Polecenia

„Caroline Leaf dotyka jednego, lecz najważniejszego zagadnienia w naszym życiu – faktu, że możemy nauczyć się kontrolować pracę naszego mózgu, zarządzać naszym umysłem i ulepszać sposób, w jaki myślimy, czujemy i żyjemy. Nie potrzebujemy kuracji psychiatrycznej: potrzebujemy wiedzy, rozsądku i miłości, aby przezwyciężyć cierpienie i zacząć prowadzić spełnione życie”.

dr n. med. Peter R. Breggin, psychiatra

Autor książki Guilt, Shame and Anxiety

(„Wina, wstyd i niepokój” – przyp. tłum.)

„Pierwszy raz usłyszałam o pracy dr Caroline Leaf, gdy jej książka Włącz swój mózg, z pięciostopniowym procesem uczenia się, pozwoliła mojemu mężowi, Peterowi, przezwyciężyć rozpacz i znaleźć nadzieję, gdy kończył studia z neurobiologii. Od tamtej pory uznałam również, że jej prace mogą także przyczynić się do sukcesu edukacyjnego dzieci. Nawet nasz syn jako uczeń docenia przydatność jej metody. Uważam, że treść tej książki jest rewolucyjna. W ciągu osiemnastu lat mojej praktyki jako położna i ginekolog spotkałam niemało kobiet pozbawionych nadziei. Wiele z nich utknęło w cyklu ubóstwa, z jego niekorzystnym wpływem na rodzinę i często postrzegają siebie jako ofiary. Wierzę, że kiedy dostaną tę książkę, przeczytają ją i zastosują, zdadzą sobie sprawę, że w ich umysłach jest moc do zmiany nie tylko własnego życia, ale także życia ich dzieci i ich społeczności. Jak powiedział kiedyś słynny nauczyciel z Ghany dr James Kwegir-Aggrey: «Kiedy kształcisz mężczyznę, kształcisz jednostkę, ale kiedy kształcisz kobietę, kształcisz naród»”.

dr n. med. Mercy Amua-Quarshie,

American Board of Obstetrics and Gynecology

„Dr Leaf uczy nas pielęgnować zdrowe myśli, a jej naukowo zweryfikowana i stosowana klinicznie praca rzuca światło na to, w jaki sposób żyjemy, kochamy i uczymy się. Techniki i ćwiczenia zawarte w tej książce niosą wielką korzyść w szkole, pracy i relacjach!”

dr n. med. David I. Levy,

profesor neurochirurgii klinicznej, autor książki Gray Matter („Substancja szara”– przyp. tłum.)

„Jako neurolog przez prawie trzydzieści lat byłem świadkiem globalnej zmiany sposobu, w jaki myślimy, wraz z masowym spadkiem naszego ogólnego stanu zdrowia psychicznego i masowym wzrostem zaburzeń neurofizjologicznych. W związku z tym uważam, że ten nowy materiał dr Leaf powinien obowiązkowo przeczytać i przestudiować każdy, kto chce myśleć, uczyć się i odnosić sukcesy – jest to przesłanie, które niesie ze sobą praktyczną nadzieję i które jest programem działania opartym na badaniach naukowych”.

dr n. med. Robert P. Turner,

profesor pediatrii i neurologii klinicznej w School of Medicine

Uniwersytetu Południowej Karoliny oraz szpitala dziecięcego Palmetto Health Richland,

pracownik naukowy MIND Research Institute, Irvine, Kalifornia

„Wow! Kolejna niesamowita książka napisana przez dr Leaf! W skrócie, książka ta skutecznie opisuje, w jaki sposób złożone procesy neurofizjologiczne mogą pomóc ci osiągnąć lub przegapić sukces w życiu. To takie ekscytujące patrzeć, jak dr Leaf prostuje kilka nieporozumień i mitów pokutujących w świecie medycyny. Parafrazując prawdę, której się od niej nauczyłam, nie jesteśmy produktem własnej biologii. Mamy błyskotliwe umysły, które pomagają przekształcić napotykane bariery w trampolinę prowadzącą nas do miejsca, w którym możemy osiągnąć pełny potencjał – nie poprzez nadmierne lub niezdrowe harmonogramy pracy, ale poprzez uważność (mindfulness) we wszystkim, co robimy – od myśli, które mamy, przez jedzenie, które jemy, do sposobu, w jaki pracujemy i odpoczywamy. Jako endokrynolog widzę, jak codzienne «toksyczne» myślenie wpływa na moich pacjentów. Często stanowi ono ogromną barierę uniemożliwiającą im utrzymanie dobrego samopoczucia, powrót do zdrowia lub osiągnięcie wyznaczonych celów. Mam nadzieję, że wszyscy, zwłaszcza pacjenci z zaburzeniami hormonalnymi, przeczytają ten niesamowity zbiór życiodajnych, prawdziwych informacji! Zrozumienie mądrości, którymi dzieli się dr Leaf, może mieć ogromny wpływ na zmianę twojego życia na lepsze”.

dr n. med. Irinel Stanciu,

członek Amerykańskiego Koledżu Endokrynologii

„Niezależnie od twojej życiowej sytuacji masz moc czynienia pozytywnych zmian. Dr Leaf wykonała mistrzowską pracę, opisując, w jaki sposób różne rodzaje nastawienia i sposoby myślenia, poprzez efekty kwantowe, zmieniają nasz mózg. Dzięki prostym krokom przedstawionym w tej książce możesz zmienić swój mózg i doświadczyć życia pełnego sukcesów. Nie tkwij w poczuciu porażki – zastosuj metody opisane w tej książce i doświadcz zwycięskiego życia!”

dr n. med. Timothy R. Jennings,

były prezes Tennessee and Southern Psychiatric Association,

autor książki The Aging Brain („Starzejący się mózg” – przyp. tłum.)

„W tym przełomowym dziele genialna dr Caroline Leaf sięga poza modną uważność (mindfulness), proponując narzędzia do opracowania własnej transformacji poznawczej, tak by odnieść sukces! Słusznie odrzuca neuromity, postrzegane jako prawdziwe we współczesnym społeczeństwie; podobne do tych, które spotykamy w relacji lekarz-pacjent, gdy pacjent zdobywa powierzchowną wiedzę w internecie, która powinna zostać umieszczona w określonym kontekście. Obserwujemy również wzrost na masową skalę liczby ofiar śmiertelnych z powodu OUD (zaburzenia używania opioidów) i SUD (zaburzenia używania substancji uzależniających) w naszym kraju. Częściowo zaburzenia te wynikają z przeszłej traumy fizycznej i emocjonalnej, na którą wszyscy jesteśmy narażeni. Istotne kwestie ujawnione przez dr Leaf dają nam wgląd w to, jak te nawyki kształtują się w nieuporządkowanym umyśle. Daje nam ona także nadzieję, ujawniając Bożą metodologię, koncentrującą się na źródle zewnętrznych przejawów tych problemów «umysłu». Kolejny triumf, dr Leaf!”

Avery M. Jackson, neurochirurg,

założyciel i prezes Michigan Neurosurgical Institute PC

,,Jako była profesor dr Caroline Leaf na studiach magisterskich i doktoranckich, mentorka badawcza i jej długoletnia przyjaciółka, jestem zachwycona i podekscytowana, widząc, jak badania nad relacją między umysłem a mózgiem i neuronauką poznawczą, które rozpoczęła na swoich studiach jako logopeda, rozwinęły się w niezwykłą książkę, która pomoże ludziom myśleć, uczyć się i odnosić sukcesy w każdej dziedzinie ich życia. Ta dobrze opracowana naukowo książka pokazuje nie tylko jednostkom, jak wiele mocy kryją ich umysły, ale też jak mądrze z niej korzystać. Caroline nie tylko z powodzeniem zastosowała te naukowo zbadane koncepcje w swojej praktyce klinicznej, edukacyjnej i korporacyjnej, ale wprowadziła również to podejście w swoim prywatnym życiu i w życiu swojej rodziny – dlatego też jej najnowsza książka powinna spotkać się z taką samą aprobatą, jak jej własna historia sukcesu!”.

dr Brenda Louw, profesor katedry Speech-Language

Pathology and Audiology, East Tennessee State University

„Dr Caroline Leaf to niesamowity dar dla nas wszystkich! W swojej nowej książce Myśl, ucz się, odnoś sukcesy uwalnia i odkrywa mądrość i wiedzę naukową mówiącą o tym, w jaki sposób przetwarzamy informacje, by zrozumieć, jak myślimy indywidualnie! To świetna i sprawdzona metoda! Dzięki jej badaniom opisanym w tej książce możemy uwolnić nasz pełen potencjał i wyjść poza mgłę, która nas spowija, gdy myślimy niewyraźnie lub nie jesteśmy nakierowani na sukces. Kryje ona odpowiedź dla ucznia, który zmaga się z nauką i zapamiętywaniem informacji, oraz dyrektora, który musi zmagać się ze stresem wygłoszenia prezentacji przed radą pedagogiczną... Jako lekarz jestem głęboko przekonany, że książka Myśl, ucz się, odnoś sukcesy może mieć ogromny wpływ na nasze zdrowie – poznawcze i fizyczne. Ta książka może znacząco pomóc w zmaganiu z demencją i pogorszeniem funkcji poznawczych. Umysł zmienia mózg i wiem, że ta lektura ci w tym pomoże. To obowiązkowa pozycja, którą musisz przeczytać i wdrożyć w swoje życie! Żałuję, że nie miałem tej książki, kiedy studiowałem na akademii medycznej. Na pewno polecę ją moim pacjentom i każdemu studentowi! W mojej praktyce korzystam ze wszystkich książek dr Leaf i polecam je moim pacjentom, ponieważ one naprawdę działają”.

dr n. med. Jason Littleton, prezes Family Medicine

w Orlando Regional Medical Center

oraz założyciel i prezes Littleton Concierge Medicine

„Dr Leaf ma niesamowity umysł i wyjątkowy dar komunikacji. Jako doradca i osoba, która pomaga doradcom na arenie międzynarodowej, z całego serca polecam Myśl, ucz się, odnoś sukcesy! Jest to książka pełna potężnej wiedzy, która pokazuje ludziom, jak bardzo mogą sobie pomóc, dając im zarówno wiedzę, jak i środki, aby zmienić ich sposób myślenia, a tym samym zmienić ich sposób życia”.

dr Tim Clinton, prezes American Association of Christian Counselors

(Amerykańskiego Stowarzyszenia Chrześcijańskich Doradców – przyp. tłum.)

„Praca dr Leaf wywarła ogromny wpływ na moje życie. W 2015 roku znajdowałem się w poważnej depresji i miałem wiele ataków paniki. Męczyłem się, chodząc od jednego psychiatry do drugiego, niestety bezskutecznie. Dzięki badaniom

dr Leaf znalazłem wiedzę, która całkowicie mnie uzdrowiła i zmieniła moje życie i życie innych. Najbardziej uderzające w książce Myśl, ucz się, odnoś sukcesy jest to, jak bardzo dr Leaf jest pełna pasji do zachęcania każdego z nas, byśmy uznali, jak potężni jesteśmy naprawdę i jak wiele można pokonać, jeśli tylko uda nam się prawidłowo ustawić umysł – choroby, trudności i kryzysy można pokonać dzięki mocy umysłu. Książka Myśl, ucz się, odnoś sukcesy to praktyczny przewodnik, który pomoże osiągnąć sposób myślenia, który przyniesie nam obfitość w życiu. W tej książce dr Leaf przedstawia śmiałą propozycję: nowy paradygmat, który może przynieść prawdziwą rewolucję w leczeniu i opiece zdrowotnej. Jestem przekonany, że wkraczamy w nową fazę opieki zdrowotnej, która będzie prowadzona przez badania i wiedzę dr Leaf. Zastanawialiśmy się, co by się stało, gdybyśmy zbudowali system, który nie koncentruje się na chorobie; jestem głęboko przekonany, że dr Leaf zna już odpowiedź, a my, jako organizacja, łączymy siły, by przyspieszyć realizację jej wizji”.

Igor P. Morais, chirurg stomatolog, University of Brasilia,

naukowiec w dziedzinie chirurgii stomatologicznej i publicznej opieki zdrowotnej

„Dr Leaf zapewnia pedagogiczne podejście do spełnionego życia. Czytając jej książkę, stajesz się jej uczniem, odkrywając, jak twój sposób myślenia utrzymuje twoje życie w stagnacji. Nauczysz się też jej metod, sprawdzonych przez dziesięciolecia badań naukowych i praktyki, które mogą zmienić twój stan umysłu. Dr Leaf ujawnia, jak negatywne myśli subtelnie opanowują nasze umysły poprzez różne doświadczenia życiowe, stając się planem, na podstawie którego budujemy życie. Ta książka odkrywa niszczycielską naturę niezdrowych myśli i uczy, jak wykorzystać moc własnego umysłu, odblokowując zdolność do przyswajania informacji, które mogą wydawać ci się przytłaczające lub niemożliwe do zapamiętania. Porusza wszystkie dziedziny życia, jest więc kierowana zarówno do studentów, którzy chcą osiągać lepsze wyniki na egzaminach, profesjonalistów pragnących osiągnąć sukces w karierze, pozostających w domu rodziców pragnących lepiej funkcjonować w codzienności, jak i emerytów próbujących powstrzymać lub złagodzić skutki choroby Alzheimera. Gdy wyruszasz w zmieniającą życie podróż, nie oczekujesz, że będzie szybka, tak samo jej metody nie oferują szybkiego rozwiązania, ale gwarantują za to rozwiązania, które są sprawdzone i długotrwałe, jeśli tylko będziesz nad nimi pracować. Powierzam ci zadanie przeczytania tej książki, jeśli chcesz uwolnić swój umysł od chaotycznego i nieproduktywnego myślenia, zwiększyć swoje IQ i przejąć kontrolę nad własnym życiem”.

dr n. med. Lillian Lockett Robertson

„Myśl, ucz się i odnoś sukcesy rozwiązuje wiele problemów, z którymi zmagamy się we współczesnej szkole. Gdybym miała podsumować tę książkę, określając jej najważniejszy temat, powiedziałabym, że pomaga uczyć «osobistej odpowiedzialności». Dr Leaf oferuje w niej unikalne podejście do nauki. Uczy w bardzo konkretny sposób i sprawia, że każdy rozdział: na temat sposobu myślenia, Profilu Daru czy też pięciostopniowego procesu uczenia się, jest dziecinnie łatwy do zrozumienia. Każdy rozdział tej książki jest niezwykle potrzebny dzisiejszym uczniom, szczególnie w szkołach publicznych, gdzie strach i samotność mogą próbować przejąć kontrolę nad ich życiem umysłowym. Ta książka nie tylko pomaga uczniom myśleć i uczyć się, ale także porusza bardzo ważne aspekty zdrowego stylu życia, szczególnie budowania pozytywnego sposobu myślenia. To jest właśnie początek rozwijania celów uczniów i budowania marzeń, zadań, które są ważne w naszej szkole. Wielu uczniów nie ma poczucia celu i pochodzi z toksycznych środowisk. Nie rozumieją, w jaki sposób na ich naukę w szkole i życiu wpływa ich własne myślenie, nastrój i emocje. Ta książka wyjaśnia, jak wprowadzać zmiany w każdym aspekcie naszego umysłu, ciała i emocji i odnosi się do potrzeby nauczania wprost. Uwielbiam również wskazówki aktywacyjne umieszczone na końcu każdego rozdziału, które zapewniają łatwe i rozsądne sposoby aktywacji nauki. Jako edukatorzy wiemy, że jeśli nie mamy produktu końcowego do nauki, pozostaje ona w pamięci krótkotrwałej i nie zostanie utrzymana”.

mgr Angela McDonald,

dyrektor i prezes Advantage Academy

Przestańmy się zmagać,

a zacznijmy cieszyć się powodzeniem – razem!

Z piekielnej czerni, która trwa wkoło mnie,

Dziękuję bogom, obcym mi z imienia,

Za duszę moją hardą,

Wyciosaną z niepodatnego toporom kamienia.

Że w zdarzeń złych potrzasku

Ni razu nie zapłakałem,

Że głowa moja, choć obficie krwawi,

Przed niczym się nigdy kornie nie pochyli.

Stając nad tymi pagórami złości,

I padołem, jak mówią, łez,

Nie lękam się zmór nieodgadnionych dni

Ani sądnych, mrocznych lat.

Nieważne, jak wąską furtką przeciskać się mam,

Co spotyka mnie z litanii kar,

Sternikiem swoich losów jestem sam

Własnej duszy kapitanem.

William Ernest Henley „Niepokonany”

(polski przekład autorstwa

Czesława Sowy Pawłowskiego)

PRZEDMOWA

Nieco ponad dziesięć lat temu znalazłem się w bardzo trudnej sytuacji. Musiałem zdawać całodniowy egzamin pisemny w ramach programu dla absolwentów neurobiologii, w którym uczestniczyłem. Nikt, kogo znałem, nie zdał tego egzaminu, a ci, którzy oblali, zostali w zasadzie wykreśleni z programu. Wydawało mi się jasne, że istniał spisek zmuszający mnie do rezygnacji z programu, biorąc pod uwagę szereg wcześniejszych wydarzeń.

Uczenie się ogromnej ilości informacji nie szło mi najlepiej – byłem bardzo sfrustrowany i traciłem nadzieję. Nie mogłem spać. Właśnie taki był mój stan umysłu, gdy pewnej nocy, około drugiej nad ranem, przerzucałem kanały telewizyjne i natknąłem się na wywiad z dr Leaf w jakimś talk show. Moją uwagę zwróciła elokwencja, z jaką potrafiła wyjaśnić, w jaki sposób mózg działa w praktyce. Byłem studentem neurobiologii oraz już praktykującym lekarzem i to, co mówiła, miało dla mnie sens. Kiedy dowiedziałem się z jej strony internetowej, że opracowała proces, który pomógł wielu tysiącom studentów na całym świecie w osiągnięciu doskonałych wyników w nauce, nadzieja zaczęła wypełniać moje serce. Być może uda mi się dokonać niemożliwego? Kiedy zacząłem używać pięciostopniowego procesu uczenia się Włącz swój mózg i narzędzia Metacog, czerpiąc informacje z jej strony internetowej i jej książki (którą później zamówiłem z Południowej Afryki), wiedziałem, że odpowiedź na moje pytanie była tylko jedna: głośne tak!

Po tym, jak zdałem egzamin dzięki tym metodom, a następnie zdobyłem stopień magistra neurobiologii, zacząłem współpracę z dr Leaf.

Przez lata napisała kilka świetnych książek; muszę jednak przyznać, że z wielu powodów niniejszy tytuł jest moją ulubioną pozycją. Po pierwsze, materiał z tej książki uratował moją karierę naukową. Po drugie, nauczyłem uczniów szkół średnich skutecznej nauki w szkole, stosując zasady zawarte w tej książce, i widziałem, jak dzięki temu zmienia się ich życie akademickie i emocjonalne. Po trzecie, zasady zawarte w tej książce pomogły mojej własnej rodzinie. I wreszcie, jest to moja ulubiona książka Caroline Leaf z bardzo emocjonalnych przyczyn, które sięgają 1976 roku, kiedy miałem około dwunastu lat. To był rok zamieszek szkolnych w Soweto w Południowej Afryce, wydarzenia, które wstrząsnęło światem. Z przerażeniem patrzyłem na zdjęcia dzieci wynoszących swoich zmarłych i rannych przyjaciół z linii ognia. Wiele lat później dr Caroline Leaf rozpoczęła pracę, którą kontynuowała przez ponad dwadzieścia lat w wielu gminach, w tym w Soweto, i radykalnie zmieniła setki szkół i setki tysięcy uczniów dzięki zasadom, procesom i technikom wyjaśnionym w tej książce.

W tej książce Dr Leaf przedstawia mapę dróg wiodących do sukcesu w naszych szkołach i na uczelniach, w miejscu pracy i w życiu osobistym. Sugeruję, byś przeczytał tę książkę w kolejności, w jakiej ją ułożyła, ponieważ każda zasada i proces opiera się na poprzedniej. Nie ma szybszej metody ani drogi na skróty. Zachęcam cię, drogi czytelniku, do trzymania kursu – wierzę, że ta podróż będzie tego warta, nie tylko dla ciebie, ale także dla kolejnych pokoleń.

Na całym świecie zachodzą głębokie zmiany w klasach szkolnych, miejscach pracy i w firmach. Ilość informacji pomnaża się w zawrotnym tempie, jednak technologia zarządzania informacją za tym nie nadąża. Przeciążenie danymi nie tylko negatywnie wpływa na naszą skuteczność, ale także na zdrowie psychiczne. Uważam, że ta książka oferuje dobre rozwiązanie tego problemu dla współczesnych czasów.

dr n. med. Peter Amua-Quarshie,

adiunkt w katedrze nauk medycznych

PROLOG

Mindfulness, czyli trening uważności i poświęcanie czasu na inwestowanie w siebie, wydaje się być na ustach wszystkich. Ale jak naprawdę sprawić, by twój umysł pracował dla ciebie? Jak używasz swojego umysłu do kształtowania swojego życia? Jak „inwestujesz” w siebie, kreując styl życia promujący zdrowie mózgu i ciała? Jak wykraczasz poza swoją świadomość, odnajdując spokój i kontemplując swoje uczucia, myśli i odczucia cielesne w danej chwili, by wprowadzić trwałe zmiany na dłuższą metę? W końcu to ty jesteś „kapitanem swojej duszy”!

Łatwo powiedzieć, że chcesz o siebie zadbać, ale jak dbasz o umysł, który dba o wszystko inne? Odpowiedzią nie jest jakaś pigułka, modna dieta, magiczna liczba, konto na Instagramie z ponad milionem obserwujących czy jakiś szybki trening poprawiający pamięć. Każdy z nas posiada znaczne zasoby, które są na wyciągnięcie ręki. Nasze umysły są niesamowicie potężne – możemy wykorzystać myśli, by poprawić inteligencję, zdolności poznawcze oraz samopoczucie psychiczne i fizyczne. Wykorzystanie tych zasobów naturalnych da ci władzę nad teraźniejszością, głębię i kontekst twojej przeszłości oraz pozwoli na przewidywanie przyszłości.

To, jak rozumiesz i używasz swojego umysłu, pozwala przewidzieć, jaki sukces osiągniesz. Wszyscy myślimy, czujemy i wybieramy w wyjątkowy sposób; wszyscy definiujemy znaczenie naszego sukcesu. Ta książka została napisana właśnie po to, by pomóc ci dotrzeć do miejsca, w którym osiągniesz sukces w tych wszystkich kluczowych dziedzinach, oraz by sprawić, że twoje życie będzie dobrze przeżyte i przepełnione sukcesem zgodnym z twoją definicją. Ta książka opowiada o sprawowaniu opieki nad swoim umysłem. Przeniesie cię ona poza trening umysłu do stylu życia opartego na poznawczej transformacji, która będzie jednocześnie zrównoważona i organiczna – stworzona dla twojego Doskonałego Ja^1.

Sprawowanie opieki nad umysłem jest nierozerwalnie związane z życiem przepełnionym sensem, które naturalnie przekłada się na sukces w szkole, pracy i w każdej innej dziedzinie twojego życia. To jest klucz do znalezienia twojego powołania: to, co sprawia, że wstajesz z łóżka niezmiennie każdego ranka. Możesz być tylko sobą – a jesteś błyskotliwy, ekscytujący i inspirujący!

Po wielu latach badań i spotkaniu wielu tysięcy ludzi wciąż jestem zaskoczona mocą naszych umysłów, które potrafią:

- skutecznie się uczyć,

- zmieniać okoliczności,

- usprawniać kreatywność,

- poprawiać pamięć i jej funkcjonalność,

- zwiększać kontrolę emocjonalną, sprawiając, że emocje i stres działają na twoją korzyść, a nie przeciwko tobie,

- doświadczać satysfakcji intelektualnej.

Nieważne, czy jesteś w szkole i chcesz nauczyć się, jak się uczyć, czy pracujesz w korporacji i musisz poprawić swoją pamięć i wydajność, czy jesteś rodzicem zajmującym się dziećmi w domu lub rodzicem, który pracuje i próbuje pogodzić życie osobiste i zawodowe, czy też czujesz, że twój umysł i pamięć nie działają tak, jak powinny – potrzebujesz tej książki dlatego, że jesteś istotą myślącą i uczącą się. Ciągle myślimy i uczymy się, każdego dnia, w każdej chwili. W związku z tym pytania, które musimy sobie zadać, są następujące: Co powinienem myśleć i czego się uczyć? Jak powinienem myśleć i się uczyć?

Czy myślisz i uczysz się, by odnieść sukces?

W tej książce przedstawię ci trzy praktyczne naukowe narzędzia do sprawowania opieki nad umysłem, które pomogą ci rozwinąć myślenie i wyuczyć się nawyków prowadzących do sukcesów oraz osiągnąć zrównoważone, długotrwałe zmiany w twoim życiu. Przez trzydzieści lat badałam, opracowywałam i przedstawiałam te trzy narzędzia setkom tysięcy ludzi na całym świecie i byłam zdumiona wynikami:

- Przewodnik po sposobach myślenia (nastawieniu) –

praktyczny przewodnik, który da ci wgląd w potęgę tego, jak nastawienie w sposobie myślenia może zmienić twój mózg i rozwinąć odporność poznawczą, niezbędną do osiągnięcia sukcesu.

- Profil Daru – narzędzie do znalezienia indywidualnego sposobu myślenia – unikalny sposób przetwarzania informacji w celu zrozumienia tego, jak myślisz. Zrozumienie tego, jak myślisz, uruchomi moc myślenia, zmieniając je z „dobrze o tym wiedzieć” w prawdziwą siłę napędową zmian w twoim życiu. Przestań mówić i zacznij działać.

- Pięć kroków procesu uczenia się Włącz swój mózg – technika budowania pamięci i skutecznego uczenia się oparta na tym, w jaki sposób umysł przetwarza informacje poprzez mózg. Mózg jest zaprojektowany tak, by stale się rozwijać, a siła sposobu myślenia może tylko ożywić zrównoważone, udane zmiany, gdy myślimy indywidualnie i budujemy użyteczną pamięć.

Różne rodzaje nastawienia mentalnego zawierają w sobie moc; unikalny sposób myślenia aktywuje ją; proces pięciu kroków przekształca ją w długoterminową, zrównoważoną zmianę. Te potężne narzędzia mogą pomóc poprawić twoją pamięć, uczenie się, wydajność poznawczą i intelektualną, wydajność w pracy, wydajność fizyczną, relacje i zdrowie emocjonalne.

Twoje życie przestawi się z trybu przetrwania na tryb sukcesu!

PODZIĘKOWANIA

Kiedy napisałam pierwszy szkic tej książki i przekazałam go mojemu zespołowi współpracowników, podekscytowana tym, jak „mikrotubule i tubulina jako neurobiologiczne komputery kwantowe wyjaśniają, w jaki sposób w moim geodezyjnym modelu przetwarzania informacji (teoria i badania, które opracowałam trzydzieści lat temu) pamięć jest zasadniczo postrzegana jako część procesu poznawczego, w którym nowe systemy opisowe są rekonfigurowane lub przeprojektowywane”, jego członkowie spojrzeli po sobie, a potem na mnie, i powiedzieli: „Nikt oprócz ciebie i twoich kolegów akademickich tego nie przeczyta”. To wydarzyło się sześć tygodni przed terminem oddania rękopisu.

Wydarzenia, które nastąpiły potem, były niesamowitym doświadczeniem i ostatecznie zaowocowały moim najlepszym dziełem – tą właśnie książką, która jest moją siedemnastą publikacją.

Dominique, członkini mojego zespołu (i moja druga córka, absolwentka Pepperdine z doświadczeniem w pracy w Hollywood), posadziła mnie na fotelu i powiedziała wprost: „Mamo, co próbujesz przez to powiedzieć? Dorastałam z twoim naukowym myśleniem i metodami uczenia się i wiem, że one działają; co więcej, one są rewolucyjne. Jesteś specjalistką od umysłu, ale to, co właśnie wyjaśniłaś, jest zbyt skomplikowane”. I tak rozpoczęła się całodniowa dyskusja, z wieloma uwagami i notatkami, podczas której Dominique swoją wnikliwą inteligencją wydobyła ze mnie to, co najlepsze, a sześć tygodni później mój manuskrypt przekształcił się w coś, co nawet moje dzieci (najwięksi i najbardziej uczciwi krytycy) pokochali!

Potem wkroczyła moja najstarsza córka, Jessica, studentka historii teologii, by zadziałać swoją wyjątkową i potężną magią edytorską, a efekt końcowy – cóż, był taki, że nawet ja chciałam przeczytać tę książkę! Dziękuję, moje dziewczyny, za wasze niezwykłe wsparcie i geniusz.

Na tym etapie książka stała się sprawą rodzinną, ponieważ czworo moich dzieci zostało wychowanych, żyjąc i stosując zasady i techniki, o których tutaj przeczytasz. Mój syn Jeffrey, który studiuje anglistykę na UCLA, zaproponował kilka świetnych rozwiązań i pomógł w wymyślaniu tytułu; moja najmłodsza córka, Alexy, która studiuje biologię na UCLA, błyskotliwie podpowiedziała mi, czego jej przyjaciele i koledzy ze studiów oczekiwaliby od takiej książki, a mój wyjątkowy i wybitny mąż Mac, mój cheerleader i największy fan, przeczytał każde słowo z cudowną przenikliwością, którą wyniósł ze wszystkich lat pracy w środowisku korporacyjnym.

Mówię ci to z następującego powodu: ta książka jest sprawą rodzinną, a ty, czytając ją, stajesz się częścią rodziny. Jesteśmy społecznością skupioną na umiłowaniu myślenia, uczenia się i osiągania sukcesów w szkole, pracy i w życiu – i pomagamy sobie nawzajem to osiągnąć.

Łącząc w tej książce pojęcia z nauki i z życia, czerpię z moich badań oraz bogatego doświadczenia klinicznego, edukacyjnego i korporacyjnego – dlatego też pragnę podziękować moim profesorom i mentorom, zwłaszcza

prof. Brendzie Louw, która pomogła udoskonalić moje naukowe i badawcze umiejętności i jest moją przyjaciółką od trzydziestu lat. Dziękuję również każdemu pacjentowi, klientowi i osobie, z którą kiedykolwiek współpracowałam, a także wszystkim, którzy czytali moje publikacje, widzieli mnie na konferencjach lub oglądali i słuchali mnie w telewizji, na YouTube i w moich podcastach. Twoja opinia jest nieoceniona, ponieważ także jesteś częścią tej rodziny i to ty pomogłeś mi zrozumieć i pracować nad udoskonaleniem pojęć i technik, których nauczam w tej książce.

Dziękuję również zespołowi wydawnictwa Baker, który stał się nierozłączną częścią sukcesu rozpowszechnienia tej książki na świecie. Chad, Mark, Karen, Patti, Lindsey, Erin, Colette, Dave i pozostali: dziękuję za Waszą wiedzę, profesjonalizm i wskazówki podczas tych wszystkich lat naszej współpracy. Jestem podekscytowana na myśl o tym, co przyniesie nam przyszłość!

Wprowadzenie - Odnosisz sukces czy walczysz o przetrwanie?

Współczesny człowiek ma dostęp do niezliczonej ilości informacji, a jednak tylko nieliczni wiedzą, w jaki sposób je przetwarzać i używać, tak aby odnosić sukcesy w szkole, pracy i w życiu. Wciąż powiększa się przepaść między „co” (informacją) a „jak” (zarządzaniem informacją). Nasze zdolności przetwarzania i rozumienia informacji są rozwijane poprzez rewolucję technologiczną, która jednocześnie stanowi dla nas nie lada wyzwanie. Mamy świat w zasięgu ręki, lecz paradoksalnie prowadzimy coraz bardziej osamotnione i nieskuteczne, próżne życie. W rezultacie narastają problemy w szkołach, na uczelniach, w korporacjach, instytucjach i w życiu osobistym, ponieważ tracimy sprzed oczu znaczenie naszego nastawienia: tego, jak myśleć i jak się uczyć. To ogólnoświatowy problem związany z jakością „zdrowia psychicznego”!

Trudności w uczeniu się, nieumiejętna socjalizacja, zły stan zdrowia psychicznego i samotność, która w skali światowej nabiera rozmiarów epidemii, powodując więcej zgonów niż otyłość^1, przynaglają nas do dokonania ponownej oceny naszych zdolności myślenia oraz ponownego odkrycia pojęcia mądrości społecznej, a także celu prawdziwego uczenia się. Jego przeciwieństwem jest zbieranie strzępków informacji, niezbędnych, by otrzymać piątkę w szkole, która ucieszy rodziców, a nam przyniesie nieco pustego poczucia własnej wartości.

Wpis na Twitterze, liczący sobie 140 znaków, może na przykład pochłonąć nadmierną ilość czasu, ale nie wywołać głębokiego procesu myślowego – umysł nie osiąga prawdziwego zaspokojenia. Czy rozumiemy rozmiar zniszczenia, do jakiego tutaj dochodzi? Czy możemy mu przeciwdziałać?

Zbieranie informacji niczym puzzli, bez składania ich w jedną całość, powoduje spowolnienie intelektualnego rozwoju. To swoisty kryzys spowodowany przewagą ilości nad jakością, którego konsekwencje są przerażająco widoczne w społeczeństwie. Świat rozwinięty gospodarczo dotyka obecnie rzekoma epidemia ADHD^2 – tysiące ludzi, młodych i starszych, zmaga się z trudnościami z koncentracją, uczeniem się, zapamiętywaniem i przetwarzaniem informacji. Tysiące jednostek w każdym wieku otrzymują nieprawdziwą etykietkę osób niepełnych biologicznie i są zmuszane do leczenia farmakologicznego, które uszkadza ich mózg^3. Zamiast zastanowić się, co jest nie tak z naszym społeczeństwem i jaki sposób myślenia jest w nim promowany, zrzucamy winę bezpośrednio na osobę – a dokładniej na jej mózg – wyrywając ją z kontekstu codziennego życia.

Przychodzi nam dzisiaj zdecydowanie łatwiej nazwanie czegoś chorobą czy zaburzeniem niż skorzystanie z mądrości i zbadanie, co w rzeczywistości dzieje się w naszych społeczeństwach, poczynając od ogólnego obrazu i zagłębiając się stopniowo w szczegóły^4. W obecnych czasach nietrudno jest obawiać się zagrożeń związanych z automatyzacją i sztuczną inteligencją, jako że zjawiska te nie są już wyłączną domeną znawców najnowszych trendów z Doliny Krzemowej – nawet naukowcy Uniwersytetu Oxfordzkiego publikują złowieszcze przepowiednie^5. A jednak coraz liczniejsze wyniki badań wskazują na to, że zadajemy niewłaściwe pytania. Problem nie leży w tym, że automatyzacja przejmie nasze miejsca pracy (i nasze umysły), ale w tym, że zmieni sposób, w jaki myślimy (automatyzacja łącznie z postrzeganiem istot ludzkich jako biologicznych automatów, czyli inaczej mówiąc dehumanizacja). Co oczywiste, ta zmiana nie będzie wyłącznie zmianą na lepsze^6.

W jaki sposób rewolucja technologiczna wpływa na naszą zdolność myślenia, uczenia się, prowadzenia życia społecznego i radzenia sobie z normalnym, codziennym życiem istoty ludzkiej? Co tak naprawdę składa się na współczesną „pracę”? Czy nasz sposób wykonywania obowiązków jest skuteczny? Czego się uczymy? Co jest celem edukacji? Czy nasz sposób myślenia ulega zmianom?

Dla przykładu, używanie platform cyfrowych – takich jak tablety i laptopy – do czytania może sprawiać, że będziemy bardziej skupiać się na konkretnych szczegółach niż na interpretowaniu informacji w sposób bardziej abstrakcyjny^7. To z kolei ma wpływ na czytanie ze zrozumieniem i umiejętność rozwiązywania problemów.

Według badań World Economic Forum, przeprowadzonych przez „Harvard Business Review” w 2013 roku wśród 12 tysięcy osób czynnych zawodowo, prawie 50 procent z nich powiedziało, że ich praca „jest nieznacząca i nieistotna”8. Co sprawia, że wiedza jest istotna? Co sprawia, że praca staje się powołaniem? Dlaczego zazwyczaj pytamy ludzi, co robią, a nie dlaczego to robią? Jak przejść z punktu A – wiedzy, do punktu B – znaczenia i istotności? Choć takie pytania mogą się wydawać zniechęcające, bo przymuszają nas do szukania igły wiedzy w stogu siana informacji, to musimy je zadawać, ponieważ jesteśmy ludźmi.

Celem myślenia, uczenia się, edukacji, technologii, medycyny i filozofii powinno być budowanie lepszego świata, u którego podstaw leży postawa nastawiona na człowieka oraz łączność. Dziennikarz Rutger Bregman wyraził to bardzo elokwentnie w swojej przemowie w programie TEDtalks: „Wierzę w przyszłość, w której celem edukacji nie jest przygotowanie do kolejnej bezużytecznej pracy, ale do życia wartego przeżycia”9. To, inaczej mówiąc, dbanie o własne zdrowie psychiczne – życie warte przeżycia, życie sukcesu. Ludzkość udaje się w pogoń za „dobrym życiem” już od tysiącleci. Czy możesz szczerze powiedzieć, że nie chciałbyś odkryć tego, co oznacza „dobre życie” w twoim przypadku?

Potrzebujemy zrozumieć, że ani społeczeństwo, ani nasz mózg nie są jedynymi czynnikami determinującymi, co zrobimy z naszym życiem. Potrzebujemy także zobaczyć, że nasze własne myśli mogą ograniczać zdolność myślenia, uczenia się i odnoszenia sukcesu, wykraczającego poza ramy nakładane przez jakiekolwiek społeczeństwo. Czy zdarzyło ci się kiedykolwiek przeglądać Instagram i z przerażeniem pomyśleć, że twoje życie jakoś „nie wpasowuje się” w to wszystko? Czy kiedykolwiek czułeś się zawalony pracą, bo twój szalony szef żywcem wyjęty z filmu Diabeł ubiera się u Prady wciąż się na tobie wyżywał, czy byłeś przekonany, że jako dorosły człowiek powinieneś wykonywać właśnie taki rodzaj pracy? Czy zdarzyło ci się czuć się zagubionym w trakcie przygotowywania do egzaminu, bo spodziewałeś się, że oblejesz? Czasem jesteśmy swoim największym wrogiem! Odnosisz takie wrażenie, że każdego dnia zderzasz się z kolejną sprawą, z którą musisz się uporać?

Może ci się wydawać, że nie masz władzy nad swoim życiem lub okolicznościami, ale to nieprawda! Twoja umiejętność myślenia, odczuwania i dokonywania wyborów jest z natury potężna i wytrzymała – posiadasz umysł, który jest wydajniejszy niż wszystkie smartfony razem wzięte! Możesz przejść od trybu przetrwania do trybu sukcesu – a wszystko zaczyna się w twoim umyśle. Rozumiejąc zarówno wpływ kontekstu społeczno-kulturowego, jak i twoich myśli, możesz przedefiniować swoją przeszłość, na nowo wyobrazić sobie teraźniejszość oraz uświadomić sobie i zrealizować przyszłość.

Neurocentryczność i neuromity: błędne rozwiązania

Musimy opuścić laboratoria i zostawić media społecznościowe oraz uświadomić sobie, że żyjemy w dynamicznych, złożonych i zmieniających się społeczeństwach, które potrzebują każdego z nas i tego, co możemy im zaoferować. Najwyższy czas, by wprowadzić pojęcie stylu życia do świata edukacji, pracy i życia. Potrzebujemy uznać wyjątkowość natury procesu myślenia i uczenia się, występującego w konkretnych kontekstach i kulturach – zarówno wśród społeczności, jak i u jednostek.

W związku ze swoimi najnowszymi próbami odniesienia się do tych współczesnych wyzwań związanych z myśleniem i uczeniem się neuronauka stała się bardzo popularna. Jest niemalże tak, jakby dodanie przedrostka „neuro” do słów, na przykład neuroedukacja, neuroprzywództwo, neuroduchowość i tak dalej, zwiększało siłę przebicia danej metody, kursu, programu czy książki, a tym samym jej wiarygodność. W konsekwencji tego w obrębie owej neurocentryczności zrodziły się pewne „neuromity”, tłumiąc ludzką kreatywność i wyobraźnię, zamiast ją wzmacniać i uwydatniać. Błędne przekonania (mity) zaspokajają pragnienie szybkich, jednoznacznych i prostych wyjaśnień, stając się potencjalnym źródłem nieprawdziwych przekonań i błędnych interpretacji, które są następnie używane, a nawet nadużywane w massmediach, których wpływ na kształtowanie i utrwalanie opinii jest kluczowy.

Zredukowanie złożoności ludzkiej natury do pozornie uproszczonych, neurobiologicznych wyjaśnień, w próbie odniesienia się do potrzeb całego społeczeństwa, jest tego przykładem, ale nie jest właściwym rozwiązaniem. Taki sposób myślenia prowadzi do błędnego postrzegania, a przez to do złego zarządzania procesami uczenia się i edukacji^10. Co więcej, powinniśmy przejmować się tym, w jaki sposób myślimy na poziomie indywidualnym, narodowym i międzynarodowym, ponieważ sprytni marketingowcy i politycy są w stanie manipulować populacją ignorantów przy pomocy mitów, tym samym sterując kręgosłupem demokratycznego systemu rządowego.

Czym dokładnie są „neuromity”? To powszechne i szkodliwe błędne koncepcje na temat natury badań mózgu, które odnoszą się do naszego zrozumienia procesu uczenia się, edukacji, pracy, nauki i życia. Naukowcy badali dydaktyków, ogół społeczeństwa oraz ludzi, którzy kończyli kursy z neuronauki, po to, by ocenić ich przekonania na temat neuromitów^11. Badania wykazały, że przekonania będące w istocie neuromitami występują powszechnie wśród ogółu społeczeństwa, dydaktyków, a nawet neurobiologów (wiedza z zakresu neuronauki niekoniecznie przekłada się na psychologię czy edukację!). Stąd zachodzi niebezpieczeństwo, że błędy w interpretacji mogą wkraść się do naszego myślenia, wyrządzając większą szkodę, niż mogłyby przynieść korzyść^12. Na przykład wiele neuromitów błędnie zakłada, że jeden czynnik może być odpowiedzialny za dany rezultat podczas procesu uczenia się. Takie podejście zdradza jednak rażące niedocenienie złożoności ludzkiego zachowania, zwłaszcza kognitywnych i metakognitywnych zdolności skupienia uwagi, wnioskowania, zapamiętywania i uczenia się, które napędzają procesy życiowe^13.

Co ciekawe, według tego badania najbardziej powszechnie wyznawanym mitem było przekonanie, że jednostki uczą się lepiej, jeśli otrzymują informacje w preferowanym przez nie stylu uczenia się. W rozdziałach siedemnastym i osiemnastym wyjaśniam dokładnie, dlaczego i w jaki sposób to przekonanie jest nieprawdziwe, przedstawiając też bardziej naukowe i logiczne wyjaśnienie tego, w jaki sposób nasz proces myślenia jest wyjątkowy i dostosowany do każdego człowieka. Badam ten temat i wykładam go od trzydziestu lat.

Nauka podąża do przodu metodą prób i błędów. Powstaje teoria, a nowe zjawiska potwierdzają, modyfikują lub obalają ją. Niestety taki „nieporządny” sposób rozwoju nauki jest jedynym dostępnym, w związku z czym niepotwierdzone hipotezy mogą zawsze zamienić się w mity. Chociaż przekonania te są później obalane przez społeczny proces nauki, to wciąż potencjalnie mogą być wyznawane i przekazywane dalej, a nawet używane przez różne korporacje lub instytucje, aby promować konkretny światopogląd lub program.

Od dawna spotykam się z neuromitami w moich badaniach i w mojej pracy. Na temat dwóch z nich nauczałam w szczególności i spędziłam trzy dekady, wykazując ich nieprawdziwość. Są to: teoria o prawej i lewej półkuli mózgu oraz teoria stylów uczenia się. Z tego też powodu bardzo ucieszyły mnie neurobiologiczne badania Kelly Macdonald i Lauren McGrath^14. Kolejnymi mitami, jakie zostały zdemaskowane, były: efekt Mozarta, dysleksja, korzystanie z 10 procent mózgu oraz wpływ cukru na skupienie i uwagę. Okazało się również, że te „klasyczne” mity mają tendencję do zbijania się w jedną grupę, tak więc jeśli uwierzyłeś w jeden mit, jest bardziej prawdopodobne, że uwierzysz w pozostałe. Taki stan rzeczy potwierdziły moje badania wśród dydaktyków i specjalistów od zdrowia psychicznego. Zmiana ich sposobu myślenia opartego na neuromitach^15 była wielkim wyzwaniem. Wiele jest również neuromitów na temat zapamiętywania i pamięci. Pamięć jest sercem uczenia się, ale jest również nieodzowna w pozostałych obszarach naszego życia. Na jej temat pojawiło się wiele fantazji i fałszywych przekonań. „Popraw swoją pamięć!”, „Zwiększ pojemność swojej pamięci!”, „Jak szybko uzyskać wyjątkową zdolność zapamiętywania?” – to typowe przykłady sloganów reklamowych różnych aplikacji, książek, tabletek i programów. Pamięć jest złożona, nie w pełni poznana i wymaga intensywnego poświęcenia jej uwagi. Pamięć długotrwała i kształtowanie nawyków myślowych potrzebują czasu i ciężkiej pracy – nie istnieje szybka recepta czy proste rozwiązanie, jeśli chcemy poprawić naszą zdolność zapamiętywania.

Niestety programy komercyjne, realizowane przy komputerze i mające wspomagać pamięć, opierają się na tym założeniu neurocentrycznym. Mają pomóc osobom cierpiącym na rzekome ADHD, dysleksję, zaburzenia mówienia, demencję, choroby psychiczne, zmagającym się ze słabymi wynikami w nauce czy też z innymi problemami. Niektóre z tych treningów chwalą się nawet podniesieniem IQ (ilorazu inteligencji) czy EQ (poziomu inteligencji emocjonalnej)16. Stosowane są na całym świecie przez instytucje edukacyjne i kliniki, a większość z nich to platformy cyfrowe zawierające zadania, w których uczestnicy rozwiązują testy na zapamiętywanie, które powinny stanowić dla nich wyzwanie.

Badania jednak wykazują, że pamięć krótkotrwała i zdolności sensoryczne, pogłębiane w tych tak zwanych grach umysłowych, niekoniecznie rozwijają głębokie myślenie czy ważne umiejętności kognitywne, które mają wpływ na zachowanie w taki sposób, żeby prowadzić do odniesienia sukcesu^17. Owe gry nie usprawniają tego rodzaju pamięci, który pomaga ludziom teoretyzować, wnioskować, rozwiązywać problemy czy podejmować mądre decyzje. Natomiast trening umysłowy w obszarach głębokiego myślenia i rozumienia procesu budowania pamięci i uczenia się – co będę wyjaśniać na przykładzie technik prezentowanych w tej książce – zwiększa liczbę neuronów, które nie obumierają, zwłaszcza kiedy cele treningu stanowią wyzwanie^18. Przetrwanie neuronów z dendrytami (w których przechowywana jest pamięć) oznacza formowanie się długoterminowych, użytecznych i ważnych wspomnień.

W rzeczywistości, zgodnie z badaniami opublikowanymi przez Amerykańskie Stowarzyszenie Psychologów (APA), ćwiczenia pamięci oparte na grach intelektualnych raczej nie będą skutecznym lekarstwem dla dzieci cierpiących na zaburzenia uczenia się^19. Podobnie zadania takiego programu okazują się mieć niewielki wpływ na zdrowych dorosłych i dzieci, którzy chcą polepszyć swoje wyniki w szkole lub rozwinąć swoje intelektualne i kognitywne umiejętności^20.

Wiele programów skupia się w swej konstrukcji bardziej na uczeniu się na pamięć niż rozumieniu – na własne ryzyko. Nie jesteśmy skonstruowani tak, by pamiętać wszystko. Mamy pamiętać to, czego potrzebujemy, aby odnieść sukces. To z kolei wymaga zdolności pojmowania i głębokiego, skoncentrowanego zrozumienia. Potrzebujemy nauczyć się, czego się uczyć i w jaki sposób to robić.

W rozdziale dwudziestym wyjaśnię, w jaki sposób budować znaczące wspomnienia, które nie tylko zwiększają naszą inteligencję, ale polepszają zdrowie mózgu i przedstawiają złożoność procesu myślowego^21. Istnieje wiele pomocnych technik polepszających pamięć, ale koncentrują się one tylko na jednym, konkretnym rodzaju pamięci, niezależnie od tego, czy chodzi o mnemotechnikę, powtarzanie bodźców czy inne sprawy. Preferuję skupienie się na tym, aby nauczyć cię, w jaki sposób rozwijać pamięć, która jest użyteczna, znacząca i może pomóc ci odnieść sukces w szkole, miejscu pracy i w życiu. Jeśli nauczysz się zdobywać wiedzę z wykorzystaniem umysłu, zaczniesz, tak jak moi pacjenci, nie tylko rozwijać głęboką pamięć, ale zauważysz też wzrost swoich zdolności w rozwiązywaniu problemów, a także zwiększysz swoją elastyczność kognitywną.

Coraz obszerniejszy materiał dowodowy wykazuje, że nasze życie umysłowe, życie naszych myśli, ma niesamowitą władzę nad naszym intelektualnym, emocjonalnym, poznawczym i fizycznym samopoczuciem. Nasze myśli mogą nas ograniczać do tego, co wierzymy, że jesteśmy w stanie uczynić, lub uwolnić nas do rozwijania umiejętności przekraczających nasze oczekiwania czy oczekiwania ze strony innych. Kiedy przyjmiemy nastawienie poszerzające nasz zakres umiejętności i zdolności, zamiast ograniczającego, doświadczymy większej satysfakcji intelektualnej, kontroli emocjonalnej oraz zdrowia umysłowego i fizycznego.

Jak tego jednak dokonać? Jak możemy ujarzmić moc naszych myśli, tak aby myśleć głęboko, uczyć się skutecznie i radzić sobie z problemami tego cyfrowego, pędzącego wieku, tak aby prowadzić życie pełne znaczenia? Jak osiągnąć sukces? Przez ponad trzydzieści lat pracowałam z tysiącami rodzin, dzieci, nastolatków i dorosłych, u których zdiagnozowano ADHD, autyzm, demencję i inne trudności emocjonalne i w uczeniu się. Uczyłam ich, jak mogą sprostać swoim wyzwaniom i poprawić zdolność myślenia. Moje doświadczenie, zarówno osobiste, jak i zawodowe, a także świadectwa osób, które oglądały moje programy telewizyjne^22 i czytały moje książki, wskazują na to, że jeśli nauczysz ludzi myśleć głęboko, będą w stanie zrobić wszystko, co sobie postanowią. Nauczą się, jak się uczyć.

Niezależnie od tego, co ci powiedziano, jesteś w stanie się uczyć. Możesz odnieść sukces w życiu. Kiedy uczysz się uczyć, zgłębiać, rozumieć i dbać o swoje zdrowie umysłowe, możesz wykroczyć poza samą uważność, rozwijając swoisty umysłowy styl życia, który pozwoli ci przemienić sąsiedztwo, społeczność lokalną, naród i świat.

CZĘŚĆ PIERWSZA - Przewodnik po sposobach myślenia

Rozdział pierwszy - Myśl, ucz się i odnoś sukcesy

Sposób myślenia to nastawienie lub nagromadzenie myśli zawierających informacje oraz emocje, które generują konkretne postrzeganie. Kształtują twój sposób interakcji ze światem. Mogą wystrzelić cię do przodu, umożliwiając ci zrealizowanie marzeń, lub wrzucić cię na bieg wsteczny, jeśli nie będziesz wystarczająco ostrożny. Sposób myślenia jest zatem znaczącym źródłem zasobów umysłowych oraz mocy. Twoje przekonania przekładają się na poziom oczekiwań, które będą albo pozytywne, albo negatywne.

W każdej chwili każdego dnia twój mózg i ciało reagują fizycznie i podlegają zmianie w reakcji na myśli przebiegające przez umysł. Twój sposób myślenia dodaje „smaku” myślom, sprawiając, że twój mózg i ciało będą z tobą współpracować lub nie. Ponieważ to ty kontrolujesz swój sposób myślenia (który nie jest jakąś wstępnie zaprogramowaną funkcją), to tak naprawdę ty sam odpowiadasz za współpracę lub jej brak ze strony mózgu i ciała. Zrozumienie tego, w jaki sposób kształtowane są sposoby myślenia oraz jak zmieniają nasz proces myślenia, jest praktycznym i pomocnym narzędziem do zrozumienia mocy umysłu w procesie zmiany mózgu. Sposób myślenia pomaga zauważyć znaczenie postrzegania rzeczywistości, podczas gdy optymalizujemy życie myśli poprzez tworzenie właściwych spostrzeżeń, odsłaniających naszą wewnętrzną siłę i wytrzymałość. Odpowiedni sposób myślenia jest nieodłączną częścią odnoszenia sukcesu w szkole, pracy i w życiu.

Mózg reaguje na twoje życiowe wybory, które z kolei są wynikiem twoich przekonań i sposobu myślenia. Nie jesteś kontrolowany przez biologię, niezależnie od tego, jak bardzo wyblakle emocjonalnie lub chaotycznie czuje się twój umysł w danej chwili^1. Samo myślenie o czymś może spowodować zmianę w twoim mózgu poprzez fale energetyczne, które wytwarzają się na poziomie strukturalnym poprzez ekspresję genów, a na poziomie chemicznym poprzez uwolnienie neurotransmiterów. Moc umysłu w procesie przemiany mózgu jest niezwykle ekscytująca i przynosi nadzieję!

Nasze myśli mogą zwiększyć poczucie pokoju, zdrowia, wizji, sprawności, siły i wielu innych aspektów^2. Zdolność myślenia, odczuwania i dokonywania wyborów oraz przekształcania myśli w całą postawę to jedna z najpotężniejszych umiejętności we wszechświecie, ponieważ jest źródłem ludzkiej kreatywności i wyobraźni. Badaczka Lynne McTaggart zauważyła: „Myśl to nie tylko jakaś rzecz; myśl to coś, co wpływa na inne rzeczy”3. Twoje życie podąża w tym kierunku, w którym zmierza twój umysł.

Zarówno badania – jak i zdrowy rozsądek – dowodzą, że zapowiedzią sukcesu jest wiara w to, że go odniesiemy^4. I odwrotnie – myślenie, że jesteśmy ograniczeni, jest samo w sobie czynnikiem ograniczającym – to tak zwany efekt nocebo^5. Możemy zdecydować o przyjęciu takiego sposobu myślenia, który wzmacnia naszą kreatywność i funkcjonowanie, lub przyswoić taki, który będzie nas hamował i ograniczał.

Prawdą jest, że nie potrzebujemy uczyć się myślenia nieszablonowego. Musimy natomiast zrozumieć, że to „pudełko” jest wytworem naszej wyobraźni – jesteśmy tak inteligentni, jak tylko chcemy być. Napisałam tę książkę, aby pomóc ci odkryć, jak bardzo nieograniczona jest w istocie twoja zdolność myślenia. Możesz dosłownie projektować i rzeźbić swój mózg przy pomocy myśli.

Co się dzieje, kiedy myślisz?

Pomyśl o swoim umyśle jako o przepływie informacji w postaci energii, zachodzącym w twoim systemie nerwowym. Każda myśl jest nośnikiem energii kwantowej oraz sygnałów elektrochemicznych i elektromagnetycznych, które przepływają przez mózg i ciało poniżej poziomu świadomości twojego nieświadomego umysłu (w rozdziale dwudziestym pierwszym znajdziesz więcej informacji na ten temat). Samo rozmyślanie o kimś, kogo kochasz, może spowodować pozytywne zmiany strukturalne w jądrze ogoniastym mózgu, które jest blisko połączone z uczuciami nagrody i szczęścia^6. Podobnie zdrowe sygnały elektromagnetyczne i pola kwantowe są rozbudzone w mózgu i ciele w odpowiedzi na dobre nastawienie, dając ci siłę do zmierzenia się z wyzwaniami codzienności^7.

Prawdą jest również odwrotność tej zasady. Stres, który właściwie powinien działać na naszą korzyść, może stać się bardzo toksyczny, w zależności od naszego postrzegania sytuacji^8. Pewnego dnia koleżanka opowiadała mi, jak samo tylko przejechanie obok jej poprzedniego miejsca pracy wzbudziło znaczący ból serca, którego doświadczała codziennie w tamtym nieprzyjemnym środowisku zawodowym. W tamtym czasie rozważała konsultację u kardiologa, ponieważ te toksyczne, związane ze stresem symptomy były bardzo poważne. Zniknęły jednak, kiedy zwolniła się z pracy. Terapią w jej przypadku nie były leki ani ewentualny zabieg, tylko decyzja wynikająca z troski o zdrowie umysłowe!

Badania w zakresie fizyki kwantowej i połączeń między umysłem a ciałem dowodzą istnienia sygnałów wysyłanych przez nasz umysł, które uważa się za niematerialne fale światła lub pakiety energii i które stanowią od 90 do 99 procent tego, kim jesteśmy. Właśnie te fale są naszą podstawową rzeczywistością; nie możemy ignorować tej niematerialnej, silnej i znaczącej części składowej nas –

ludzi – a mianowicie umysłu^9. Kiedy myśli przebiegają przez nasz mózg z prędkością kwantową, neurony zapalają się wspólnie na różne sposoby, w zależności od konkretnej informacji, jaka jest przetwarzana. Te ścieżki aktywności nerwowej przekształcają naszą strukturę nerwową (dowiesz się więcej na ten temat w rozdziale dwudziestym drugim). W gruncie rzeczy to, jak myślisz w oparciu o sposób myślenia i mentalność, jakie przyjmujesz, będzie wywierać wpływ na korelaty nerwowe w mózgu i wpływać na twoje słowa i działanie. W rezultacie te słowa i działania będą wpływać na mózg i w oparciu o ten sposób myślenia uformuje się pętla przyczynowo-skutkowa. Pętla ta może ulec zmianie w dowolnym momencie poprzez twoją decyzję o zmianie sposobu myślenia. Pewne interesujące badania wykazały, że zamiast próbować uspokoić się, aby poradzić sobie z lękiem poprzedzającym wystąpienie (np. przed spotkaniem z przełożonym, publiczną przemową czy przystąpieniem do egzaminu z matematyki), lepiej jest zrekonceptualizować lęk i określić go mianem podekscytowania, a jednocześnie głęboko oddychać (co pomaga rozłożyć kortyzol). Decyzja o przejściu z nastawienia skupionego na zagrożeniu do nastawienia otwartego na możliwości powoduje zmianę w naszym funkcjonowaniu^10.

Drzemie w tobie wielki potencjał do tego, by odnosić sukcesy, zamiast się zmagać. Kiedy ludzie świadomie decydują się na działanie w nastawieniu pełnym wdzięczności, doświadczają przyrostu liczby neurotransmiterów nagrody, takich jak dopamina, oraz ogólnego poczucia sprawności i jasności umysłu. Ścieżka sukcesu rozpoczyna się od naszego myślenia, a nasz mózg odpowiednio na nie reaguje.

Jeśli jednak bombardujesz twoje 75 do 100 bilionów komórek mózgu i ciała toksycznymi sygnałami płynącymi z negatywnych myśli, wywierasz zły wpływ na procesy kwantowe i ekspresję genu w twoich komórkach, ucząc je, jak powielać negację i sceptycyzm w przyszłości. Myśląc w taki sposób, rozwijasz w sobie negatywistyczną mentalność, która może siać spustoszenie w twoim umyśle, mózgu i ciele. Ten negatywny sposób myślenia nie jest jednakże twoim przeznaczeniem. Możesz zmienić go, przekształcając sposób, w jaki myślisz, czujesz i dokonujesz wyborów. Możesz postanowić, że będziesz bombardować komórki twojego ciała pozytywnym nastawieniem i afirmacją, skupiając całą swoją uwagę na naturalnej skłonności do miłości^11. Jesteśmy predysponowani do optymizmu.

Dopóki oddychasz, mózg może wytworzyć nowe neurony w procesie zwanym neurogenezą^12. Komórki macierzyste pozostają w mózgu osoby dorosłej i w okresie jej życia produkują nowe neurony – codziennie powstają tysiące nowych komórek. Te tysiące nowych neuronów pojawiających się codziennie w mózgu nie przetrwają. Jednym z najbardziej skutecznych sposobów na uchronienie ich przed obumarciem (co podnosi poziom toksyczności w mózgu i ciele) jest odpowiednie myślenie i uczenie się^13. W tym zakresie będę cię szkoliła w trzeciej części tej książki. Różne sygnały pobudzają komórki macierzyste do formowania neuronów, które następnie migrują do swojego miejsca aktywności^14. W mózgu masz również komórki glejowe, które codziennie wytwarzają więcej nowych komórek^15. Komórki te służą jako „gosposie” i są też zaangażowane w procesy poznawcze.

W rzeczywistości co dziesięć sekund masz moc do przemiany toksycznego sposobu myślenia poprzez dostosowane i dopasowane do potrzeby myśli! Mózg jest zestrojony z umysłem i został zaprojektowany tak, aby reagować na świadome procesy myślowe (zobacz więcej w rozdziale dwudziestym pierwszym).

Na tym naprawdę polega odnawianie i przemiana naszego umysłu oraz poddawanie wszelkiej myśli w posłuszeństwo. To oznacza również, że możesz przy pomocy swojego sposobu myślenia przeprogramować mózg poprzez decyzję o byciu bardziej optymistycznym oraz przyjęcie zdrowych nawyków myślowych, takich jak techniki dbania o zdrowie umysłowe, o których dowiesz się w tej książce. Proces powtórnego oceniania i ponownego dostosowywania sposobu myślenia do naszej naturalnej, predysponowanej do miłości, pierwotnej konstrukcji jest integralną częścią dobrze przeżytego życia. To sposób, by umyślnie i celowo zwracać uwagę na to, co myślimy, mówimy, ale robić to w sposób autorefleksyjny i samoregulujący. Wszystko natomiast zależy od tego, o czym postanowimy myśleć.

Ekspresja genu i uważne myślenie

Twoje myślenie, odczuwanie i dokonywanie wyborów wywiera wpływ na ekspresję genu. Każdą swoją myślą włączasz lub wyłączasz geny, a każda myśl następuje w odpowiedzi na to, w jaki sposób widzisz i postrzegasz swoje życiowe doświadczenia^16. Badania dowodzą, że tylko około 5 procent mutacji genetycznych powoduje problemy zdrowotne w bezpośredni sposób^17. Prawie 95 procent genów podlega wpływowi czynników i wyborów życiowych^18. Twoja aktywność genetyczna jest w dużej mierze zdeterminowana twoimi myślami, postawami i postrzeganiem świata, co w sumie składa się na twoją mentalność.

W jaki sposób kontrolować ekspresję genu? Nauka zwana epigenetyką pokazuje, że myśli kontrolują naszą biologię^19, a wyobrażenia zbudowane są z myśli powstających w naszym systemie myślenia. Nasze wybory życiowe można prześledzić na poziomie genetyki. To, o czym myślisz w danym momencie, staje się bardzo ważne, ponieważ twoje myśli warunkują sygnały, które dotrą do twoich genów. Zmieniając myśli, zmieniasz swoje schematy myślenia, a w rezultacie możesz wpływać na swój odczyt genetyczny i kształtować go. Badania pokazują, że twój sposób myślenia może wpływać nawet na to, jak się starzejesz!20

Im więcej będziesz myślał w swój własny, wyjątkowy, potężny i indywidualny sposób (więcej dowiesz się w części drugiej tej książki), tym bardziej uważny, autorefleksyjny i samoregulujący staniesz się w swoim procesie myślenia oraz rozwiniesz w sobie skuteczny sposób myślenia. Im zdrowszy sygnał wejściowy, tym zdrowsza ekspresja genu, a tym samym zdrowszy i odnoszący sukcesy ty.

Nie mogłabym przecenić znaczenia, jakie ma uczenie się w procesie kontrolowania i aktywowania mocy sposobu myślenia, które wpływa na nasze życie. Podczas badań naukowych i w mojej praktyce klinicznej wciąż zauważałam, jak ważna w nastawieniu na sukces, a nie tylko przetrwanie, była pozytywna troska o zdrowie umysłowe, po prostu ze względu na wpływ myślenia na pamięć oraz zdrowie umysłowe i fizyczne.

Oczywiście wszyscy jesteśmy inni. Myślimy w odmienny sposób, a to, jak myślimy, wpływa na efektywność budowania użytecznej, długofalowej pamięci. Kiedy poznajemy to, w jaki sposób my, konkretne jednostki, myślimy i uczymy się, zyskujemy poczucie celu, które zgodnie z niedawnymi badaniami zwiększa tendencję do zdrowszego stylu życia, a poprzez to długowieczności. Czyli poprzez myślenie w naszym predysponowanym do kochania trybie^21, w połączeniu ze zdrowym odżywianiem się, snem i nawykami aktywności fizycznej^22, możemy rozwijać głęboko zakorzenione wspomnienia, redukując ryzyko chorób psychicznych, problemów z nauką i chorób zwyrodnieniowych. Dostępne są ważkie dowody naukowe wskazujące na fakt, iż kontrolowanie wewnętrznego życia myśli oraz detoksykacja umysłu zapobiega chorobie Alzheimera^23. Prawdziwe dbanie o zdrowie umysłowe prowadzi do sukcesu. (Aby dowiedzieć się więcej o detoksie umysłu, zajrzyj do mojej aplikacji dostępnej na stronie drleaf.com).

Zrozumienie swojego „daru”, indywidualnego myślenia oraz tego, jak używać programu „Włącz swój mózg! Pięć kroków w procesie uczenia się”, aktywuje i podtrzyma moc pozytywnego sposobu myślenia, a to w rezultacie umożliwi ci bezpośredni, korzystny wpływ na twoją aktywność genetyczną. Kiedy zaczniesz rozumieć, jaką mocą dysponuje twój umysł, zaczniesz używać myśli z korzyścią dla siebie, a nie przeciwko sobie.

Predysponowani do miłości

Jesteśmy predysponowani do tego, aby myśleć pozytywnie i optymistycznie^24. Twoje ciało i mózg są precyzyjnie dostrojone do twojej wyjątkowości i pozytywnego nastawienia umysłu. Jesteś z gruntu rzeczy predysponowany do miłości i to aż na poziomie genetyki. Im bardziej ulepszasz swoje nawyki dbania o zdrowie umysłowe, tym częściej twój mózg i ciało będą reagować w pozytywny sposób^25.

Kiedy pielęgnujesz negatywne nastawienie, które nie jest zsynchronizowane z twoją predysponowaną do miłości konstrukcją, uszkadzasz mózg i ciało. Zaczynasz funkcjonować na poziomie kompromisu, co ma wpływ na zdrowie umysłowe i fizyczne. Na szczęście możesz pokonać tę negatywną spiralę, kiedy postanowisz zmienić sposób myślenia, naprawić zniszczenia i ulepszyć swój sposób funkcjonowania. Możesz nawet na nowo napisać swoją przeszłość!26

Pielęgnowanie zdrowego, skutecznego sposobu myślenia jest decydującym czynnikiem uzyskania efektywnego stylu życia. Wszyscy mamy dostęp do kluczowych wewnętrznych zasobów potrzebnych do myślenia, uczenia się i odnoszenia sukcesu, lecz często albo z nich nie korzystamy, albo robimy to w niewłaściwy sposób. Dzięki wiedzy, jaką otrzymasz w tej książce, nauczysz się, jak ujarzmić moc twojego umysłu dla własnego sukcesu.

Zanim jednak zajmiemy się skutecznymi sposobami myślenia, potrzebujemy najpierw zrozumieć, co to znaczy być „predysponowanym do miłości”. Nie ma takiej struktury, tkanki, komórki, białka, molekuły, atomu czy fali kwantowej, które byłyby zaprojektowane dla toksycznego sposobu myślenia. Jesteśmy predysponowani do miłości, a uczymy się lęku^27.

Czy to znaczy, że każdy rodzaj lęku jest całkowicie zły? Niekoniecznie. Kochamy życie, dlatego boimy się rzeczy, które mogą nam je odebrać, a w związku z tym unikamy ich, na przykład wbiegania pod pędzący samochód czy podróżowania po niebezpiecznych dzielnicach późno w nocy. Podobnie doświadczamy smutku i żałoby –

ponieważ kochamy.

Miłość to pojęciowy parasol, pod którym kryją się wszystkie atrybuty, które cenimy jako ludzie, takie jak wdzięczność, radość, pokój, cierpliwość, dobroć, afirmacja, szczęście i tak dalej. Z tego powodu używam pojęcia „mentalność miłości”, odnosząc się do wszystkich typów mentalności, które pomagają odnosić powodzenie w naszych codziennych zajęciach. Kiedy działamy w oparciu o mentalność miłości, wzmacniamy mózg, umysł i duchowe zdrowie^28. W miłości chodzi o powodzenie, a nie tylko o przetrwanie. Życie w miłości jest „dobrym życiem”. Lęk, z drugiej strony, jest zaburzoną miłością. Jest przeciwieństwem miłości, tak jak niewdzięczność jest przeciwieństwem wdzięczności, a okrucieństwo jest przeciwieństwem dobroci. Lęk nie daje spokoju, paraliżując naszą zdolność do prowadzenia takiego życia, jakiego pragniemy. Mentalność lęku skupia się na braku miłości. Lęk przed porażką tłumi kreatywność i wyobraźnię, ograniczając zdolność człowieka do podążania za swoimi celami i marzeniami.

Nasza mentalność nadaje ton temu, w jaki sposób podchodzimy do wydarzeń i okoliczności życia, które często znajdują się poza naszą kontrolą. Zostaliśmy zaprojektowani, by reagować w postawie miłości, co nie znaczy, że sprawy będą zawsze dla nas łatwe, ale dzięki temu będziemy mogli wejść w tryb sukcesu i zarządzać sytuacją bardziej efektywnie.

Plastyczność mózgu oznacza zmiany zachodzące w mózgu w rezultacie myślenia i wyborów życiowych. Umożliwia nauczenie się prostych umiejętności czy uprawianie sportów, a także pozwala na uczenie samych siebie, jak być bardziej pozytywnymi, niezależnie od tego, czy pada deszcz, czy świeci słońce, dosłownie i w przenośni. Pierwsze badania nad neuroplastycznością prowadziłam w latach osiemdziesiątych, wykazując, jak celowe, świadome myślenie zmienia osiągnięcia intelektualne, poznawcze, emocjonalne, społeczne i akademickie^29. W mojej praktyce klinicznej skuteczność neuroplastyczności nie przestawała się potwierdzać u ludzi, z którymi pracowałam – możesz zmienić swój mózg przy pomocy umysłu, a poprzez to możesz zmienić swoje życie.

Jesteśmy w stanie na nowo nauczyć mózg, aby skupiał się na dobrych rzeczach w życiu. Kiedy to robimy, poruszamy się w sferze dla nas „normalnej”, ponieważ zostaliśmy predysponowani do miłości. „Postawa wdzięczności” umożliwia funkcjonowanie w taki sposób, że zauważamy więcej możliwości, odczuwamy więcej energii i odnosimy większe sukcesy w różnych dziedzinach życia.

Podkreślam fakt ponownego wytrenowania mózgu, w przeciwieństwie do zwykłego treningu. Niewłaściwym jest założenie, że mózg ma negatywne tendencje i że musimy zwalczyć jego naturalną inklinację do wyszukiwania i zauważania tego, co niepożądane. Ten rodzaj negatywnego nastawienia działa w opozycji do wrodzonego optymizmu funkcji mózgu i zaburza wzorce myślowe!

Jak wspomniałam wcześniej, mózg jest predysponowany do tego, co pozytywne, co możemy również nazywać tendencją do optymizmu. Ja nazywam to byciem stworzonym do miłości. Okazjonalnie możesz mieć wrażenie, że to, co negatywne, przeważa w twoim życiu, ale poświęć chwilę i zastanów się nad swoimi myślami. O czym myślisz najczęściej? To, o czym myślisz najwięcej – urośnie. Jeśli myślisz o czymś codziennie, w przeciągu około dwóch miesięcy twój mózg zmieni się, aby dostosować się do tego schematu myślowego (więcej na ten temat w rozdziale dwudziestym pierwszym). Zasadzasz te myśli głęboko w swoim nieświadomym umyśle, pozwalając im swobodnie rządzić i kształtować twój sposób myślenia, a to w rezultacie ma wpływ na przyszłe myśli, słowa i działanie. Stapiamy się z naszym otoczeniem. To, o czym myślimy najwięcej, zyskuje najwięcej energii i zdominuje nasze myśli, te dobre i te złe. W trzeciej części tej książki pokażę ci, jak to się dzieje i w jaki sposób zaledwie siedem minut dziennie ukierunkowanego, celowego myślenia przez sześćdziesiąt trzy dni może odmienić twój sposób myślenia!

Możemy ujarzmić plastyczność mózgu poprzez używanie umysłu do jego trenowania w budowaniu normalnych, pozytywnych schematów. Nazywa się to automatyzacją i zawiera w sobie nową konceptualizację pamięci – czyli celowe, intencjonalne, uważne i intelektualne przeprojektowanie myśli (a przez to struktury naszego mózgu).

Automatyzacja nie jest szczególnie trudna, ale wymaga czasu, dyscypliny i wysiłku. Gdyby ktoś cię zapytał, z pewnością potrafiłbyś wskazać swoje pozytywne i negatywne nawyki oraz systemy myślenia oparte na miłości i na lęku. Już teraz praktykujesz budowanie schematów myślenia, tyle że robisz to, nie będąc świadomym techniki! Świadoma kontrola tego procesu może zaprowadzić cię na całkiem nowy poziom życia, pozwalając odnieść sukces w wymiarze osobistym i zawodowym. Nauczysz się rozwijać nie tylko pozytywną perspektywę, ale także poczucie sprawczości i intelektualnej satysfakcji, które umożliwiają ci bycie kreatywnym. Najwyższy czas zacząć ujarzmiać swój potężny umysł po to, by zmienić swoje życie!

Posłowie

Wraz ze wzrastającą świadomością misternej złożoności całego makrokosmosu „na zewnątrz” nas oraz stale rozszerzającego się mikrokosmosu „wewnątrz” nas ta pozycja dr Caroline Leaf powinna stać się obowiązkową dla każdej dorosłej osoby. To wezwanie do świadomości owego katastrofalnego upadku prawdziwej sztuki uczenia się, spowodowanego przez socjologiczny trend kierujący nas z dala od prawdziwej umiejętności myślenia i prowadzący nas ku destrukcyjnej i pustej definicji tego, co społeczeństwo określa mianem sukcesu.

Dr Leaf kolejny raz unaocznia, jak sposób myślenia – nasze nastawienie w myśleniu – właściwie prowadzi do skuteczności uczenia się. Jak mówi we wprowadzeniu: „Nie zostaliśmy zaprojektowani, by pamiętać wszystko lub cokolwiek. Mamy pamiętać to, co jest nam potrzebne, by odnieść sukces. To wymaga zdolności pojmowania i głębokiego, skupionego zrozumienia. Potrzebujemy nauczyć się, czego się uczyć i jak to robić”.

Ponieważ większość ludzi doświadcza stałego bombardowania informacjami, poczynając od najmłodszych lat, coraz bardziej będąc wystawionymi na wpływ „ustawicznego trajkotu”, który nieustannie przejmuje kontrolę nad naszymi umysłami, myślami, emocjami i działaniem, jesteśmy świadkami globalnej zmiany w podejściu do „sposobu”, w jaki myślimy. Rezultaty nie są zadowalające – obojętnie, czy analizujemy dane pochodzące z Amerykańskiej Agencji Epidemiologicznej (CDC), Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego (NIMH) czy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) lub jakiejkolwiek innej organizacji skutecznie badającej epidemiologiczny w swym charakterze spadek ogólnej jakości naszego zdrowia psychicznego – łącznie z obserwowanym epidemicznym wzrostem w zakresie występowania neurofizjologicznie destrukcyjnych zaburzeń.

Jak skutecznie uciszyć ów wyczerpujący, negatywistyczny, napędzany lękiem i nieustanny trajkot umysłowy? W tej książce otrzymujemy przesłanie praktycznej nadziei na to, iż oparty na naukowych założeniach, praktycznie zastosowany i możliwy do zrealizowania program działania znajduje się w naszych rękach.

Każdy rozdział omawiający ważny rodzaj nastawienia naszego umysłu jest empatycznie pozytywny i praktyczny, a związane z nim „wskazówki uaktywnienia” go sprowadzają informację do praktycznego zastosowania w kilku prostych krokach, co ostatecznie może sprowokować realny sukces, widoczny w zmianach w życiu.

Mając owo podstawowe zrozumienie naszego unikalnego sposobu myślenia, odczuwania i podejmowania decyzji, poddane refleksji w obrębie naszego nastawienia, „unikalnego” sposobu myślenia, możemy przejawiać je poprzez nasze indywidualne obdarowanie, które precyzujemy przy pomocy Profilu Daru, nieocenionego narzędzia, pomagającego zrozumieć siedem modułów myślenia. Poprzez to otrzymujemy empiryczne wyjaśnienie naszych cykli myślowych.

A na samym końcu książki znajduje się lista polecanej literatury (uważam, że to jeden z najważniejszych elementów każdej książki dr Leaf). Ta część, często przeoczana przez czytelników, ma niezwykłą wartość. Dokumentuje bowiem założenia naukowe, podstawy dowodowe i trzeźwą mądrość wszystkich dzieł dr Leaf – a także służy jako obszerna bibliografia i źródło wielu odnośników.

Każdy rozdział i każda część książki Myśl, ucz się, odnoś sukcesy czeka na czytelników pragnących zanurkować głębiej w życie uwolnionego, pełnego pokoju i zdrowego umysłu.

Robert P. Turner, neurolog

Appendix

Poniżej znajduje się czternaście przykładów schematów Metacog, którym możesz się przyjrzeć. Mam nadzieję, że zachęcą cię do stworzenia twoich własnych!

Przypisy

Prolog

1. Caroline Leaf, Doskonałe Ja! Wydawnictwo Szaron 2016.
Wprowadzenie: Odnosisz sukces czy walczysz o przetrwanie?

1. Julianne Holt-Lunstad et al., „Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality: A Meta-Analytic Review”, Perspectives on Psychological Science 10, no. 2 (2015): 227–37; Stephanie Cacioppo et al., „Loneliness: Clinical Import and Interventions”, Perspectives on Psychological Science 10, no. 2 (2015): 238–49; Ye Luo et al., „Loneliness, Health, and Mortality in Old Age: A National Longitudinal Study”, Social Science & Medicine 74, no. 6 (2012): 907–14; Yang Claire Yang et al., „Social Relationships and Physiological Determinants of Longevity across the Human Life Span”, Proceedings of the National Academy of Sciences 113, no. 3 (2016): 578–83.

2. Philip Hickey, „ADHD: A Destructive Psychiatric Hoax”, Mad in America, Oc-tober 30, 2016, https://www.madinamerica.com/2016/10/adhd-destructive-psychiatric-hoax/; S. P. Hinshaw and R. M. Scheffler, The ADHD Explosion: Myths, Medica-tion, Money, and Today’s Push for Performance (New York: Oxford University Press, 2014).

3. Eric Maisel, „Future of Mental Health Interview Series: Interview with Joanna Moncrieff on the Myth of the Medical Cure”, Mad in America, February 15, 2016, https://www.madinamerica.com/2016/02/future-of-mental-health-interview-series-interview-with-joanna-moncrieff-on-the-myth-of-the-chemical-cure/.

4. P. Kinderman, A Prescription for Psychiatry: Why We Need a Whole New Ap-proach to Mental Health and Wellbeing (London: Palgrave Macmillan, 2014); P. Kin-derman, New Laws of Psychology: Why Nature and Nurture Alone Can’t Explain Human Behaviour (London: Constable & Robinson, 2014).

5. Carl Benedikt Frey and Michael A. Osborne, „The Future of Employment: How Susceptible Are Jobs to Computerisation?”, Technological Forecasting and Social Change 114 (2017): 254–80.

6. Andi Horvath, „How Does Technology Affect Our Brains?”, The Age, June 4, 2015, http://www.theage.com.au/national/education/voice/how-does-technology-affect-our-brains-20150604-3x5uq.html; Cornell University, „Chances Are You Don’t Remember What You Just Retweeted: Experiments Show ‘Retweeting’ Can Interfere with Learning and Memory, Both Online and Off”, ScienceDaily, April 29, 2016,

www.sciencedaily.com/releases/2016/04/160429095028.htm; Davide Ponzi et al., „Cortisol, Salivary Alpha-amylase and Children’s Perceptions of Their Social Networks”, Social Neuroscience 11, no. 2 (2016): 164–74; Bernard McCoy, „Digital Distractions in the Classroom: Student Classroom Use of Digital Devices for Non-Class Related Purposes”, Journal of Media Education, October 15, 2013; Jeffrey H. Kuznekoff, Stevie Munz, and Scott Titsworth, „Mobile Phones in the Classroom: Examining the Effects of Texting, Twitter, and Message Content on Student Learning”, Communication Education 64, no. 3 (2015): 344–65; „Digital Media May Be Changing How You Think”, Dartmouth Press Releases, May 8, 2016, https://www.dartmouth.edu/press-releases/digital-media-change050816.html; Daniel B. le Roux and Douglas A. Parry, „In-Lecture Media Use and Academic Performance: Does Subject Area Matter?”, Computers in Human Behavior 77 (2017): 86–94; Stephen Houghton et al., „Virtually Impossible: Limiting Australian Children and Adolescents Daily Screen Based Media Use”, BMC Public Health 15, no. 1 (2015): 5; Andrew K. Przybylski and Netta Weinstein, „A Large-Scale Test of the Goldilocks Hypothesis: Quantifying the Relations between Digital-Screen Use and the Mental Well-being of Adolescents”, Psychological Science 28, no. 2 (2017): 204–15; Hayley Christian et al., „Nowhere to Go and Nothing to Do but Sit? Youth Screen Time and the Association with Access to Neighborhood Destinations”, Environ-ment and Behavior 49, no. 1 (2017): 84–108; Kep Kee Loh and Ryota Kanai, „Higher Media Multi-tasking Activity Is Associated with Smaller Gray-matter Density in the Anterior Cingulate Cortex”, PloS One 9, no. 9 (2014): e106698.

7. Ibid.

8. Tony Schwartz and Christine Porath, „Why You Hate Work”, New York Times, May 30, 2014, https://www.nytimes.com/2014/06/01/opinion/sunday/why-you-hate-work.html.

9. Rutger Bregman, „Poverty Isn’t a Lack of Character; It’s a Lack of Cash”, TED video, recorded April 2017 at TED2017, 13:59, https://www.ted.com/talks/rutger_bregman_poverty_isn_t_a_lack_of_character

_it_s_a_lack_of_cash/transcript.

10. Paul A. Howard-Jones, „Neuroscience and Education: Myths and Messages”, Nature Reviews Neuroscience 15, no. 12 (2014): 817–24; Daniel T. Willingham, Elizabeth M. Hughes, and David G. Dobolyi, „The Scientific Status of Learning Styles Theories”, Teaching of Psychology 42, no. 3 (2015): 266–71; Sanne Dekker et al., „Neuromyths in Education: Prevalence and Predictors of Misconceptions Among Teachers”, Frontiers in Psychology 3 (2012); Philip M. Newton, „The Learning Styles Myth Is Thriving in Higher Education”, Frontiers in Psychology 6 (2015); John Geake, „Neuromythologies in Education”, Educational Research 50, no. 2

(2008): 123–33; Universiteit Leiden, „A Philosophical Mythbuster”, ScienceDaily, accessed November 18, 2017, www.science daily.com/releases/2017/08/170831093239.htm; Patricia Wolfe, „Brain-Compatible Learning: Fad or Foundation? Neuroscience Points to Better Strategies for Educators, but Sorting Out Claims on Brain-Based Programs Is Essential”, School Administrator 63, no. 11 (2006): 10–16; Christian Jarrett, Great Myths of the Brain (Hoboken, NJ: Wiley, 2014); Anthony M. Grant, „Coaching the Brain: Neuro-Science or Neuro-Nonsense”, The Coaching Psychologist 11, no. 1 (2015): 31; Sebastiano Massaro, „Neurofeedback in the Workplace: From Neurorehabilitation Hope to Neuroleadership Hype?”, International Journal of Rehabilitation Research 38, no. 3 (2015): 276–78; Lisa Carey, „Neuromyths and the Classroom”, Linking Research to Classrooms, August 18, 2015, https://www.kennedykrieger.org/professional-training/training-disciplines/special-education-fellowship/linking-research-classrooms-blog/neuromyths-classroom.

11. Kelly Macdonald et al., „Dispelling the Myth: Training in Education or Neuroscience Decreases but Does Not Eliminate Beliefs in Neuromyths”, Frontiers in Psychology 8 (2017): 1314.

12. Ibid.

13. Xaq Pitkow and Dora E. Angelaki, „Inference in the Brain: Statistics Flowing in Redundant Population Codes”, Neuron 94, no. 5 (2017): 943–53; Rice University, „Simple Tasks Don’t Test Brain’s True Complexity”, ScienceDaily, www.sciencedaily.com/releases/2017/06/170608133355.htm.

14. Macdonald et al., „Dispelling the Myth”.

15. Caroline Leaf, „The Mind Mapping Approach: A Model and Framework for Geodesic Learning”, niepublikowana praca doktorska, University of Pretoria, South Africa, 1997.

16. Tyler L. Harrison et al., „Working Memory Training May Increase Working Memory Capacity but Not Fluid Intelligence”, Psychological Science 24, no. 12 (2013): 2409–19; Thomas S. Redick et al., „No Evidence of Intelligence Improvement After Working Memory Training: A Randomized, Placebo-Controlled Study”, Journal of Experimental Psychology: General 142, no. 2 (2013): 359; Weng-Tink Chooi and Lee A. Thompson, „Working Memory Training Does Not Improve Intelligence in Healthy Young Adults”, Intelligence 40, no. 6 (2012): 531–42.

17. Daniel J. Simons et al., „Do ‘Brain-Training’ Programs Work?”, Psychological Science in the Public Interest 17, no. 3 (2016): 103–86; Dustin J. Souders et al., „Evidence for Narrow Transfer after Short-Term Cognitive Training in Older Adults”, Frontiers in Aging Neuroscience 9 (2017); Sheida Rabipour et al., „What Do People Expect of Cognitive Enhancement?”, Journal of Cognitive Enhancement (2017): 1–8; Pauline L. Baniqued et al., „Working Memory, Reasoning, and Task Switching Training: Transfer Effects, Limitations, and Great Expectations?”, PloS One 10, no. 11 (2015): e0142169; Cyrus K. Foroughi et al., „Placebo Effects in Cognitive Training”, Proceedings of the National Academy of Sciences 113, no. 27 (2016): 7470–74; Monica Melby-Lervåg and Charles Hulme, „Is Working Memory Training Effective? A Meta-Analytic Review”, Developmental Psychology 49, no. 2 (2013): 270; D. M. Curlik and T. J. Shors, „Training Your Brain: Do Mental and Physical (MAP) Training Enhance Cognition through the Process of Neurogenesis in the Hippocampus?”, Neuropharmacology 64 (2013): 506–14.

18. Curlik and Shors, „Training Your Brain”.

19. Monica Melby-Lervåg, Thomas S. Redick, and Charles Hulme, „Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of ‘Far Transfer’ Evidence from a Meta-Analytic Review”, Perspectives on Psychological Science 11, no. 4 (2016): 512–34.; Simons et al., „Do ‘Brain-Training’ Programs Work?”; Matthias Schwaighofer, Frank Fischer, and Markus Bühner, „Does Working Memory Training Transfer? A Meta-Analysis including Training Conditions as Moderators”, Educational Psychologist 50, no. 2 (2015): 138–66.

20. Ibid.

21. Leaf, „The Mind Mapping Approach”

22. Caroline Leaf, „Mind Mapping: A Therapeutic Technique for Closed Head Injury”, master’s dissertation, University of Pretoria, South Africa, 1990; Caroline Leaf, „An Altered Perception of Learning: Geodesic Learning: Part 2”, Therapy Africa 2, no. 1 (January/February 1998): 4; C. M. Leaf, „An Altered Perception of Learning: Geodesic Learning”, Therapy Africa 1 (October 1997): 7; Leaf, Doskonałe Ja!; Caroline Leaf, „Teaching Children to Make the Most of Their Minds: Mind Mapping”, Journal for Technical and Vocational Education in South Africa 121 (1990): 11–13; Caroline Leaf, Switch On Your Brain: Understand Your Unique Intelligence Profile and Maximize Your Potential (Cape Town, South Africa: Tafelberg, 2005).
Rozdział 1 Myśl, ucz się i odnoś sukcesy

1. Ulrich W. Weger and Stephen Loughnan, „Mobilizing Unused Resources: Using the Placebo Concept to Enhance Cognitive Performance”, The Quarterly Journal of Experimental Psychology 66, no. 1 (2013): 23–28; B. Lipton, The Biology of Belief: Unleashing the Power of Consciousness, Matter and Miracles (Santa Cruz, CA: Mountain of Love Productions, 2008); Fabrizio Benedetti, „Placebo Effects: From the Neuro-biological Paradigm to Translational Implications”, Neuron 84, no. 3 (2014): 623–37; Michael B. Steinborn, Robert Langner, and Lynn Huestegge, „Mobilizing Cognition for Speeded Action: Try-Harder Instructions Promote Motivated Readiness in the Constant-Foreperiod Paradigm”, Psychological Research 81, no. 6 (2017): 1135–51; Sophie Parker et al., „A Sham Drug Improves a Demanding Prospective Memory Task”, Memory 19, no. 6 (2011): 606–12; Danielle Adams, „Exploring the Attentional Processes of Expert Performers and the Impact of Priming on Motor Skill Execution”, PhD dissertation, Brunel University School of Sport and Education, 2010; Ulrich W. Weger and Stephen Loughnan, „Using Participant Choice to Enhance Memory Performance”, Applied Cognitive Psychology 29, no. 3 (2015): 345–49; Ellen J. Langer, Counter Clockwise: Mindful Health and the Power of Possibility (New York: Ballantine, 2009).

2. Ibid.

3. Lynne McTaggart, The Intention Experiment: Using Your Thoughts to Change Your Life and the World (New York: Atria, 2008), Kindle loc. 160–61.

4. McTaggart, Intention Experiment; William W. Monafo and Michael A. West, „Current Treatment Recommendations for Topical Burn Therapy”, Drugs 40, no. 3 (1990): 364–73; Alia J. Crum and Ellen J. Langer, „Mind-Set Matters: Exercise and the Placebo Effect”, Psychological Science 18, no. 2 (2007): 165–71; Shawn Achor, The Hap-piness Advantage: The Seven Principles of Positive Psychology That Fuel Success and Performance at Work (New York: Random House, 2011); Alia J. Crum, Peter Salovey, and Shawn Achor, „Rethinking Stress: the Role of Mindsets in Determining the Stress Response”, Journal of Personality and Social Psychology 104, no. 4 (2013): 716; Alia J. Crum et al., „Mind over Milkshakes: Mindsets, Not Just Nutrients, Determine Ghrelin Response”, Health Psychology 30, no. 4 (2011): 424; Justin M. Berg, Jane E. Dutton, and Amy Wrzesniewski, „Job Crafting and Meaningful Work”, Purpose and Meaning in the Workplace (2013): 81–104; Alison Wood Brooks, „Get Excited: Reappraising Pre-Performance Anxiety as Excitement”, Journal of Experimental Psychology: General 143, no. 3 (2014): 1144; Andrew R. Todd et al., „Anxious and Egocentric: How Specific Emotions Influence Perspective Taking”, Journal of Experimental Psychology: General 144, no. 2 (2015): 374; Jiyoung Park, Özlem Ayduk, and Ethan Kross, „Stepping Back to Move Forward: Expressive Writing Promotes Self-Distancing”, Emotion 16, no. 3 (2016): 349; Miranda L. Beltzer et al., „Rethinking Butterflies: The Affective, Physiological, and Performance Effects of Reappraising Arousal During Social Evaluation”, Emotion 14, no. 4 (2014): 761; Jeremy P. Jamieson, Wendy Berry Mendes, and Matthew K. Nock, „Improving Acute Stress Responses: The Power of Reappraisal”, Current Directions in Psychological Science 22, no. 1 (2013): 51–56; Jeremy P. Jamieson et al., „Turning the Knots in Your Stomach into Bows: Reappraising Arousal Improves Performance on the GRE”, Journal of Experimental Social Psychology 46, no. 1 (2010): 208–12.

5. Fabrizio Benedetti et al., „When Words Are Painful: Unraveling the Mechanisms of the Nocebo Effect”, Neuroscience 147, no. 2 (2007): 260–71; Fabrizio Benedetti et al., „The Biochemical and Neuroendocrine Bases of the Hyperalgesic Nocebo Effect”, Journal of Neuroscience 26, no. 46 (2006): 12014–22; Luana Colloca, Monica Sigaudo, and Fabrizio Benedetti, „The Role of Learning in Nocebo and Placebo Effects”, Pain 136, no. 1 (2008): 211–18; L. Horsfall, „The Nocebo Effect”, SAAD digest 32 (2016): 55–57; Jian Kong et al., „A Functional Magnetic Resonance Imaging Study on the Neural Mechanisms of Hyperalgesic Nocebo Effect”, Journal of Neuroscience 28, no. 49 (2008): 13354–62.

6. Fabrizio Benedetti, Elisa Carlino, and Antonella Pollo, „How Placebos Change the Patient’s Brain”, Neuropsychopharmacology 36, no. 1 (2011): 339–54; Helen E. Fisher et al., „Reward, Addiction, and Emotion Regulation Systems Associated with Rejection in Love”, Journal of Neurophysiology 104, no. 1 (2010): 51–60; Xiaomeng Xu et al., „Reward and Motivation Systems: A Brain Mapping Study of Early-Stage Intense Romantic Love in Chinese Participants”, Human Brain Mapping 32,

no. 2 (2011): 249–57; Bianca P. Acevedo et al., „Neural Correlates of Long-Term Intense Romantic Love”, Social Cognitive and Affective Neuroscience 7, no. 2 (2012): 145–59.

7. Benedetti, Carlino, and Pollo, „How Placebos Change the Patient’s Brain”; McTaggart, Intention Experiment; William W. Monafo and Michael A. West, „Current Treatment Recommendations for Topical Burn Therapy”, Drugs 40, no. 3 (1990): 364–73; Crum and Langer, „Mind-Set Matters”, Achor, Happiness Advantage; Crum, Salovey, and Achor, „Rethinking Stress”; Crum et al., „Mind over Milkshakes”; Berg, Dutton, and Wrzesniewski, „Job Crafting and Meaningful Work”; Brooks, „Get Ex-cited”; Todd et al., „Anxious and Egocentric”; Park, Ayduk, and Kross, „Stepping Back to Move Forward”; Beltzer et al., „Rethinking Butterflies”.

8. Jamieson, Mendes, and Nock, „Improving Acute Stress Responses”.

9. H. P. Stapp, „Quantum Interactive-Dualism: An Alternative to Materialism”, Journal of Religion and Science 3 (2006), doi:10.1111/j.1467–9744.2005.00762.x, http:// www-atlas.lbl.gov/~stapp/QID.pdf.

10. Brooks, „Get Excited”.

11. Mona Dekoven Fishbane, „Wired to Connect: Neuroscience, Relationships, and Therapy”, Family Process 46, no. 3 (2007): 395–412; Stan Tatkin, Wired for Love: How Understanding Your Partner’s Brain and Attachment Style Can Help You Defuse Conflict and Build a Secure Relationship (Oakland, CA: New Harbinger, 2012); Mona DeKoven Fishbane, Loving with the Brain in Mind: Neurobiology and Couple Therapy (New York: Norton, 2013); Tali Sharot et al., „Neural Mechanisms Mediating Optimism Bias”, Nature 450, no. 7166 (2007): 102–5; Tali Sharot, „The Optimism Bias”, Current Biology 21, no. 23 (2011): R941–45; Iain Chalmers and Robert Matthews, „What Are the Implications of Optimism Bias in Clinical Research?”, The Lancet 367, no. 9509 (2006): 449–50; Tali Sharot, The Optimism Bias: A Tour of the Irrationally Positive Brain (New York: Vintage, 2011); Neil D. Weinstein, „Unrealistic Optimism about Future Life Events”, Journal of Personality and Social Psychology 39, no. 5 (1980): 806; B. H. Lipton, „Insight into Cellular Consciousness”, Bridges 12, no. 1 (2012): 5; B. H. Lipton, The Biology of Belief: Unleashing the Power of Consciousness (Santa Rosa, CA: Mountain of Love/Elite Books, 2005); Leaf, Switch On Your Brain; Caroline Leaf, „21-Day Brain Detox”, www. 21daybraindetox.com; Leaf, Doskonałe Ja!; E. B. Raposa, H. B. Laws, and E. B. Ansell, „Prosocial Behavior Mitigates the Negative Effects of Stress in Everyday Life”, Clinical Psychological Science (2015), doi:10.1177/2167702615611073; Dawson Church, The Genie in Your Genes: Epigenetic Medicine and the New Science of Intention (Santa Rosa, CA: Energy Psychology Press, 2009); Stanton Peele and Archie Brodsky, Love and Addiction (New York: Taplinger, 1975); Stanton Peele, „The 7 Hardest Addictions to Quit—Love is the Worst”, Psychology Today, December 15, 2008, https://www.psychologytoday.com/blog/addiction – in-society/200812/the-7-hardest-addictions-quit-love-is-the-worst; Tatkin, Wired for Love; E. R. Kandel, In Search of Memory: The Emergence of a New Science of Mind (New York: Norton, 2008).

12. Alex Paul, Zayna Chaker, and Fiona Doetsch, „Hypothalamic Regulation of Regionally Distinct Adult Neural Stem Cells and Neurogenesis”, Science (2017): eaal3839; Julia P. Andreotti et al., „Hypothalamic Neurons Take Center Stage in the Neural Stem Cell Niche”, Cell Stem Cell 21, no. 3 (2017): 293–94; T. J. Shors et al., „Use It or Lose It: How Neurogenesis Keeps the Brain Fit for Learning”, Behavioural Brain Research 227, no. 2 (2012): 450–58; Daniel M. Curlik and Tracey J. Shors, „Learning Increases the Survival of Newborn Neurons Provided That Learning Is Difficult to Achieve and Successful”, Journal of Cognitive Neuroscience 23, no. 9 (2011): 2159–70; Megan L. Anderson et al., „Associative Learning Increases Adult Neurogenesis During a Critical Period”, European Journal of Neuroscience 33, no. 1 (2011): 175–81; Gina DiFeo and Tracey J. Shors, „Mental and Physical Skill Training Increases Neurogenesis via Cell Survival in the Adolescent Hippocampus”, Brain Research 1654 (2017): 95–101; Michael A. Bonaguidi et al., „In Vivo Clonal Analysis Reveals Self-Renewing and Multipotent Adult Neural Stem Cell Characteristics”, Cell 145, no. 7 (2011): 1142–55.

13. Shors et al., „Use It or Lose It”.

14. Alex Paul, Chaker, and Doetsch, „Hypothalamic Regulation”.

15. Fuzheng Guo et al., „Pyramidal Neurons Are Generated from Oligodendroglial Progenitor Cells in Adult Piriform Cortex”, Journal of Neuroscience 30, no. 36 (2010): 12036–49; Azad Bonni et al., „Regulation of Gliogenesis in the Central Nervous System by the JAK-STAT Signaling Pathway”, Science 278, no. 5337 (1997): 477–83; Shama Bansod, Ryoichiro Kageyama, and Toshiyuki Ohtsuka, „Hes5 Regulates the Transition Timing of Neurogenesis and Gliogenesis in Mammalian Neocortical Development”, Development 144, no. 17 (2017): 3156–67; Sarah Jäkel and Leda Dimou, „Glial Cells and Their Function in the Adult Brain: A Journey through the History of Their Ablation”, Frontiers in Cellular Neuroscience 11 (2017).

16. Dan G. Blazer and Lyla M. Hernandez, eds., Genes, Behavior, and the Social Environment: Moving Beyond the Nature/Nurture Debate (Washington, DC: National Academies Press, 2006); David C. Witherington and Robert Lickliter, „Transcending the Nature-Nurture Debate through Epigenetics: Are We There Yet?”, Human Development 60, no. 2–3 (2017): 65–68; Katherine Weatherford Darling et al., „Enacting the Molecular Imperative: How Gene-Environment Interaction Research Links Bodies and Environments in the Post-Genomic Age”, Social Science & Medicine 155 (2016): 51–60; Bruce H. Lipton, The Biology of Belief (New York: Hay House, 2008) Kindle loc. 115ff.; Dawson Church, The Genie in Your Genes: Epigenetic Medicine and the New Biology of Intention (Santa Rosa, CA: Energy Psychology Press, 2009); Antonei B. Csoka and Moshe Szyf, „Epigenetic Side-Effects of Common Pharmaceuticals: A Potential New Field in Medicine and Pharmacology”, Medical Hypotheses 73, no. 5

(2009): 770–80; Maurizio Meloni and Giuseppe Testa, „Scrutinizing the Epigenetics Revolution”, BioSocieties 9, no. 4 (2014): 431–56; Cosmas D. Arnold et al., „Genome-Wide Quantitative Enhancer Activity Maps Identified by STARR=Seq”, Science 339, no. 6123 (March 1, 2013): 1074–77; L. I. Patrushev and T. F. Kovalenko, „Functions of Noncoding Sequences in Mammalian Genomes”, Biochemistry (Mosc.) 79, no. 13 (December 2014): 1442–69; Manolis Kellis et al., „Defining Functional DNA Elements in the Human Genome”, Proc Natl Acad Sci USA 111, no. 17 (April 29, 2014): 6131–38; Perla Kaliman et al., „Rapid Changes in Histone Deacetylases and Inflammatory Gene Expression in Expert Meditators”, Psychoneuroendocrinology 40 (February 2014): 96–107; Robin Holliday, „Epigenetics: A Historical Overview”, Epigenetics 1, no. 2 (2006): 76–80; Adrian Bird, „Perceptions of Epigenetics”, Nature 447, no. 7143 (2007): 396398; J. J. Day and J. D. Sweatt, „Epigenetic Mechanisms in Cognition”, Neuron 70, no. 5 (2011): 813–29 ; Trygve Tollefsbol, ed., Handbook of Epigenetics: The New Molecular and Medical Genetics (New York: Elsevier/Academic Press, 2011); Bob Weinhold, „Epigenetics: The Science of Change”, Environmental Health Perspectives 114, no. 3 (2006): A160; John Cairns, Julie Overbaugh, and Stephan Miller, „The Origin of Mutants”, Nature 335 (1988): 142–45;

H. F. Nijhout, „Metaphors and the Role of Genes in Development”, Bioessays 12, no. 9 (1990): 441–46; Leaf, Doskonałe Ja!, Kindle loc. 3296–305.

17. Ibid

18. Ibid.

19. Ibid.

20. Deirdre A. Robertson and Rose Anne Kenny, „Negative Perceptions of Aging Modify the Association between Frailty and Cognitive Function in Older Adults”, Personality and Individual Differences 100 (2016): 120–25; Susanne Wurm et al., „How Do Views on Aging Affect Health Outcomes in Adulthood and Late Life? Explanations for an Established Connection”, Developmental Review (2017).

21. Patrick L. Hill, Grant W. Edmonds, and Sarah E. Hampson, „A Purposeful Lifestyle Is a Healthful Lifestyle: Linking Sense of Purpose to Self-Rated Health through Multiple Health Behaviors”, Journal of Health Psychology (2017): 1–9

22. Caroline Leaf, Myśl i jedz mądrze (Grand Rapids: Baker Books, 2016).

23. Nicolas Cherbuin et al., „Validated Alzheimer’s Disease Risk Index (ANU-ADRI) Is Associated with Smaller Volumes in the Default Mode Network in the Early 60s”, Brain Imaging and Behavior (2017): 1–10.

24. Suzanne C. Segerstrom, „Optimism and Immunity: Do Positive Thoughts Always Lead to Positive Effects?”, Brain, Behavior, and Immunity 19, no. 3 (2005): 195–200; Fishbane, „Wired to Connect”; Tatkin, Wired for Love; Fishbane, Loving with the Brain in Mind; Sharot, The Optimism Bias.

25. Ibid.

26. Leaf, Włącz swój mózg , Wydawnictwo Szaron 2018.

27. Leaf, Włącz swój mózg; Leaf, Doskonałe Ja!; Leaf, Myśl i jedz mądrze; Segerstrom, „Optimism and Immunity”; Diana Gruia and Andreea Munteanu, „Optimism in Daily Life”, Communicating Across Cultures: 49; Suzanne C. Segerstrom, Iana Boggero, and Daniel R. Evans, „Pause and Plan”, Handbook of Self-Regulation: Research, Theory, and Applications (2017): 131; Anne Böckler, Anita Tusche, and Tania Singer, „The Structure of Human Prosociality: Differentiating Altruistically Motivated, Norm Motivated, Strategically Motivated, and Self-Reported Prosocial Behavior”, Social Psychological and Personality Science 7, no. 6

(2016): 530–41; Anita Tusche et al., „Decoding the Charitable Brain: Empathy, Perspective Taking, and Attention Shifts Differentially Predict Altruistic Giving”, Journal of Neuroscience 36, no. 17 (2016): 4719–32; Indrajeet Patil et al., „Neuroanatomical Basis of Concern-Based Altruism in Virtual Environment”, Neuropsychologia (2017); Jacek Debiec and Andreas Olsson, „Social Fear Learning: From Animal Models to Human Function”, Trends in Cognitive Sciences (2017); Siobhan S. Pattwell and Kevin G. Bath, „Emotional Learning, Stress, and Development: An Ever-Changing Landscape Shaped by Early-Life Experience”, Neurobiology of Learning and Memory (2017); Andreas Olsson and Elizabeth A. Phelps, „Social Learning of Fear”, Nature Neuroscience 10, no. 9 (2007): 1095–102.

28. Ibid.

29. C. M. Leaf, I. C. Uys, and B. Louw, „An Alternative Non-Traditional Approach to Learning: The Metacognitive-Mapping Approach”, The South African Journal of Communication Disorders 45 (1998): 87–102; C. M. Leaf, I. C. Uys, and B. Louw, „The Development of a Model for Geodesic Learning: The Geodesic Information Processing Model”, The South African Journal of Communication Disorders 44 (1997): 53–70; C. M. Leaf, I. C. Uys, and B. Louw, „The Mind Mapping Approach (MMA): A Culture and Language-Free Technique”,

The South African Journal of Communication Disorders 40 (1992): 35–43; Leaf, „The Mind Mapping Approach”, unpublished DPhil dissertation; C. M. Leaf, I. C. Uys, and B. Louw, „Mind Mapping as a Therapeutic Intervention Technique”, unpublished workshop manual, 1985;

C. M. Leaf, I. C. Uys, and B. Louw, „Mind Mapping as a Therapeutic Technique”, Communiphon 296 (1989): 11–15.
Rozdział 2 Nastawienie myśliciela

1. American Psychological Association, „Stress in America: Coping with Change”, Stress in America™ Survey (2017).

2. Timothy D. Wilson et al., „Which Would You Prefer—Do Nothing or Receive Electric Shocks!”, Science 345, no. 6192 (2014): 75–77; Timothy D. Wilson et al., „Just Think: The Challenges of the Disengaged Mind”, Science 345, no. 6192 (2014): 75–77; Martin Pielot et al., „When Attention Is Not Scarce—Detecting Boredom from Mobile Phone Usage”, Proceedings of the 2015 ACM International Joint Conference on Pervasive and Ubiquitous Computing, 825–36; Paul Seli et al., „Mind-Wandering with and without Intention”, Trends in Cognitive Sciences 20, no. 8 (2016): 605–17; Russell B. Clayton, Glenn Leshner, and Anthony Almond, „The Extended iSelf: The Impact of iPhone Separation on Cognition, Emotion, and Physiology”, Journal of Computer-Mediated Communication 20, no. 2 (2015): 119–35.

3. David Z. Morris, „Less Work, Less Sex, Less Happiness: We’re Losing Generation Z to the Smartphone”, Fortune, August 7,

2017, http://amp.timeinc.net/fortune/2017/08/06/generation-z-smartphone

-depression/?source=dam; Jean M. Twenge, Generation Me—Revised and Updated: Why Today’s Young Americans Are More Confident, Assertive, Entitled—and More Miserable Than Ever Before (New York: Atria, 2014); Jean M. Twenge et al., „Increases in Depressive Symptoms, Suicide-Related Outcomes, and Suicide Rates among US Adolescents after 2010 and Links to Increased New Media Screen Time”, Clinical Psychological Science 6, no. 1 (2017): 3–17; Jean M. Twenge, Zlatan Krizan, and Garrett Hisler, „Decreases in Self-Reported Sleep Duration among US Adolescents 2009–2015 and Links to New Media Screen Time”, Sleep Medicine 39 (September 2017); Pooja S. Tandon et al., „Home Environment Relationships with Children’s Physical Activity, Sedentary Time, and Screen Time by Socioeconomic Status”, International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity 9, no. 1 (2012): 88; Gary Small and Gigi Vorgan, iBrain: Surviving the Technological Alteration of the Modern Mind (New York: HarperCollins, 2009); Ofir Turel and Hamed Qahri-Saremi, „Problematic Use of Social Networking Sites: Antecedents and Consequence from a Dual-System Theory Perspective”, Journal of Management Information Systems 33, no. 4 (2016): 1087–116; Qinghua He et al., „Excess Social Media Use in Normal Populations Is Associated with Amygdala-Striatal but Not with Prefrontal Morphology”, Psychiatry Research: Neuroimaging 269 (2017): 31–35; Ofir Turel et al., „Social Networking Sites Use and the Morphology of a Social-Semantic Brain Network”, Social Neuroscience (2017): 1–9; Qinghua He, Ofir Turel, and Antoine Bechara, „Brain Anatomy Alterations Associated with Social Networking Site (SNS) Addiction”, Scientific Reports 7 (2017): 45064.

4. Twenge, Generation Me; Twenge et al., „Increases in Depressive Symptoms”; Twenge, Krizan, and Hisler, „Decreases in Self-Reported Sleep Duration”.

5. David Blackwell et al., „Extraversion, Neuroticism, Attachment Style and Fear of Missing Out as Predictors of Social Media Use and Addiction”, Personality and Individual Differences 116 (2017): 69–72; Héctor Fuster, Andrés Chamarro, and Ursula Oberst, „Fear of Missing Out, Online Social Networking and Mobile Phone Addic-tion: A Latent Profile Approach”, Journal of Adolescence 55 (2017); Elisa Wegmann et al., „Online-Specific Fear of Missing Out and Internet-Use Expectancies Contribute to Symptoms of Internet-Communication Disorder”, Addictive Behaviors Reports 5 (2017): 33–42; Bobby Swar and Tahir Hameed, „Fear of Missing Out, Social Media Engagement, Smartphone Addiction and Distraction: Moderating Role of Self-Help Mobile Apps-Based Interventions in the Youth”, HEALTHINF (2017): 139–46.

6. Christine A. Godwin et al., „Functional Connectivity within and between In-trinsic Brain Networks Correlates with Trait Mind Wandering”, Neuropsychologia 103 (2017): 140–53.

7. Ibid.

8. Kalina Christoff et al., „Mind-Wandering as Spontaneous Thought: a Dynamic Framework”, Nature Reviews Neuroscience 17, no. 11 (2016): 718–31.

9. Ibid.

10. Leaf, Włącz swój mózg; J. Paul Hamilton et al., „Default Mode and Task Positive Network Activity in Major Depressive Disorder: Implications for Adaptive and Maladaptive Rumination”, Biological Psychiatry 70, no. 4

(2011): 327–33; Xue ling Zhu et al., „Evidence of a Dissociation Pattern in Resting-State Default Mode Network Connectivity in First-Episode, Treatment-Naive Major Depression Patients”, Biological Psychiatry 71, no. 7 (2012): 611; Christoff et al., „Mind-Wandering as Spon-taneous Thought”; Roger E. Beaty et al., „Brain Networks of the Imaginative Mind: Dynamic Functional Connectivity of Default and Cognitive Control Networks Relates to Openness to Experience”, Human Brain Mapping 39,

no. 2 (2018): 811–21; Mat-thew L. Dixon et al., „Interactions between the Default Network and Dorsal Attention Network Vary across Default Subsystems, Time, and Cognitive States”, Neuroimage (2017): 632–49.

11. Ibid.

12. Ibid.

13. Ibid.

14. Cherbuin et al., „Validated Alzheimer’s Disease Risk Index”.

15. Leaf, Doskonałe Ja!; Sterling C. Johnson et al., „Neural Correlates of Self-Reflection”, Brain 125, no. 8 (2002): 1808–14; Jack Mezirow, „How Critical Reflection Triggers Transformative Learning”, Fostering Critical Reflection in Adulthood (1990): 20.

16. Carey K. Morewedge, Colleen Giblin, and Michael I. Norton, „The (Perceived) Meaning of Spontaneous Thoughts”, Journal of Experimental Psychology: General 143, no. 4 (August 2014): 1742–54.

17. Leaf, Doskonałe Ja!.

18. Richard Moulding et al., „They Scare Because We Care: The Relationship between Obsessive Intrusive Thoughts and Appraisals and Control Strategies across 15Cities”, Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders 3, no. 3 (March 2014): 280–91.

19. Ibid.

20. Robert Berezin, „Psychiatric Diagnosis Is a Fraud: The Destructive and Damaging Fiction of Biological Diseases”, Mad in America, April 5, 2016, https://www.madin america.com/2016/04/psychiatric-diagnosis-is-a-fraud-the-destructive-and-damaging – fiction-of-biological-diseases/.

21. William H. Davies, „Leisure Poem”, The Collected Poems of William H. Davies (New York: A. A. Knopf, 1927), 18.

22. „Is Cell Phone Radiation Safe?”, ProCon.org, https://cellphones.procon.org; „How Much Time Do People Spend on Their Mobile Phones in 2017?”, Hacker-Noon, https://hackernoon.com/how-much-time-do-people-spend-on-their-mobile-phones-in – 2017-e5f90a0b10a6; Stephanie Fanelli and Brian Wansink, „Surfing the Web While Fishing for Food: A Pilot Study Examining Cell Phone Use During Mealtime”, The FASEB Journal 31, no. 1, supplement (2017), http://www.fasebj.org/doi/abs/10.1096 /fasebj.31.1_supplement.957.35.
Rozdział 3 Nastawienie na kontrolowanie myślenia

1. John Sarno, The Divided Mind: The Epidemic of Mindbody Disorders (New York: Harper, 2006): 115.

2. Leaf, Włącz swój mózg; Leaf, Myśl i jedz mądrze; Leaf, „21-Day Brain Detox”.

3. Ibid.

4. Ibid.

5. Ibid.

6. Leaf, Uys, and Louw, „An Alternative Non-Traditional Approach to Learning”; Leaf, Uys, and Louw, „The Development of a Model for Geodesic Learning”; Leaf, Uys, and Louw, „The Mind Mapping Approach (MMA)”; Leaf, Uys, and Louw, „Mind Mapping as a Therapeutic Intervention Technique”; Leaf, Uys, and Louw, „Mind Mapping as a Therapeutic Technique”; Leaf, Uys, and Louw, „Mind Mapping: A Therapeutic Technique for Closed Head Injury”; Leaf, Uys, and Louw, „The Move from Institution Based Rehabilitation (IBR) to Community Based Rehabilitation”, Therapy Africa 1 (August 1997): 4.

7. Jason S. Moser et al., „Third-Person Self-Talk Facilitates Emotion Regulation without Engaging Cognitive Control: Converging Evidence from ERP and fMRI”, Scientific Reports 7, no. 1 (2017): 4519

8. Sonia J. Lupien et al., „Effects of Stress throughout the Lifespan on the Brain, Behaviour and Cognition”, Nature Reviews Neuroscience 10,

no. 6 (2009): 434–45

9. Marian Cleeves Diamond, Enriching Heredity: The Impact of the Environment on the Anatomy of the Brain (New York: Free Press, 1988); David A. Sousa, How the Brain Learns (Newbury Park, CA: Corwin Press, 2016); Roberto Colom et al., „Brain Structural Changes following Adaptive Cognitive Training Assessed by Tensor-Based Morphometry (TBM)”, Neuropsychologia 91 (2016): 77–85; Kirk I. Erickson, „Evi-dence for Structural Plasticity in Humans: Comment on Thomas and Baker (2012)”, NeuroImage 73 (2013): 237–38; S. Katherine Nelson-Coffey et al., „Kindness in the Blood: A Randomized Controlled Trial of the Gene Regulatory Impact of Prosocial Behavior”, Psychoneuroendocrinology 81

(2017): 8–13; Kathi Norman, „Forgiveness: How it Manifests in Our Health, Well-being, and Longevity”, Master of Applied Posi-tive Psychology (MAPP) Capstone Projects 122, University of Pennsylvania (August 2017); http://repository.upenn.edu/mapp_capstone/122; Xueyi Shen et al., „Subcortical Volume and White Matter Integrity Abnormalities in Major Depressive Disorder: Findings from UK Biobank Imaging Data”, bioRxiv (2017): 070912; Richard Restak, The New Brain: How the Modern Age Is Rewiring Your Mind (New York: Rodale, 2004); Daniel Goleman and Richard J. Davidson, Altered Traits: Science Reveals How Meditation Changes Your Mind, Brain, and Body (New York: Penguin, 2017); Conrad Wiegand, Andreas Savelsbergh, and Peter Heusser, „MicroRNAs in Psychological Stress Reactions and Their Use as Stress-Associated Biomarkers, Especially in Human Saliva”, Biomedicine Hub 2, no. 3 (2017): 4; Miriam A. Schiele and Katharina Dom-schke, „Epigenetics at the Crossroads between Genes, Environment and Resilience in Anxiety Disorders”, Genes, Brain and Behavior (September 2017).

10. John De Mado, „The Cognitive Benefits of Bilingualism/Biliteracy”, JDMLS, accessed January 24, 2018, http://www.demado-seminars.com/archive/the_cognitive _benefits_of_bilingualism_biliteracy.htm; Diamond, Enriching Heredity; Graham W. Knott et al., „Formation of Dendritic Spines with GABAergic Synapses Induced by Whisker Stimulation in Adult Mice”, Neuron 34, no. 2 (2002): 265–73; Maya Frankfurt and Victoria Luine, „The Evolving Role of Dendritic Spines and Memory: Interaction(s) with Estradiol”, Hormones and Behavior 74 (2015): 28–36; Maria-Angeles Arevalo et al., „Signaling Mechanisms Mediating the Regulation of Synaptic Plasticity and Memory by Estradiol”, Hormones and Behavior 74 (2015): 19–27; Carl Fulwiler et al., „Mindfulness-Based Interventions for Weight Loss and CVD Risk Management”, Current Cardiovascular Risk Reports 9, no. 10 (2015): 46; David Muehsam et al., „The Embodied Mind: a Review on Functional Genomic and Neurological Correlates of Mind-Body Therapies”, Neuroscience & Biobehavioral Reviews 73 (2017): 165–81.

11. Leaf, „The Mind Mapping Approach”.

12. Leaf, „The Mind Mapping Approach”; Leaf, „The Development of a Model for Geodesic Learning”.

13. Ludwig H. Heydenreich, „Leonardo da Vinci, Architect of Francis I”, The Burlington Magazine 94, no. 595 (1952): 277–85.
Rozdział 4 Nastawienie na dbałość o słowa

1. Leaf, Włącz swój mózg; Leaf, Myśl i jedz mądrze; Leaf, Doskonałe Ja!; Muehsam et al., „The Embodied Mind”.

2. Diane Arathuzik, „Effects of Cognitive-Behavioral Strategies on Pain in Cancer Patients”, Cancer Nursing 17, no. 3 (1994): 207–14; Robyn Lewis Brown, Mairead Eastin Moloney, and Gabriele Ciciurkaite, „People with Physical Disabilities, Work, and Well-being: The Importance of Autonomous and Creative Work”, Factors in Studying Employment for Persons with Disability: How the Picture Can Change (Bingley, UK: Emerald Publishing Limited, 2017), 205–24; Joseph A. Schenk, „The Mobius Strip of Total Health: Manipulation of Thinking Prior to Exercise Activity”, university honors program thesis, Georgia Southern University (2017); Tracey Anderson Askew, „The Power of Words!”, Australian Midwifery News 17, no. 2 (2017): 26; Seth Peterson, „The Power of Words: James 3:1–12”, graduate oral presentation, Liberty University, April 13, 2017, http://digitalcommons.liberty.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1097 &context=research_symp; Matthew Lieberman et al., „Putting Feelings Into Words”, Psychological Science 18, no. 5 (May 2007): 421–28; Stuart Wolpert, „Putting Feelings Into Words Produces Therapeutic Effects in the Brain; UCLA Neuroimaging Study Supports Ancient Buddhist Teachings”, UCLA Newsroom (June 21, 2007).

3. Lieberman et al., „Putting Feelings into Words”; Eric B. Loucks et al., „Positive Associations of Dispositional Mindfulness with Cardiovascular Health: The New England Family Study”, International Journal of Behavioral Medicine 22, no. 4 (2015): 540–50; Muehsam et al., „The Embodied Mind”.
Rozdział 5 Nastawienie na kontrolowanie emocji

1. Muehsam et al., „The Embodied Mind”; Lieberman et al., „Putting Feelings Into Words”; Candace B. Pert, Molecules of Emotion: Why You Feel the Way You Feel (New York: Simon and Schuster, 1997); Margaret Wheatley, Leadership and the New Science: Discovering Order in a Chaotic World (San Francisco: Berrett-Koehler, 2006); Edmund T. Rolls, „On the Brain and Emotion”, Behavioral and Brain Sciences 23, no. 2 (2000): 219–28.

2. Lisa Feldman Barrett, „You Aren’t at the Mercy of Your Emotions—Your Brain Creates Them”, TED talk, recorded December 2017 at TED@IBM, 18:29, https://www.ted.com/talks/lisa_feldman_barrett_you_aren_t_at_the_mercy_of_your_emotions _your_brain_creates_them.

3. Caroline Leaf, Kto wyłączył mój mózg?; Luiz Pessoa, „A Network Model of the Emotional Brain”, Trends in Cognitive Sciences 21, no. 5 (May 2017): 357–71; Sophia Suk Mun Law, „Colour My Growth: A Study of Art as a Language for Victims of Family Violence”, Hong Kong Association of Art Therapists Newsletter 25 (February 2017), http://commons.ln.edu.hk/sw_master/5277/; Heather Bacon, „Book Review: Jonathan Willows, Moving on after Childhood Sexual Abuse, Understanding the Ef-fects and Preparing for Therapy”, Clinical Child Psychology and Psychiatry 15, no. 1 (2010): 141–42.
Rozdział 6 Nastawienie na przebaczenie

1. Saima Noreen, Raynette N. Bierman, and Malcolm D. MacLeod, „Forgiving You Is Hard, but Forgetting Seems Easy: Can Forgiveness Facilitate Forgetting?”, Psychological Science 25, no. 7 (2014): 1295–302.

2. Nathaniel G. Wade et al., „Efficacy of Psychotherapeutic Interventions to Promote Forgiveness: A Meta-Analysis”, Forgiveness Therapy (2014): 154; Don E. Davis et al., „Research on Religion/Spirituality and Forgiveness: A Meta-Analytic Review”, Psychology of Religion and Spirituality 5, no. 4 (2013): 233; Robert D. Enright, The Forgiving Life: A Pathway to Overcoming Resentment and Creating a Legacy of Love (York, PA: Maple-Vail Books, 2012); Brandon J. Griffin et al., „Self-Directed Interven-tion to Promote Self-Forgiveness”, Handbook of the Psychology of Self-Forgiveness (Berlin: Springer, 2017), 207–18.

3. Indrajeet Patil et al., „Neuroanatomical Correlates of Forgiving Unintentional Harms”, Scientific Reports 7 (2017); Noreen, Bierman, and MacLeod, „Forgiving You Is Hard”; Stephanie Lichtenfeld et al., „Forgive and Forget: Differences between Decisional and Emotional Forgiveness”, PloS One 10, no. 5 (2015): e0125561; Whitney K. Jeter and Laura A. Brannon, „Increasing Awareness of Potentially Helpful Motivations and Techniques for Forgiveness”, Counseling and Values 60, no. 2 (2015): 186–200; C. Fred Alford, „Forgiveness and Transitional Experience”,

D. W. Winnicott and Political Theory (New York: Palgrave Macmillan, 2017), 185–201.

4. Mayo Clinic, „Learning to Forgive May Improve Well-Being”, ScienceDaily, January 4, 2008, https://www.sciencedaily.com/releases/2008/01/080104122807.htm.

5. Ibid.
Rozdział 7 Nastawienie na szczęście

1. Greater Good Science Center at UC Berkeley, „Emiliana R. Simon-Thomas: Profile”, Greater Good Magazine, accessed January 24, 2018, https://greatergood.berkeley.edu/profile/emiliana_simon_thomas; Dacher Keltner, Born to Be Good: The Science of a Meaningful Life (New York: WW Norton, 2009).

2. Kent C. Berridge, „‘Liking’ and ‘Wanting’ Food Rewards: Brain Substrates and Roles in Eating Disorders”, Physiology & Behavior 97, no. 5 (2009): 537–50; W. Bradford Littlejohn, „Addicted to Novelty: The Vice of Curiosity in a Digital Age”, Journal of the Society of Christian Ethics 37, no. 1 (2017): 179–96; Daniel Pedro Cardinali, „Fourth Level: The Limbic System”, Autonomic Nervous System (Berlin: Springer, 2018), 245–85.

3. Achor, Happiness Advantage.

4. Sonja Lyubomirsky, Laura King, and Ed Diener, „The Benefits of Frequent Positive Affect: Does Happiness Lead to Success?”, PubMed (2005): 803, doi: 10.1037 /0033-2909.131.6.803.

5. Achor, Happiness Advantage; Crum, Salovey, and Achor, „Rethinking Stress”; John B. Izzo, The Five Thieves of Happiness (Oakland, CA: Berrett-Koehler, 2017); L. Parker Schiffer and Tomi-Ann Roberts, „The Paradox of Happiness: Why Are We Not Doing What We Know Makes Us Happy?”, The Journal of Positive Psychology (January 2017): 1–8.

6. Ibid.

7. Ibid.

8. Ellen Beth Levitt, „University of Maryland School of Medicine Study Shows Laughter Helps Blood Vessels Function Better”, University of Maryland Medical Center, March 9, 2009 [cited October 25, 2011]; Julia Wilkins and Amy Janel Eisenbraun, „Humor Theories and the Physiological Benefits of Laughter”, Holistic Nursing Practice 23, no. 6 (2009): 349–54; Sala Horowitz, „Effect of Positive Emotions on Health: Hope and Humor”, Alternative and Complimentary Therapies 15, no. 4 (2009): 196–202; Norman Cousins, „Anatomy of an Illness (as Perceived by the Patient)”, Nutrition Today 12, no. 3 (1977): 22–28; Norman Cousins, „Therapeutic Value of Laughter”, Integrative Psychiatry (1985); Norman Cousins, „Proving the Power of Laughter”, Psychology Today 23, no. 10 (1989): 22–25; Brandon M. Savage et al., „Humor, Laughter, Learning, and Health! A Brief Review”, Advances in Physiology Education 41, no. 3 (2017): 341–47; Allen B. Weisse, „Humor in Medicine: Can Laughter Help in Healing?”, Proceedings (Baylor University Medical Center) 30, no. 3 (2017): 378; Mohamed H. Noureldein and Assaad A. Eid, „Homeostatic Effect of Laughter on Diabetic Cardiovascular Complications: The Myth Turned to Fact”, Diabetes Research and Clinical Practice 135 (January 2018): 111–19; Elisabeth Ritter, „Laughing to Heal and Renew: Implementation of Humor in Dance/Movement Therapy”, graduate thesis, Sarah Lawrence College (May 2017); Frank Rodden, „The Neurology and Psychiatry of Humor, Smiling and Laughter: A Tribute to Paul McGhee, Part I, Introduction and Clinical Studies”, Humor (January 2017); Lee S. Berk et al., „Neuroendocrine and Stress Hormone Changes During Mirthful Laughter”, The American Journal of the Medical Sciences 298, no. 6 (1989): 390–96.

9. Ibid.

10. Ibid.

11. Ibid.

12. Robert R. Provine, „Laughter as an Approach to Vocal Evolution: The Bipedal Theory”, Psychonomic Bulletin & Review 24, no. 1 (2017): 238–44.

13. Ruby T. Nadler, Rahel Rabi, and John Paul Minda, „Better Mood and Better Performance: Learning Rule-Described Categories Is Enhanced by Positive Mood”, Psychological Science 21, no. 12 (2010): 1770–76.
Rozdział 8 Nastawienie świadome czasu

1. Jamil P. Bhanji and Mauricio R. Delgado, „Perceived Control Influences Neural Responses to Setbacks and Promotes Persistence”, Neuron 83, no. 6 (2014): 1369–75; Lauren A. Leotti, Catherine Cho, and Mauricio R. Delgado, „The Neural Basis Underlying the Experience of Control in the Human Brain”, The Sense of Agency, edited by Patrick Haggard and Baruch Eitam (Oxford Scholarship Online, 2015): 145.

2. Phillippa Lally et al., „How Are Habits Formed: Modelling Habit Formation in the Real World”, European Journal of Social Psychology 40, no. 6 (2010): 998–1009; Phillippa Lally and Benjamin Gardner, „Promoting Habit Formation”, Health Psy-chology Review 7, supplement 1 (2013): S137–58; Sheina Orbell and Bas Verplanken, „The Automatic Component of Habit in Health Behavior: Habit as Cue-Contingent Automaticity”, Health Psychology 29, no. 4 (2010): 374; Phillippa Lally, Jane Wardle, and Benjamin Gardner, „Experiences of Habit Formation: A Qualitative Study”, Psychology, Health & Medicine 16, no. 4 (2011): 484–89.
Rozdział 9 Nastawienie na możliwości

1. Neil Garrett and Tali Sharot, „Optimistic Update Bias Holds Firm: Three Tests of Robustness Following Shah et al”, Consciousness and Cognition 50 (2017): 12–22; Sharot et al., „Neural Mechanisms Mediating Optimism Bias”; Sharot, „The Optimism Bias”; Sharot, The Optimism Bias; Tali Sharot et al., „How Dopamine Enhances an Optimism Bias in Humans”, Current Biology 22, no. 16 (2012): 1477–81.

2. Rutgers School of Arts and Sciences, The Edisonian 9 (Fall 2012), http://edison.rutgers.edu/newsletter9.html.

3. Achor, Happiness Advantage.
Rozdział 10 Nastawienie na wdzięczność

1. Prathik Kini et al., „The Effects of Gratitude Expression on Neural Activity”, NeuroImage 128 (2016): 1–10, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26746580; Sungh yon Kyeong et al., „Effects of Gratitude Meditation on Neural Network Functional Connectivity and Brain-Heart Coupling”, Scientific Reports 7, no. 1 (2017): 5058.

2. Kini et al., „Effects of Gratitude Expression”.

3. Kini et al., „Effects of Gratitude Expression”; Robert A. Emmons, Thanks! How the New Science of Gratitude Can Make You Happier (New York: Houghton Mifflin Harcourt, 2007); Philip C. Watkins, Dean L. Grimm, and Russell Kolts, „Counting Your Blessings: Positive Memories among Grateful Persons”, Current Psychology 23, no. 1 (2004): 52–67; Sonja Lyubomirsky, The How of Happiness: A Scientific Approach to Getting the Life You Want (New York: Penguin, 2008); Anna Alkozei, Ryan Smith, and William D. S. Killgore, „Gratitude and Subjective Wellbeing: A Proposal of Two Causal Frameworks”, Journal of Happiness Studies (2017): 1–24; Alex M. Wood et al., „The Role of Gratitude in the Development of Social Support, Stress, and Depression: Two Longitudinal Studies”, Journal of Research in Personality 42, no. 4 (2008): 854–71; Stephen M. Yoshimura and Kassandra Berzins, „Grateful Experiences and Expressions: The Role of Gratitude Expressions in the Link between Gratitude Experiences and Well-Being”, Review of Communication 17, no. 2 (2017): 106–18.

4. Alexis Madrigal, „Scanning Dead Salmon in FMRI Machine Highlights Risk of Red Herrings”, Wired, September 19, 2009, https://www.wired.com/2009/09/fm risalmon; Brian Resnick, „There’s a Lot of Junk FMRI Research Out There: Here’s What Top Neuroscientists Want You to Know”, Vox, September 9, 2016, http://www.vox.com/2016/9/8/1289784?fmri-studies-explained.

5. Robert A. Emmons and Michael E. McCullough, eds., The Psychology of Gratitude (London: Oxford University Press, 2004), 232

6. Toshimasa Sone et al., „Sense of Life Worth Living (Ikigai) and Mortality in Japan: Ohsaki Study”, Psychosomatic Medicine 70, no. 6 (2008): 709–15.

7. Willie Nelson and Turk Pipkin, The Tao of Willie: A Guide to the Happiness in Your Heart (New York: Gotham, 2007), xii.
Rozdział 11 Nastawienie na wspólnotę

1. Roger Walsh, „Lifestyle and Mental Health”, American Psychologist 66, no. 7 (2011): 579; Bruce E. Wampold and Zac E. Imel, The Great Psychotherapy Debate: The Evidence for What Makes Psychotherapy Work (London: Routledge, 2015); Roger Walsh, „Integral Service, Part 2: Integral Discipline, Karma Yoga, and Sacred Service”, Journal of Integral Theory and Practice 9, no. 1 (2014): 132; Kellsey D. Calhoon, „Getting Off the Couch: Psychotherapists Who Have Incorporated Therapeutic Lifestyle Changes into Their Practice”, graduate thesis, University of Alberta (2014); Glenn Hutchinson, „Mental Health 101: How To Improve Your Mental Health Without Going to Therapy”, Glenn Hutchinson, Ph.D., accessed January 25, 2018, http://glennhutchinson.net/How-To-Improve-Your-Mental-Health.html; Amrita Yadava, Deepti Hooda, and NovRattan Sharma, „Maintaining and Improving Health through Lifestyle Choices”, Biopsychosocial Issues in Positive Health, edited by Amrita Yadava, Deepti Hooda, and NovRattan Sharma (New Delhi, India: Global Vision, 2012).

2. D. B. López Lluch and L. Noguera Artiaga, „The Sense of Touch”, Sensory and Aroma Marketing (Wageningen, Netherlands: Wageningen Academic Publishers, 2017), 472–88; Jenn Gonya et al., „Investigating Skin-to-Skin Care Patterns with Extremely Preterm Infants in the NICU and Their Effect on Early Cognitive and Communica-tion Performance: A Retrospective Cohort Study”, BMJ open 7, no. 3 (2017): e012985; Dorothy Vittner et al., „Increase in Oxytocin from Skin-to-Skin Contact Enhances Development of Parent-Infant Relationship”, Biological Research for Nursing 20, no. 1 (October 2017): 54–62; Alessandro Sale, „A Systematic Look at Environmental Modulation and Its Impact in Brain Development”, Trends in Neurosciences 41, no. 1 (January 2018): 4–17; Anne C. Rovers et al., „Effectiveness of Skin-to-Skin Contact versus Care-as-Usual in Mothers and Their Full-Term Infants: Study Protocol for a Parallel-Group Randomized Controlled Trial”, BMC Pediatrics 17, no. 1 (2017): 154; Joan L. Luby et al., „Association between Early Life Adversity and Risk for Poor Emotional and Physical Health in Adolescence: A Putative Mechanistic Neurodevelopmental Pathway”, JAMA Pediatrics 171, no. 12 (2017): 1168–75.

3. Zenobia Morrill, „Loneliness as Lethal: Researchers Name Social Isolation a ‘Public Health Threat’”, Mad in America, September 1,

2017, https://www.madinamerica.com/2017/09/loneliness-lethal-researchers-name-social-isolation-public-health-threat/; Holt-Lunstad et al., „Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality”; Stephanie Cacioppo et al., „Loneliness: Clinical Import and Interven-tions”, Perspectives on Psychological Science 10, no. 2 (2015): 238–49; Riitta Hari et al., „Centrality of Social Interaction in Human Brain Function”, Neuron 88, no. 1 (2015): 181–93; Nicole K. Valtorta et al., „Loneliness and Social Isolation as Risk Fac-tors for Coronary Heart Disease and Stroke: Systematic Review and Meta-Analysis of Longitudinal Observational Studies”, Heart 102, no. 13 (2016): 1009–16.

4. Holt-Lunstad et al., „Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality”; Sebastian Mann, „Loneliness ‘Kills More People than Obesity’”, Evening Standard, August 7, 2017, https://www.standard.co.uk/news/health/loneliness-kills-more-people-than-obesity-a3605786.html.

5. Ibid.

6. Ibid. American Psychological Association, „How Do Close Relationships Lead to Longer Life?”, ScienceDaily, September 7, 2017, www.sciencedaily.com/releases/2017 /09/170907093638.htm.

7. As quoted in Hooseo B. Park, The Eight Answers for Happiness (Bloomington, IN: Xlibris, 2014), 105.

8. Holt-Lunstad et al., „Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality”.

9. Ibid.

10. Więcej informacji na stronie www.wholemindproject.com.

11. Dixon Chibanda et al., „Effect of a Primary Care–Based Psychological Intervention on Symptoms of Common Mental Disorders in Zimbabwe: A Randomized Clinical Trial”, JAMA 316, no. 24 (2016): 2618–26.
Rozdział 12 Nastawienie na wsparcie

1. Holt-Lunstad et al., „Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality”.

2. Brooke C. Feeney et al., „Predicting the Pursuit and Support of Challenging Life Opportunities”, Personality and Social Psychology Bulletin 43, no. 8 (August 2017): 1171–87.

3. Frank J. Infurna and Suniya S. Luthar, „Resilience to Major Life Stressors Is Not as Common as Thought”, Perspectives on Psychological Science 11, no. 2 (2016): 175–94; Suzanne Degges-White and Christine Borzumato-Gainey, Friends Forever: How Girls and Women Forge Lasting Relationships (London: Rowman & Littlefield, 2011); Suzanne Degges-White, Sisters and Brothers for Life: Making Sense of Sibling Relationships in Adulthood (London: Rowman & Littlefield, 2017); Christine Borzumato-Gainey, Suzanne Degges-White, and Carrie V. Smith, „Romantic Relationships: From Wrestling to Romance”, Counseling Boys and Young Men, edited by Suzanne Degges-White and Bonnie Colon (Berlin: Springer, 2012), 135.

4. Holt-Lunstad et al., „Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality”.

5. M. J. Poulin et al., „Giving to Others and the Association between Stress and Mortality”, Am J Public Health 103, no. 9 (September 2013): 1649–55; E. B. Raposa, H. B. Laws, and E. B. Ansell, „Prosocial Behavior Mitigates the Negative Effects of Stress in Everyday Life”, Clinical Psychological Science 4, no. 4 (2016): 691–98.

6. Shawn Achor, „Positive Intelligence”, Harvard Business Review 90,

no. 1 (2012): 100–102; Achor, Happiness Advantage.

7. Ibid.
Rozdział 13 Nastawienie na zdrowy stres

1. Jamieson, Mendes, and Nock, „Improving Acute Stress Responses”; Crum, Salovey, and Achor, „Rethinking Stress”; Anne Casper, Sabine Sonnentag, and Stephanie Tremmel, „Mindset Matters: the Role of Employees’ Stress Mindset for Day-Specific Reactions to Workload Anticipation”, European Journal of Work and Organizational

2. Psychology 26, no. 6 (2017): 1–13; M. J. Poulin et al., „Giving to Others and the Association between Stress and Mortality”; E. B. Raposa, H. B. Laws, and E. B. Ansell, „Prosocial Behavior Mitigates the Negative Effects of Stress in Everyday Life”; Jeremy P. Jamieson et al., „Capitalizing on Appraisal Processes to Improve Affective Responses to Social Stress”, Emotion Review (2017), doi:1754073917693085; Beltzer et al., „Rethinking Butterflies”; Marcie A. LePine et al., „Turning Their Pain to Gain: Charismatic Leader Influence on Follower Stress Appraisal and Job Performance”, Academy of Management Journal 59, no. 3 (2016): 1036–59; Angela L. Duckworth, Tamar Szabó Gendler, and James J. Gross, „Self-Control in School-Age Children”, Educational Psychologist 49, no. 3

(2014): 199–217; Jamieson et al., „Turning the Knots in Your Stomach into Bows”; Nancy L. Sin et al., „Linking Daily Stress Processes and Laboratory-Based Heart Rate Variability in a National Sample of Midlife and Older Adults”, Psychosomatic Medicine 78, no. 5 (2016): 573–82.

3. Ibid.

4. Ibid.

5. Ibid.

6. Ibid.

7. Crum, Salovey, and Achor, „Rethinking Stress”.
Rozdział 14 Nastawienie na oczekiwania

1. Crum and Langer, „Mind-Set Matters”.

2. Ibid.

3. Jon D. Levine, Newton C. Gordon, and Howard L. Fields, „The Mechanism of Placebo Analgesia”, The Lancet 312, no. 8091 (1978): 654–57.

4. Martina Amanzio and Fabrizio Benedetti, „Neuropharmacological Dissection of Placebo Analgesia: Expectation-Activated Opioid Systems versus Conditioning-Activated Specific Subsystems”, Journal of Neuroscience 19, no. 1 (1999): 484–94.

5. Jo Marchant, „Placebos: Honest Fakery”, Nature 535, no. 7611 (2016): S14–15, http://www.nature.com/nature/journal/v535/n7611_supp/full/535S14a.html#ref3

6. Marchant, „Placebos”; Tor D. Wager and Lauren Y. Atlas, „The Neuroscience of Placebo Effects: Connecting Context, Learning and Health”, Nature Reviews Neuroscience 16, no. 7 (2015): 403–18; Fadel Zeidan et al., „Mindfulness Meditation-Based Pain Relief Employs Different Neural Mechanisms than Placebo and Sham Mindfulness Meditation-Induced Analgesia”, Journal of Neuroscience 35, no. 46 (2015): 15307–25; Cláudia Carvalho et al., „Open-Label Placebo Treatment in Chronic Low Back Pain: A Randomized Controlled Trial”, Pain 157, no. 12 (2016): 2766; Damien G. Finniss et al., „Biological, Clinical, and Ethical Advances of Placebo Effects”, The Lancet 375,

no. 9715 (2010): 686–95.

7. Ibid.

8. Finniss et al., „Biological, Clinical, and Ethical Advances of Placebo Effects”.

9. Herbert Spiegel, „Nocebo: the Power of Suggestibility”, Preventive Medicine 26, no. 5 (1997): 616–21; Guy H. Montgomery and Irving Kirsch, „Classical Conditioning and the Placebo Effect”, Pain 72,

no. 1 (1997): 107–13; Steve Stewart-Williams and John Podd, „The Placebo Effect: Dissolving the Expectancy versus Conditioning Debate”, Psychological Bulletin 130, no. 2 (2004): 324.

10. Fabrizio Benedetti, Elisa Carlino, and Antonella Pollo, „How Placebos Change the Patient’s Brain”, Neuropsychopharmacology 36, no. 1 (2011): 339–54.

11. Fabrizio Benedetti et al., „When Words Are Painful: Unraveling the Mechanisms of the Nocebo Effect”, Neuroscience 147, no. 2 (2007): 260–71.

12. Benedetti, Carlino, and Pollo, „How Placebos Change the Patient’s Brain”.
Rozdział 15 Nastawienie woli

1. Roland Bénabou and Jean Tirole, „Willpower and Personal Rules”, Journal of Political Economy 112, no. 4 (2004): 848–86; Vaughan Michell and Jasmine Tehrani, „Clinical Pathways and the Human Factor: Approaches to Control and Reduction of Human Error Risk”, Impact of Medical Errors and Malpractice on Health Economics, Quality, and Patient Safety, edited by Marina Riga (Hershey, PA: Medical Information Science Reference, 2017); Martin G. Kocher et al., „Strong, Bold, and Kind: Self-Control and Cooperation in Social Dilemmas”, Experimental Economics 20, no. 1 (2017): 44–69; Carol Dweck, Mindset: Changing the Way You Think to Fulfill Your Potential (London: Hachette UK, 2017); Urshila Sriram et al., „Support and Sabotage: A Qualitative Study of Social Influences on Health Behaviors among Rural Adults”, The Journal of Rural Health 34, no. 1 (2018): 88–97.

2. Ibid.

3. Peter J. Rogers, „A Healthy Body, a Healthy Mind: Long-Term Impact of Diet on Mood and Cognitive Function”, Proceedings of the Nutrition Society 60, no. 1 (2001): 135–43; Lawrence Friedman, „How the Mind-Gut Connection Affects Your Health: The ‘Second Brain’ in Your Stomach Can Cause or Relieve Illness and Stress. Here’s How It Works”, Next Avenue, June 19, 2013, http://www.nextavenue.org/how-mind-gut-connection-affects-your-health/; Ruth Anne Luna and Jane A. Foster, „Gut Brain Axis: Diet Microbiota Interactions and Implications for Modulation of Anxiety and Depression”, Current Opinion in Biotechnology 32 (April 2015): 35–41; Philip C. Keightley, Natasha A. Koloski, and Nicholas J. Talley, „Pathways in Gut-Brain Communication: Evidence for Distinct Gut-to-Brain and Brain-to-Gut Syndromes”, Australian and New Zealand Journal of Psychiatry 49, no. 3 (2015): 207–14; Leaf, Myśl i jedz mądrze.
Rozdział 16 Nastawienie duchowe

1. Dan Buettner, The Blue Zones: 9 Lessons for Living Longer from the People Who’ve Lived the Longest (Des Moines, IA: National Geographic Books, 2012).

2. Christina M. Puchalski, „The Role of Spirituality in Health Care”, Proceedings (Baylor University Medical Center) 14, no. 4 (2001): 352; Gowri Anandarajah and Ellen Hight, „Spirituality and Medical Practice”, American Family Physician 63, no. 1 (2001): 81–88; Rush University Medical Center, „Belief in a Caring God Improves Response to Medical Treatment for Depression, Study Finds”, ScienceDaily, February 24, 2010, www.sciencedaily.com/releases/2010/02/100223132021.htm; David H. Rosmarin et al., „A Test of Faith in God and Treatment: The Relationship of Belief in God to Psychiatric Treatment Outcomes”, Journal of Affective Disorders 146, no. 3 (2013): 441–46; Bruno Paz Mosqueiro, Neusa Sica da Rocha, and Marcelo Pio de Almeida Fleck, „Intrinsic Religiosity, Resilience, Quality of Life, and Suicide Risk in Depressed Inpatients”, Journal of Affective Disorders 179 (2015): 128–33; Anne-Marie Snider and Samara McPhedran, „Religiosity, Spirituality, Mental Health, and Mental Health Treatment Outcomes in Australia: A Systematic Literature Review”, Mental Health, Religion & Culture 17, no. 6 (2014): 568–81; Freda van der Walt and Jeremias J. de Klerk, „Measuring Spirituality in South Africa: Validation of Instruments Developed in the USA”, International Review of Psychiatry 26, no. 3 (2014): 368–78; Loren L. Toussaint, Justin C. Marschall, and David R. Williams, „Prospective Associations between Religiousness/Spirituality and Depression and Mediating Effects of Forgiveness in a Nationally Representative Sample of United States Adults”, Depression Research and Treatment 2012 (2012).

3. Ibid.

4. Alister E. McGrath, Surprised by Meaning: Science, Faith, and How We Make Sense of Things (Louisville: Westminster John Knox, 2011); Alister E. McGrath, Science & Religion: A New Introduction (West Sussex, UK: Wiley-Blackwell, 2010); Alister E. McGrath, Why God Won’t Go Away: Is the New Atheism Running on Empty? (Nashville: Thomas Nelson, 2010); J. C. Polkinghorne, Science and Religion in Quest of Truth (New Haven, CT: Yale University Press, 2011); J. C. Polkinghorne, Belief in God in an Age of Science (New Haven, CT: Yale University Press, 1998); J. C. Polkinghorne, One World: The Interaction of Science and Theology (Philadelphia: Templeton Foundation Press, 2007);

J. C. Polkinghorne and Nicholas Beale, Questions of Truth: Fifty-One Responses to Questions about God, Science, and Belief (Louisville: Westminster John Knox, 2009); John C. Lennox, Seven Days That Divide the World: The Beginning According to Genesis and Science (Grand Rapids: Zondervan, 2011); Amir D. Aczel, Why Science Does Not Disprove God (New York: William Morrow, 2014); Andrew B. Newberg, Eugene G. D’Aquili, and Vince Rause, Why God Won’t Go Away: Brain Science and the Biology of Belief (New York: Ballantine, 2001); Alister E. McGrath, Darwinism and the Divine: Evolutionary Thought and Natural Theology (Oxford, UK: Wiley-Blackwell, 2011).

5. Hill, Edmonds, and Hampson, „A Purposeful Lifestyle Is a Healthful Lifestyle”.

6. Patrick L. Hill and Nicholas A. Turiano, „Purpose in Life as a Predictor of Mortality across Adulthood”, Psychological Science 25, no. 7 (2014): 1482–86

7. Viktor Emil Frankl, Man’s Search for Meaning: An Introduction to Logotherapy from Death-Camp to Existentialism (New York: Simon & Schuster, 1962).
Rozdział 17 Po co nam Profil Daru?

1. Binghamton University, „Researchers Can Identify You by Your Brain Waves with 100 Percent Accuracy”, ScienceDaily, April 18, 2016, https://www.sciencedaily.com/releases/2016/04/160418120608.htm; Maria V. Ruiz-Blondet et al., „A Novel Method for Very High Accuracy Event-Related Potential Biometric Identification”, CEREBRE: IEEE Transactions on Information Forensics and Security 11, no. 7 (2016): 1618; Weizmann Institute of Science, „Smell Fingerprints? Each Person May Have a Unique Sense of Smell”, ScienceDaily, June 30, 2015, www.sciencedaily.com/releases /2015/06/150630100509.htm; Eric A. Franzosa et al., „Identifying Personal Microbiomes Using Metagenomic Codes”, Proceedings of the National Academy of Sci-ences 112, no. 22 (2015): E2930–38; Glendon J. Parker et al., „Demonstration of Protein-Based Human Identification Using the Hair Shaft Proteome”, PloS One 11, no. 9

(2016): e0160653.

2. Tim Spector, „Identically Different: Tim Spector at TEDxKingsCollegeLondon”, YouTube video, 18:15, uploaded by TEDx Talks, May 23, 2013, https://youtu.be/1W5SeBYERNI; Jordana T. Bell and Tim D. Spector, „A Twin Approach to Un-raveling Epigenetics”, Trends in Genetics 27, no. 3 (2011): 116–25; Jordana T. Bell and Richard Saffery, „The Value of Twins in Epigenetic Epidemiology”, International Journal of Epidemiology 41, no. 1 (2012): 140–50; Tim Spector, Identically Different: Why We Can Change Our Genes (New York: Overlook Press, 2014).

3. Athanasia D. Panopoulos et al., „Aberrant DNA Methylation in Human iPSCs Associates with MYC-Binding Motifs in a Clone-Specific Manner Independent of Genetics”, Cell Stem Cell 20, no. 4 (2017): 505–17; Cosmas D. Arnold et al., „Genome-Wide Quantitative Enhancer Activity Maps Identified by STARR=Seq”, Science 339, no. 6123 (March 1,

2013): 1074–77; L. I. Patrushev and T. F. Kovalenko, „Functions of Noncoding Sequences in Mammalian Genomes”, Biochemistry (Mosc.) 79,

no. 13 (December 2014): 1442–69; Manolis Kellis et al., „Defining Functional DNA Elements in the Human Genome”, Proc Natl Acad Sci USA 111, no. 17 (April 29, 2014): 6131–38; Perla Kaliman et al., „Rapid Changes in Histone Deacetylases and Inflammatory Gene Expression in Expert Meditators”, Psychoneuroendocrinology 40 (February 2014): 96–107.

4. Ibid.

5. Zsofia Nemoda and Moshe Szyf, „Epigenetic Alterations and Prenatal Maternal Depression”, Birth Defects Research 109, no. 12 (2017): 888–97; Trygve Tollefsbol, ed., Handbook of Epigenetics: The New Molecular and Medical Genetics (New York: Elsevier/Academic Press, 2011); Bruce H. Lipton, The Biology of Belief: Unleashing the Power of Consciousness, Matter, and Miracles (Carlsbad, CA: Hay House, 2008); R. Restak, Mysteries of the Mind (Washington, DC: National Geographic, 2000); Moshe Szyf, „Epigenetics, DNA Methylation, and Chromatin Modifying Drugs”, Annual Review of Pharmacology and Toxicology 49 (2009): 243–63

6. B. H. Lipton, „Insight into Cellular Consciousness”; Marc Folcher et al., „Mind-Controlled Transgene Expression by a Wireless-Powered Optogenetic Designer Cell Implant”, Nature Communications 5 (2014), doi:10.1038/ncomms6392; Shawn Wu, Lin Jiang, and J. Wang, „From Relaxation Response, Building Power for Health to an Advanced Self-Cultivation Practice: Genuine Well-Being”, Well-Being and Quality of Life—Medical Perspective, edited by Mukadder Mollaoglu (London: InTech, 2017); Massachusetts General Hospital, „Relaxation Response Can Influence Expression Of Stress-Related Genes”, ScienceDaily, July 3,

2008, www.sciencedaily.com/releases/2008 /07/080701221501.htm; Bruce D. Perry, „Childhood Experience and the Expression of Genetic Potential: What Childhood Neglect Tells Us about Nature and Nurture”, Brain and Mind 3, no. 1 (2002): 79–100; Susan C. South, Nayla R. Hamdi, and Robert F. Krueger, „Biometric Modeling of Gene-Environment Interplay: The Intersection of Theory and Method and Applications for Social Inequality”, Journal of Personality 85, no. 1 (2017): 22–37; Gene E. Robinson, Russell D. Fernald, and David F. Clayton, „Genes and Social Behavior”, Science 322, no. 5903 (2008): 896–900; Ivana Buric et al., „What Is the Molecular Signature of Mind–Body Interventions? A Systematic Review of Gene Expression Changes Induced by Meditation and Related Practices”, Frontiers in Immunology 8 (2017): 670; Yi Seok Chang et al., „Stress-Inducible Gene Atf3 in the Noncancer Host Cells Contributes to Chemotherapy-Exacerbated Breast Cancer Metastasis”, Proceedings of the National Academy of Sciences 114, no. 34 (2017): E7159–68; Nicole D. Powell et al., „Social Stress Up-Regulates Inflammatory Gene Expression in the Leukocyte Transcriptome via β-Adrenergic Induction of Myelopoiesis”, Proceedings of the National Academy of Sciences 110, no. 41

(2013): 16574–79; Ohio State University, „Effects of Chronic Stress Can Be Traced to Your Genes”, ScienceDaily, November 5, 2013,

www.sciencedaily.com/releases/2013/11/131105171338.htm; Steven W. Cole et al., „Transcript Origin Analysis Identifies Antigen-Presenting Cells as Primary Targets of Socially Regulated Gene Expression in Leukocytes”, Proceedings of the National Academy of Sciences 108, no. 7 (2011): 3080–85; Daniel B. McKim et al., „Neuroinflammatory Dynamics Underlie Memory Impairments after Repeated Social Defeat”, Journal of Neuroscience 36, no. 9 (2016): 2590–604; Dweck, Mindset: Changing the Way You Think to Fulfill Your Potential; Carol S. Dweck, Mindset: The New Psychology of Success (New York: Random House, 2006).

7. Ibid.

8. Leaf, Włącz swój mózg; Leaf, Myśl i jedz mądrze; Leaf, Doskonałe Ja!

9. Ibid.

10. Ibid.

11. Leaf, Doskonałe Ja!.

12. Ibid.

13. Joanna Moncrieff, „Philosophy Part 3: Knowledge of Mental States and Behaviour—Insights from Heidegger and Others”, Joannamoncrieff.com, October 9, 2017, https://joannamoncrieff.com/2017/10/09/philosophy-part-3-knowledge-of-mental-states-and-behaviour-insights-from-heidegger-and-others/.

14. Michael Pollan, The Omnivore’s Dilemma: A Natural History of Four Meals (New York: Penguin, 2006).

15. David J. Chalmers, The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory (London: Oxford University Press, 1996).

16. Sally Satel and Scott O. Lilienfeld, Brainwashed: The Seductive Appeal of Mind-less Neuroscience (New York: Basic Books, 2015); J. Kulnych, „Psychiatric Neuroimag-ing Evidence: A High-Tech Crystal Ball?” Stanford Law Review 49 (1997): 1249–70; E. Monterosso et al., „Explaining away Responsibility: Effects of Scientific Explanations on Perceived Culpability”, Ethics and Behavior 15, no. 2 (2005): 139–53.

17. Brian Resnick, „There’s a Lot of Junk FMRI Research out There”; A. Eklund et al., „Cluster Failure: Why FMRI Inferences for Spatial Extent Have Inflated False-Positive Rates”, Proceedings of the National Academy of Sciences 113, no. 28 (2016): 7900–05.

18. Ibid.

19. Madrigal, „Scanning Dead Salmon”.

20. Ibid.

21. Robert M. G. Reinhart, „Disruption and Rescue of Interareal Theta Phase Coupling and Adaptive Behavior”, Proceedings of the National Academy of Sciences (2017): 11542–47; Boston University, „‘Turbo Charge’ for Your Brain? Sychronizing Specific Brain Occilations Enhances Executive Function”, ScienceDaily, October 9, 2017, https://www.sciencedaily.com/releases/2017/10/171009154941.htm.

22. Stapp, „Quantum Interactive-Dualism”.

23. Henry P. Stapp, Mind, Matter and Quantum Mechanics (Berlin: Springer, 2009), Kindle edition.

24. Leaf, „The Mind Mapping Approach: A Model and Framework for Geodesic Learning”.

25. Henry Stapp, „Minds and Values in the Quantum Universe”, Information and the Nature of Reality from Physics to Metaphysics,

ed. P. C. W. Davies and Niels Henrik Gregersen (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2014), 157.

26. Roger Penrose, Fashion, Faith, and Fantasy in the New Physics of the Universe (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2016).

27. Roger Penrose, The Emperor’s New Mind: Concerning Computers, Minds, and the Laws of Physics (London: Oxford Paperbacks, 1999).

28. Ibid., 423.

29. Ibid.

30. Dr. Seuss, Happy Birthday to You (New York: Random House, 1959).

31. Leaf, „The Mind Mapping Approach: A Model and Framework for Geodesic Learning”.

32. Stephen J. DeArmond, Madeline M. Fusco, and Maynard M. Dewey, Structure of the Human Brain: A Photographic Atlas (New York: Oxford University Press, 1989).

33. J. Fodor, The Modularity of Mind (Cambridge, MA: MIT/Bradford, 1989); Henry Markram, „The Blue Brain Project”, Nature Reviews Neuroscience 7, no. 2 (2006): 153–60; Henry Markram, „The Human Brain Project”, Scientific American 306, no. 6 (2012): 50–55; Jeffrey M. Schwartz, Henry P. Stapp, and Mario Beauregard, „Quantum Physics in Neuroscience and Psychology: A Neurophysical Model of Mind-Brain Interaction”, Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B, Biological Sciences 360, no. 1458 (2005): 1309–27; Jeffrey M. Schwartz and Sharon Begley, The Mind and the Brain: Neuroplasticity and the Power of Mental Force (New York: Harper, 2003), 27; William R. Uttal, „The Two Faces of MRI”, Cerebrum, July 1, 2002, http://www.dana.org/Cerebrum/Default.aspx?id=39300; Wellcome Trust, „Brain’s Architecture Makes Our View of the World Unique”, ScienceDaily, December 6, 2010, www.sciencedaily.com/releases/2010/12/101205202512.htm; J. Richard Middleton, The Liberating Image: The Imago Dei in Genesis 1 (Grand Rapids: Brazos, 2005); A. G. Christy et al., „Straying from the Righteous Path and from Ourselves: The Interplay between Perceptions of Morality and Self-Knowledge”, Personality and Social Psychology Bulletin 1, no. 42 (2016): 1538–50; F. Gino et al., „The Moral Virtue of Authenticity”, Psychological Science 26, no. 7 (2015): 983–86; Peter Kinderman, The New Laws of Psychology: Why Nature and Nurture Alone Can’t Explain Human Behavior (London: Robinson, 2014).

34. Ibid.

35. Ibid.

36. Leaf, „The Mind Mapping Approach: A Model and Framework for Geodesic Learning”.
Rozdział 18 Profil Daru

1. Stuart Hameroff and Roger Penrose, „Consciousness in the Universe: A Review of the ‘Orch OR’ Theory”, Physics of Life Reviews 11,

no. 1 (2014): 39–78; Stuart Hameroff et al., „Conduction Pathways in Microtubules, Biological Quantum Computation, and Consciousness”, Biosystems 64, no. 1 (2002): 149–68; Stuart Hameroff, „Consciousness, Microtubules, and ‘Orch OR’: A ‘Space-Time Odyssey’”, Journal of Consciousness Studies 21, nos. 3–4 (2014): 126–53; Stuart Hameroff, „How Quantum Brain Biology Can Rescue Conscious Free Will”, Frontiers in Integrative Neuroscience 6 (2012); Stuart R. Hameroff, Alfred W. Kaszniak, and Alwyn Scott, eds. Toward a Science of Consciousness II:

The Second Tucson Discussions and Debates, vol. 2 (Cambridge, MA: MIT Press, 1998); Stuart R. Hameroff and Roger Penrose, „Conscious Events as Orchestrated Space-Time Selections”, Journal of Consciousness Studies 3, no. 1 (1996): 36–53; Roger Penrose, Shadows of the Mind, vol. 4 (Oxford: Oxford University Press, 1994); Scott Hagan, Stuart R. Hameroff, and Jack A. Tuszyński, „Quantum Computation in Brain Microtubules: Decoherence and Biological Feasibility”, Physical Review E 65, no. 6 (2002), doi:10.1103/PhysRevE.65.061901; Stuart Hameroff and Roger Penrose, „Consciousness in the Universe: An Updated Review of the ‘Orch OR’ Theory”, Biophysics of Consciousness: A Foundational Approach, edited by R. R. Poznanski, J. A. Tuszynski, and T. E. Feinberg (Singapore: World Scientific, 2016); Satyajit Sahu et al., „Computational Myths and Mysteries That Have Grown around Microtubule in the Last Half a Century and Their Possible Verification”, Journal of Computational and Theoretical Nanoscience 8, no. 3 (2011): 509–15.

2. Ibid.

3. Hameroff and Penrose, „Consciousness in the Universe: An Updated Review of the ‘Orch OR’ Theory”; Satyajit Sahu et al., „Computational Myths and Mysteries”.

4. Dane na temat liczby myśli, jakie mamy w ciągu dnia, bardzo się różnią. Na przykład Charlie Greer pisze: „Wiele lat temu Narodowa Fundacja Nauki wypuściła bardzo interesujące statystyki. Mamy tysiąc myśli na godzinę. Kiedy piszemy, mamy dwa i pół tysiąca myśli na półtorej godziny. Przeciętna osoba ma około dwanaście tysięcy myśli na dzień. Głęboko myślący człowiek, zgodnie z tym raportem, ma pięćdziesiąt tysięcy myśli dziennie”. Zob: Charlie Greer, „What Are You Thinking, Part Deux”, Charlie Greer’s HVAC Profit Boosters, Inc., accessed January 25, 2018, http://www.hvacprofitboosters.com/Tips/Tip_Archive/tip_archive7.html.

5. Leaf, „The Mind Mapping Approach: A Model and Framework for Geodesic Learning”; Leaf, „The Development of a Model for Geodesic Learning: The Geodesic Information Processing Model”; C. M. Leaf, I. C. Uys, and B. Louw, „An Alternative Non-Traditional Approach to Learning: The Metacognitive-Mapping Approach”; Asael Y. Sklar et al., „Reading and Doing Arithmetic Nonconsciously”, Proceedings of the National Academy of Sciences 109, no. 48 (2012): 19614–19.

6. Ibid.

7. Harold Pashler et al., „Learning Styles: Concepts and Evidence”, Psychological Science in the Public Interest 9, no. 3 (2008): 105–19.; Lynn Curry, „A Critique of the Research on Learning Styles”, Educational Leadership 48, no. 2 (1990): 50–56; Frank Coffield et al., Learning Styles and Pedagogy in Post-16 Learning: A Systematic and Critical Review, (London: Learning Skills and Research Centre, 2004), http://www.leerbeleving.nl/wp-content/uploads/2011/09/learning-styles.pdf; Paul A. Kirschner, „Stop Propagating the Learning Styles Myth”, Computers & Education 106 (2017): 166–71.

8. Ibid.

9. Pashler et al., „Learning Styles: Concepts and Evidence”; Leaf, „The Development of a Model for Geodesic Learning: The Geodesic Information Processing Model”; Leaf, „An Altered Perception of Learning: Geodesic Learning: Part 2”, Therapy Africa 2, no. 1 (January/February 1998): 4; Curry, „A Critique of the Research on Learning Styles”; Doug Rohrer and Harold Pashler, „Learning Styles: Where’s the Evidence?”, Online Submission 46, no. 7 (2012): 634–35; Kirschner, „Stop Propagating the Learning Styles Myth”.

10. Philip M. Newton, „The Learning Styles Myth Is Thriving in Higher Education”, Frontiers in Psychology 6 (2015): 1908; Philip M. Newton and Mahallad Miah, „Evidence-Based Higher Education: Is the Learning Styles ‘Myth’ Important?”, Frontiers in Psychology 8 (2017): 444.

11. Ron Finley, „A Guerilla Gardener in South Central LA”, YouTube video, uploaded by TED on March 6, 2013, https://www.youtube.com/watch?v=EzZzZ_qpZ4w.

12. Bardziej szczegółowy profil znajdziesz w aplikacji Perfectly You app, www.perfectly you.com.
Rozdział 19 Charakterystyka siedmiu modułów

1. Binghamton University, „Researchers Can Identify You by Your Brain Waves with 100 Percent Accuracy”; Maria V. Ruiz-Blondet et al., „A Novel Method for Very High Accuracy Event-Related Potential Biometric Identification”.

2. Weizmann Institute of Science, „Smell Fingerprints?”.

3. D. Samuel Schwarzkopf, Chen Song, and Geraint Rees, „The Surface Area of Human V1 Predicts the Subjective Experience of Object Size”, Nature Neuroscience 14, no. 1 (2011): 28–30; Wellcome Trust, „Brain’s Architecture Makes Our View of the World Unique”, ScienceDaily, Dec. 6, 2010, www.sciencedaily.com/releases/2010 /12/101205202512.htm.; Ryota Kanai and Geraint Rees, „The Structural Basis of Inter-Individual Differences in Human Behaviour and Cognition”, Nature Reviews Neurosci-ence 12, no. 4 (2011): 231–42; Aaron Alexander-Bloch, Jay N. Giedd, and Ed Bullmore, „Imaging Structural Co-variance between Human Brain Regions”, Nature Reviews Neuroscience 14, no. 5 (2013): 322–36; Mariko Osaka et al., „The Neural Basis of Individual Differences in Working Memory Capacity: An fMRI Study”, NeuroImage 18, no. 3 (2003): 789–97; Edward K. Vogel and Edward Awh, „How to Exploit Diversity for Scientific Gain: Using Individual Differences to Constrain Cognitive Theory”, Current Directions in Psychological Science 17, no. 2

(2008): 171–76.

4. Moran Gershoni and Shmuel Pietrokovski, „The Landscape of Sex-Differential Transcriptome and Its Consequent Selection in Human Adults”, BMC Biology 15, no. 1 (2017): 7; J. Cairns et al., „The Origin of Mutants”, Nature 35 (1988): 142–45.
Rozdział 20 Na czym polega uczenie się?

1. Willoughby B. Britton et al., „Dismantling Mindfulness-Based Cognitive Therapy: Creation and Validation of 8-Week Focused Attention and Open Monitoring Interventions within a 3-Armed Randomized Controlled Trial”, Behaviour Research and Therapy (2017), doi:10.1016/j.brat.2017.09.010; Georgetown University Medical Center, „Mindfulness Meditation Training Lowers Biomarkers of Stress Response in Anxiety Disorder: Hormonal, Inflammatory Reactions to Stress Were Reduced after Meditation Training, in Rigorous NIH-Sponsored Trial”, press release, January 24, 2017, https://gumc.georgetown.edu/news/mindfulness-meditation-training-lowers-biomarkers-of-stress-response-in-anxiety-disorder; Yi-Yuan Tang, Britta K. Hölzel, and Michael I. Posner, „The Neuroscience of Mindfulness Meditation”, Nature Reviews Neuroscience 16,

no. 4 (2015): 213–25

2. Benjamin C. Storm, Sean M. Stone, and Aaron S. Benjamin, „Using the Internet to Access Information Inflates Future Use of the Internet to Access Other Information”, Memory 25, no. 6 (2017): 717–23; Amanda M. Ferguson, David McLean, and Evan F. Risko, „Answers at Your Fingertips: Access to the Internet Influences Willingness to Answer Questions”, Consciousness and Cognition 37 (2015): 91–102; James W. Antony et al., „Retrieval as a Fast Route to Memory Consolidation”, Trends in Cognitive Sciences 21, no. 8 (2017): 573–76; Ekaterina Haskins, „Between Archive and Participation: Public Memory in a Digital Age”, Rhetoric Society Quarterly 37, no. 4 (2007): 401–22; Maria Wimber et al., „Prefrontal Dopamine and the Dynamic Control of Human Long-Term Memory”, Translational Psychiatry 1, no. 7 (2011): e15; Kaspersky Lab, „The Rise and Impact of Digital Amnesia: Why We Need to Protect What We No Longer Remember”, accessed January 25, 2018, https://d1srlirzdlmpew.cloudfront.net/wp-content/uploads/sites/92/2017/06/06024645/005-Kaspersky-Digital-Amnesia-19.6.15.pdf.

3. Evan F. Risko and Sam J. Gilbert, „Cognitive Offloading”, Trends in Cognitive Sciences 20, no. 9 (2016): 676–88; Storm, Stone, and Benjamin, „Using the Internet to Access Information”; Ferguson, McLean, and Risko, „Answers at Your Fingertips”.

4. Stuart Wolpert, „Is Technology Producing a Decline in Critical Thinking and Analysis?”, UCLA Newsroom, January 27, 2009, http://newsroom.ucla.edu/releases/is-technology-producing-a-decline-79127; Steven Gerardi, „Use of Computers/Apps and the Negative Effects on Children’s Intellectual Outcomes”, Sociology 7 (2017): 128–32; Zhanna Bagdasarov, Yupeng Luo, and Wei Wu, „The Influence of Tablet-Based Technology on the Development of Communication and Critical Thinking Skills: An Interdisciplinary Study”, Journal of Research on Technology in Education 49, no. 1–2 (2017): 55–72.

5. James Schroeder, „More Bad News about Smartphones: When Will We Heed the Warnings?”, Mad in America, November 12, 2017, https://www.madinamerica.com/2017/11/bad-news-about-smartphones/.

6. Rob Price, „Billionaire Ex-Facebook President Sean Parker Unloads on Mark Zuckerberg and Admits He Helped Build a Monster”, Business Insider, November 9, 2017, http://www.businessinsider.com/ex-facebook-president-sean-parker-social-ne twork-human-vulnerability-2017-11.

7. Travis J. A. Craddock, Jack A. Tuszynski, and Stuart Hameroff, „Cytoskeletal Signaling: Is Memory Encoded in Microtubule Lattices by CaMKII Phosphorylation?”, PLoS Computational Biology 8, no. 3

(2012): e1002421; Hameroff and Penrose, „Consciousness in the Universe: A Review of the ‘Orch OR’ Theory”; Emmanuel M. Pothos and Jerome R. Busemeyer, „Can Quantum Probability Provide a New Direction for Cognitive Modeling?”, Behavioral and Brain Sciences 36, no. 3 (2013): 255–74; Hameroff, „How Quantum Brain Biology Can Rescue Conscious Free Will”; Diederik Aerts et al., „Quantum Structure and Human Thought”, Behavioral and Brain Sciences 36, no. 3 (2013): 274–76; Gary L. Brase and James Shanteau, „The Unbearable Lightness of ‘Thinking’: Moving beyond Simple Concepts of Thinking, Rationality, and Hypothesis Testing”, Behavioral and Brain Sciences 34, no. 5 (2011): 250–51.

8. George Kastellakis et al., „Synaptic Clustering within Dendrites: An Emerging Theory of Memory Formation”, Progress in Neurobiology 126 (2015): 19–35.

9. Leaf, „Mind Mapping”.

10. Leaf, „The Mind Mapping Approach”.

11. Carol Dweck, „Implicit Theories of Intelligence Predict Achievement across Adolescent Transition: A Longitudinal Study and an Intervention”, Child Development 78 (2007): 246–63.

12. Alvaro Pascual-Leone et al., „Modulation of Muscle Responses Evoked by Transcranial Magnetic Stimulation during the Acquisition of New Fine Motor Skills”, Journal of Neurophysiology 74, no. 3 (1995): 1037–45; Sharon Begley, „The Brain: How the Brain Rewires Itself”, Time, January 19, 2007, http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1580438,00.html.

13. Mégane Missaire et al., „Long-Term Effects of Interference on Short-Term Memory Performance in the Rat”, PloS one 12, no. 3 (2017): e0173834; Jan Kamiński, Aneta Brzezicka, and Andrzej Wróbel, „Short-Term Memory Capacity (7±2) Predicted by Theta to Gamma Cycle Length Ratio”, Neurobiology of Learning and Memory 95, no. 1 (2011): 19–23; John E. Lisman and Ole Jensen, „The Theta-Gamma Neural Code”, Neuron 77, no. 6 (2013): 1002–16; James Clear, „How Long Does It Actually Take to Form a New Habit? (Backed by Science)”, James Clear, accessed January 25, 2018, https://jamesclear.com/new-habit.
Rozdział 21 Czym jest pamięć?

1. „The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906”, Nobelprize.org, accessed January 25, 2018, https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/.

2. Raymond M. Klein, „The Hebb Legacy”, Canadian Journal of Experimental Psychology/Revue canadienne de psychologie expérimentale 53, no. 1 (1999): 1; Bonnie Strickland, ed., „Hebb, Donald O. (1904–1985)”, Gale Encyclopedia of Psychology, second ed. (Farmington Hills, MI: Gale Group, 2001).

3. Mark E. J. Sheffield and Daniel A. Dombeck, „Calcium Transient Prevalence across the Dendritic Arbour Predicts Place Field Properties”, Nature 517, no. 7533 (2015): 200–204; Trygve Solstad, Edvard I. Moser, and Gaute T. Einevoll, „From Grid Cells to Place Cells: A Mathematical Model”, Hippocampus 16, no. 12 (2006): 1026–31.

4. Craddock, Tuszynski, and Hameroff, „Cytoskeletal Signaling”; John Lisman, „The CaM Kinase II Hypothesis for the Storage of Synaptic Memory”, Trends in Neurosciences 17, no. 10 (1994): 406–12; Hameroff et al., „Conduction Pathways in Microtubules”; Leif Dehmelt and Shelley Halpain, „The MAP2/Tau Family of Microtubule-Associated Proteins”, Genome Biology 6, no. 1 (2004): 204; Akihiro Ha-rada et al., „MAP2 Is Required for Dendrite Elongation, PKA Anchoring in Dendrites, and Proper PKA Signal Transduction”, J Cell Biol 158, no. 3 (2002): 541–49;

Jacek Jaworski et al., „Dynamic Microtubules Regulate Dendritic Spine Morphology and Synaptic Plasticity”, Neuron 61, no. 1 (2009): 85–100; Nicolas Toni et al., „LTP Pro-motes Formation of Multiple Spine Synapses between a Single Axon Terminal and a Dendrite”, Nature 402, no. 6760 (1999): 421–25; Stuart R. Hameroff and Richard C. Watt, „Information Processing in Microtubules”, Journal of Theoretical Biology 98, no. 4 (1982): 549–61; N. J. Woolf, A. Priel, and J. A. Tuszynski, Nanoneuroscience (Berlin: Springer, 2010); N. J. Woolf, „Microtubules in the Cerebral Cortex: Role in Memory and Consciousness”,

J. A. Tuszynski, ed., The Emerging Physics of Consciousness (Berlin: Springer, 2006), 49–94; C. Sanchez, J. Dıaz-Nido, and J. Avila, „Phosphorylation of Microtubule-Associated Protein 2 (MAP2) and Its Relevance for the Regulation of the Neuronal Cytoskeleton Function”, Progress in Neurobiology 61, no. 2 (2000): 133–68; John Cronly-Dillon, David Carden, and Carole Berks, „The Possible Involvement of Brain Microtubules in Memory Fixation”, Journal of Experimental Biology 61, no. 2 (1974): 443–54; Nancy J. Woolf, Marcus D. Zinnerman, and Gail V. W. Johnson, „Hippocampal Microtubule-Associated Protein-2 Alterations with Contextual Memory”, Brain Research 821, no. 1 (1999): 241–49; Stuart Hameroff, „The ‘Conscious Pilot’— Dendritic Synchrony Moves through the Brain to Mediate Consciousness”, Journal of Biological Physics 36, no. 1 (2010): 71–93.

5. Panayiota Poirazi and Bartlett W. Mel, „Impact of Active Dendrites and Structural Plasticity on the Memory Capacity of Neural Tissue”, Neuron 29, no. 3 (2001): 779–96; Attila Losonczy, Judit K. Makara, and Jeffrey C. Magee, „Compartmentalized Dendritic Plasticity and Input Feature Storage in Neurons”, Nature 452, no. 7186 (2008): 436–41; Matthew E. Larkum and Thomas Nevian, „Synaptic Clustering by Dendritic Signalling Mechanisms”, Current Opinion in Neurobiology 18, no. 3 (2008): 321–31; Kevin A. Archie and Bartlett W. Mel, „A Model for Intradendritic Computation of Binocular Disparity”, Nature Neuroscience 3, no. 1 (2000): 54–63; Dmitri B. Chklovskii,

B. W. Mel, and K. Svoboda, „Cortical Rewiring and Information Storage”, Nature 431, no. 7010 (2004): 782–88; P. Jesper Sjöström et al., „Dendritic Excitability and Synaptic Plasticity”, Physiological Reviews 88, no. 2 (2008): 769–840; Bartlett W. Mel, Jackie Schiller, and Panayiota Poirazi, „Synaptic Plasticity in Dendrites: Complications and Coping Strategies”, Current Opinion in Neurobiology 43 (2017): 177–86; Ju Lu and Yi Zuo, „Clustered Structural and Functional Plasticity of Dendritic Spines”, Brain Research Bulletin 129 (2017): 18–22; Jacopo Bono and Claudia Clopath, „Modeling Somatic and Dendritic Spike Mediated Plasticity at the Single Neuron and Network Level”, Nature Communications 8, no. 1 (2017): 706; Tobias Bonhoeffer and Pico Caroni, „Structural Plasticity in Dendrites and Spines”, Dendrites, edited by Greg Stuart, Nelson Spruston, and Michael Häusser (Oxford: Oxford University Press, 2016), 557–79.

6. Craddock, Tuszynski, and Hameroff, „Cytoskeletal Signaling”; Stuart Hameroff, „How Quantum Brain Biology Can Rescue Conscious Free Will”; Jerome R. Busemeyer, J. Wang, and Richard M. Shiffrin, „Bayesian Model Comparison of Quantum Versus Traditional Models of Decision Making for Explaining Violations of the Dynamic Consistency Principle”, paper presented at Foundations and Applications of Utility, Risk and Decision Theory Conference, June 2012, Atlanta, Georgia; Brase and Shanteau, „The Unbearable Lightness of ‘Thinking’”; Hameroff and Penrose, „Consciousness in the Universe: A Review of the ‘Orch OR’ Theory”; Emmanuel M. Pothos and Je-rome R. Busemeyer, „Can Quantum Probability Provide a New Direction for Cognitive Modeling?”, Behavioral and Brain Sciences 36, no. 3 (2013): 255–74; Diederik Aerts et al., „Quantum Structure and Human Thought”, Behavioral and Brain Sciences 36, no. 3 (2013): 274–76; Bridget N. Queenan et al., „On the Research of Time Past: The Hunt for the Substrate of Memory”, Annals of the New York Academy of Sciences 1396, no. 1 (2017): 108–25.

7. Ibid.

8. Henry P. Stapp, Mindful Universe: Quantum Mechanics and the Participating Observer (Berlin: Springer, 2011), Kindle loc. 316; Stapp, Mind, Matter and Quantum Mechanics, Kindle loc. 687, 694, 1783–84.

9. Poirazi and Mel, „Impact of Active Dendrites and Structural Plasticity”; Losonczy, Makara, and Magee, „Compartmentalized Dendritic Plasticity and Input Feature Storage in Neurons”; Jackie Schiller et al., „NMDA Spikes in Basal Dendrites of Cortical Pyramidal Neurons”, Nature 404, no. 6775 (2000): 285–89; Jacopo Bono, Katharina A. Wilmes, and Claudia Clopath, „Modelling Plasticity in Dendrites: From Single Cells to Networks”, Current Opinion in Neurobiology 46 (2017): 136–41; Mel, Schiller, and Poirazi, „Synaptic Plasticity in Dendrites”.

10. Michael Häusser, „Storing Memories in Dendritic Channels”, Nature Neuroscience 7, no. 2 (2004): 98–100; Andreas Frick and Daniel Johnston, „Plasticity of Dendritic Excitability”, Developmental Neurobiology 64, no. 1 (2005): 100–115; Bono, Wilmes, and Clopath, „Modelling Plasticity in Dendrites”.

11. Stapp, Mind, Matter and Quantum Mechanics, Kindle loc. 2958, 2972–76.

12. P. C. W. Davies and Neils Hendrik Gregersen, Information and the Nature of Reality: From Physics to Metaphysics (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2010), 85.

13. Stapp, Mind, Matter and Quantum Mechanics, Kindle loc. 1729.

14. Häusser, „Storing Memories in Dendritic Channels”; Frick and Johnston, „Plasticity of Dendritic Excitability”; Bono, Wilmes, and Clopath, „Modelling Plasticity in Dendrites”.

15. Travis J. A. Craddock, Stuart R. Hameroff, and Jack A. Tuszynski, „The Quantum Underground: Where Life and Consciousness Originate”, Biophysics of Consciousness: A Foundational Approach, edited by Roman R. Poznanski, Jack Tusnynski, and Todd E. Feinberg (Singapore: World Scientific, 2016), 459–515.

16. Craddock, Tuszynski, and Hameroff, „Cytoskeletal Signaling”.

17. Stapp, Mind, Matter and Quantum Mechanics, Kindle loc. 64, 75–77; Harald Atmanspacher, „Quantum Approaches to Brain and Mind”, The Blackwell Com-panion to Consciousness, edited by Max Velmans and Susan Schneider (Hoboken, NJ: Blackwell Publishing, 2017), 298; Henry P. Stapp, „Mind, Matter, and Quantum Mechanics”, Foundations of Physics 12, no. 4 (1982): 363–99; Stuart Hameroff, „Consciousness, Neurobiology and Quantum Mechanics: The Case for a Connection”, The Emerging Physics of Consciousness, edited by Jack A. Tuszynski (Ber-lin: Springer, 2006), 193–253; Penrose, The Emperor’s New Mind; Amit Goswami, „Consciousness in Quantum Physics and the Mind-Body Problem”, The Journal of Mind and Behavior (1990): 75–96; Stapp, „A Quantum Theory of Consciousness”, Mind, Matter and Quantum Mechanics, 39–47; Stuart Hameroff and Roger Penrose, „Orchestrated Reduction of Quantum Coherence in Brain Microtubules: A Model for Consciousness”, Mathematics and Computers in Simulation 40, no. 3–4 (1996): 453–80.

18. Stapp, Mind, Matter and Quantum Mechanics, Kindle loc. 2976, 2980.

19. Hameroff, „Consciousness, Neurobiology and Quantum Mechanics”.

20. Stapp, Mind, Matter and Quantum Mechanics, Kindle loc. 2193, 2200.

21. Erich Joos et al., Decoherence and the Appearance of a Classical World in Quantum Theory (Berlin: Springer, 2013); Stapp, Mind, Matter and Quantum Mechanics, Kindle loc. 3092, 3297.

22. Christopher A. Fuchs, „Distinguishability and Accessible Information in Quantum Theory”, Cornell University Library, January 23,

1996, https://arxiv.org/abs/quant-ph/9601020.

23. Stapp, Mind, Matter and Quantum Mechanics, Kindle loc. 40, 1729, 3014; Henry Stapp, „Quantum Interactive Dualism: An Alternative to Materialism”, Journal of Consciousness Studies 12, no. 11 (2005): 43–58; Lucio Tonello and Massimo Cocchi, „The Cell Membrane: Is It a Bridge from Psychiatry to Quantum Consciousness?”, NeuroQuantology 8,

no. 1 (2010) 54–60.

24. Mark R. Rosenzweig, Edward L. Bennett, and Marian Cleeves Diamond, „Brain Changes in Response to Experience”, Scientific American 226, no. 2 (1972): 22–29; A. M. Clare Kelly and Hugh Garavan, „Human Functional Neuroimaging of Brain Changes Associated with Practice”, Cerebral Cortex 15, no. 8 (2004): 1089–102; David Krech, Mark R. Rosenzweig, and Edward L. Bennett, „Relations between Brain Chemistry and Problem-Solving among Rats Raised in Enriched and Impoverished Environments”, Journal of Comparative and Physiological Psychology 55, no. 5 (1962): 801; M. C. Diamond, „The Significance of Enrichment”, Enriching Heredity (New York: Free Press, 1988); Marian Cleeves Diamond, „What Are the Determinants of Children’s Academic Successes and Difficulties?”, New Horizons for Learning, accessed January 25, 2018, http://archive.education.jhu.edu/PD/newhorizons/Neurosciences/articles /Determinants%20of%20Academic%20Success%20and%20Difficulties/index.ht ml; M. C. Diamond, „The Brain ...

Use It or Lose It”, Mindshift Connection 1, no. 1 (1996): 1; Marian Diamond and Janet Hopson, Magic Trees of the Mind: How to Nurture your Child’s Intelligence, Creativity, and Healthy Emotions from Birth Through Adolescence (New York: Penguin, 1999).

25. Qiang Zhou, Koichi J. Homma, and Mu-ming Poo, „Shrinkage of Dendritic Spines Associated with Long-Term Depression of Hippocampal Synapses”, Neuron 44, no. 5 (2004): 749–57; Masao Ito, „Long-Term Depression”, Annual Review of Neuroscience 12, no. 1 (1989): 85–102.

26. Mégane Missaire et al., „Long-Term Effects of Interference on Short-Term Memory Performance in the Rat”; Kamiński, Brzezicka, and Wróbel, „Short-Term Memory Capacity (7±2) Predicted by Theta to Gamma Cycle Length Ratio”; John E. Lisman and Ole Jensen, „The Theta-Gamma Neural Code”, Neuron 77, no. 6 (2013): 1002–16; Clear, „How Long Does It Actually Take to Form a New Habit?”.

27. Lally et al., „How Are Habits Formed”; Sheina Orbell and Bas Verplanken, „The Automatic Component of Habit in Health Behavior: Habit as Cue-Contingent Automaticity”, Health Psychology 29, no. 4 (2010): 374; Phillippa Lally and Benjamin Gardner, „Promoting Habit Formation”, Health Psychology Review 7, no. sup1 (2013): S137–S158; Lally, Wardle, and Gardner, „Experiences of Habit Formation”; Wendy Wood and David T. Neal, „A New Look at Habits and the Habit-Goal Interface”, Psychological Review 114, no. 4 (2007): 843; Wendy Wood, Leona Tam, and Melissa Guerrero Witt, „Changing Circumstances, Disrupting Habits”, Journal of Personality and Social Psychology 88, no. 6 (2005): 918; David T. Neal et al., „The Pull of the Past: When Do Habits Persist despite Conflict with Motives?”, Personality and Social Psychology Bulletin 37, no. 11 (2011): 1428–37; Benjamin Gardner, „A Review and Analysis of the Use of ‘Habit’ in Understanding, Predicting and Influencing Health-Related Behaviour”, Health Psychology Review 9, no. 3 (2015): 277–95; Marion Fournier et al., „Effects of Circadian Cortisol on the Development of a Health Habit”, Health Psychology 36, no. 11 (2017): 1059; Justin O’Hare, Nicole Calakos, and Henry H. Yin, „Recent Insights into Corticostriatal Circuit Mechanisms Underlying Habits”, Current Opinion in Behavioral Sciences 20 (2018): 40–46; Sheffield and Dombeck, „Calcium Transient Prevalence across the Dendritic Arbour”.

28. Zajrzyj do moich innych książek dotyczących tego procesu, np. Włącz swój mózg, Myśl i jedz mądrze i Doskonałe Ja!.

29. Maya Frankfurt and Victoria Luine, „The Evolving Role of Dendritic Spines and Memory: Interaction(s) with Estradiol”, Hormones and Behavior 74 (2015): 28–36; Diamond, „The Significance of Enrichment”; Diamond, „The Brain . . . Use It or Lose It”; Diamond and Hopson, Magic Trees of the Mind; Karyn M. Frick et al., „Sex Steroid Hormones Matter for Learning and Memory: Estrogenic Regulation of Hippocampal Function in Male and Female Rodents”, Learning & Memory 22, no. 9 (2015): 472–93; C. D. Gipson and M. F. Olive, „Structural and Functional Plasticity of Dendritic Spines—Root or Result of Behavior?”, Genes, Brain and Behavior 16, no. 1 (2017): 101–17; Maria-Angeles Arevalo et al., „Signaling Mechanisms Mediating the Regulation of Synaptic Plasticity and Memory by Estradiol”, Hormones and Behavior 74 (2015): 19–27.

30. Craddock, Tuszynski, and Hameroff, „Cytoskeletal Signaling”; Hameroff and Penrose, „Consciousness in the Universe: A Review of the ‘Orch OR’ Theory”; Emmanuel M. Pothos and Jerome R. Busemeyer, „Can Quantum Probability Provide a New Direction for Cognitive Modeling?”, Behavioral and Brain Sciences 36, no. 3 (2013): 255–74; Hameroff, „How Quantum Brain Biology Can Rescue Conscious Free Will”; Diederik Aerts et al., „Quantum Structure and Human Thought”, Behavioral and Brain Sciences 36, no. 3 (2013): 274–76; Brase and Shanteau, „The Unbearable Lightness of ‘Thinking’”.

31. Ibid.

32. Ibid.

33. Ibid.

34. Ibid.

35. Ibid.

36. Ibid.

37. Ibid.

38. Ibid.

39. Ibid.

40. Ibid.

41. Jeffrey Mishlove, „Consciousness and the Brain, Part Four: The Orchestra of the Brain, with Stuart Hameroff”, YouTube video, uploaded by New Thinking Allowed, August 18, 2015, https://m.youtube.com/watch?v=hHDfGAnDedw; Jeffrey Mishlove, „Consciousness and the Brain, Part Five: Consciousness in the Universe, with Stuart Hameroff”, New Thinking Allowed, YouTube video, August 19, 2015, https://m.youtube.com/watch?v=W9V3Ht1jnCU; Jeffrey Mishlove, „Consciousness and the Brain, Part Six: Spiritual Implications, with Stuart Hameroff”, YouTube video, uploaded by New Thinking Allowed, August 20,

2015, https://m.youtube.com/watch ?v=jPlBGdZLwTE.

42. Henry Stapp, „Minds and Values in the Quantum Universe”, Information and the Nature of Reality from Physics to Metaphysics, edited by P. C. W. Davies and Niels Henrik Gregersen (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2014): 157.

43. Stapp, „Quantum Interactive-Dualism”

44. Werner Heisenberg, Physics and Philosophy: The Revolution in Modern Sci-ence (New York: Harper and Row, 1958); David C. Cassidy, Werner Heisenberg: A Bibliography of His Writings, second ed. (New York: Whittier, 2001).

45. John von Neumann, Mathematical Foundations of Quantum Mechanics, trans. Robert T. Beyer (Princeton: Princeton University Press, 1955).

46. Ibid.

47. Stapp, „Quantum Interactive-Dualism”.

48. Schwartz, Stapp, and Beauregard, „Quantum Physics in Neuroscience and Psychology”.

49. Keith Ward, „Keith Ward—The New Atheists, Part 1”, YouTube video, uploaded by ObjectiveBob, August 29, 2012, https://www.youtube.com/watch?v=fkJshx-7l5w.

50. J. S. Bell, Speakable and Unspeakable in Quantum Mechanics: Collected Papers on Quantum Philosophy (Cambridge, UK: Cambridge University Press,2004).
Rozdział 22 Geodezyjny Model Przetwarzania Informacji

1. Bell, Speakable and Unspeakable.

2. H. Gardner, Frames of Mind (New York: Basic Books, 2011);

J. M. Shine et al., „The Dynamics of Functional Brain Networks: Integrated Network States during Cognitive Task Performance”, Neuron 92, no. 2 (October 19, 2016): 544–54.

3. Leaf, Włącz swój mózg; Lally et al., „How Are Habits Formed”; Clear, „How Long Does It Actually Take to Form a New Habit?”.

4. B. Libet, „Do We Have Free Will?”, Journal of Consciousness Studies, 6, nos. 8–9 (1999): 47–57.

5. C. S. Soon, „Unconscious Determinants of Free Decisions in the Human Brain”, Nature Neuroscience 11, no. 5 (April 13, 2008): 543–45.

6. „Libet Experiments”, The Information Philosopher, accessed January 18, 2018, http://www.informationphilosopher.com/freedom/libet_experiments.html.

7. C. S. Herrmann et al., „Analysis of a Choice-Reaction Task Yields a New In-terpretation of Libet’s Experiments”, International Journal of Psychophysiology 67 (2008): 156, http://www.fflch.usp.br/df/opessoa/Hermann%20-%20New%20inter pretation%20-%20%202008.pdf.

8. Ibid.

9. Benjamin Libet, Mind Time: The Temporal Factor in Consciousness (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2004).

10. D. Denett et al., Neuroscience and Philosophy: Brain, Mind, and Language (New York: Columbia University Press, 2007).

11. Shira Sardi et al., „Adaptive Nodes Enrich Nonlinear Cooperative Learning beyond Traditional Adaptation by Links”, Scientific Reports 8 (2018): 1–10.
POLECANA LITERATURA

W niniejszej książce przedstawiam szerokie spektrum informacji, płynące z lat czytania obszernej literatury, prowadzenia badań oraz pracy z klientami w mojej praktyce lekarskiej, w szkołach i w firmach.

Gdybym miała zawrzeć wszystkie cytaty, z których korzystałam w ciągu ostatnich trzydziestu lat, powstałaby z tego druga książka! Ponieważ ta pozycja jest przeznaczona dla zwykłego czytelnika, podaję niżej źródła, które miały wpływ na mój sposób myślenia. Chcę, aby było to pomocne w przekazaniu tego, o czym traktuje ta książka.

Lista pozycji poniżej to niekoniecznie zwykła bibliografia, o ile bardziej zalecana literatura – zestawienie moich ulubionych książek, artykułów naukowych i innych źródeł, z których korzystałam przez lata i wciąż do nich wracam. Mam nadzieję, że polubisz te pozycje tak samo jak ja!

Adams, H. B., and B. Wallace. „A Model for Curriculum Development: TASC”, Gifted Education International 7 (1991): 194–213.

Alavi, A., and L. J. Hirsch. „Studies of Central Nervous System Disorders with Single Photon Emission Computed Tomography and Positron Emission Tomography: Evolution Over the Past 2 Decades”, Seminars in Nuclear Medicine 21, no. 1 (January 1991): 51–58.

Alesandrini, K. L. „Imagery: Eliciting Strategies and Meaningful Learning”, Journal of Educational Psychology 62 (1982): 526–30.

Allport, D. A. „Patterns and Actions: Cognitive Mechanisms and Content Specific”, in Cognitive Psychology: New Directions, edited by G. L. Claxton. London: Routledge & Kegan Paul, 1980.

Amen, D. G. Change Your Brain, Change Your Life. New York: Three Rivers Press, 1998.

Magnificent Mind at Any Age. New York: Harmony Books, 2008.

Amend, A. E. „Defining and Demystifying Baroque, Classic and Romantic Music”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 14, no. 2 (1989): 91–112.

Amua-Quarshie, P. „Basalo-Cortical Interactions: The Role of the Basal Forebrain in Attention and Alzheimer’s Disease”, Unpublished Master’s thesis. Newark: Rutgers University, 2009.

Anastasi, M. W., and A. B. Newberg. „A Preliminary Study of the Acute Effects of Religious Ritual on Anxiety”, The Journal of Alternative and Complementary Medicine 14, no. 2 (March 2008): 163–65. doi:10.1089/acm.2007.0675.

Anderson, J. R. Cognitive Psychology and Its Complications. 2nd ed. New York: W. H. Freeman, 1985.

Arnheim, R. „Visual Thinking in Education”, in The Potential of Fantasy and Imagination, edited by A. Sheikll and J. Shaffer, 215–25. New York: Brandon House, 1979.

Atkins, R. C. Dr. Atkins Health Revolution. Boston: Houghton Mifflin Company, 1990. Dr. Atkins New Diet Revolution. London: Ebury Press, 2003. New Diet Cook Book. London: Ebury Press, 2003.

Bach-y-Rita, P., et al. „Vision Substitution by Tactile Image Projection”, Nature 221, no. 5184 (1969): 963–64.

Bancroft, W. J. „Accelerated Learning Techniques for the Foreign Lan-guage Classroom”, Per Linguam 1, no. 2 (1985): 20–24.

Barker, J. A. Discovering the Future: The Business of Paradigms. Minneapolis: ILI Press, 1986.

Bartlett, F. C. Remembering: A Study in Experimental and Social Psychology. Cambridge, UK: Cambridge, 1932.

Baxter, R., S. B. Cohen, and M. Ylvisaker. „Comprehensive Cognitive As-sessment”, in Head Injury Rehabilitation: Children and Adolescents, edited by M. Ylvisaker, 247–75. San Diego: College-Hill Press, 1985.

Beauregard, M., and D. O’Leary. The Spiritual Brain. New York: Harper Collins, 2007.

Bereiter, L. „Toward a Solution of the Learning Paradox”, Review of Educational Research 55 (1985): 201–25.

Berninger, V., A. Chen, and R. Abbot. „A Test of the Multiple Connections Model of Reading Acquisition”, International Journal of Neuro-science 42 (1988): 283–95.

Bishop, J. H. „Why the Apathy in American High Schools?”, Educational Researcher 18, no. 1 (1989): 6–10.

Block, N., and G. Dworkin. The I.Q. Controversy. New York: Pantheon, 1976.

Bloom, B. S. „The Z Sigma Problem: The Search for Methods of Group Instruction as Effective as One-to-One Tutoring”, Educational Researcher 13, no. 6 (1984): 4–16.

Bloom, F. E., ed. The Best of the Brain from Scientific American: Mind, Matter and Tomorrow’s Brain. New York: Dana Press, 2007.

Bloom, F. E., et al., eds. The Dana Guide to Brain Health. New York: Dana Press, 2003.

Bloom, L., and M. Lahey. Language Development and Language Disorders. Mississauga, ON, Canada: Wiley & Sons, 1978.

Boller, K., and C. Rovee-Collier. „Contextual Coding and Recording of Infants’ Memories”, Journal of Experimental Child Psychology 53, no. 1 (1992): 1–23.

Borkowski, J. G., W. Schneider, and M. Pressley. „The Challenges of Teaching Good Information Processing to the Learning Disabled Student”, International Journal of Disability, Development and Education 3, no. 3 (1989): 169–85.

Botha, L. „SALT in Practice: A Report on Progress”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 10, no. 3 (1985): 197–99.

Botkin, J. W., M. Elmandjra, and M. Malitza. No Limits to Learning: Bridging the Human Gap; A Report to the Club of Rome. New York: Pergamon Press, 1979.

Boyle, P. „Having a Higher Purpose in Life Reduces Risk of Death Among Older Adults”, (e)Science News (June 15, 2009). http://escience news.com/articles/2009/06/15/having.a.higher.purpose.life.reduces.risk.death.among.older.adults.

„Brain and Mind Symposium”, Columbia University (2004). http://c250. columbia.edu/c250_events/symposia/brain_mind/brain_mind_vid _archive.html.

Bransford, J. D. Human Cognition. Belmont, CA: Wadsworth, 1979.

Braten, I. „Vygotsky as Precursor to Metacognitive Theory, II: Vygotsky as Metacognitivist”, Scandinavian Journal of Educational Research 35, no. 4 (1991): 305–20.

Braun, A. „The New Neuropsychology of Sleep Commentary”, Neuro-Psychoanalysis 1 (1999): 196–201.

Briggs, M. H. „Team Talk: Communication Skills for Early Intervention Teams”, Journal of Childhood Communication Disorders 15, no. 1 (1993): 33–40.

Broadbent, D. E. Perception and Communication. London: Pergamon Press, 1958.

Brown, A. L. „Knowing When, Where and How to Remember: A Problem of Meta-Cognition”, in Advances in Instructional Psychology, edited by R. Glaser. Hillsdale, NJ: Lawrence/Erlbaum, 1978.

Bunker, V. J., W. M. McBurnett, and D. L. Fenimore. „Integrating Language Intervention throughout the School Community”, Journal of Childhood Communication Disorders 11, no. 1 (1987): 185–92.

Buzan, T. Head First. London: Thorsons, 2000.Use Both Sides of Your Brain. New York: Plume, 1991.

Buzan, T., and T. Dixon. The Evolving Brain. Exeter, UK: Wheaten & Co., 1976.

Buzan, T., and R. Keene. The Age Heresy. London: Ebury Press, 1996.

Bynum, J. Matters of the Heart. Lake Mary, FL: Charisma House, 2002.

Byron, R. Behavior in Organizations: Understanding and Managing the Human Side of Work. 2nd ed. Boston: Allyn & Bacon, 1986.

Byron, R., and D. Byrne. Social Psychology: Understanding Human Interaction. 4th ed. Boston: Allyn & Bacon, 1984.

Calvin, W., and G. Ojemann. Conversations with Neil’s Brain. Reading, MA: Addison-Wesley, 1994.

Campbell, B., L. Campbell, and D. Dickinson. „Teaching and Learning through Multiple Intelligences”, Seattle: New Horizons for Learning, 1992.

Campione, J. C., A. L. Brown, and N. R. Bryant. „Individual Differences in Learning and Memory”, in Human Abilities: An Information Processing Approach, edited by R. J. Sternberg, 103–26. New York: West Freeman, 1985.

Capra, F. „The Turning Point: A New Vision of Reality”, The Futurist16, no. 6 (1982): 19–24.

Caskey, O. „Accelerating Concept Formation”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 11, no. 3 (1986): 137–45.

Chi, M. „Interactive Roles of Knowledge and Strategies in the Develop-ment of Organized Sorting and Recall”, in Thinking and Learning Skills 2. Edited by S. F. Chipman, J. W. Segal, and R. Glaser. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum, 1985.

Childre, D., and H. Martin. The Heartmath Solution. San Francisco: HarperCollins, 1999.

Clancey, W. „Why Today’s Computers Don’t Learn the Way People Do”, Paper presented at the Annual Meeting of the American Educational Research Association. Boston, MA, 1990.

Clark, A. J. „Forgiveness: A Neurological Model”, Medical Hypotheses65 (2005): 649–54.

Colbert, D. The Bible Cure for Memory Loss. Lake Mary, FL: Siloam Press, 2001. Deadly Emotions: Understand the Mind-Body-Spirit Connection that Can Heal or Destroy You. Nashville: Thomas Nelson, 2003.

Concise Oxford Dictionary. 9th ed. Oxford: Oxford University Press, 1995.

Cook, N. D. „Colossal Inhibition: The Key to the Brain Code”, Behavioral Science 29 (1984): 98–110.

Costa, A. L. „Mediating the Metacognitive”, Educational Leadership 42, no. 3 (1984): 57–62.

Cousins, N. „Anatomy of an Illness as Perceived by the Patient”, New England Journal of Medicine 295 (1976): 1458–63. Anatomy of an Illness as Perceived by the Patient. New York: Bantam, 1981.

Crick, F. The Astonishing Hypothesis: The Scientific Search for the Soul.New York: Charles Scribner & Sons, 1979.

Crick, F. H. C. „Thinking about the Brain”, Scientific American 241, no.3 (1981): 228–49.

Cromie, William J. „Aging Brains Lose Less Than Thought”, Harvard University Gazette (October 3, 1996). https://news.harvard.edu/gazette /1996/10.03/AgingBrainsLose.html.

Damasio, A. R. The Feeling of What Happens: Body and Motion in the Making of Consciousness. New York: Harcourt Brace, 1999.

Damico, J. S. „Addressing Language Concerns in the Schools: The SLP as Consultant”, Journal of Childhood Communication Disorders 11, no. 1 (1987): 17–40.

Dartigues, J. F. „Use It or Lose It”, Omni (February 1994): 34.

De Andrade, L. M. „Intelligence’s Secret: The Limbic System and How to Mobilize It Through Suggestopedy”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 11, no. 2 (1986): 103–13.

De Capdevielle, B. „An Overview of Project Intelligence”, Per Linguam 2,

no. 2 (1986): 31–38.

Decety, J., and J. Grezes. „The Power of Simulation: Imagining One’s Own and Others’ Behavior”, Brain Research 1079 (2006): 4–14.

Decety, J., and P. L. Jackson. „A Social Neuroscience Perspective of Empathy”, Current Directions in Psychological Science 15 (2006): 54–58.

Derry, S. J. „Remediating Academic Difficulties through Strategy Training: The Acquisition of Useful Knowledge”, Remedial and Special Education 11, no. 6 (1990): 19–31.

Dhority, L. The ACT Approach: The Artful Use of Suggestion for Inte-grative Learning. Bremen, West Germany: PLS Verlag GmbH, AnderWeide, 1991.

Diamond, M. Enriching Heredity: The Impact of the Environment on the Brain. New York: Free Press, 1988.

Diamond, M., and J. Hopson. „How to Nurture Your Child’s Intelligence, Creativity and Healthy Emotions from Birth through Adolescence”, in Magic Trees of the Mind: How to Nurture Your Child’s Intelligence, Creativity and Healthy Emotions from Birth through Adolescence. New York: Penguin, 1999.

Diamond, M., A. Scheibel, G. Murphy, Jr., and T. Harvey. „On the Brain of a Scientist: Albert Einstein”, Experimental Neurology 88, no. 1 (1985): 198–204.

Diamond, S., and J. Beaumont, eds. Hemisphere Function in the Human Brain. New York: Halstead, 1977, 264–78.

Dienstbier, R. „Periodic Adrenaline Arousal Boosts Health Coping”, Brain-Mind Bulletin 14, no. 9a (1989).

Dispenza, J. Evolve Your Brain: The Science of Changing Your Brain.

Deerfield Beach, FL: Health Communications, 2007.

Dobson, J. How to Build Confidence in Your Child. London: Hodder & Stoughton, 1997.

Doidge, N. The Brain That Changes Itself: Stories of Personal Triumph from the Frontiers of Brain Science. New York: Penguin, 2007.

Duncan, J., et al. „A Neural Basis for General Intelligence”, Science 289 (2000): 457–60.

Edelman, G. M., and V. B. Mountcastle, eds. The Mindful Brain. Cam-bridge, MA: MIT Press, 1978.

Edelman, G. M., and G. Tononi. A Universe of Consciousness: How Matter Becomes Imagination. New York: Basic Books, 2000.

Edmonds, M. „How Albert Einstein’s Brain Worked”, HowStuffWorks (accessed December 15, 2016). http://health.howstuffworks.com/ei nsteins-brain1.htm.

Edwards, B. Drawing on the Right Side of the Brain. Los Angeles:

J. P.Torcher, 1979.

Einstein, A. Albert Einstein, the Human Side: New Glimpses from His Archives. Edited by Helen Dukas and Banesh Hoffmann. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1979.

Eisenburger, N. „Understanding the Moderators of Physical and Emo-tional Pain: A Neural Systems-Based Approach”, Psychological In-quiry 19 (2008): 189–95.

Entwistle, N. „Motivational Factors in Students’ Approaches in Learning”, in Learning Strategies and Learning Styles, edited by

R. R. Schmeck, 21–51. New York: Plenum, 1988.

Entwistle, N. J., and P. Ramsdon. Understanding Student Learning. Lon-don: Croom Helm, 1983.

Eriksen, C. W., and J. Botella. „Filtering Versus Parallel Processing in RSVP Tasks”, Perception and Psychophysics 51, no. 4 (1992): 334–43.

Erskine, R. „A Suggestopedic Math Project Using Non Learning Disabled Students”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 11, no. 4 (1986): 225–47.

Farah, M. J., et al. „Brain Activity Underlying Visual Imagery: Event Related Potentials during Mental Image Generation”, Journal of Cognitive Neuroscience 1 (1990): 302–16.

Faure, C. Learning to Be: The World of Education Today and Tomorrow.Paris: UNESCO, 1972.

Feldman, D. Beyond Universals in Cognitive Development. Norwood, NJ: Ablex Publishers, 1980.

Feuerstein, R. Instrumental Enrichment: An Intervention Program for Cognitive Modifiability. Baltimore: University Park Press, 1980.

Feuerstein, R., M. Jensen, S. Roniel, and N. Shachor. „Learning Poten-tial Assessment”, Assessment of Exceptional Children. Philadelphia: Haworth Press, 1986.

Flavell, J. H. „Metacognitive Development”, in Structural/Process The-ories of Complete Human Behaviour, edited by J. M. Scandura and C. J. Brainerd. Amsterdam: Sijthoff & Noordoff, 1978.

Flavell, P. The Developmental Psychology of Jean Piaget. New York: Basic Books, 1963.

Fodor, J. The Modularity of Mind. Cambridge, MA: MIT/Bradford, 1983.

Fountain, D. God, Medicine, and Miracles: The Spiritual Factors in Healing. New York: Random House, 2000.

Frassinelli, L., K. Superior, and J. Meyers. „A Consultation Model for Speech and Language Intervention”, American Speech-Language-Hearing Association 25, no. 4 (1983): 25–30.

Freeman, W. J. Societies of Brains: A Study in the Neuroscience of Love and Hate. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum, 1995.

Fuster, J. M. The Prefrontal Cortex. 4th ed. London: Academic Press, 2008.

Galaburda, A. „Albert Einstein’s Brain”, Lancet 354 (1999): 182.

Galton, F. Inquiries into Human Faculty and Its Development. London: L. M. Dent, 1907.

Gardner, H. Frames of Mind. New York: Basic Books, 1985. The Quest for Mind: Piaget, Levi-Strauss, and the Structuralist Movement. Chicago: University of Chicago Press, 1981.

Gardner, H., and D. P. Wolfe. „Waves and Streams of Symbolization”, in The Acquisition of Symbolic Skills, edited by D. Rogers and J. A. Slabada. London: Plenum Press, 1983.

Gazzaniga, M. S. Handbook of Neuropsychology. New York: Plenum, 1977.ed. The New Cognitive Neurosciences. Cambridge, MA: MIT/ Bradford, 2004.

Gelb, M. Present Yourself. Los Angeles: Jalmar Press, 1988.

Gerber, A. „Collaboration Between SLP’s and Educators: A Continuity Education Process”, Journal of Childhood Communication Disorders 11, no. 1–2 (1987): 107–25.

„Ghost in Your Genes”, Nova. Produced and directed by Sarah Holt and Nigel Paterson. BBC, 2006. http://www.pbs.org/wgbh/nova/genes/.

Glaser, R. Adaptive Education: Individual Diversity and Learning. New York: Holt, Rinehart and Winston, 1977.

Glasser, M. D. Control Theory in the Classroom. New York: Harper & Row, 1986.

Goldberg, E., and L. D. Costa. „Hemisphere Differences in the Acquisition and Use of Descriptive Systems”, Brain and Language 14

(1981): 144–73.

Golden, F. „Albert Einstein: Person of the Century”, Time (December 31, 1999). http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,99 3017,00.html.

Gould, S. The Mismeasure of Man. New York: W. W. Norton, 1981. Griffiths, D. E. „Behavioural Science and Educational Administration”, 63rd Yearbook of the National Society for the Study of Education.

Chicago: National Society for the Study of Education, 1964.

Gungor, E. There Is More to the Secret. Nashville: Thomas Nelson, 2007.

Guyton, A. C., and J. E. Halle. Textbook of Medical Physiology. 9th ed. Philadelphia: W. D. Saunders, 2006.

Haber, R. N. „The Power of Visual Perceiving”, Journal of Mental Ima-gery 5 (1981): 1–40.

Halpern, S., and L. Savary. Sound Health: The Music and Sounds That Make Us Whole. San Francisco: Harper & Row, 1985.

Hand, J. D. „The Brain and Accelerative Learning”, Per Linguam 2, no.2 (1986): 2–14.

Hand, J. D., and B. L. Stein. „The Brain and Accelerative Learning, Part II: The Brain and Its Functions”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 11, no. 3 (1986): 149–63.

Harrell, K. D. Attitude Is Everything: A Tune-up to Enhance Your Life.Dubuque, IA: Kendall/Hunt Publishing, 1995.

Harrison, C. J. „Metacognition and Motivation”, Reading Improvement 28, no. 1 (1993): 35–39.

Hart, L. Human Brain and Human Learning. New York: Longman, 1983. Hatton, G. I. „Function-Related Plasticity in the Hypothalamus”, Annual Review of Neuroscience 20 (1997): 375–97.

Hawkins, D. B. When Life Makes You Nervous: New and Effective Treatments for Anxiety. Colorado Springs: Cook Communications, 2001.

Healy, J. „Why Kids Can’t Think”, Bottom Line Personal 13, no. 8 (1992): 1–3.

Hinton, G. E., and J. A. Anderson. Parallel Models of Associate Memory.

Hillsdale, NJ: Erlbaum, 1981.

Hobson, J. A. Dreaming: An Introduction to the Science of Sleep. New York: Oxford University Press, 2002.

Hochberg, L. R., et al. „Neuronal Ensemble Control of Prosthetic De-vices by a Human with Tetraplegia”, Nature 442, no. 7099 (2006): 164–71.

Holden, C. „Child Development: Small Refugees Suffer the Effects of Early Neglect”, Science 305 (1996): 1076–77.

Holford, P. The 30-Day Fat Burner Diet. London: Piatkus, 1999.The Optimum Nutrition Bible. London: Piatkus, 1997. Optimum Nutrition for the Mind. London: Piatkus, 2003.

Holt, J. How Children Fail. New York: Pitman, 1964.

Horstman, J. The Scientific American Day in the Life of Your Brain. San Francisco: Jossey-Bass, 2009.

Hubel, D. H. „The Brain”, Scientific American 24, no. 13 (1979): 45–53.Hunter, C., and F. Hunter. Laugh Yourself Healthy. Lake Mary, FL: Christian Life, 2008.

Hyden, H. „The Differentiation of Brain Cell Protein, Learning and Memory”, Biosystems 8, no. 4 (1977): 22–30.

Hyman, S. E. „Addiction: A Disease of Learning and Memory”, American Journal of Psychiatry 162 (2005): 1414–22.

Iaccino, J. Left Brain–Right Brain Differences: Inquiries, Evidence and New Approaches. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum, 1993.

Iran-Nejad, A. „Active and Dynamic Self-Regulation of Learning Pro-cesses”, Review of Educational Research 60, no. 4 (1990): 573–602.„Associative & Nonassociative Schema Theories of Learning”, Bulletin of the Psychonomic Society 27 (1989): 1–4. „The Schema: A Long-Term Memory Structure of a Transient Functional Pattern”, in Understanding Reader Is Understanding, edited by R. J. Teireny, P. Anders, and J. N. Mitchell, 109–28. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum, 1987.

Iran-Nejad, A., and B. Chissom. „Active and Dynamic Sources of Self-Regulation”, Paper presented at the Annual Meeting of the American Psychological Association. Atlanta, GA, 1988.

Iran-Nejad, A., and A. Ortony. „A Biofunctional Model of Distributed Mental Content, Mental Structures, Awareness and Attention”, The Journal of Mind and Behaviour 5 (1984): 171–210.

Iran-Nejad, A., A. Ortony, and R. K. Rittenhouse. „The Comprehension of Metaphonical Uses of English by Deaf Children”, American Speech-Language Association 24 (1989): 551–56.

Jacobs, B., M. Schall, and A. B. Scheibel. „A Quantitative Dendritic Analysis of Wernickes Area in Humans: Gender, Hemispheric and Environmental Factors”, Journal of Comparative Neurology 327, no. 1

(1993): 97–111.

Jacobs, B. L., et al. „Depression and the Birth and Death of Brain Cells”, American Scientist 88, no. 4 (2000): 340–46.

Jensen, A. Bias in Mental Testing. New York: Free Press, 1980.

Jensen, E. Brain-Based Learning and Teaching. South Africa: Process Graphix, 1995.

Johnson, D. W., R. T. Johnson, and E. Holubec. Circles of Learning: Cooperation in the Classroom. Edina, MN: Interaction Book Com-pany, 1986.

Johnson, J. M. „A Case History of Professional Evolution from SLP to Communication Instructor”, Journal of Childhood Communication Disorders 11, no. 4 (1987): 225–34.

Jorgensen, C. C., and W. Kintsch. „The Role of Imagery in the Evaluation of Sentences”, Cognitive Psychology 4 (1973): 110–16.

Jouvet, M. „Working on a Dream”, Nature Neuroscience 12 (2009): 811. Kagan, A., and M. Saling. An Introduction to Luria’s Aphasiology The-ory and Application. Johannesburg, South Africa: Witwatersrand University Press, 1988.

Kalivas, P. W., and N. D. Volkow. „The Neural Basis of Addiction: A Pa-thology of Motivation and Choice”, American Journal of Psychiatry 162 (2005): 1403–13.

Kandel, E. R. In Search of Memory: The Emergence of a New Science of Mind. New York: W. W. Norton, 2006.

„The Molecular Biology of Memory Storage: A Dialog Between Genes and Synapses”, Nobel Lecture, December 8, 2000. http://nobe lprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/kandel-lecture.pdf.

„A New Intellectual Framework for Psychiatry”, American Journal of Psychiatry 155, no. 4 (1998): 457–69.

Kandel, E. R., J. H. Schwartz, and T. M. Jessell, eds. Principles of Neural Science. 4th ed. New York: McGraw-Hill, 2000.

Kane, D. „How Your Brain Handles Love and Pain”, NBCNews.com, February 19, 2004. http://www.msnbc.msn.com/id/4313263.

Kaniels, S., and R. Feuerstein. „Special Needs of Children with Learning Difficulties”, Oxford Review of Education 15, no. 2 (1989): 165–79.

Kaplan-Solms, K., and M. Solms. Clinical Studies in Neuro-Psychoanalysis. New York: Karnac, 2002.

Kazdin, A. E. „Covert Modelling, Imagery Assessment and Assertive Beha-viour”, Journal of Consulting and Clinical Psychology 43 (1975): 716–24.

Kimura, D. „The Asymmetry of the Human Brain” Scientific American 228, no. 3 (1973): 70–80.

———. „Sex Differences in the Brain”, Scientific American 267, no. 3 (September 1992): 119–25.

King, D. F., and K. S. Goodman. „Whole Language Learning, Cherish ing Learners and Their Language”, Language, Speech and Hearing Sciences in Schools 21 (1990): 221–29.

Kintsch, W. „Learning from Text, Levels of Comprehension, or Why Anyone Would Read a Story Anyway?”, Poetics 9 (1980): 87–98.

Kline, P. Everyday Genius. Arlington, VA: Great Ocean Publishers, 1990. Kluger, J. „The Biology of Belief”, Time, February 12, 2009. http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1879179,00.html. Knowles, M. The Adult Learner: A Neglected Species. Houston: Gulf Publishing Company, 1990.

Kopp, M. S., and J. Rethelyi. „Where Psychology Meets Physiology: Chronic Stress and Premature Mortality—The Central-Eastern Eu-ropean Health Paradox”, Brain Research Bulletin 62 (2004): 351–67.

Kosslyn, S. M., and O. Koenig. Wet Mind: The New Cognitive Neuroscience. New York: Free Press, 1995.

Kruszelnicki, Karl S. „Einstein Failed School”, ABC Science (June 23, 2004). http://www.abc.net.au/science/articles/2004/06/23/1115185.htm.

Kubzansky, L. D., et al. „Is Worrying Bad for Your Heart? A Prospective Study of Worry and Coronary Heart Disease in the Normative Aging Study”, Circulation 94 (1997): 818–24.

LaHaye, T., and D. Noebel. Mind Siege: The Battle for Truth in the New Millennium. Nashville: Word Publishing, 2000.

Larsson, G., and B. Starrin. „Effect of Relaxation Training on Verbal Ability, Sequential Thinking, and Spatial Ability”, Journal of the Society of Accelerative Learning and Teaching 13, no. 2 (1988): 147–59.

Lazar, C. „A Review and Appraisal of Current Information on Speech/ Language Alternative Service Delivery Models in Schools”, Communiphon 308 (1994): 8–11.

Lazar, S. W., and C. E. Kerr. „Meditation Experience Is Associated with Increased Cortical Thickness”, NeuroReport 16, no. 17 (2005): 189–97.

Lea, L. Wisdom: Don’t Live Life without It. Guilford, Surrey, UK: Highland Books, 1980.

Leaf, C. M. „An Altered Perception of Learning: Geodesic Learning”,

Therapy Africa 1 (October 1997): 7.

———. „An Altered Perception of Learning: Geodesic Learning: Part 2”,

Therapy Africa 2, no. 1 (January/February 1998): 4.

„The Development of a Model for Geodesic Learning: The Geodesic Information Processing Model”, The South African Journal of Communication Disorders 44 (1997): 53–70.

„Evaluation and Remediation of High School Children’s Problems Using the Mind Mapping Therapeutic Approach”, Remedial Teaching 7/8 (September 1992).

„The Mind Mapping Approach (MMA): Open the Door to Your Brain Power: Learn How to Learn”, Transvaal Association of Educators Journal (TAT), 1993.

„The Mind Mapping Approach: A Model and Framework for Geodesic Learning”, Unpublished DPhil dissertation, University of Pretoria, South Africa, 1997.

———. „Mind Mapping as a Therapeutic Intervention Technique”, Un-published workshop manual, 1985.

———. „Mind Mapping as a Therapeutic Technique”, Communiphon 296 (1989): 11–15. South African Speech-Language-Hearing Association.

———. „Mind Mapping: A Therapeutic Technique for Closed Head In-jury”, Master’s dissertation, University of Pretoria, South Africa, 1990.

———. „The Move from Institution Based Rehabilitation (IBR) to Com-munity Based Rehabilitation (CBR): A Paradigm Shift”, Therapy Africa 1 (August 1997): 4.

———. Switch On Your Brain: Understand Your Unique Intelligence Profile and Maximize Your Potential. Cape Town, South Africa: Tafelberg, 2005.

———. „Teaching Children to Make the Most of Their Minds: Mind Mapping”, Journal for Technical and Vocational Education in South Africa 121 (1990): 11–13.

———. Who Switched Off My Brain? Controlling Toxic Thoughts and Emotions. Revised edition. Dallas: Inprov, 2009.

———. Who Switched Off My Brain? Controlling Toxic Thoughts and Emotions. DVD series. Johannesburg, South Africa: Switch on Your Brain, 2007.

Leaf, C. M., M. Copeland, and J. Maccaro. Your Body His Temple: God’s 233 Plan for Achieving Emotional Wholeness. DVD series. Dallas: Life Outreach International, 2007.

Leaf, C. M., I. C. Uys, and B. Louw. „An Alternative Non-Traditional Approach to Learning: The Metacognitive-Mapping Approach”, The South African Journal of Communication Disorders 45 (1998): 87–102.

„The Development of a Model for Geodesic Learning: The Geodesic Information Processing Model”, The South African Journal of Communication Disorders 44 (1997): 53–70.

„The Mind Mapping Approach (MMA): A Culture and Language-Free Technique”, The South African Journal of Communication Disorders 40 (1992): 35–43.

LeDoux, J. Synaptic Self: How Our Brains Become Who We Are. New York: Viking, 2002.

Leedy, P. D. Practical Research: Planning and Design. New York: Macmillan, 1989.

Lehmann, E. L. Non-Parametric: Statistical Methods Based on Ranks. Oxford: Holden-Day, 1975.

Lepore, F. E. „Dissecting Genius: Einstein’s Brain and the Search for the Neural Basis of Intellect”, Cerebrum. January 2001. http://www.dana.org/news/cerebrum/detail.aspx?id=3032.

Leuchter, A. F., et al. „Changes in Brain Function of Depressed Subject during Treatment with Placebo”, American Journal of Psychiatry 159, no. 1 (2002): 122–29.

Levy, J. „Research Synthesis on Right and Left Hemispheres: We Think with Both Sides of the Brain”, Educational Leadership 40, no. 4 (1983): 66–71.

Lewis, R. „Report Back on the Workshop: Speech/Language/Hearing Therapy in Transition”, Communiphon 308 (1994): 6–7.

Liebertz, C. „Want Clear Thinking? Relax”, Scientific American, October 2005. http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=want-clear-t hinking-relax&page=2.

Lipton, B. The Biology of Belief: Unleashing the Power of Consciousness, Matter and Miracles. Santa Cruz, CA: Mountain of Love Productions, 2008.

Lipton, B. H., et al. „Microvessel Endothelial Cell Transdifferentiation: Phenotypic Characterization”, Differentiation 46 (1991): 117–33.

Lozanov, G. Suggestology and Outlines of Suggestopedy. New York: Gordon and Breach Science Publishers, 1978.

Lozanov, G., and G. Gateva. The Foreign Language Educator’s Suggestopae dic Manual. New York: Gordon and Breach Science Publishers, 1989.

1. T. F. A. „Brain-Based Learning”, Unpublished lecture series. South Africa: Lead the Field Africa, 1995.
Luria, A. R. Higher Cortical Functions in Man. 2nd ed. New York: Basic Books, 1980.

Lutz, K. A., and J. W. Rigney. The Memory Book. New York: Skin and Day, 1977.

MacLean, P. „A Mind of Three Minds: Educating the Triune Brain”, in 77th Yearbook of the National Society for the Study of Education, 308–42. Chicago: University of Chicago Press, 1978.

Marvin, C. A. „Consultation Services: Changing Roles for the SLPs”, Journal of Childhood Communication Disrders 11, no. 1 (1987): 1–15.

Maslow, A. H. Motivation and Personality. New York: Harper & Row, 1970.

Mastropieri, M. A., and J. P. Bakken. „Applications of Metacognition”, Remedial and Special Education 11, no. 6 (1990): 32–35.

Matheny, K. B., and J. McCarthy. Prescription for Stress. Oakland, CA: New Harbinger Publications, 2000.

McEwan, B. S. „Stress and Hippocampal Plasticity”, Annual Review of Neuroscience 22 (1999): 105–22.

McEwan, B. S., and E. N. Lasley. The End of Stress as We Know It. Washington, DC: National Academies Press, 2002.

McEwan, B. S., and T. Seeman. „Protective and Damaging Effects of Mediators of Stress: Elaborating and Testing the Concepts of Allostasis and Allostatic Load”, Annals of the New York Academy of Sciences 896 (1999): 30–47.

McGaugh, J. L., and I. B. Intrioni-Collision. „Involvement of the Amygdaloidal Complex in Neuromodulatory Influences on Memory Storage”, Neuroscience and Behavioral Reviews 14, no. 4 (1990): 425–31.

Merzenich, M. M. „Cortical Plasticity Contributing to Childhood De-velopment”, in Mechanisms of Cognitive Development: Behavioral and Neural Perspectives, edited by J. L. McClelland and R. S. Siegler. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum, 2001.

Meyer, J. The Battlefield of the Mind. Nashville: Faith Words, 1995. Life without Strife: How God Can Heal and Restore Troubled Relationships. Lake Mary, FL: Charisma House, 2000.

Miller, G. A. „The Magical Number Seven, Plus or Minus Two: Some Limits on Our Capacity for Processing Information”, Psychological Review 63 (1956): 81–97.

„Mind/Body Connection: How Emotions Affect Your Health”, Family Doctor.org (May 2016). http://familydoctor.org/online/famdocen/ome/healthy/mental/782.html.

Mogilner, A., et al. „Somatosensory Cortical Plasticity in Adult Humans Revealed by Magneto Encephalography”, Proceedings of the National Academy of Sciences 90, no. 8 (1993): 3593–97.

Montessori, M. The Absorbent Mind. Amsterdam: Clio Press, 1989.

Moscowitz, Clara. „Scientists Get First Image of Memory Being Made”, Fox News (June 29, 2009). http://www.foxnews.com/story/0,2933,52 9187,00.html.

Nader, K., et al. „Fear Memories Require Protein Synthesis in the Amygdala for Reconsolidation after Retrieval”, Nature 406, no. 6797 (2000): 722–26.

Nelson, A. „Imagery’s Physiological Base: The Limbic System. A Review Paper”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 13, no. 4 (1988): 363–71.

Nelson, R., ed. Metacognition Core Readings. Needham Heights, MA: Allyn & Bacon, 1992.

Newberg, A., et al. Why God Won’t Go Away: Brain Science and the Biology of Belief. New York: Ballantine, 2001.

Novak, J. D., and B. Gowin. Learning How to Learn. Cambridge, UK:

Cambridge University Press, 1984.

Nummela, R. M., and T. M. Rosengren. „Orchestration of Internal Processing”, Journal for the Society of Accelerated Learning and Teaching 10, no. 2 (1985): 89–97.

Odendaal, M. S. „Needs Analysis of Higher Primary Educators in Kwa-Zulu”, Per Linguam special issue, no. 1 (1985): 5–99.

Okebukola, P. A. „Attitudes of Educators Towards Concept Mapping and Vee-Diagramming as Metalearning Tools in Science and Mathe-matics”, Educational Research 34, no. 3 (1992): 201–12.

O’Keefe, J., and L. Nadel. The Hippocampus as a Cognitive Map. New York: Oxford University Press, 1978.

Olivier, C. Let’s Educate, Train and Learn Outcomes-Based. Pretoria, South Africa: Benedic, 1999.

Ornstein, R. The Right Mind. Orlando: Harcourt, Brace, 1997.

Ornstein, R. E. The Psychology of Consciousness. New York: Penguin, 1975.

Palincsar, A. S., and A. L. Brown. „Reciprocal Teaching of Comprehen-sion Fostering and Monitoring Activities”, Cognition and Instruction 1

(1984): 117–75.

Palmer, L. L., M. Alexander, and N. Ellis. „Elementary School Achievement Results Following In-Service Training of an Entire School Staff in Accelerative Learning and Teaching: An Interim Report”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 14, no. 1 (1989): 55–79.

Paris, S. G., and P. Winograd. „Promoting Metacognition and Moti-vation of Exceptional Children”, Remedial and Special Education 11,

no. 6 (1990): 7–15.

Pascuale-Leone, A., and R. Hamilton. „The Metamodal Organization of the Brain”, in Progress in Brain Research 134, edited by C. Casanova and P. Tito, 427–45. San Diego: Elsevier Science, 2001.

Paterniti, M. Driving Mr. Albert: A Trip across America with Einstein’s Brain. New York: The Dial Press, 2000.

Perlemutter, D., and C. Coleman. The Better Brain Book. New York: Penguin, 2004.

Pert, C. B. Molecules of Emotion: Why You Feel the Way You Feel. London: Simon and Schuster, 1997.

Pert, C., et al. „Opiate Agonists and Antagonists Discriminated by Re-ceptor Binding in the Brain”, Science 182 (1973): 1359–61.

Peters, T. Playing God? Genetic Determinism and Human Freedom. 2nd ed. New York: Routledge, 2003. „The Pleasure Centres Affected by Drugs”, The Brain from Top to Bottom (accessed December 15,

2016). http://thebrain.mcgill.ca/flash/i/i_03 /i_03_cr/i_03_cr_par/i_03_cr_par.html.

Plotsky, P. M., and M. J. Meaney. „Early Postnatal Experience Alters Hypothalamic Corticotrophin-Releasing Factor (CRF) mRNA, Me-dian Eminence CRF Content and Stress-Induced Release in Adult Rats”, Molecular Brain Research 18 (1993): 195–200.

„Power of Forgiveness—Forgive Others”, Harvard Health Publications. Boston: Harvard Medical School, 2004, https://www.health.harvard.edu/press_releases/power_of_forgiveness.

Praag, A. F., et al. „Functional Neurogenesis in the Adult Hippocampus”, Nature 415, no. 6875 (2002): 1030–34.

Pribram, K. H. Languages of the Brain. Monterey, CA: Brooks/Cole, 1971.

Pulvermuller, F. The Neuroscience of Language. Cambridge, UK: Cam-bridge University Press, 2002.

Rajechi, D. W. Attitudes: Themes and Advances. Sunderland, MA: Sinauer Associates, 1982.

Ramachandran, V. S., and S. Blakeslee. Phantoms in the Brain. New York: William Morrow, 1998.

Redding, R. E. „Metacognitive Instruction: Trainers Teaching Thinking Skills”, Performance Improvement Quarterly 3, no. 1 (1990): 27–41. Restak, K. The Brain: The Last Frontier. New York: Doubleday, 1979. Restak, R. „Hemisphere Disconnection and Unity in Conscious Aware-ness”, American Psychologist 23 (1988): 723–33.

Think Smart: A Neuroscientist’s Prescription for Improving Your Brain Performance. New York: Riverhead, 2009. „Revised National Curriculum Statement Grades R-9”, Policy document. Pretoria, South Africa: Department of Education, 2002.

Rizzolotti, G., and M. F. Destro. „Mirror Neurons”, Scholarpedia 3, no.1 (2008): 2055. http://www.scholarpedia.org/article/Mirror_neurons.

Rogers, C. R. Freedom to Learn. Columbus: Merrill, 1969.

Roizen, M. F., and C. O. Mehmet. You: The Owner’s Manual. New York: HarperCollins, 2008.

Rosenfield, I. The Invention of Memory. New York: Basic Books, 1988. Rosenzweig, E. S., C. A. Barnes, and B. L. McNaughton. „Making Room for New Memories”, Nature Neuroscience 5, no. 1 (2002): 6–8. Rosenzweig, M. R., and E. L. Bennet. Neuronal Mechanisms of Learning and Memory. Cambridge, MA: MIT Press, 1976.

Rozin, P. „The Evolution of Intelligence and Access to the Cognitive Un-conscious”, Progress in Psychobiology and Physiological Psychology 6 (1975): 245–80.

Russell, P. The Brain Book. London: Routledge and Kegan Paul, 1986. Rutherford, R., and K. Neethling. Am I Clever or Am I Stupid? Vander-bijlpark, South Africa: Carpe Diem Books, 2001.

Sagan, C. The Dragons of Eden. New York: Random House, 1977. Saloman, G. Interaction of Media, Cognition and Learning. San Francisco: Jossey-Bass, 1979.

Samples, R. E. „Learning with the Whole Brain”, Human Behavior 4 (1975): 16–23.

Sapolsky, R. M. „Why Stress Is Bad for Your Brain”, Science 273,

no. 5276 (1996): 749–50.

Sarno, J. The Mind-Body Prescription. New York: Werner Books, 1999. Sarter, M., M. E. Hasselmo, J. P. Bruno, and B. Givens. „Unraveling the Attentional Functions of Cortical Cholinergic Inputs: Interactions Between Signal-Driven and Cognitive Modulation of Signal Detection”, Brain Research Reviews 48, no. 1 (2005): 98–111.

Schallert, D. L. „The Significance of Knowledge: A Synthesis of Research Related to Schema Theory”, in Reading Expository Material, edited by W. Otto and S. White, 13–48. New York: Academic, 1982.

Schneider, W., and R. M. Shiffrin. „Controlled and Automatic Information Processing: I: Detection, Search and Attention”, Psychological Review 88 (1977): 1–66.

Schon, D. A. Beyond the Stable State. San Francisco: Jossey-Bass, 1971. Schory, M. E. „Whole Language and the Speech Language Pathologists”, Language, Speech and Hearing Services in Schools 21

(1990): 206–11. Schuster, D. H. „A Critical Review of American Foreign Language Studies Using Suggestopaedia”, Paper delivered at the Aimav Linguistic Conference, University of Nijmegen, Netherlands, 1985.

Schwartz, J. M., and S. Begley. The Mind and the Brain: Neuroplasticity and the Power of Mental Force. New York: Regan Books/Harper-Collins, 2002.

Scruggs, E., and J. Brigham. „The Challenges of Metacognitive In-struction”, RASE 11, no. 6 (1987): 16–18.

Seaward, B. L. Health and Wellness Journal Workbook. Sudbury, MA: Jones and Bartlett, 1996.

Segerstrom, S. C., and G. E. Miller. „Psychological Stress and the Human Immune System: A Meta-Analytic Study of 30 Years of Inquiry”, Psy-chological Bulletin 130, no. 4 (2004): 601–30.

Shapiro, R. B., V. G. Champagne, and D. De Costa. „The Speech-Language Pathologist: Consultant to the Classroom Educator”, Reading Improvement 25, no. 1 (1988): 2–9.

Sheth, B. R. „Practice Makes Imperfect: Restorative Effects of Sleep on Motor Learning”, Society for Neuroscience. Program 14-14 (2006).

Simon, C. S. „Out of the Broom Closet and into the Classroom: The Emerging SLP”, Journal of Childhood Communication Disorders 11 nos. 1–2 (1987): 81–90.

Sizer, T. R. Horacel’s Compromise: The Dilemma of the American High School. Boston: Houghton Mifflin, 1984.

Slabbert, J. „Metalearning as the Most Essential Aim in Education for All”, Paper presented to faculty of education. University of Pretoria, South Africa, 1989.

Slife, B. D., J. Weiss, and T. Bell. „Separability of Metacognition and Cognition: Problem Solving in Learning Disabled and Regular Students”, Journal of Educational Psychology 77, no. 4 (1985): 437–45.

Smith, A. Accelerated Learning in Practice. Stafford, UK: Network Edu-cational Press, 1999.

Solms, M. „Forebrain Mechanisms of Dreaming Are Activated from

a Variety of Sources”, Behavioral and Brain Sciences 23, no. 6 (2000): 1035–40, 1083–121.

Springer, S. P., and G. Deutsch. Left Brain, Right Brain. New York:

W. H. Freeman & Company, 1998.

Stengel, R., ed. TIME Your Brain: A User’s Guide. Des Moines, IA: TIME Books, 2009.

Stephan, K. M., et al. „Functional Anatomy of Mental Representation of Upper Extremity Movements in Healthy Subjects”, Journal of Neu-rophysiology 73, no. 1 (1995): 373–86.

Sternberg, R. „The Nature of Mental Abilities”, American Psychologist 34

(1979): 214–30.

Stickgold, R., et al. „Sleep, Learning, and Dreams: Offline Memory Re-processing”, Science 294, no. 554 (2001): 1052–57.

Stickgold, R., and P. Wehrwein. „Health for Life: The Link between Sleep and Memory”, Newsweek, April 17, 2009. http:/www.newsweek.com /id/194650. „Stress”, Harvard Health Publications (accessed December 15, 2016). https:// www.health.harvard.edu/topic/stress.

Sylwester, R. „Research on Memory: Major Discoveries, Major Educational Challenges”, Educational Leadership 42, no. 7 (1985): 69–75.

Tattershall, S. „Mission Impossible: Learning How a Classroom Works Before It’s Too Late!”, Journal of Childhood Communication Disorders 11, no. 1 (1987): 181–84.

Taub, E., et al. „Use of CI Therapy for Plegic Hands after Chronic Stroke”, Presentation at the Society for Neuroscience. Washington, DC, 2005.

Taubes, G. Good Calories, Bad Calories: Fats, Carbs and the Contro-versial Science of Diet and Health. New York: Anchor Books, 2008.

Thembela, A. „Education for Blacks in South Africa: Issues, Problems and Perspectives”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 15, no. 12 (1990): 45–57.

Thurman, S. K., and A. H. Widerstrom. Infants and Young Children with Special Needs: A Developmental and Ecological Approach. 2nd ed. Baltimore: Paul H. Brookes, 1990.

Uys, I. C. „Single Case Experimental Designs: An Essential Service in Communicatively Disabled Care”, The South African Journal of Com-munication Disorders 36 (1989): 53–59.

Van derVyver, D. W. „SALT in South Africa: Needs and Parameters”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 10, no. 3 (1985): 187–200.

Van derVyver, D. W., and B. de Capdeville. „Towards the Mountain: Characteristics and Implications of the South African UPPTRAIL Pilot Project”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 15, nos. 1–2 (1990): 59–74.

Vaughan, S. C. The Talking Cure: The Science behind Psychotherapy.New York: Grosset/Putnam, 1997.

Von Bertalanaffy, L. General Systems Theory. New York: Braziller, 1968. Vythilingam, M., and C. Heim. „Childhood Trauma Associated with Smaller Hippocampal Volume in Women with Major Depression”, American Journal of Psychiatry 159, no. 12 (1968): 2072–80. Walker, M. P., and R. Stickgold. „Sleep, Memory and Plasticity”, Annual Review of Psychology 57 (2006): 139–66.

Wark, D. M. „Using Imagery to Teach Study Skills”, Journal of the So-ciety for Accelerative Learning and Teaching 11, no. 3 (1986): 203–20.

Waterland, R. A., and R. L. Jirtle. „Transposable Elements: Targets for Early Nutritional Effects on Epigenetic Gene Regulation”, Molecular and Cellular Biology 23, no. 15 (2003): 5293–300.

Watters, E. „DNA Is Not Destiny: The New Science of Epigenetics”, Dis cover, November, 2006. http://discovermagazine.com/2006/nov/cover.

Wenger, W. „An Example of Limbic Learning”, Journal of the Society for Accelerative Learning and Teaching 10, no. 1 (1985): 51–68.

Wertsch, J. V. Culture, Communication and Cognitions: Vygotskian Per-spectives. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1985.

Wilson, R. S., et al. „Participation in Cognitively Stimulating Activities and Risk of Incident in Alzheimer’s Disease”, Journal of the American Medical Association 287, no. 6 (2002): 742–48.

Witelson, S. „The Brain Connection: The Corpus Callosum Is Larger in Left-Handers”, Science 229 (1985): 665–68.

Witelson, S. F., D. L. Kigar, and T. Harvey. „The Exceptional Brain of Albert Einstein”, Lancet 353 (1999): 2149–53.

Wright, N. H. Finding Freedom from Your Fears. Grand Rapids: Revell, 2005.

Wurtman, J. Managing Your Mind-Mood through Food. New York: HarperCollins, 1986.

Young, Larry J. „Being Human: Love: Neuroscience Tells All”, Nature 457 (January 2009). http://www.nature.com/nature/journal/v457/n7 226/full/457148a.html.

Zaborszky, L. „The Modular Organization of Brain Systems: Basal Fore brain, the Last Frontier, Changing Views of Cajal’s Neuron”, Progress ing Brain Research 136 (2002): 359–72.

Zaidel, E. „Roger Sperry: An Appreciation”, The Dual Brain. Edited by D. F. Benson and E. Zaidel. New York: The Guilford Press, 1985.

Zakaluk, B. L., and M. Klassen. „Case Study: Enhancing the Performance of a High School Student Labelled Learning Disabled”, Journal of Reading 36, no. 1 (1992): 4–9.

Zdenek, M. The Right Brain Experience. New York: McGraw-Hill, 1983.

Zimmerman, B. J., and D. H. Schunk. Self-Regulated Learning and Academic Achievement: Theory, Research and Practice. New York: Springer-Verlag, 1989.

Informacje o książce

Tytuł oryginału: Think, Learn, Succeed

Autor: Dr. Caroline Leaf

Tłumaczenie: Elżbieta Podlecka

Redakcja: Bartłomiej Szpojda

Korekta: Joanna Rączkowiak, Agnieszka Luberadzka

Przygotowanie e-booka: Marta Legierska

Projekt graficzny okładki (na podstawie oryginału): Sandra Holona

Polish Translation Copyright © 2020

Wydawnictwo Szaron, ul. 3 Maja 49a,

43-450 Ustroń, tel.: 503 792 766 (503-SZA-RON),

e-mail: wydawnictwo@szaron.pl / www.szaron.pl

Copyright 2018 by Caroline Leaf

Originally published in English under the title

Think, Learn, Succeed

by Baker Books,

a division of Baker Publishing Group,

Grand Rapids, Michigan, 49516, U.S.A.

All rights reserved

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

O ile nie zaznaczono inaczej cytaty biblijne pochodzą z:

Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallotinum, Poznań 2003.

Wydanie I, 2020

ISBN 978-83-66494-53-4

Dystrybucja na terenie całego świata:

Księgarnia i hurtownia wysyłkowa Szaron

43-450 Ustroń, ul. 3 Maja 49a,

tel.: 503 792 766 (503-SZA-RON)

e-mail: wydawnictwo@szaron.pl

www.szaron.pl

Rysunki

Table of Contents

Polecenia

PRZEDMOWA

PROLOG

PODZIĘKOWANIA

Wprowadzenie - Odnosisz sukces czy walczysz o przetrwanie?

Neurocentryczność i neuromity: błędne rozwiązania

CZĘŚĆ PIERWSZA - Przewodnik po sposobach myślenia

Rozdział pierwszy - Myśl, ucz się i odnoś sukcesy

Co się dzieje, kiedy myślisz?

Ekspresja genu i uważne myślenie

Predysponowani do miłości

Posłowie

Appendix

Przypisy

Informacje o książce

Rysunki