie przejmuję. Mam Cię w dupie. Żyj, jak chcesz, gdzie chcesz i z kim chcesz. Daruj sobie nawet te głupie maile, bo i tak niczego nie wnoszą do naszej relacji. Jeśli znajdę skarb dziadka i uznam, że powinnam się nim podzielić z Twoją drugą córką, napiszę bezpośrednio do niej. Dam radę, choćby i po angielsku. Nie wyrosłam na idiotkę i nie wypadłam sroce spod ogona. W gruncie rzeczy to, że jesteś takim gównianym ojcem, to większa strata dla Ciebie niż dla mnie.

Przeżyłam w życiu dość rozczarowań i nie chcę już więcej. Dziś wieczorem postanowiłam, że nie zamierzam dawać Ci kolejnej szansy!

Niemniej jednak życzę Ci zdrowia i pomyślności w nowym roku.

Pozdrawiam

Lilianna

Wysłała, nie czytając. Zablokowała telefon i poszła wziąć długi chłodny prysznic. Drażniło ją to, że w łazience wciąż unosi się zapach męskiego szamponu. Na półce nad umywalką została szczoteczka do zębów Konrada. Lilka ze złością wyrzuciła ją do kosza. Użyła swojej, a potem posmarowała ciało balsamem. Założyła piżamę i zakopała się w pościeli, planując błogi sen w oczekiwaniu na przyjazd przyjaciółki. Przecież nie będzie rozpaczać ani płakać. Na pewno nie po minionku. Po ojcu też nie. To żadna nowość, że ją olewa, nawet jeżeli dopiero teraz, pierwszy raz postanowiła mu to wygarnąć.

Sygnał nadchodzącej wiadomości brzdęknął, gdy już zasypiała. Nie wytrzymała i zerknęła na ekran.

Od: ar.grodzki1964@wp.pl

Do: mamanelilg@gmail.com

Temat: Re: Mam dość

Cześć, Lilka,

wiesz, kiedy Twoja matka zmarła, naprawdę cierpiałem. Kochałem ją, nawet gdy się żarliśmy o byle co, gdy ją zdradzałem i wyprowadzałem się z domu. Musiałem coś zmienić w swoim życiu. Twojej babci nie mógłbym zabrać. Ona by tego nie chciała, poza tym z nią nie udałoby mi się nowe życie. Zawsze mnie osaczała, przygniatała swoją nadmierną troską. Wszystko chciała wiedzieć, interesował ją każdy detal z mojego życia, wtrącała się w moje decyzje, przeżywała, denerwowała się i marudziła. Była potwornie nadopiekuńcza, a ja nie potrafiłem tego znieść. Ty radziłaś sobie z nią znacznie lepiej.

Nie mogłem Cię zabrać. Uczyłaś się, wchodziłaś w dorosłość, poza tym zawsze więcej łączyło Cię z babcią niż ze mną. Nie wykluczam, że to moja wina, ale to fakt. Pieniądze na start dostałem z ubezpieczenia po Twojej matce i na nas troje by tego nie starczyło. Poza tym chciałem zacząć całkiem od nowa. Już z jedną małą córką wydawało mi się to trudne, a z dwiema…

Przykro mi, że Cię zawiodłem. Przepraszam. Nigdy dotąd nie rzuciłaś mi tego w twarz, więc skąd niby miałem wiedzieć, że masz żal i że Ci czegoś brakuje? Przemyślałem sprawę i myślę, że Kate może odpuścić należną jej część z ewentualnego skarbu dziadka, bo z ubezpieczenia po Twojej matce nic Ci nie zostawiłem. Nie wpadłem na to. Byłem w rozpaczy, straciłem kogoś bardzo bliskiego. Nie zrozumiesz, dopóki sama tego nie przeżyjesz, chociaż oczywiście Ci tego nie życzę.

Pozdrawiam i nie gniewaj się na mnie. Tak czasem zdarza się w życiu, że rozchodzą się drogi i każdy musi iść w swoją stronę. Napisz czasem. Zawsze czytam Twoje maile z przyjemnością, a Twoje zdjęcie stoi na moim biurku tuż obok fotografii Kate.

Tata

– Pocałuj mnie w dupę! – warknęła Lilka i odłożyła telefon na nocną szafkę.

Idiota, pomyślała. Egoistyczny kretyn, skoro uważa, że śmierć matki tylko jemu przyniosła stratę, tylko dla niego była rozpaczą. Babcia Janka może faktycznie czasami bywała wścibska i nadopiekuńcza, ale to przecież nie powód, żeby się od niej odcinać. Robiła to z serca i troski, bo bardzo chciała, żeby jej bliscy czuli się szczęśliwi. Tyle razy suszyła wnuczce głowę o Konrada i, niech to diabli, miała przecież rację!

Lilka zacisnęła zęby i postanowiła nie płakać. Spać, nie roztkliwiać się nad sobą, nie dopuszczać do siebie smutku z powodu dwóch kretynów, przez których wiele razy wylewała łzy. Powtórzyła sobie w myślach, że to koniec. Wyrzuciła ich ze swojego życia w jeden wieczór, obu naraz i tym razem już na pewno na zawsze. Oddychała głęboko, w głowie jej wirowało od nadmiaru wina, jakby łóżko zmieniło się w koję na statku. Mimo to powoli się uspokajała, myśląc o Neli i Kindze.

29.

We wtorkowy poranek Śliwa odprowadziła Nelę do przedszkola i wracała, zastanawiając się, czym wypełnić sobie dzień. Mogła oczywiście napisać do Adasia i spytać, czy znajdzie czas na wideorozmowę, jednak wciąż była na niego nieco obrażona i od poniedziałkowego przedpołudnia na czułe zaczepki na Messengerze opowiadała wyłącznie zdawkowo. Wiedziała, że to długo nie potrwa, że lada chwila gniew całkowicie w niej sklęśnie i zapragnie zobaczyć na ekranie twarz narzeczonego. Pewnie skończy się to kolejną awanturą, chyba że zdoła się ściśle trzymać tematów lawirujących z dala od uczuć, zazdrości i tęsknoty. Czy jeśli poradzą sobie z tym rocznym rozstaniem, ich związek zdoła przetrwać wszystko? Gówno prawda, uznała z filozoficzną zadumą. Ciężko żyć bez miłości, jednak sprostać jej, gdy powszednieje jak chleb, to dopiero wyzwanie. Czekała na wspólną codzienność, choć wiedziała, że Arktyka zmieniła ich oboje i trzeba się z tym pogodzić.

Furtka zazgrzytała cicho, gdy wchodziła na podwórko. Omiotła wzrokiem zaparkowanego Bydlaka i zerknęła na ganek. Na schodach przycupnął pan Władzio. Miętolił w dłoni czapkę i coś mamrotał pod nosem.

– Dzień dobry – powiedziała, podchodząc do niego pełna obaw, czy aby się nie upił.

– Dzień dobry – odparł i wbił w nią pełen nadziei wzrok. – Nie przegoni pani, sasanko?

– Trzeźwy?

– Jak niemowlę. Czysty też.

– To dlaczego bym miała przegonić? – spytała i wyminęła go, wchodząc po stopniach. – Niech pan tak nie siedzi na zimnym, bo się pan przeziębi. Proszę wejść, zrobię kawę – zaproponowała, więc podniósł się powoli, stękając ciężko. Złapał się za biodro i powoli poczłapał za nią. Zmarszczyła brwi. – Coś panu dolega?

– E tam. – Machnął ręką. – Czasem trochę coś tak jakby mała rwa kulszowa.

– Mała rwa? – powtórzyła z powątpiewaniem. – Poszedł pan z tym do lekarza?

– Nie trzeba zawracać doktorom głowy. Samo przejdzie.

Nie skomentowała. Zaprosiła go do stołu i skupiła się na obsłudze ekspresu. Po lekkim wahaniu zaparzyła cappuccino także dla siebie. Wyjęła z szafki leki i wycisnęła z listka drażetkę przeciwbólową. Wciąż udawało jej się utrzymać migrenę w ryzach, jednak bez wsparcia farmakologii byłoby to znacznie trudniejsze.

– Może panu też dać coś na ból?

– Poproszę – stęknął i usadowił się wygodniej na krześle. – Pan Tobiaszek przekazał, że pani mnie wzywa.

– To złe słowo. Co ja urząd albo policja? – zirytowała się. – Po prostu pomyślałam, że byłoby miło, gdyby pan wpadł.

– No to wpadłem – powtórzył i się zasępił.

– Pod choinką ciągle leży paczka dla pana. Nelka w przedszkolu, to nie sięgnie, chyba będę musiała ja – oznajmiła i postawiła na stole dwa kubki oraz talerzyk z ciastkami. – Niech się pan częstuje. To te z prezentu. Bardzo nam smakują.

– Te kradzione? – mruknął z ironią.

– Przepraszam. Nie powinnam była… Dlaczego nie kupił pan sobie butów?

– W życiu przedmioty nie są najważniejsze.

– A na przykład co?

– Na przykład sasanki, kiedy kwitną radością. Chciałem się do tego przyczynić. Głupie, prawda?

– Niekoniecznie – uznała, nieco skrępowana tym wyznaniem. – Panie Władziu, pan ma jakąś rodzinę?

Kloszard poluzował czerwony szalik, jakby ten nagle zaczął go cisnąć. Odchrząknął i upił łyk kawy. W gorącej wodzie kąpana Kinga nie mogła tego znieść, więc pogoniła go nieustępliwym spojrzeniem.

– Sy… – wychrypiał i odkaszlnął. – Syna mam.

– Nie pomaga panu? Nie widujecie się?

– To dobre dziecko. Czasem przychodzi do schroniska. Wciska mi wtedy jakiś grosz, chociaż nigdy nie proszę.

– Kiedy ostatnio?

– Tak… – Znów się zająknął. – Tak gdzieś latem chyba.

– To gdzie on mieszka? – Śliwa nie odpuszczała, atakując kolejnymi pytaniami.

– W Łodzi. Pobudował się na Chocianowicach.

– Zrobił mu pan jakąś krzywdę? Ma powody, żeby się panem nie zajmować?

– Przecież się zajmuje. Mówiłem, że się spotykamy.

Kinga przewróciła oczami. Zerwała się od stołu i zaczęła krążyć wokół niego coraz bardziej zniecierpliwiona. Nie przepadała za tym facetem i nie miała ochoty wdawać się z nim w zbyt długie pogawędki, jednak czuła się wobec niego winna i chciała jak najszybciej wynagrodzić mu krzywdy, jakich doznał na skutek jej wigilijnej głupoty.

– Niech pan nie pieprzy głupot – wyrwało jej się, chociaż obiecywała sobie, że zachowa spokój. – Dobrze pan wie, że to słabo wygląda. Co pan mu zrobił?

– Nic.

– Jak to nic? – Nie potrafiła w to uwierzyć.

– Pani myśli, że ja zawsze tak żyłem? Pracowałem wiele lat w masarni. Skończyłem technikum, przetwórstwo mięsa. Może to i niemodne, bo teraz wszędzie wegetarianie, weganie i każdy woli sałatę, ale za mojej młodości to był porządny fach.

– Więc co się stało?

– Przestaliśmy się z Mirką kochać, tak po prostu. To się zdarza. Kazała mi się wynosić, więc poszedłem do klatki obok, do takiej jednej Lucyny. Ja z nią wtedy… Pani wie? Dla Mirki to przeważyło szalę. Rozwiedliśmy się, Sebuś akurat do komunii szedł. Bardzo przeżył to nasze rozstanie. Dopóki mieszkałem w tym samym bloku, to widywałem go codziennie, ale z Lucyną się nie kleiło. Później trochę się plątałem po wynajmowanych pokojach, ale mnie wyrzucali, bo nie płaciłem na czas. Zawsze brakowało grosza. Jeszcze zanim straciłem pracę, przygarnęła mnie Michalina. Pani nie uwierzy, ale baby do mnie lgnęły jak pies do sadła. Jak to się mówi, miałem look. No więc ona dostała kwaterunek niedaleko stąd, na Grembachu. Sprzątała po domach, między innymi tu, u pani Apolonii. Stąd się znamy. Już na bezrobociu pomagałem Miśce przy myciu okien i w ogródku.

– Nie brzmi najgorzej – wtrąciła Śliwa i przysiadła na krześle.

– Niby nie, ale to wtedy zacząłem pić.

– Dlaczego?

Kloszard wzruszył ramionami.

– Ona piła. Ta moja, no… Konkubina. Miała za sobą ciężkie życie. Ja nie mogłem się nigdzie zaczepić, jak mnie w masarni dopadła redukcja etatów. Sebuś dorastał i wstydził się ojca. Tak jakoś wyszło… Wieczorem w domu nie było co robić, to się piło. Przychodzili sąsiedzi albo my do nich. Flaszka za flaszką, muzyczka i człowiekowi robiło się lżej.

– I gdzie teraz jest ta Michalina?

– Na Dołach leży od dziesięciu lat. Zwyczajnie umarła. Coś jej w głowie pękło. Mieszkanie było na nią, nie miałem meldunku ani pracy, więc mnie wywalili. Od tego czasu jestem bezdomny, czasem gdzieś uda się coś zarobić, jak tutaj. W schronisku dają jeść, posłanie, tylko trzeźwym trza być.

– Nie próbował pan walczyć o siebie? Czegoś zmienić?

– A jakoś nie – wyznał, nerwowo skubiąc końcówkę szalika. – Chyba nie potrafiłem.

– Tego nie mogę, kurde, zrozumieć.

– Nie musisz, sasanko. Nawet wolę, żebyś nie rozumiała.

– I co dalej? Do końca życia taka tułaczka?

– Właśnie z tym wreszcie koniec – odparł i nagle się rozpromienił. Dopił kawę i dopiero teraz poczęstował się ciastkiem. – Wie pani, ile mam lat? – spytał, a gdy zaprzeczyła ruchem głowy, bez wahania kontynuował: – Skończyłem sześćdziesiąt pięć. Przepracowałem przy mięsie prawie dwadzieścia lat. Należy mi się emerytura.

– Naprawdę?

– No tak. Przecież to był normalnie etat. Złożyłem papiery, pan Tobiaszek mi trochę pomógł ogarnąć formalności. Na koniec stycznia wypłacą pierwsze pieniądze.

– Bez meldunku?

– To nie jest konieczne. W schronisku też się postarali. Załatwiają mieszkanie komunalne. W kamienicy przy Wierzbowej. Ruina i węglem trza palić, ale dam radę. Dwajścia trzy metry, kawalerka z łazienką. Będę oszczędzał i zorganizuję jakieś meble. Pan Tobiaszek obiecał wypatrzeć w internecie, bo podobno ludzie czasem nawet za darmo oddają stół czy tapczan. Pani wie? Kupię sobie telefon i może nawet komputer. Jak się urządzę, to zaproszę syna na kawę. Was też bym zaprosił, ale nie wiem, czy zechcecie przyjść – zawiesił pytająco głos.

– Jeśli nie będzie pan pił, to przyjdziemy – zapewniła, z trudem kryjąc wzruszenie.

– To wspaniale – ucieszył się stary i przetarł knykciami oczy. – Nelcia jest dla mnie jak wnusia. Mój syn nie ma dzieci. Albo ma, tylko nie chce powiedzieć… Pójdę już. – Wstał i naciągnął w sieni na grzbiet narciarską kurtkę, którą dostał od weterynarza. – Najgorzej z tymi butami… Byle deszcz i skarpetki mokre. A może by pani pożyczyła pięć dych, sasanko? Oddam na koniec stycznia. Przysięgam. I delicje dołożę, jakie tam pani lubi.

Kinga na moment się zawahała. Dostrzegł to, więc wyciągnął z kieszeni papier i podsunął jej go pod nos.

– Co to jest?

– Decyzja z ZUS-u o emeryturze. Żebyś wiedziała, że nie kłamię.

Śliwa cofnęła się do salonu i po chwili wróciła z kolorową paczką.

– Pana prezent od Mikołaja – powiedziała. – Szczęśliwego nowego roku – dodała i wepchnęła mu w dłoń zwinięty banknot. – Stówa. Niech pan mi nie oddaje, tylko kupi sobie porządne buty na nową drogę życia. I czekam na zaproszenie na tę kawę i delicje. Najbardziej lubię cytrynowe.

– Dziękuję – wybąkał kloszard przez nos i wyszedł na grudniowy chłód.

Odprowadzała go wzrokiem, dopóki nie zniknął za płotem. Bardzo chciała mu wierzyć. Zalała ją fala współczucia dla tego człowieka, który tak otwarcie i szczerze opowiedział jej o tym, jak banalnie i bez sensu zniszczył sobie życie. W dodatku lubił ją, Lilkę i Nelę, nazywał je sasankami i traktował znacznie cieplej, serdeczniej niż rodzeni ojcowie.

– Jeśli łgałeś, to cię chyba zatłukę – wyszeptała mu na pożegnanie, pewna, że nikt jej nie słyszy.

30.

Lilka stała w uchylonych drzwiach ze zmarszczonym czołem, zerkała spod opuchniętych, zaspanych powiek i zastanawiała się, czy wypiła wieczorem aż tak dużo, że doznaje halucynacji, czy może nadal się nie obudziła.

– Bardzo się zmieniłaś przez te dwa dni, od kiedy wyjechałam – wychrypiała z trudem, bo w ustach czuła coś jakby na wpół przeżutego kapcia.

– Co?

– Zarosłaś, Kinia. Ale i tak miło cię widzieć – wyjaśniła, cofnęła się, by wpuścić gościa, i natychmiast zamknęła się w łazience.

Im dłużej doprowadzała się tam do porządku, tym bardziej czuła się zawstydzona i skrępowana. Skorzystała z toalety, umyła się, nawet związała włosy w kitkę i wklepała pod oczy krem, który niewiele pomógł w kwestii zatuszowania przejść z poprzedniego wieczoru. W końcu nie miała już pomysłu na dalsze miganie się od konfrontacji, więc wróciła do pokoju. Uchylone okno wpuszczało ciemność gasnącej nocy i rześkie powietrze znad rzeki. Tobiasz oglądał butelkę po winie, którą znalazł na podłodze.

– Jedna flacha tak cię załatwiła? – zapytał z troską. – Załóż coś na siebie, bo się zaziębisz. Trzeba tu przewietrzyć.

Bez protestów chwyciła polarową bluzę i naciągnęła na cienką piżamę.

– Przedtem jeszcze piłam w restauracji na dole.

– Dużo?

– Kilka kieliszków. Nie liczyłam. Tańczyliśmy i…

Pokiwał głową, udając, że rozumie, i przysiadł na skraju łóżka. Wyciągnął z plecaka jogurt naturalny i rzucił w jej kierunku. Nie złapała. Butelka przeleciała jej przez ręce i upadła na podłogę, tocząc się pod stopy Podkrólewicza. Podniósł napój, unosząc kąciki ust, i tym razem wetknął Liliannie w dłoń.

– Gdzie Czyrejko?

– Przepadł w mrokach historii.

– Mhm – mruknął, próbując maskować uciechę. – Od paru godzin nie pada. Jeżeli czujesz się na siłach, możemy zaatakować szlak.

Zdumiała się. Jak to tak? Przyjechał bez zapytania o zgodę, przywiózł lekarstwo na kaca i oferuje jej wspólne wycieczki? Co ta Śliwa mu wyklepała? Nie wiadomo, czy ją ukatrupić, czy wyściskać. Dobrze było go widzieć i rozmawiać tak zwyczajnie, bez fochów i awantur. W sumie jeśli ma szansę z kimś znaleźć grotę dziadka, to chyba tylko z jaskiniowcem, nie?

– Co z Kinią?

– Nic. Przekupiłem ją i zgodziła się oddać mi tę fuchę. Nie martw się o nią, Nela jej pilnuje.

Grodzka ożywiła się na myśl o dziecku.

– Pożyczyły ci Bydlaka?

– Po co? Przyjechałem westfalią. Pomyślałem, że to dobra okazja na ostatnią podróż. Po Nowym Roku jestem umówiony z kupcem.

– Sprzedajesz ją?

– Tak.

– Dlaczego?

Zamiast odpowiedzi zamknął okno, uprzednio przez nie wyjrzawszy.

– Ubierz się. Już prawie siódma, zaraz się rozwidni. Zaczekam na dole. Zaparkowałem blisko wejścia, na pewno znajdziesz. Śniadanie zjemy po drodze, Śliwa spakowała mi całą furę kanapek.

Wstał i ruszył do wyjścia. Poddała się impulsowi. Zanim Tobiasz przekroczył próg, dopadła do niego, objęła go w pasie i z całej siły przylgnęła do jego pleców. Resztki alkoholu nadal krążyły jej we krwi i wyzwalały spontaniczne reakcje. Chciała wyrazić radość, ulgę i nadzieję, jakie ją ogarnęły na myśl o tym, że nie wszystko jeszcze stracone, bo się zjawił i razem dotrą do tego, po co tu przyjechała. A może nawet do czegoś więcej?

Odwrócił się i otoczył ją ramionami. Poczuła, że całuje ją w skroń i przesuwa palcami wzdłuż jej kręgosłupa, aż przeszły ją dreszcze. Miała ochotę zacisnąć pięści na jego bluzie i pociągnąć go w głąb pokoju, odkładając sprawę dziadka na bliżej nieokreślone później. Ratunku, musiała reagować aż tak?! To nienormalne. Wczoraj nie czuła nawet połowy tego, co w tej chwili, a przecież gdyby porównać obie sceny, teraz nie działo się nic szczególnego.

Wystraszona nasuwającymi się konkluzjami gwałtownie się odsunęła. Na chwilę ich spojrzenia się spotkały. Serce gwałtownie jej przyspieszyło i nabrała przekonania, że weterynarz chce coś powiedzieć.

– No? – zachęciła go, splatając ramiona na piersiach.

– Dobrze się czujesz? – zapytał, przymykając otwarte drzwi, po czym zmarszczył czoło i doprecyzował: – Chodzi mi o to… Poradzisz sobie?

– Z czym?

– Kinga doniosła… Chociaż nie, to nie tak. Byłem u was, gdy do niej zadzwoniłaś. Rozstaliście się? Liczyłaś na to, że się z nim dogadasz, ale cię rozczarował?

– To ja go rozczarowałam.

– Niemożliwe.

– Możliwe. Myślałam, że powinnam chociaż spróbować ze względu na Nelę, że jaki by nie był, to jednak jej ojciec i ona ma prawo oczekiwać ode mnie pełnej rodziny. W końcu kiedyś mi na nim zależało i…

– I co?

– I nic. Okazało się, że nie potrafię udawać. Albo się kogoś kocha, albo nie. Stan pośredni to fikcja. Takie rzeczy lepiej powiedzieć sobie jasno na początku. Nie ma sensu być nieszczęśliwym, zwłaszcza jeśli już się wie, że wolałoby się żyć inaczej.

Tobiasz ze zrozumieniem pokiwał głową. Uśmiechnął się szeroko całym sobą, aż zaświeciły mu się czekoladowe oczy, więc zapytała nieco napastliwie:

– Co się tak szczerzysz? Takie to zabawne?

Teraz zaśmiał się na cały głos.

– Idąc twoim tropem, mówię jasno, bo mam nadzieję, że to dopiero początek: kocham cię i absolutnie się z tobą zgadzam. Nie ma sensu, żebyśmy byli nieszczęśliwi, i zdecydowanie wolę, żebyś żyła ze mną niż z nim.

– Otóż to – potwierdziła uroczyście po krótkiej, pełnej napięcia pauzie i schowała nagle zwilgotniałe dłonie do kieszeni polaru.

Odetchnął i przeczesał palcami włosy. Miała wrażenie, że walczy z silną potrzebą, by znów ją do siebie przyciągnąć.

– Właśnie mnie rozbroiłaś – oświadczył, siląc się na lekki ton. – Można rzec, że całkiem odarłaś mnie z pancerza. W tej chwili wyjątkowo nie mam ochoty na pragmatyzm, ale jeśli ten wojaż ma osiągnąć cel, powinniśmy przedłożyć sprawę dziadka nad kontynuację romantycznej pogawędki. Musimy szybko wracać do Łodzi. Nela nam nie daruje, jeśli nie spędzimy z nią sylwestra. Zobaczysz, co wymyśliła. To się nazywa Nelasminopter i z pewnością dostaniesz zawału, gdy ci zaprezentuje swój wynalazek. Czekam w aucie. – Pochylił się, pocałował ją lekko w usta i wyszedł, zamykając drzwi.

Cieszyła się, że to zrobił. Gdyby został, nie dotarliby tego ranka w żadne góry, choć z pewnością mieliby szansę osiągnąć niejeden szczyt.

Godzinę później znalazła się na tym samym czeskim parkingu, na którym wysiadła poprzedniego dnia ze srebrnego audi. Ciemnozielony wiekowy volkswagen transporter z namiotem na dachu wydawał się znacznie mniej luksusowy, a jednak czuła się w nim wyśmienicie pod warunkiem, że odkładała na bok jego historię. Myśl o Joannie ciążyła Lilce i nie pozwalała na rozkwit euforii. Gniotło ją, że rozmowa o narzeczonej Tobiasza ciągle jest jeszcze przed nimi. Nie chciała być nagrodą pocieszenia. Tymczasem wiedziała, że ten samochód kupił właśnie z Joanną lata temu, po pierwszych wspólnych wakacjach. Zjeździli razem całą Europę, zachłystując się wolnością, jaką niesie caravaning. Z pewnością setki razy się w nim kochali i każdy centymetr kwadratowy westfalii stanowił dla Podkrólewicza źródło bezcennych wspomnień. Wysiadła, rozglądając się dookoła. Pusto. Tak jak poprzedniego dnia nie dostrzegła ani śladu człowieka.

– Trzeba podrałować dalej tą szosą – powiedziała, zapinając kurtkę pod szyję.

– Wiem. Kinga mówiła, że przyjdzie nam odbić na bezdroża.

– Na oko jakieś pół godziny po wejściu w las – dzieliła się przemyśleniami. Pokazała stosowne miejsce w smartfonie. – Tu, gdzie szlak najdalej sięga na północ, widzisz? Wczoraj w to miejsce nie dotarłam, ale zgrywa mi się to mniej więcej z rysunkiem w liście i z tą starą mapą.

– Masz rację. Daj te papiery. Zrobimy zdjęcia.

– Po co?

– Łatwiej porównywać, można powiększać i niczego przy okazji nie zniszczysz. To wartościowe pamiątki, nie? – zapytał, wyciągając swoją komórkę. – Proponuję najpierw odwiedzić bramę, a potem wrócić na trasę dziadka. To nie może być trudne, na pewno istnieje jakaś naturalna ścieżka. Skoro ją tak dokładnie narysował, musiał nią przejść.

– Dlaczego chcesz gnać aż do bramy? To strata czasu – wypytywała, podczas gdy obfotografowywał dokumenty.

– Obejrzałaś ją sobie w internecie?

– Niezbyt. Bardziej skupiłam się na opisie szlaku.

– Błąd. Jest fenomenalna. Każdy, kto raz ją zobaczył, marzy, by pod nią wrócić.

– Rozumiem, że już tu byłeś?

– Wieki temu. Jeszcze na studiach – odparł, schował papiery do plecaka i przypiął do niego cztery kijki trekkingowe. Pocałował Lilkę w czubek nosa, chwycił ją za rękę i pociągnął lekko, zachęcając, by się wreszcie ruszyli.

Była mu wdzięczna, że nie wspomniał, z kim odwiedził to miejsce, chociaż wydało jej się to oczywiste.

Szli szybko, prawie nie rozmawiając. Oddychała równo, głęboko i starała się utrzymać tempo, choć szybko stało się oczywiste, że tym razem to ona jest słabszym ogniwem i nie grozi jej powtórka z poprzedniego dnia. Nadmiar wina znacznie obniżył jej wydolność, która i tak nie sięgała ideału. Tymczasem Tobiasz był w swoim żywiole, jakby leśne ostępy stanowiły jego naturalne środowisko. Niech to diabli, pomyślała. Z nim mogłabym nawet zabłądzić!

Jej uczucia do tego faceta zdawały się puchnąć z godziny na godzinę jak drożdżowe ciasto w piekarniku. Trzymane miesiącami na wodzy teraz parły na wolność i domagały się ujścia w słowach, gestach, spojrzeniach i dotyku. Wirowało jej w głowie, jakby nadal nie wytrzeźwiała, gdy wciąż próbowała przywracać się do porządku i kierować swoje myśli na dziadka i zadanie, które scedował na nią ojciec.

Panował chłód, temperatura zbliżała się do zera, chociaż nadal nie łapał mróz. Gruba warstwa chmur miejscami się rozrywała jak brudna wata, ukazując fragmenty poblakłego nieba. Droga wciąż była mokra, jednak płynące po niej wczoraj strugi deszczu zdążyły przez noc wsiąknąć w ziemię. Szło się nieźle, buty sprawdzały się wyśmienicie. Kiedy minęli zakręt, przy którym Grodzka poprzedniego dnia się poddała, weterynarz oznajmił wesołym głosem:

– Teraz zrobi się fajniej. Wchodzimy w teren ze skałkami po bokach. Zachowaj czujność i patrz pod nogi. Miejscami jest nierówno i sporo tu wystających korzeni.

Ścisnął mocniej jej dłoń i dostosował swój krok, gdy z ciekawości przyspieszyła. Błotnisty szeroki dukt zastąpiła wyłożona kamieniami wąska ścieżka przemykająca między ścianami piaskowca i wijąca się coraz wyżej po zboczu porosłym gęstym lasem. Nie umknęło uwagi Lilki surowe piękno okolicy. Zastanawiała się, jak zachwycająco bywa tu wiosną lub w otulinie jesiennych kolorów. Zdawało jej się, że każdy kolejny zakręt może okazać się tym ostatnim, za którym jej udziałem stanie się widok, jaki niegdyś zachwycił Tobiasza i z pewnością musiał być znany dziadkowi. Omijała olbrzymie bloki skalne o dziwnej, chropowatej i naznaczonej licznymi dziurami powierzchni. Przypominały gąbkę lub naruszony przez myszy gigantyczny kawałek sera. Nagle przystanęła i ze zdziwieniem przetarła szalikiem szkła okularów. Wysoko nad głową dostrzegła ściany budynku. Kamienny dół i drewniane piętro ozdobiono czymś na kształt krużganków lub podcieni. Obok prześwitywało coś wielkiego, czego nie dało się rozpoznać zza gęstej kurtyny bezlistnych gałęzi drzew.

– To pałacyk? – spytała, ciężko dysząc.

– Powstał pod koniec dziewiętnastego wieku na zamówienie właściciela tych terenów. Nie pamiętam, jak gość się nazywał, ale wymyślił sobie, że chce mieć tu chatkę w stylu alpejskim. Jak widzisz, nawet się udała. Obecnie na parterze działa sezonowa restauracja, ale w grudniu bym na nią nie liczył. Wystarczy, jeśli uda nam się podejść pod łuk i obejrzeć całość z vyhlídek.

– Z czego?

– Vyhlídka to punkt widokowy. Jedno z moich ulubionych słów po czesku – oznajmił i puścił do niej oko.

Podeszli jeszcze kawałek. Po kilku minutach Grodzkiej opadła szczęka, a z jej wnętrza wypłynęło ekstatyczne i pełne admiracji „Ooo!”.

– Vitejte! – zawołał Tobiasz i rozłożył szeroko ramiona jak gospodarz przyjmujący gości. – Przed tobą Pravčická brána!

Podeszli pod gigantyczny łuk i z zadartymi głowami pokręcili się pod nim. Wdrapali się po schodach na kilka platform, które pozwoliły obejrzeć formację piaskowca z każdej strony i pod różnym kątem oraz podziwiać szeroką panoramę okolicy. Lilianna milczała, jeśli nie brać pod uwagę licznych onomatopei, które znamionowały jej urzeczenie pięknem natury. Dopiero gdy obeszli wszystko, co się dało, i znaleźli się znów u podnóża łuku, odezwała się nieco składniej:

– Musimy tu zabrać Nelę. Powinna zobaczyć, jak tu pięknie.

– Nie ma problemu. Proponuję jednak poczekać do lata. W okolicy jest mnóstwo innych atrakcji, które wam chętnie pokażę: kilka skalnych miast, wąwóz Edmundova soutěska, który częściowo przechodzi się piechtą, a częściowo przepływa łódkami, a po niemieckiej stronie Bastei z ogromnym kamiennym mostem między skalnymi szczytami i obłędnym widokiem na Łabę. Napstrykałem ci mnóstwo zdjęć z bramą w tle. Jeśli chcesz, możemy któreś wysłać dziewczynom.

– Wolałabym wspólne.

– Z dzióbkami? – zapytał, ściągając usta.

– Koniecznie – odparła i zaczęła pozować, strojąc głupie miny.

Wykonali profesjonalne selfie, wysłali Kindze, po czym zataczając się ze śmiechu, ruszyli w drogę powrotną. Kwadrans później dotarli do punktu, w którym powinni opuścić szlak. Miejsce wydawało się zachęcające, bo w dal wiodła leśna ścieżka odgrodzona drewnianym szlabanem. Ominęli go bez trudu i jak za machnięciem różdżki Neli atmosfera żartów momentalnie się ulotniła. Lilka poczuła, że ogarnia ją coś między niecierpliwością a ogromną tremą, jakby za chwilę czekało ją spotkanie twarzą w twarz z dziadkiem. Nie zdążyła go poznać, ale ponieważ bardzo kochała babcię, i on wydawał jej się bliski.

Szli powoli, jedno za drugim, bo dróżka stawała się coraz węższa i rosło nachylenie zbocza. Co chwilę zerkali w telefony, porównując rysunek trasy z lokalizacją na mapie. Gdzieś w pobliżu szumiał górski potok. Wciąż im towarzyszył, co sugerowało, że wędrują wzdłuż jego koryta. Rysunek dziadka go uwzględniał, zatem wiedzieli, że idą dobrym tropem. Minęło co najmniej pół wieku i las z pewnością się zmienił, jednak rozrzucone po okolicy piaskowce pozostały nienaruszone. Dla nich życie kilkusetletnich drzew musiało zdawać się chwilą. O życiu ludzkim w ogóle nie było co gadać. Woda i kamienie mogły bezpiecznie wyznaczać drogę.

Podkrólewicz odpiął z plecaka kijki, bo zrobiło się stromo, a podpieranie się ułatwiło marsz. Trasa wiodła raz w górę, raz w dół i wymagała nieustannego skupienia, wilgotne głazy były śliskie, a ziemia namokła po ostatnich deszczach.

– Zmęczyłaś się? – zatroskał się Tobiasz, gdy kolejny raz w ciągu kilku minut jego towarzyszka przystanęła, opierając się dłońmi o uda.

– Jak cholera.

– Nie jest ci zimno?

– Jest mi piekielnie gorąco – odparła i poluzowała szalik. – I wkurza mnie, że tobie nawet oddech nie przyspieszył.

Zaśmiał się i stuknął kijkiem w jej kijek.

– Żeby mój oddech przyspieszył, musiałabyś się rozebrać i pokazać mi, jaka jesteś spocona.

– Jak ruski termos – warknęła, choć tylko dla picu, bo spodobało jej się żartobliwe flirtowanie i zamierzała wziąć udział w tej grze.

– Gdybyś nie miała kaca albo gdybyś się nie wykręcała od biegania ze mną po parku, ten spacerek tutaj nie robiłby na tobie wrażenia.

– Spacerek – prychnęła ze złością, natychmiast marszcząc brwi.

– No już, zasuwaj. Moim zdaniem już blisko do mety. Na miejscu dostaniesz herbatę.

– Masz herbatę?! – zapytała z nagłym zainteresowaniem.

– Mam i dam, ale teraz idziemy.

Dziesięć minut później stali na mikroskopijnej polance naprzeciwko skał opisanych przez dziadka w liście. Bez trudu wypatrzyli osłonięte kamieniem wejście do pieczary. Lilka nie mogła wyjść ze zdumienia, że udało im się trafić we właściwy punkt. Ten las był ogromny, minęło mnóstwo czasu i liczyła się z tym, że ich wysiłek zakończy się fiaskiem, bo wszystkie wskazówki dziadka okażą się nieprecyzyjne lub nieaktualne. Poczuła, że jej serce łomocze jak oszalałe, chociaż nigdzie już nie pędziła i mogła spokojnie oddychać.

– Igła w stogu siana – oznajmił podniosłym głosem Podkrólewicz, werbalizując to, co siedziało im obojgu w głowach.

Napili się herbaty, obserwując, jak wstążki pary gnają z kubków termicznych ku górze. Z ich ust także wydobywały się siwe obłoczki. Lilianna, zgrzana jak mysz szybką wędrówką, poczuła, że przeszywają ją dreszcze.

– Ruszmy się – zarządziła.

Wspólnymi siłami wyrwali z objęć ziemi głaz, który przesłaniał wejście. Wrósł w nią, przysypany częściowo porosłą mchem ziemią, choć widać było, że to nie natura umieściła go w takim miejscu. Gdy wreszcie się poddał, ich oczom ukazała się dziura ziejąca ponurą czernią. Tobiasz włączył latarkę w smartfonie i oświetlił jej wnętrze.

– Nie widzę śladów zwierząt ani żadnej szczeliny w podłożu, w którą można by wlecieć. Wchodzimy. – Zsunął z siebie plecak i trzymając go w rękach, z trudem przecisnął się przez otwór. Po chwili zawołał: – No, dawaj tu. Trochę śmierdzi zatęchłą wilgocią i kapie na głowę, ale poza tym jest bezpiecznie.

Z lekkim niepokojem wgramoliła się za nim. Światło latarki oświetlało niewielką przestrzeń, w której Grodzka ledwo mogła się wyprostować. Na środku rzucał się w oczy niski kamienny krąg, wyraźnie poczyniony ludzkimi rękami. W najniższym kącie tkwiło coś na kształt legowiska z płaskich głazów, przegniłych gałęzi i zapleśniałych fragmentów szmat. Na lewo od wejścia piętrzył się kamienny stos, jakby mogiła.

– Jezu – jęknęła Lilka. – To wygląda jak czyjaś kryjówka. Ktoś tu spał i palił ogień. Przecież nie dziadek. To nie mogło przetrwać tylu lat!

– Czemu nie? Zwierzęta nie miały tu dostępu, powietrze też z umiarem. Woda, jak widać, robiła, co mogła. Myślę, że powinniśmy się wziąć za ten kopczyk. Jeśli coś tu na ciebie czeka, to tylko pod nim.

Nim dotarli do sparciałego skórzanego worka, zaciśniętego mocno rzemykami, zdążyli skostnieć w przejmującej wilgoci jaskini i poobcierać dłonie. Tobiasz, którego wzrost zmuszał do nieustannego półprzysiadu, wyciągnął worek foliowy, owinął nim znalezisko i dopiero wtedy schował do plecaka.

– Chodźmy stąd – zarządził. – Tu jest potwornie zimno. Obejrzymy na dole, w samochodzie. Lepiej nie otwierać w ciemnościach i w takich kiepskich warunkach. No już. Ewakuacja.

Lilianna powstrzymała go, chwytając za rękaw kurtki. Zdjęła swój plecak i wyszperała trzy gliniane znicze oraz zapałki.

– Na prośbę dziadka – wyjaśniła, przypomniawszy sobie treść listu.

Rozejrzała się i wybrała kamienny krąg, bo jako centralny punkt groty nadawał się doskonale. Podpaliła knoty i przez chwilę patrzyła na płomienie, oddając się niemej modlitwie, choć nie miała pojęcia, w czyjej intencji. Wreszcie odwróciła się i na czworaka wypełzła na zewnątrz.

W czasie, który spędzili we wnętrzu skały, niebo pociemniało. Chmury opadły nisko i sypały gęstym pozlepianym w duże nieregularne płatki puchem. Grodzka podniosła się i lekko ją zamroczyło od nagłych zawrotów głowy. Jej towarzysz znalazł się tuż za nią i objął ją od tyłu ramionami.

– W niebie rozpruła się torba z cukrem pudrem – powiedział wprost do jej ucha. Odsunął nosem kołnierz kurtki i pocałował ją w szyję.

Przymknęła oczy. Pomogło. Poczuła, że wraca jej równowaga na zewnątrz i w środku.

– Słabo ci?

– Chyba po prostu bardzo się wzruszyłam – odpowiedziała zgodnie z prawdą. – Nie mogę sobie wyobrazić, że ktoś mógłby tam spędzić noc. Wiesz, jak musiał się czuć?

– Może dowiemy się z tego zawiniątka. Spadajmy szybko na dół, zanim zrobi się ślisko.

Podał jej kijki i przepuścił przodem. Ruszyli w powrotną drogę wyznaczoną rysunkiem dziadka. Śnieg sypał coraz gęściej i ograniczał widoczność, więc Lilka zgarniała go palcami z okularów. Mimo to zbaczała z trasy, kluczyła i gubiła kierunek, a kiedy końcu zabrakło jej cierpliwości, zamieniła się z Tobiaszem i szła jako druga, śledząc wzrokiem niewyraźną plamę ginącą w roju białych kropek. Gdy kolejny raz przystanęła, by oczyścić szkła, zorientowała się, że zarys postaci w niebieskiej kurtce przepadł. Obróciła się i krzyknęła z nagłą trwogą:

– Tobiasz!

– Jestem – zabrzmiało z leśnej pustki. Musiał być blisko, zaledwie kilka metrów od niej, choć wydało jej się, że powinna zejść nieco niżej. – Maszeruj śmiało, ja cię widzę – zachęcił.

Wytężyła wzrok i dostrzegła go tylko dlatego, że zaczął machać rękami. Rzuciła się z ulgą w jego stronę, lekkomyślnie nie patrząc pod nogi. Nagle ziemia uciekła jej spod stóp. Upadła na lewy bok i poturlała się w dół, wypuszczając z rąk oba kijki. Trwało to nie więcej niż pięć sekund, choć miała wrażenie, że spada nieskończenie długo. Uderzyła plecami o kamień i wreszcie się zatrzymała, czując, że jej ciało przeszywają miliony bolesnych igieł.

– Lilka! – Usłyszała wołanie gdzieś z góry, lecz nie zdołała odpowiedzieć. Z trudem walczyła o to, by przez ściśnięte paniką gardło wepchnąć do płuc rześkie powietrze zimowego lasu.

31.

Ulica wydawała się opustoszała, choć wieczór jeszcze nie nadszedł. W oknach domów, na balkonach, gdzieniegdzie nawet na drzewach wisiały świetlne iluminacje przypominające, że okres świąteczny trwa w najlepsze. Jureczek wlókł się noga za nogą i rozmyślał, po co ludzie tak marnują prąd. On też ma choinkę, owszem. Co roku wyjmują ją z mamą z pokrowca i witają jak starą znajomą. Deliberują nad tym, gdzie powinna stać, a w końcu i tak zawsze ląduje na komodzie przy telewizorze. Na honorowym miejscu, jak mówi mama. Zakładają stary komplet lampek, które palą się tylko wtedy, gdy oboje są w domu, i ubierają drzewko w zestaw dekoracji własnej roboty. Czasem się któreś niszczą, lecz zawsze można dorobić nowe. W tym przecież cała zabawa. Na przykład łańcuchy z kolorowego papieru: należy pociąć wąskie paski, następnie posklejać je w ogniwa i łączyć z innymi. Całe dłonie się potem lepią i może dlatego zapach kleju w sztyfcie tak się kojarzy Jureczkowi z Bożym Narodzeniem.

Dotąd każdego roku w Wigilię klimat się psuł, bo mama przyjmowała klientów. Mówiła, że to świetny czas, bo ludziom miękną serca. Nie chcą zostawać sami, co skłania ich do szczodrości. Dlatego chłopiec spędzał święta w domu pani Apolonii. Po Nowym Roku mama zabierała syna do marketu i przepuszczała całą ludzką szczodrość na wyprzedażach. Obowiązkowo kończyli dzień w McDonaldzie, lecz nastolatek po stokroć wolałby zjeść z mamą wigilijną kolację niż frytki z podwójnym cheeseburgerem.

Naraz wszystko musiało się zmienić.

Odwiedziła ich pani z pomocy społecznej, nawet kilka razy, przyniosła makowiec i trochę pierogów. Była sympatyczna i miła, chociaż mama bardzo się denerwowała tym, że przychodzi. Krzyczała potem, że żadna obca baba nie będzie jej ustawiać życia, i wyzywała panią Kingę, że to przez nią, że to jej wina, bo sprowadziła na nich te wszystkie problemy. Za to poszła do pracy, takiej prawdziwej, o której Jureczek bez rumieńca wstydu mógłby opowiedzieć w szkole. Czuł, że rozpiera go duma, bo mama jest silna, mądra i dzięki temu zaczną żyć inaczej. Nie poszedł na wigilijną kolację do domu pani Lilki. Wystarczyło, że mama poprosiła. W ogóle przestał tam chodzić, choć musiał przyznać, że brakuje mu tych wizyt. Mama chciała jednak, by ta pani z MOPS-u widziała, że ciągle są razem.

W poniedziałek pan Tobiasz przyniósł wiolonczelę i wydawało się, że wszystko będzie dobrze. Mama pochwaliła syna, że pięknie gra, lecz już nazajutrz przytuliła go i kazała mu wyjść z domu. Przesiedział kilka godzin w dusznym smrodzie klatki schodowej, gmerając w smartfonie i rozmyślając o znajomym ciepłym salonie, w którym nigdy nie brakowało delicji na stole i nikt nie wyrzucał dzieci na śmietnik.

Kiedy wrócił, mama miała podbite oko i nerwowo kręciła się po ich maleńkiej kuchni.

– Dlaczego? – rzucił od progu z wyrzutem. – Przecież zarabiasz! Dali ci nawet bony na święta, chociaż jesteś nowa. Sama mówiłaś.

– Nie mądruj się. Nie wiesz, jak mi czasem ciężko. Muszę cię wychowywać, opłacić książki, ubrania, ortodontę. Też mam swoje potrzeby, też jestem człowiekiem!

– Chcesz zrezygnować z tej normalnej pracy? – zapytał z obawą w głosie.

– Nie – odparła zdecydowanie, nie odwracając głowy od blatu, na którym smarowała chleb.

To go nieco uspokoiło. Zjedli kolację w milczeniu. Chłopiec z trudem przełykał kanapki z topionym serem i popijał wystygłą herbatą. Potem odniósł talerze do zlewu, umył je i odstawił na suszarkę. Gdy wrócił do pokoju, mama stała przed lustrem i przymierzała kwiecistą bluzkę. Podbite oko zatuszowała makijażem.

– Nowa? – zdziwił się.

– Świetna, nie? Dostałam w prezencie. Nie martw się, tobie też kupię coś ładnego. Możemy rano iść na zakupy.

– Nie chcę! – oznajmił twardo.

– Nie chcesz?

– Miałaś już tego nie robić.

– Czego?

– Miałaś się już nie kurwić!

Pierwszy raz tak się do niej odezwał, a ona po raz pierwszy wymierzyła mu policzek. W środę sama poszła do marketu. Jureczek z zaciśniętymi szczękami całe godziny wodził smyczkiem po strunach. Wróciwszy, mama zalała go falą czułości. Błagała, żeby zachował sekret i nie wspominał o niczym tej pani z pomocy społecznej. Tłumaczyła, że mogliby go zabrać do domu dziecka, a ona przecież nie potrafiłaby bez syna żyć. Przepraszała. Ustąpił i obiecał milczeć natychmiast, gdy się rozpłakała.

– Nie kurwię się – tłumaczyła, połykając łzy. – To nie to samo. Tylko z jednym, z jednym, przysięgam. Każdy ma prawo kogoś mieć. Nawet dziwka!

Wybaczył, choć nie potrafił zrozumieć.

Pod wieczór poczuł, że coś w nim pęka, kiedy mama, głaszcząc go i całując w głowę, oświadczyła, że powinien się zbierać. Spakował wiolonczelę i wybiegł bez słowa, nie fatygując się zamknięciem drzwi.

Dotarł pod właściwą bramę, rozważając, jak to zrobić, żeby znowu było po staremu. Bardzo się bał. Za nic nie chciał wylądować w domu dziecka. Bez niego mama by sobie nie poradziła, poza tym znowu by płakała, a tego nie potrafił znieść. Może pani Lilka coś wymyśli? Ona jest taka dobra dla Neli…

Wszedł przez furtkę i ze zdziwieniem zarejestrował brak westfalii na podwórku. Czyżby pan Tobiasz urządził sobie wakacje? Dopadł do ganku i już miał wbiec po schodach, gdy dotarł do niego cichy jęk. Wychylił głowę za balustradę i dostrzegł na poszarzałym trawniku leżącą przy murze postać. Struchlał. Serce zatrzepotało mu gwałtownie w piersi i poczuł wzbierające mdłości. Dopadł do drzwi i z całej siły załomotał w nie pięściami.

Chwilę później pod domem rozpętało się piekło.

Śliwa, widząc przerażenie Jureczka, natychmiast pognała we wskazane przez niego miejsce. Słaby poblask latarni z ulicy wystarczył, by rozpoznała śmierdzący i brudny strzęp człowieka. Pan Władzio! Ten sam, który poprzedniego dnia opowiedział jej przy ciastkach i kawie historię swojej bezdomności. Momentalnie trafił ją szlag i korciło ją, by go kopnąć, jednak zdołała się opanować. Zamiast tego pochyliła się, żeby sprawdzić, czy kloszard żyje, i zaświeciła mu w oczy latarką z telefonu. Uniósł ramię, osłaniając się przed ostrym światłem, rozpoznał Kingę, pobladł i wykrzywił usta jak do płaczu.

– Wybacz, śliczna ty moja, najdroższa, najlepsza – wybełkotał.

– Nawaliłeś się, draniu, nowymi butami? Na to dałam ci pieniądze?! – ryknęła ze złością.

– Nie krzycz, sasanko. Przepraszam, nie gniewaj się na starego – biadolił, przewracając się na plecy i składając dłonie jak do modlitwy. – Oddam co do grosza. Ja bym ci serce oddał i krew przelał dla ciebie. Dla Lilki i Nelci też. Nie zawiodę. Przysięgam. Ja emeryt, ja teraz pan, ja już nie będę żebrakiem i śmieciem. Koniec tułaczki i smrodu. Nie powiesz, że wstyd mnie znać. Sasanko moja! Przepraszam!

Fuknęła coś tylko pod nosem, bo uznała, że nie ma sensu gadać z nawalonym jak szpadel, lecz nagle tuż przy niej zmaterializowała się Nela. Wypadła z domu bez kurtki, bezgranicznie przejęta tym, co zdołała usłyszeć i co najwyraźniej podkablował jej nastolatek. W rękach dzierżyła różdżkę.

– Panie Władziu, niech pan wstaje! – zawołała z histerią w głosie, szarpiąc mężczyznę za rękaw.

Ciotka próbowała oderwać ją od kloszarda, ale mała nie dawała za wygraną.

– Nelcia – wysapał stary, nawet nie próbując się ruszyć. – Kochanie moje…

– Od razu niech pan będzie wstanięty! Czary-mary już! – rozkazała, wymachując różdżką, a z oczu popłynęły jej łzy. – Ja nie chcę, żeby pan tu leżał i śmierdział. Nie chcę! To jest niekurturarne i niedziadkowe. Liczę do trzech. Jeden… dwa… trzy… I najostatsza szansa: cztery! – krzyczała, coraz silniej zanosząc się płaczem, bo nie widziała żadnego efektu swoich starań. – I co pan narobił? A ja tak chciałam, żeby pan był moim dziadkiem. Teraz wszystko już przepadnięte! Nie będę już pana kochać ani trochę!

Śliwa, ledwo panując nad sobą, oszołomiona tą dramatyczną sceną, porwała dziecko na ręce, przytuliła do siebie i pobiegła do domu, zderzając się w sieni z Jureczkiem.

– Zamknij drzwi – poleciła.

– Ale…

– Zamknij!

Pies drapał tego cholernego moczymordę, myślała. Teraz najważniejsze jest dziecko!

Weszła z małą do salonu, usiadła w fotelu i próbowała ją uspokoić, głaszcząc po głowie i plecach. Roztrzęsiony chłopiec przycupnął tuż obok nich.

– I co teraz będzie? Jak będę żyła bez dziadka? – zawodziła mała. – On mi tam znowu umarnął!

– Nie umarł. Przecież do ciebie mówił. Zaraz zadzwonię po pomoc. Zabiorą go.

– Do szpitala? A potem wyleczą?

– Nie wiem. Na tę jego chorobę chyba nie ma lekarstwa.

– No to nie mogę go przestać kochać, jak on tak leży i śmierdzi z chorości! – wychlipała, wylewając z siebie kolejne potoki łez. – Muszę czekać, aż poczuje się lepiej i znowu tu do mnie przyjdzie!

Dopiero gdy dziewczynka całkiem się uspokoiła, Kinga zostawiła ją samą w fotelu. Najchętniej wepchnęłaby jej na kolana Eastwooda, jednak nie miała szans, by go złapać bez uszkodzeń naskórka, gdyż reagował na takie próby nieposkromioną agresją. Na szczęście niezawodny futrzak sam zwietrzył, że nadszedł jego czas, i gdy tylko wroga postać oddaliła się od pięciolatki, ulokował się łbem na jej podołku i potarł głową o małą dłoń. Pachniała strachem, płaczem i żalem. Po chwili zanurzyła paluszki w jego sierści i na oboje spłynęła miękka ulga.

Przyjechała policja i zabrała bezdomnego. Nie wezwali karetki, więc Śliwa wywnioskowała, że tym razem nie było aż tak źle jak latem, gdy kloszard wystraszył je do obłędu, leżąc bez przytomności na ganku. Nela wypiła szklankę soku, zjadła ciastko i humor jej się poprawił. Zażądała pilota do telewizora, a ciotka zgodziła się bez wahania, bo chciała choć chwilę porozmawiać sam na sam z gościem. Postawiła przed nim talerz z odgrzanym obiadem, jak za dawnych czasów, i zapytała, nie owijając w bawełnę:

– Czemu przyniosłeś wiolonczelę? Co się stało?

Przez chwilę jadł, udając, że nie usłyszał pytania, lecz tak go świdrowała wzrokiem, że musiał się poddać. Odłożył widelec, napił się i mruknął półgłosem:

– Nic. To samo co u pana Władzia. Nie pasujemy do życia jak z bajki.

– Czyli? Nie ściemniaj, bo zaraz wezmę kurtkę i przejdę się do twojej matki.

– Nie! – krzyknął tak energicznie, że pięciolatka łypnęła na niego gniewnie. – Proszę, nie – dodał ciszej. – Nie jest sama.

– Miała pracować w jakimś zakładzie.

– Pracuje. Mówi, że to tylko jeden i że ma prawo… Podbił jej oko… Jeśli to nawet jej chłopak, a nie klient, to raczej nie jest normalne – mówił, a gdy Kinga westchnęła z rezygnacją, pocierając palcami czoło, uśmiechnął się do niej i rzekł: – Nie przestanie być moją mamą tylko dlatego, że każe mi wychodzić z domu, a jemu pozwala się bić. Nie mogę dopuścić, żeby przeze mnie płakała. Chciałbym, jeżeli pani Lilka pozwoli, no… Rozumie pani?

– Nie. Powiedz wprost.

– Najbardziej bym chciał, żeby znowu było jak dawniej. Przychodzić tu, ćwiczyć i żeby pani słuchała, i pani Lilka też. Bo tu mam prawdziwy dom, taką rodzinę na niby. Pogodzę się z tym, że u mnie nie jest idealnie, ukryję to przed pomocą społeczną i szkołą, bo nie chcę trafić do domu dziecka, ale całkiem sam sobie nie poradzę.

Kinga potarła palcami oczy, wychyliła się na krześle i sięgnęła z komody paczkę chusteczek. Podała jedną chłopcu, a w drugą głośno wydmuchała nos.

– Nie wiem, co będzie z panem Władziem, czy go tu jeszcze wpuścimy. Nie jest draniem, tylko słabym człowiekiem i szczerze mówiąc, trochę mi go żal – powiedziała, wyciągając rękę przez stół i ściskając kościstą dłoń nastolatka. – Dla ciebie zawsze znajdziemy miejsce. Wprawdzie nie ja tu rządzę, ale w tym temacie mogę się trochę poszarogęsić i zdecydować za wszystkich.

Chłopiec pojaśniał na twarzy, uwolnił rękę i ponownie chwycił widelec.

– Gdzie pani Lilka i pan Tobiasz?

– Wybrali się w Góry Połabskie na poszukiwania.

– I co znaleźli?

– Z tego, co mi dziś przysłali, wnioskuję, że miłość.

Odblokowała telefon i pokazała Jureczkowi zdjęcie, na którym dwoje ludzi śmiało się do obiektywu, obejmując się ramionami na tle skalnego monumentu. Chłopcu wydało się to jasne, dobre i dużo sensowniejsze od wszystkiego, co sam przeżył tego wieczoru. Stanowiło żywy dowód na to, że życie to nie tylko ból i rozczarowanie, że przychodzą chwile, gdy świat wokół staje się piękny, krajobraz zachwyca, a ludzie nie zawodzą. Nagle lgną do siebie nawzajem, bo znajdują w tym nadzieję, ukojenie i cel. To się może zdarzyć każdemu, więc jest na co czekać.

– Super – pochwalił. – Tylko jednego nie czaję.

– No?

– Dlaczego szukali tak daleko czegoś, co mieli tutaj, pod ręką? Przecież już dawno widziałem, że się kochają.

– Ponoć miłość jest ślepa, Jurek – oznajmiła Kinga. Oparła stopy o siedzisko krzesła, podciągając kolana pod brodę i obejmując je ramionami. – Ty masz więcej rozumu i pewnie lepszy wzrok. Skoro widziałeś, trzeba było mówić, a nie trzymać to przed nimi w sekrecie – dodała i oboje wybuchnęli śmiechem.

32.

Cienka warstwa bieli zdążyła pokryć poszycie leśne, choć padało nie dłużej niż dwadzieścia minut. Śnieg nie nadążał topnieć, wnikając w chłodny mech i osiadając na nagich gałęziach. Oprószał także skały, nadając im baśniowy, niemal magiczny wygląd. Nie miał szans tylko z ludzką skórą, bo choć drżała, jej ciepło radziło sobie bez trudu nawet z największymi płatkami.

– Lilka! – Głośny krzyk dobiegał do niej jakby z daleka, choć z drugiej strony zdawało jej się, że uderza ją prosto w uszy. – Lilka, odezwij się!

Poczuła dłoń na policzku, potem na drugim, a jej twarz otuliła para ciepłego oddechu. Miękkie wargi przyjemnie dotknęły jej ust, ledwo je muskając. Jednocześnie brodę i nos połaskotała nieco szorstka szczecina.

– Otwórz oczy, no już, nie strasz mnie, proszę – wyszeptał głos i wreszcie go rozpoznała.

Z trudem uniosła powieki. Miała wrażenie, że zamarzły i musi kruszyć warstwę lodu, by je dźwignąć. W końcu się udało. Jęknęła i usłyszała pytanie:

– Boli cię coś?

Nie potrafiła tego określić, lecz Tobiasz patrzył na nią tak natarczywie, że postarała się przebrnąć przez swoje wrażenia, by odpowiedzieć zgodnie z prawdą.

– Nie – wychrypiała.

– Na pewno?

– Mhm – potwierdziła i po krótkim wahaniu dodała: – Przewróciłam się?

– Tak jakby – mruknął. – Złapię cię pod pachy i podniosę. Nie musisz mi pomagać, po prostu się nie ruszaj.

Po chwili wciągnął ją na miękki mech i szybkimi ruchami zdejmował jej buty.

– Co robisz? – wrzasnęła z oburzeniem.

– Tylko na stopy mogę coś zaradzić. Daj mi minutę. Potem wstaniesz i pobiegniemy do samochodu.

Jego plan wydał jej się niedorzeczny.

– Pobiegniemy?

– Tak. Bez dyskusji. Jesteśmy już blisko szlaku, dalej pójdzie nam łatwiej. Prosto w dół, jak w ryj strzelił. Zaliczysz dziś jogging ze mną, choćbyś nie wiem, jak się opierała.

Zdarł z niej skarpetki, wyciągnął z plecaka własną parę zwiniętą w schludną kulkę i założył jej na stopy. Następnie obwiązał je foliowymi torebkami i na nowo wpychał w trapery.

– Tobie nie można się oprzeć – pokusiła się o żart i była pewna, że uśmiechnął się pod wąsem. – Dlaczego to robisz?

– Dlaczego cię uwodzę? Diabli wiedzą, to pewnie feromony.

– Dlaczego owijasz mi nogi workami na śmieci?

– Nie widzisz, co ci się stało?

– Niewiele widzę, bo te piekielne szkła zasypał śnieg. Nic mi się nie stało. Sturlałam się kawałek ze zbocza – podsumowała, bo pamięć podsuwała jej coraz więcej szczegółów z wypadku.

– Wpadłaś do potoku.

Delikatnie zdjął jej okulary i schował do kieszeni swojej kurtki.

– Co?

– Rozejrzyj się. Przed chwilą cię wyciągnąłem. Wylądowałaś nogami i tyłkiem w lodowatej wodzie. Szczęśliwie płytkiej po kostki. Na całej tej drodze widzieliśmy jeden strumyk i musiałaś trafić akurat w jego środek. Przynajmniej stopy odizolowałem ci od zimna. Spodni na zmianę nie mam w plecaku. Jesteś do pasa mokra, nie czujesz?

– Nie wiem – odparła, obmacując nogawki.

Dopiero wtedy spostrzegła, że nasiąkły wodą.

– Wstajemy – zarządził i zdecydowanym ruchem poderwał ją do pionu. – Zgubiłaś kijki, ale szkoda czasu, nie będę ich teraz szukał.

Zachwiała się niepewnie. Miała wrażenie, jakby nogi nie należały do niej i nie miały zamiaru jej słuchać. Nie czuła bólu ani zimna, tylko dziwny bezwład rozchodzący się z wolna po całym ciele. Tobiasz ciągnął ją bez litości, trzymając mocno za rękę. Pohukiwał na nią i poganiał, gdy próbowała się opierać. Trawersowali strome zbocze przez chaszcze i błoto. W końcu wypadli na leśny dukt.

– Wolniej – wydyszała, gdy rzucił się pędem w dół.

– Nie ma mowy, musisz się ruszać, ani na chwilę nie wolno ci zwalniać, rozumiesz?!

– Nie dam rady.

– Boli cię coś? – powtórzył pytanie, licząc się z tym, że może szok po upadku minął i ciało zaczyna alarmować o uszkodzeniach, które umknęły jego pobieżnym oględzinom.

Nigdzie nie widział krwi, ale mogła uderzyć się w głowę albo stłuc jakąś kość…

– Nie wiem. Chyba nie. Kręci mi się w głowie.

Zatrzymał się, przyciągnął ją do siebie i mocno pocałował.

– Teraz może ci się kręcić. Masz powód – wydał łaskawie pozwolenie i znowu porwał ją w dół szlaku. – Lecimy.

Kolejne pół godziny zapamiętała jako niekończące się pasmo koszmaru. Śnieg ciągle padał, a ona potykała się i wpadała kolanami w białą, nieco rozmokłą breję, ale wtedy natychmiast bezlitosne ramiona stawiały ją i wlokły dalej. Nie napotkali ani żywej duszy, nikogo, kto mógłby Lilkę obronić przed nieustępliwością Tobiasza i pozwolić nieco odpocząć.

Na szosie wreszcie poczuła ból. Miała wrażenie, że lodowate powietrze nasycone zapachem ziemi i lasu rozrywa jej gardło i płuca z wysiłku, jakby wciągała wraz z nim drobinki pokruszonego szkła. Zrobiło się jeszcze trudniej, bo siła ciążenia przestała wspierać jej wysiłki. Plaska nawierzchnia wydawała się ciągnąć w nieskończoność. Lilianna była pewna, że nie dotrze do samochodu, że przy którymś kolejnym potknięciu Tobiasz się podda, machnie na nią ręką, pozwoli jej upaść i leżeć bez ruchu. Śnieg nieustannie sypał i choć stał się nieco drobniejszy, zaklejał oczy i wpadał do ust. Gdy ujrzała w oddali ciemnozielony zarys westfalii, nogi ostatecznie się pod nią ugięły. Wiedziała, że nie zdoła pokonać tych kilkudziesięciu kroków. Nim uderzyła kolanami w asfalt, weterynarz przerzucił ją jak worek przez ramię i pognał do samochodu. Po chwili siedziała na przykrytej karimatą podłodze w wychłodzonym ciemnawym wnętrzu. Podkrólewicz cisnął plecak gdzieś za nią, zapalił światło i na moment zniknął przy kierownicy. Następnie wrócił, runął przed Lilką na kolana i szarpnął pasek jej spodni.

– Nie walcz ze mną, do diabła – warknął, gdy próbowała się wyrywać, po czym dodał już cieplejszym głosem: – Muszę to z ciebie zdjąć i cię rozgrzać, rozumiesz? Przebierzesz się w suche ciuchy, napijesz herbaty, nic ci nie będzie. Włączyłem ogrzewanie postojowe, za chwilę zrobi się ciepło jak w domu. Jeśli dasz radę, rozepnij kurtkę.

Próbowała, lecz skostniałe palce odmówiły współpracy. W końcu poddała się i spod przymkniętych powiek patrzyła, jak Tobiasz z wysiłkiem ściąga z niej przyklejone do ciała, zesztywniałe i lodowate dżinsy. Uda i łydki miała czerwone, jakby spaliła je na słońcu, i dopiero teraz odkryła, że potwornie szczypie ją skóra. Za spodniami powędrowały majtki, jednak nie próbowała oponować. Dotarło do niej, że to konieczne, choć wolałaby, by zdzierali z siebie ubrania w innej scenerii i atmosferze. Stanowczo, psia krew! Ależ romantyczny początek!

Opierała się o coś niskiego i miękkiego. Siedziała twarzą do kierunku jazdy i widziała, jak na przednią szybę pada śnieg. Wnętrze nie przypominało typowego kampera z miniaturowymi mebelkami wmontowanymi w ściany. Było przestronne, surowe, niemal puste. Poza tym czymś za plecami dostrzegła jedynie kilka kartonowych pudeł.

– Masz jakieś ubrania na zmianę?

Pytanie wyrwało ją z zamyślenia. Zaprzeczyła. Drugie dżinsy przemokły poprzedniego dnia, podczas wędrówki z minionkiem, i nie zadbała o to, by wyschły. Za dużo się działo.

– Tylko piżamę. Poszukaj w walizce.

Wygrzebał cienkie bawełniane spodnie i szybko wsunął je Lilce na nogi. Zdjął z jej stóp skarpetki, bo worki nie ochroniły ich w stu procentach, a następnie ściągnął z niej kurtkę oraz polar i wtedy odkrył, że koszulka, wcześniej wsunięta w dżinsy, także nasiąkła wodą.

– Jasna cholera – zaklął, chwytając ciuch po bokach i stanowczym ruchem uniósł go ze słowami: – Łapy do góry.

Lilianna się nie buntowała, kiedy Tobiasz rozpiął jej biustonosz, zsunął go z ramion i obnażył zaczerwienione piersi. Ze zdziwieniem odkryła, że tam również przemarzła, choć wcześniej tego nie czuła. Stwardniałe od zimnej wilgoci sutki sterczały jak dwa kłębuszki bólu, nieznośnie napinając skórę. Aby ukryć zażenowanie, rzuciła, niby od niechcenia, walcząc z narastającymi dreszczami:

– No i klapa. Na później zostanie ci figa z makiem.

– Bez obaw – zapewnił, przenikając ją gorącym czekoladowym spojrzeniem. – Niczego nie zmarnujemy. To nie są jednorazówki. Skupiam się na czymś innym, ale dostrzegam porządną jakość. Zachwyt zostawię na lepszą chwilę, żeby był adekwatny. Chciałbym go celebrować.

Jego słowa rozgrzewały wnętrze westfalii skuteczniej niż webasto.

Pomógł jej założyć górę od piżamy, po czym z jednego z pudeł wyciągnął sportową torbę, w której znalazł męską bluzę z długim rękawem i gruby polar z kapturem zakładany przez głowę. Ubrał Liliannę na cebulkę, podwinął za długie rękawy i przez chwilę trzymał wychłodzone dłonie w swoich. Pocałował ich wnętrza i przeniósł zainteresowanie na nogi. Rozcierał je przez bawełnę spodni i ugniatał, by pobudzić krążenie. Bolało. Lilka klęła jak szewc, gdy mentorskim tonem tłumaczył, że tak trzeba. Na koniec wciągnął na nią własne spodnie dresowe z pudła i zawiązał troczki w pasie.

– Do wyrka – zakomenderował i pomógł jej się wgramolić na legowisko, o które wcześniej opierała się plecami.

Składało się z dwu skrzyń z szufladami, na których ulokowano materac.

– Po co ci tu łóżko? Przecież masz namiot na dachu.

– Lubię spać w cieple niezależnie od pogody – odparł.

Wyszarpnął śpiwór z pokrowca i zapakował w niego Lilkę. Wreszcie wygrzebał z plecaka kubek termiczny, podał go zmarzniętej kobiecie i położył się w jej nogach.

– Dziękuję – wymamrotała.

– Pij. Na pewno jeszcze nie wystygło – oznajmił. – Pomoże ci się rozgrzać.

Rozpiął ekspres na dole śpiwora i wydobył z niego wychłodzone stopy. Bez wahania wsunął je pod swoją bluzę tak, że oparły się o jego nagi brzuch. Wzdrygnął się tylko na moment. Puścił do Lilki oko, opatulił ją dodatkowym kocem, a potem gładził po udach przez wszystkie warstwy, w które udało mu się ją wbić.

– Jak tak dalej pójdzie, to za chwilę zrobi mi się gorąco.

Zignorował tę jawną zaczepkę.

– Dokładnie cię obejrzałem. Dorobiłaś się kilku paskudnych siniaków. Coś ci szczególnie dokucza?

– Szczypie mnie skóra, zwłaszcza na nogach po tym twoim masażu – przyznała. – Może daj mi po prostu skarpetki, co? Okład z sopli lodu na żołądek to żadna przyjemność.

– Jestem najlepszym źródłem ciepła w okolicy.

– Mhm… czuję. W ogóle w tej okolicy jesteś najlepszy.

Przez kilka minut milczeli, ciesząc się rosnącą temperaturą w samochodzie.

– Łapie mnie śpik – przerwał ciszę Tobiasz i ziewnął rozdzierająco. – Całą noc nie spałem, bo gnałem z Łodzi do Drezna. Obudź mnie najdalej za godzinę, chyba że wcześniej uznasz, że już się rozgrzałaś. Od razu ruszymy do domu.

– Nie.

– Nie? A co nam w tym może przeszkodzić?

Zdołała go zaintrygować, bo uniósł się na ramionach i szerzej otworzył oczy.

– Dwie sprawy. Po pierwsze, muszę zapalić znicz na cmentarzu. Dziadek prosił. Po drugie, strasznie chce mi się siku. Dłużej już nie wytrzymam – odparła ponuro z głębokim przekonaniem, że jeśli nawet kluła się miła intymna atmosfera, to jej układ moczowy zdołał ją zaprzepaścić.

33.

Od rana wokół budynku kręciły się dwa niedźwiedzie i skutecznie utrudniały wszelkie wycieczki w plener. Trzeba się było nieźle nagimnastykować, żeby bezpiecznie wyskoczyć po dane do depeszy meteo i po papier toaletowy do hali, bo jak zwykle się skończył w najmniej odpowiednim momencie.

Plan na sylwestra zimownicy opracowywali już od połowy grudnia, lecz żaden z pomysłów nie trafiał stuprocentowo w gust całej ekipy. Wreszcie padła propozycja spędzenia ostatniego wieczoru roku przy grze planszowej o niepokojącym tytule Terraformacja Marsa z ewentualną możliwością zamiany na Magię i miecz, gdyby się okazało, że planszówkowi laicy nie są w stanie ogarnąć zasad tej pierwszej. Ideę przyjęto przez aklamację z takim entuzjazmem, że przesunięto imprezę o dzień wcześniej. W końcu co za różnica? Po co czekać? I tak słońce nie wschodzi, księżyc nie zachodzi, a noc trwa bite trzy miesiące. Pojęcie czasu wydaje się w tych warunkach istną abstrakcją.

Stół w jadalni zakryły plansza i mnóstwo kolorowych kartoników. Rozpoczął się zaciekły bój o ujarzmienie Czerwonej Planety. Siedmiu graczy okopało się na stanowiskach bojowych i wydając z siebie kosmiczne ryki, przystąpiło do walki. Ósma osoba pełniła dyżur i nie zawracała sobie głowy głupotami, dziewiąta wypięła się na wszystkich, odkrywszy, że uwielbia prozę Pilipiuka, i zdecydowała, że nie odpuści, dopóki nie przeczyta wszystkiego, co wyszło spod jego pióra, natomiast dziesiątą zaanektowała przez Skype’a kobieta, a nawet dwie, więc nie było specjalnych szans, by się wyrwać.

– I ciocia powiedziała, że to jest straszna głupota, że dziewczyny zostają polarniczkami – skarżyła przejęta Nela, nie bacząc na to, że Kinga siedzi obok i ją słyszy. – Bo one, jak tam pojadą, to tylko przewracają oczami i wyrywają zajętych facetów.

– Czemu zajętych? – zaciekawił się Adam, łypiąc na narzeczoną, która spokojnie robiła manicure.

– Samo tak wychodzi. – Dziewczynka wzruszyła ramionami i ciągnęła, papugując zasłyszane słowa ciotki: – Mają branie, celują w najładniejszych, a tacy luzem nie latają, nie?

– Różnie bywa. To nie jest reguła, że przystojni dostają miłość jak na tacy. Ciocia tak uważa?

– Nie wiem, co uważa. Tak mówi, gdy się na ciebie złości.

– Aaa… – Lewarek wreszcie załapał. – Człowiek w nerwach często plecie straszne głupstwa. Nie ma sensu się do tego przywiązywać. Co jeszcze ciocia mówiła, zanim przestała się gniewać?

– Jeszcze powiedziała „kurwa mać”, ale tego ci nie powtórzę, bo już wiem, że to strasznie brzydko. Gdyby mama usłyszała, dopiero by zrobiła armaturę.

Eastwood prychnął karcąco, jakby rozumiał, że dziewczynka wystawia duży palec u stopy poza granicę matczynej tolerancji. Na więcej się jednak nie zdobył, bo czuł się niezwykle znużony i nie miał ochoty przerywać drzemki na rozkosznie wygodnym pudle z dokumentami.

Właścicielka pudła parsknęła śmiechem i posłała do kamery rozbawione spojrzenie. Jej narzeczony złowił je momentalnie i znacząco uniósł brwi.

– Tak, wy wszystkie jesteście świetne w robieniu armatur. Znaczy tych… awantur. Pewnie dlatego dziewczyn na wyprawach polarnych jest zwykle mniej niż chłopaków. W pracy sprawdzają się wyśmienicie, ale nikt by nie wytrzymał takiego natężenia focha.

– Podpadasz – syknęła Kinga i zaklęła półgłosem, gdy pędzelek z lakierem o barwie stali wyjechał jej za paznokieć.

– Tobie czy polarniczkom?

– Wszystko jedno.

– O, teraz okopujesz się po ich stronie?

– Zawsze staję po stronie kobiet – oznajmiła z wyższością. – O ile nie paradują przed tobą na golasa i nie trzepoczą rzęsiskami.

– Rany, znowu? Zlituj się, skarbie. Tu naprawdę nie przyjeżdżają idiotki, a żadna rozsądna dziewczyna nie ośmieliłaby się iść z tobą na wojnę.

– Wujek, a ja mogę pojechać do Arktyki, jak będę dorosła?

– Jeśli się uprzesz, osiągniesz wszystko. Charakterek masz odpowiedni. Wszystkie panie, które tu zimowały, są niezwykłe. Wystarczy spojrzeć na poprzednią kierowniczkę wyprawy. Zupełnie szalona. Mieszkaliśmy tu razem raptem kilka dni, tuż po naszym przyjeździe, dopóki statek nie zabrał zeszłorocznego składu do Polski, a już od samego patrzenia na nią mogła rozboleć głowa.

– Dlaczego? – spytało dziecko z niewinną ciekawością.

– Musiałeś się na nią gapić? – warknęła Śliwa i Wodniak był pewien, że przez chwilę błysnęły jej kły, groźnie jak u żbika.

– Bo na dupie nie umie usiedzieć i wszędzie jej pełno: biega, jeździ na rowerze, fotografuje, pisze na laptopie, gada przez telefon, szydełkuje, kaligrafuje i to wszystko niemal równocześnie, a mimochodem, w przelocie, potrafi jeszcze kogoś opieprzyć, gdy partaczy robotę.

– Phi. Jak wygląda?

– Wygoogluj sobie. Dasz radę. Co ci będę obce baby podsyłał?

– Wujek, a wiesz, że Jureczek się znalazł, a pan Władzio znowu trochę umarnął? – zmieniła temat dziewczynka i Adam odetchnął z ulgą.

– Wiem, ciocia mi wczoraj mówiła.

– Wczoraj? Nie widziałam cię wczoraj w komputerze.

– Bo rozmawiałem z nią, kiedy już spałaś – wyjaśnił, poprawił bandaż na gojącym się palcu i zapatrzył się na narzeczoną, która zabawnie machała dłońmi, rozcapierzywszy palce, żeby lakier szybciej wysechł.

– Jak to kiedy spałam? – Dziewczynka podniosła głos. – Niesprawiedliwe! Jesteś mój wujek, a ciocia tak bez pytania…

– Ciocia to moja narzeczona.

– I co z tego? To jakieś okropne kasztany… konachty… ko…konszachty! Wszyscy romansujecie i tylko ja jestem sama!

Lewarek z trudem zachował powagę.

– Nie pleć. A Eastwood i Jasmina? My wszyscy cię kochamy. Nie grozi ci samotność, słonko.

– Żadne tam słonko, wujek, dopóki masz noc polarną!

– Wyjątkowo muszę się z nim zgodzić. – Kinga postanowiła się wtrącić, bo nagle zrobiło jej się żal Adama. – Ludzie, gdy się zakochają, lubią spędzać czas sami, rozumiesz?

– Po co?

No masz! Jak wytłumaczyć pięciolatce największą tajemnicę życia? Ciotka na moment się stropiła, po czym uznała, że jeśli coś zdoła się tu obronić, to tylko prawda.

– Żeby się przytulać, całować, dotykać i mówić sobie miłe rzeczy.

– Nie możesz się z wujkiem dotykać przez komputer!

– Ale mogę z nim o tym rozmawiać, prawda? To czasem pomaga, jeśli kogoś bardzo brakuje.

– Ja wiem, czego ci brakuje. – Nela zmarszczyła czoło i wyciągnęła w kierunku Śliwy oskarżycielski palec. – Seksów. Wam wszystkim brakuje seksów i głupiejecie.

– Co?

Dziewczynka wzięła głęboki oddech i roztrajkotała się, jakby nagle wylał się z niej od dawna uwierający nadmiar skłębionych emocji.

– Wy się ciągle kłócicie, a mama to już w ogóle… Zniknąła z niewujkiem Konradem nie wiadomo po co. Wujek Tobiasz był przez to bardzo zły, bo to on chciał się z mamą całować i dotykać. Zgadnąłam? Pewnie, że zgadnąłam. Takie rzeczy się wie, nawet kiedy są sekretowe. Mama zrobiła strasznie głupio, że pojechała z niewujkiem do górów. Nie lubię go, bo kiedyś przez niego płakała. Nawet wtedy go nie lubię, jak jest moim tatą. A jest, rozmawiał o tym z mamą i wszystko podsłuchałam. Ja nie chcę takiego taty, co mama przez niego płacze i co nie kocha swojej córeczki. Już bardziej mnie kocha wujek Adam i wujek Tobiasz. To po co mi jeszcze tata, taki nieudany, co nawet nie nadaje się na wujka? – wygłaszała tyradę, a oboje dorośli zmartwieli, nie wiedząc, czy jej przerywać, i jak zareagować na takie wyznania. – Płakałam, kiedy mama pojechała. Bardzo. Wieczorem, jak Jasmina poszła do domu, a ciocia usnęła. Bo ja się bałam, że mama zrobi seksy z niewujkiem i on tu zamieszka na zawsze i będę musiała go lubić i mówić do niego „tata”. Ale teraz pojechał tam wujek Tobiasz, to może już wszystko będzie dobrze? Może pobije tego niewujka i powie mu, żeby się wynosił i nie dotykał się z moją mamą i nie całował? – zawiesiła głos, a po jej policzkach spłynęły dwie ogromne łzy.

– Dziecko – wybąkała Śliwa, biorąc małą na kolana. – Dziecko kochane, mama nigdy nie zmusi cię do lubienia kogoś, kogo nie będziesz chciała.

– Nawet jak jest moim tatą? Takim nieudanym?

– Nawet. Zresztą ona go nie chce.

– To po co z nim zniknąła?! – burknęła pięciolatka i pociągnęła nosem.

– Właśnie po to, żeby się upewnić, że on wcale nie jest fajny.

– Bez sensu. Takie rzeczy się sprawdza w sercu, a nie w górach.

– Racja. Następnym razem powinna tak zrobić. Powiemy jej o tym, kiedy wróci, chcesz?

Mała uspokoiła się nieco i kolejna godzina upłynęła na nauce gry w kości przez Skype’a. Dziewczynka bawiła się z wujkiem, a Kinga zerkała na nich znad kubka z kawą i rozważała, czy już powiedzieć narzeczonemu, że widzi jej się świetnym przyszłym ojcem, czy jeszcze trochę poczekać. Wprawdzie przez najbliższe pół roku nie zdoła jej zapłodnić, choćby pękł, ale dobrze, żeby się przygotował na to, jakie decyzje zapadły właśnie w głowie jego przyszłej żony i jakie ma wobec niego zamiary. Pomyślała, że po treningu z Nelą z łatwością wciągną się w rolę rodziców i podniosłe wzruszenie zmieszało jej się z ekscytacją.

Nagle zadzwonił smartfon. Przyjaciółka lakonicznie doniosła, że przez uszkodzoną hydraulikę wrócą do domu później, niż planowali. Zanim Kinga zdołała wydusić z Lilki konkrety, telefon przejęła pięciolatka, zwyczajnie wyrywając go ciotce z rąk.

– Mama, jest z tobą wujek?

– Cześć, kochanie, owszem.

– Ale wujek Tobiasz, tak? Weterynarz z brodą. Nie pytam o niewujka Konrada – podkreśliła dziewczynka dobitnie.

– Tobiasz. Z brodą. Wszystko się zgadza.

– Daj mi go. Mam z nim do pogadania.

Osłupiała Lilianna przekazała Podkrólewiczowi komórkę.

– Wujek, czy ty robisz z mamą seksy?

– Co robię?

– Jak jest pani i pan i oni się kochają, to robią seksy. Ty ją kochasz, prawda? Chcesz ją całować, przytulać i… co tam było? A! Dotykać. No?!

– T…tak – potwierdził pełen podejrzeń, że właśnie daje się wkręcić w arcykłopotliwą wymianę zdań.

– To robisz czy nie robisz?

– Nie robię – przyznał odważnie.

Kinga i Adam usiłowali nie przeszkadzać i jednocześnie nie udusić się ze śmiechu.

– To rób! – przykazało dziecko. – Każda dorosła kobieta potrzebuje seksów. Tak powiedziała ciocia. Sama słyszałam. Jak każda, to mama też, więc po prostu nie masz wyboru.

34.

Gdy wczesnym popołudniem wyjeżdżali z Hřenska, zaliczyli po drodze wizytę na cmentarzu. Zapalili znicz, choć wciąż nie wiedzieli, kim była Oda wspomniana w dziadkowym liście. Potem zatrzymywali się niemal na każdej stacji, by wizytować toalety. Przy Orlenie w Bolesławcu Tobiasz wreszcie uznał, że stan Lilki to poważna przeszkoda w kontynuacji podróży, więc nim wróciła do samochodu, zarezerwował kwaterę i przygotował długą litanię argumentów z kiepską widocznością na drodze i własnym niewyspaniem na czele. Zależało mu, by nie marudziła, że to wszystko przez jej nieszczęsne sikanie. O dziwo, nie próbowała dyskutować, bo czuła się naprawdę kiepsko. Marzyła o ciepłej pościeli, gorącej herbacie i sedesie w zasięgu kilku kroków.

Zadzwonili do Kingi, pogadali z nią oraz Nelą i przekazali informację, że zanocują w drodze, lecz bankowo zdążą na sylwestrową imprezę do domu. Rozlokowali się w naprędce wynajętym pokoju, a właściciel łypał na nich znacząco, jakby sądził, że urządzili sobie potajemną schadzkę. Chyba go ostro powaliło!

Pomieszczenie było ciasne, wyposażone w podwójne łóżko, sosnową szafę, stolik, dwa krzesła oraz czajnik elektryczny, lecz metraż nie miał znaczenia, ponieważ liczyło się to, że tuż obok znajdowała się łazienka. Jedyne okno mieściło się naprzeciwko wejścia w skośnej ścianie i prezentowało niewiele ponad wieczorną czerń, więc Grodzka nie żałowała, że do połowy zasypał je śnieg.

Weterynarz skoczył do chińskiej knajpy i pobliskiego marketu, a gdy wrócił z jedzeniem, zastał ukochaną w pościeli, więc całkiem romantycznie, lecz na tym bajka się kończyła. Lilka ściskała w garści brudnego, podniszczonego konika z drewna i gapiła się na stary zeszyt. Lekceważąc posiłek, zagoniła towarzysza do lektury. Czytali na głos, zamieniając się co kilka minut. Szło wolno, bo nie dość, że miejscami trudno było rozszyfrować wypłowiałe ślady ołówka, to wstrząsająca treść wymagała przerw, by się wyciszyć, uspokoić i zebrać w sobie siły na więcej. Zostały im ostatnie strony, kiedy zmorzył ich sen.

Przebudzili się po zapadnięciu zmroku. Tobiasz zapatrzył się w oczy Lilianny, pogładził ją po ramieniu i zauważając wyraźny rumieniec na jej twarzy, zagaił z przewrotnym uśmiechem:

– Przed południem zdjąłem ci majtki, teraz się ze mną przespałaś… Fajne love story, nie?

Zamiast mu odpowiedzieć, wyprysnęła z łóżka i szarpnęła klamkę w drzwiach do łazienki. Kiedy wróciła, rumieniec nadal nie znikał, więc Podkrólewicz dotknął jej czoła.

– Cholera, masz gorączkę. Szczypie cię podczas sikania?

– No, kurde, spróbuj mnie zawstydzić jeszcze bardziej! – fuknęła z konsternacją i zakopała się w pościeli po szyję.

– Nie bądź dzieckiem, odpowiedz.

– Szczypie.

– Okej, to siedź tu grzecznie. Niedługo wrócę.

Czekała dobrą godzinę opatulona kołdrą w piżamie oraz grubych skarpetkach i zalewała się łzami, które kapały na mocno wymięty brulion. Przed oczami przewijały jej się sceny z raptularza, o tyleż wyraźne, że poznała miejsce, w którym toczyła się spora część opisanej historii. Zrozumiała sens zimowej wyprawy w góry – pozwoliło jej to znaleźć się bliżej tamtej dawnej Janki i Jana, jakby wciąż byli przy niej, na tej samej ziemi. Jakby ich ówczesne emocje mogły się spleść z tym, co dziś czuła. Jakie to szczęście, że dziadek kaligrafował w miarę wyraźnie, pomyślała. Inaczej ni w ząb nie dałoby się tego przeczytać.

– Litości, znowu? – syknęła, zerwała się i pobiegła opróżnić pęcherz.

Gdy myła ręce, szum wody zagłuszył chrzęst zamka w drzwiach. W pokoju wpadła na Tobiasza zdejmującego kurtkę.

– Gdzie cię wywiało na tyle czasu? – rzuciła, pociągając nosem.

– Płakałaś z tęsknoty?

Podszedł i ją przytulił. Uniosła ramiona, przylgnęła do niego całym ciałem i stanęła na palcach, by go pocałować.

– Brr… Brodę masz mokrą od śniegu.

– Jeśli chcesz, to ją poświęcę i ogolę.

– W imię czego?

– W imię twojego komfortu.

– Nie trzeba – zdecydowała, wysuwając się z jego ramion. – Ostatnio mam słabość do jaskiniowców.

– Doczytałaś do końca? – zapytał, z lekkim żalem łapiąc kontekst. – Nie mogłaś na mnie zaczekać?

– Przepraszam, nie wytrzymałam. To przez ten zeszyt dziadka się poryczałam, nie przez ciebie.

Podkrólewicz przysiadł na krześle przy stoliku, odsunął nieco styropianowe opakowania z sajgonkami i wysypał na resztkę wolnego blatu zawartość jednej kieszeni.

– Łyknij – nakazał, wyciskając pastylki z blistra. – Masz herbatę?

– Ehe. Pełen kubek. Co to jest?

– Leki przeciwgorączkowe i biseptol. Zatrzyma infekcję. Furagin mógłby nie podołać. Sikasz co kwadrans, boli cię cewka, a chciałbym szybko doprowadzić cię do porządku.

– Tylko do porządku?

– Wyzdrowiej, to się dowiesz.

– To nie jest na receptę?

– Doprowadzanie? Nie, chociaż może powinno. Za to biseptol tak. Wypisałem na Kufę.

– Kto to?

– Bokserka. Mój znajomy przyszedł z nią ostatnio do gabinetu. Podrapał ją kot.

– Chcesz mnie leczyć jak psa? – spytała, oglądając nieufnie tabletki.

– Jak sukę, zresztą bardzo sympatyczną. Rozmawiasz z weterynarzem. Nie wolno mi wypisywać recept dla ludzi. Mogłem jeszcze posłużyć się labradorem labadziary, ale Kinga twierdzi, że jesteś o nią zazdrosna. Wybrałem bezpieczniejszą opcję.

Uduszę tę zdradziecką małpę, pomyślała, a głośno wyraziła ostatnią wątpliwość:

– Człowiek się tym nie otruje? Jesteś pewien?

– Absolutnie. Babcię Polę wiecznie dręczyły dolegliwości dróg moczowych. Ten temat mam obcykany.

Lilianna darowała sobie dalsze dyskusje. Połknęła drażetki, popiła, jęknęła i pognała do toalety.

Podkrólewicz spokojnie położył się na łóżku i wziął do ręki zeszyt. Poczekała, aż dobrnie do końca zapisków, siedząc po turecku na kołdrze i bacznie go obserwując znad szkieł okularów. Przełożył ostatnią stronę i potarł palcami oczy, więc delikatnie wyjęła mu brulion z rąk.

– W tym skórzanym węzełku znalazłam oprócz zapisków drewnianego konika, całkiem przegnite małe ubranka i to.

Wyciągnęła spod łóżka sporą i ciężkawą metalową skrzynkę. Tobiasz otworzył pokrywę. Zaskrzypiała. W środku kryły się fotografie, starannie poukładane w grubych brązowych kopertach, przedstawiające młodą parę na spacerze w parku, wśród kamienic, w domu i przy ołtarzu w odświętnych ślubnych strojach. Na kilku innych zdjęciach uwieczniono chłopca i dziewczynkę. Gdy się dobrze przyjrzeć, dało się w nich odnaleźć ślad podobieństwa do Lilki i Neli. Pod spodem leżał stos dziecięcych rysunków, trochę kolorowych koralików, pocztówek, parę pociemniałych ze starości haftowanych serwetek oraz posrebrzane puzderko z puklami jasnych włosów. Ktoś dawno temu przewiązał je czerwoną wstążeczką i opatrzył podpisami: „Zbysio, 16 grudnia 1939” oraz „Marynia, 26 lutego 1941”.

Tobiasz obejrzał wszystko w milczeniu i powkładał z powrotem do skrzynki. Po lekkim wahaniu dołożył konika. Ze sznurkowej uzdy nie zostało prawie nic, za to ciemna plama krwi wsiąkła w drewno na zawsze. Spojrzał na Liliannę i powoli opuścił wieko.

– To wszystko? – zapytał przyciszonym głosem, jakby nie chciał zaburzać spokoju zmarłym.

– Prawie. W przesyłce, którą przywiózł mi Konrad, był jeszcze drugi list. Dziadek chciał, by ojciec go przeczytał dopiero po wizycie w jaskini.

Wstała i zahaczając uprzednio o łazienkę, zamyszkowała w kieszeni walizki. Z niebieskiej koperty wyjęła podwójną kartkę z zeszytu w kratkę.

Suwałki, 25 grudnia 1966 r.

Kochany Synku!

Jeśli znalazłeś mój raptularz, to wiesz, że odkąd zjawiłeś się na ziemi, strzegą Cię z nieba dwa małe anioły. Nigdy o nich nie zapominaj. Módl się czasem za siostrzyczkę i braciszka. Ty wyrośniesz i staniesz się mężczyzną, oni już zawsze będą dziećmi. Należy im się chociaż pamięć, skoro tak mało zaczerpnęły z życia. Ja wciąż noszę je w sercu, choć zostawiłem za sobą przeszłość i nauczyłem się akceptować ich śmierć.

Nie mam żalu do Wandzi, że zmarnowała czas na pakowanie pamiątek. Teraz, z perspektywy czasu, cieszę się, że przetrwały. To jedyne, co mogę Ci dać, byś poznał moje pierwsze życie.

Nim opuściłem naszą jaskinię, zrozumiałem, że aby zacząć wszystko od nowa, trzeba pozwolić staremu odejść. Nadal tak myślę. Na szczęście pozwolić odejść to nie to samo co zapomnieć i przestać kochać.

Jestem w czepku rodzony. W jednej ziemskiej wędrówce zdarzyły mi się dwa wielkie szczęścia. Dwa dobre życia na tej samej ziemi. Nie każdy, kto stracił wszystko, może liczyć na taki uśmiech losu.

Gdy ruszyliśmy w drogę do kraju, jeszcze nie wiedziałem, że poślubię Twoją Mamę. Ona tego też nie wiedziała. Jechaliśmy wojskową ciężarówką na północ w towarzystwie polskich żołnierzy, wzruszeni, że wreszcie wracamy. Zmierzali w stronę Berlina, więc wysiedliśmy w okolicy Görlitz i dalej głównie szliśmy na nogach, czasem tylko trafiając na podwodę. We Wrocławiu, w urzędzie dla przesiedleńców, wystawiono nam przepustki na darmowe podróżowanie koleją, ale dostać się wtenczas do wagonu to była wielka sztuka.

Po kilku tygodniach dotarliśmy do Warszawy. Naszym oczom ukazało się straszne, potworne morze gruzowiska. W kwadracie, na którym stała niegdyś moja kamienica, poczułem się bliski załamania. Upadłem na kolana i znów płakałem, sam nie wiem jak długo, choć obiecywałem sobie już nie rozpaczać. Janka zdobyła skądś małą świeczkę. Przecięła ją na trzy części, zapaliła i postawiła na resztce muru. Potem chwyciła mnie za rękę i zdecydowała, że nie możemy zostać w stolicy, bo nie damy rady przytłaczającym nas wspomnieniom. Chodziło jej o mnie, ja nie dałbym rady. Ona dźwigała swój los z większą godnością i pokorą. Kręciliśmy się kilka dni między ruinami, nie wiedząc, co ze sobą począć, aż spotkałem kolegę ze studiów. Wybierał się do Suwałk, gdzie jego wuj objął stanowisko ordynatora na oddziale pediatrii. Wiedział, że potrzebują lekarzy i pielęgniarek. Miejsce wydało nam się dobre jak każde inne, więc powędrowaliśmy razem z nim.

Zaczęliśmy pracę pod koniec czterdziestego piątego roku. Twojej Mamie oświadczyłem się jeszcze w drodze, nad jednym z mazurskich jezior. Uplotłem pierścionek z jesiennej trawy, niczego innego nie miałem, ale zostałem przyjęty. Wokoło było szaro, ponuro i nadal strasznie, a ja czułem całym sercem, że bardzo chcę żyć. Już wtedy kochałem ją równie mocno jak Wandzię, chociaż inaczej. Miłość nie potrzebuje hierarchii czy definiowania. Jeśli ją czujesz, jeśli jest szczera, to zawsze będzie największa. Nieważne, czy przyjdzie przed, czy po innej, tylko nie wolno się jej bać ani przed nią uciekać, bo to zwykłe marnowanie życia, a ono dane jest tylko raz i nigdy nie wiadomo, na jak długo.

Bądź szczęśliwy, Areczku. Życzę Ci takiego szczęścia, jakie mnie przytrafiło się na tej samej ziemi dwukrotnie.

Twój Tata

Jan Grodzki

– I co teraz? – zapytał Tobiasz, swoim zwyczajem przeczesując palcami włosy.

– Nie wiem. W tej skrzynce są rzeczy, przez które Wandzia zwlekała z opuszczeniem mieszkania. Pamiątki, przez które zginęły jej dzieci, moja ciocia i mój stryjek. Co powinnam z tym zrobić?

– To, czego chciał twój dziadek. Zapamiętać. Nic więcej nie trzeba zmarłym. Nie mają nawet grobów. Zapaliliśmy znicze w jaskini. Zabierzemy do domu te drobiazgi i kiedyś opowiemy o nich Neli.

– My?

– A nie? – Uniósł brwi z taką miną, jakby się poczuł dotknięty. – Siedzę po uszy w tej historii. Mnie ona też poruszyła. Istnieje przepaść między naszym i ich losem, ale widzę też sporo analogii. Twój dziadek był mądrym człowiekiem. Znacznie szybciej doszedł do konkluzji, nad którymi ja dumałem całe lata.

– Mówisz o Joannie? – spytała, podwijając nogi pod siebie i sztywno prostując kręgosłup, a kiedy przytaknął, dodała: – Narzeczonej, której wciąż nie wypuściłeś z głowy?

– Była dla mnie wszystkim – powiedział wolno, przeciągając sylaby. – Absolutnym numerem jeden w moich planach na przyszłość. Chciałem spędzić z nią życie i na nikogo więcej się nie oglądać. Kochałem ją histerycznie, nie umiałem się bez niej obejść, oddychać i cieszyć. Gdy umarła, pielęgnowałem w sobie to uczucie, zadręczając się nim. Odnosiłem każde nowe doświadczenie do naszych wspólnych przejść i roiłem sobie wizje tego, jak wyglądałoby moje życie, gdyby nie wpadła wtedy pod samochód. W ten sposób przeleciało mi przez palce mnóstwo lat. Rozumiesz?

– Nie musisz mi o tym opowiadać – mruknęła, uciekając wzrokiem w wieczorną czerń za oknem.

– Muszę. Gdy wyjeżdżałem w nowe miejsce, zastanawiałem się, czy ona też chciałaby tam pojechać, kiedy kupowałem nowe meble, ubrania, książki, brałem pod uwagę jej gust. Nawet mieszkanie i gabinet urządziłem tak, żeby jej się podobało. Widzisz w tym idiotyzm i pułapkę?

– Nie wiem. Raczej bezradność i tęsknotę.

– Idiotyzm, Lilka. Ogromny. Bo nie prowadzi donikąd. Nie da się toczyć życia wstecz. To zawsze droga jednokierunkowa.

– Tak wygląda przewlekła żałoba.

– Masz rację, ale to moja wina, bo nigdy nie chciałem się z niej wyleczyć. Pracowałem, śmiałem się, podróżowałem, chodziłem z kumplami na piwo, a to cały czas po cichu we mnie siedziało. Wszystkie kobiety porównywałem do Joanny i każda wypadała blado, bo była sobą, a nie nią.

– I co teraz? Ja mam ci ją zastąpić? – spytała Lilianna, choć wiele ją kosztowało zachowanie spokoju. Nie podobała jej się ta rozmowa.

Pokręcił przecząco głową.

– Nie wiem, jak to możliwe, ale przez ostatnie miesiące wszystko mi się powoli poukładało. Dużo myślałem, wsłuchiwałem się w siebie. Tchórzyłem, czasem błądziłem. Rozważałem nawet, czy nie sprawić sobie psa, bo to najbezpieczniejszy sposób na zapełnienie pustki w życiu. Psy potrafią pokochać każdego, dlatego są doskonalsze od ludzi. Akceptują słabości i zawsze dają kolejną szansę… To jednak ślepa uliczka. Nie mogę nią iść.

– Bo?

– Eastwood by go rozdarł na strzępy. Żadnemu psu tak źle nie życzę. – Zaśmiał się, kontrolnie dotknął jej czoła, by oszacować temperaturę, i uspokojony zaczął mówić dalej: – Rozumiem każde słowo twojego dziadka. Może to wy stanowicie klucz sukcesu? Panny Grodzkie, które zawrócą w głowie każdemu facetowi po przejściach? Zresztą, zastanów się. Oboje przeżyliśmy miłość, która skończyła się bólem. Przeszłość to sprawa zamknięta i nie ma po co do niej wracać. Moje jutro to ty i dzięki temu wydaje mi się naprawdę obiecujące.

Lilianna zdała sobie sprawę, że zbyt długo wstrzymywała oddech i z głośnym sykiem wypuściła powietrze z płuc.

– Przedwojenne pokolenie zafundowało nam drugą rundę w ruletce i cwanie zaszachrowało wynik – skwitowała. – Niezły numer, nie sądzisz? Najpierw Pola Jezierska sprowadziła mnie do Łodzi, a potem dziadek Janek zabrał nas w góry, by pokazać, że nie ma jednego scenariusza na życie i ciągle trzeba szukać nowych dróg, by znaleźć miejsce dla siebie. Zaczynam wierzyć, że kostka Kingi nie uszkodziła się bez powodu.

Rozprostowała gwałtownie nogę, czując bolesny skurcz. Tobiasz energicznie pomasował jej łydkę, z ulgą uznając, że wraz z rozluźnieniem mięśnia trudny temat został oficjalnie zamknięty.

– Pamiętasz poprzedni sylwester? Wypiłaś mi całe grzane wino, a ja cię nawet nie pocałowałem. Lichy bilans. Jutro wyobrażam sobie zupełnie inaczej, chociaż pod tym samym niebem, na tej samej ziemi – zapewnił, sięgając do wspomnień.

– I w tym samym samochodzie – uzupełniła z zapałem.

– Nie wiem, czy nas Nela wypuści ze szponów.

– Musi. To będzie nasza mała tradycja, że Nowy Rok zastaje nas w westfalii. Jeszcze krótka, ale mamy mnóstwo czasu, żeby porosła mchem. Dlatego nie możesz jej sprzedać – zastrzegła. – W niej pierwszy raz widziałeś mnie nago. O takich rzeczach opowiada się potem wnukom przy kominku. Chyba że chcesz się jej pozbyć z uwagi na Joannę? – zawahała się w obawie, że może zbyt mocno się zagalopowała.

– Raczej dlatego, że to stary gruchot i wymaga generalnego remontu, ale jeśli tak stawiasz sprawę… Pierwszego rozbierania cię nigdy nie zapomnę, podobnie jak strachu, gdy morsowałaś w grudniowym strumyku.

– Czyli zostaje?

– Zostaje jako cenna pamiątka twojej niefrasobliwości. A teraz, błagam, zjedzmy te zimne sajgonki, choć nie wyglądają już apetycznie. Umieram z głodu. Potem zamierzam z tobą spać. Dopóki nie wyzdrowiejesz, nici z „robienia seksów”, ale do przytulania się nadajesz. Do całowania też – dodał i przyciągnął Lilkę do siebie.

– Nie! – krzyknęła i gwałtownie się wyrwała, gdy przycisnął jej biodra do swoich.

Uniósł pytająco brwi. W ramach wyjaśnień wyskoczyła z łóżka i drobnymi krokami popędziła do toalety.

Skomentował to sentencjonalnym tonem i tak głośno, by na pewno usłyszała przez drzwi:

– Niewieści pęcherz moczowy to największy wróg mężczyzny. Potrafi spartolić finał każdej rozmowy o miłości. Na szczęście mamy czas, a biseptol stoi po naszej stronie. W końcu cię dopadnę.

– No raczej. – Usłyszał w odpowiedzi.

Położył się na plecach, splótłszy ręce pod głową, i uśmiechnął się, myśląc o jutrze.

Podziękowania

Planowałam napisać tę powieść w jedną noc i wygląda na to, że zdążyłam. Oczywiście mam na myśli noc polarną. Jutro (14 lutego) słońce pierwszy raz od ponad trzech miesięcy wzejdzie nad Spitsbergenem i mieszkańcy Longyearbyen oraz Polskiej Stacji Polarnej Hornsund będą mogli cieszyć się jego pełnym blaskiem.

Rok temu, gdy powstało Pod tym samym niebem, nie planowałam kontynuacji. Fabuła wydawała mi się zamknięta i skończona. Tymczasem wystarczyło mnie odrobinę podpuścić, by w mojej głowie wyświetliła się jaskinia wydrążona w piaskowcu i nowa historia zaczęła snuć się sama. Być może zbyt łatwo ulegam wpływom, jednak czy to źle? To możesz ocenić tylko Ty. Jeśli książka Ci się podobała, to znaczy, że było warto.

Praca nad tą powieścią sprawiła mi wyjątkową przyjemność. Zdobyłam nową wiedzę, przeczytałam kilka książek, poznałam paru ludzi. Mnóstwo razy pokładałam się ze śmiechu, choć zdarzyło mi się także ronić łzy. Odbyłam dwie bardzo żywe podróże w wyobraźni, na zdjęciach, filmach i palcem po mapie. Rzec by można, że w ostatnich miesiącach w Łodzi zjawiałam się tylko chwilami i w zasadzie głównie po to, by zająć się Nelą i osobami z jej otoczenia. Za to odwiedziłam Góry Połabskie, które miałam okazję przewędrować niegdyś na własnych nogach, oraz Arktykę, która na razie znajduje się poza moim zasięgiem. Może życie zdoła mnie kiedyś zaskoczyć i zobaczę na własne oczy surowe piękno Svalbardu? Bardzo bym sobie tego życzyła.

Przygoda, jaką stała się dla mnie ta historia, nie miałaby szans na przyjęcie ostatecznej formy, którą trzymasz, Czytelniku, w rękach, gdyby nie pomoc wielu fantastycznych osób. W tym miejscu chciałabym podziękować:

– Joannie Perchaluk – kierowniczce 42. Wyprawy Polarnej IGF PAN 2019/2020, która miesiącami znosiła moje codzienne ataki czynione za pośrednictwem Messengera, odpowiadając na niekończące się pytania, rozwiewając wątpliwości i nakierowując w stronę prawdy moje laickie pojęcie na temat życia polarników. Wszystkie zdjęcia, filmy i anegdotki, które od niej dostałam, były bezcenne i stanowiły źródło inspiracji, o czym doskonale wie, bo z pewnością znalazła ich odbicie w treści książki. W dodatku pozwoliłam sobie obsmarować ją pod sam koniec ustami Adama Wodniaka. Liczę na to, że mi wybaczy. Dziękuję, Asiu, za pomoc i za nasze rozmowy, żartobliwe, a czasem poważne, te o Hornsundzie i takie o życiu. Bardzo się cieszę, że mogłam Cię poznać. Mam nadzieję, że gdy wrócisz z Arktyki, uda nam się spotkać bez wsparcia internetu.

– Oliwii Szmigiel – dziewczynie, która dla Neli, lecz również dla mnóstwa innych dzieciaków, mogłaby stać się wzorem do naśladowania. To dzięki niej książkowa pięciolatka i jej mama podchodzą do achondroplazji z dystansem i nie traktują niskorosłości w kategorii ograniczeń. Oliwia chodzi do liceum. Pamiętam ją sprzed lat jako tancerkę, wokalistkę i flecistkę, zawsze dynamiczną, roześmianą i niezwykle towarzyską. Obecnie to przede wszystkim sportowiec, zdobywczyni mnóstwa międzynarodowych medali w parabadmintonie i tak, owszem, osoba z achondroplazją. Dziękuję za to, że otwarcie i rzeczowo odpowiadałaś na moje pytania i odważnie sięgałaś do swoich wspomnień. Przy okazji dziękuję też mamie Oliwii – Iwonie Szmigiel – która swego czasu służyła mi wsparciem, gdy pisałam Sedno życia.

– Kamilli Masłowskiej-Pietrzak, Oli Wawrykowicz i Michałowi Wierzbowskiemu za pełne zaangażowania podejście do roli beta-testerów i nieocenione uwagi po lekturze. Michał jako pierwszy mi zasugerował, że kontynuacja Pod tym samym niebem to pomysł, który warto rozważyć. Miałeś, chłopie, nosa! Dziewczyny, bez Was nie odważyłabym się pokazać nikomu swoich tekstów i nigdy żadna z moich książek nie stanęłaby na księgarskiej półce. Dziękuję za to, że jesteście przy mnie.

– Marietcie Andrysiak za wizje wspólnych wypraw na norweskie klify, bez których ciężko się pozbierać w gorszych chwilach. W tym zakresie tylko Ty mnie rozumiesz.

– Sylwii Hertel za to, że zawsze cierpliwie i z zainteresowaniem słucha mojego ględzenia o pisaniu, stawia mnie za uszy do pionu, kiedy marudzę, i nie irytuje się, gdy odklejam się od rzeczywistości i nie słyszę, co się do mnie mówi. Przy okazji dziękuję także wszystkim współpracownikom z zespołu WWK w mBanku, z naszą szefową Kasią Grabowską na czele. Wiedzcie, że bardzo doceniam Wasze przychylne podejście do moich pisarskich wyczynów i chęć aktywnego ich promowania. Dziękuję Wam za dostarczane mi scenki z życia i zabawne wypowiedzi Waszych dzieci, które mogę potem ubrać w kawałki fabuły, oraz za wyrozumiałość, gdy zdarzy mi się zgubić między światem z moich książek a służbowymi sprawami.

– Mężowi Piotrowi i dzieciom: Hannie i Krzysztofowi, za motywację do pracy, wspólne campingowe włóczęgi i cierpliwość, gdy nawalam w domowych obowiązkach, bo siedzę z nosem w kolejnym tekście. Haniu, jestem przekonana, że kiedyś uda nam się napisać wspólną książkę. Krzysiu, gdyby nie Ty, Nela nie byłaby pewnie tak wygadana.

– Mojemu Wydawcy za zaufanie, jakim mnie obdarza, i skuteczne motywowanie do wysiłku, by nieustannie szlifować warsztat. Wsparcie po tej stronie barykady to istotny warunek komfortu w pracy twórczej.

Na koniec chcę podziękować Tobie, Czytelniku, za to, że dotarłeś aż tutaj. Mam nadzieję, że wkrótce spotkamy się kolejny raz przy następnej książce.

Katarzyna Kielecka

Łódź, 13 lutego 2020 r.

Table of Contents

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Dedykacja/motto

CZĘŚĆ 1

1.

2.

3.

4.

CZĘŚĆ 2

5.

6.

7.

8.

CZĘŚĆ 3

9.

10.

11.

12.

13.

14.

CZĘŚĆ 4

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

CZĘŚĆ 5

22.

23.

24.

25.

26.

27.

CZĘŚĆ 6

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

Podziękowania