Spis treści

Karta redakcyjna

Pieszczota – GUSTAV KLIMT, Judyta i Holofernes, 1901

Czyżby – ANTONELLO DA MESSINA, Annunciata, 1476

Ego – CARAVAGGIO, Narcyz, 1597–1599

Życie po życiu – ARTYSTA ANONIMOWY, Portret kobiety, IV w. n.e.

Koncert życzeń – WILLIAM TURNER, Music Party. East Cowes Castle, ok. 1835

Poznanie – LUKAS CRANACH STARSZY, Adam i Ewa, 1526

Mały smutek – ALEKSANDER GIERYMSKI, Paź florencki, 1884

My – EGON SCHIELE, Uścisk (Kochankowie II), 1917

Współczucie – VINCENT VAN GOGH, Pole pszenicy z wronami, 1890

Nad naszymi głowami – ARTYSTA ANONIMOWY, Pantokrator

Sempre – ARTYSTA ANONIMOWY, Ogród Liwii, 40–20 r. p.n.e.

Matka – MICHAŁ ANIOŁ, Pietà Rondanini, 1552–1564

Decydujący moment – ARTYSTA ANONIMOWY, Posejdon z Artemizjonu, 460–450 r. p.n.e.

Via della Gatta – ARTYSTA ANONIMOWY, La Gatta, XV w. (?)

Corrida – PABLO PICASSO, Bez tytułu, z cyklu: Toros y Toreros, 1959

Czarny kwadrat – KAZIMIERZ MALEWICZ, Czarny kwadrat na białym tle, 1915

Ewoe – ARTYSTA ANONIMOWy, Tańczący faun, II w. p.n.e.

Ona – VITTORE CARPACCIO, Święty Jerzy ze smokiem, 1502

Świadek – LEONARDO DA VINCI, Pokłon trzech króli, 1481–1482

Tam – GEORGIA O’KEEFFE, Calla Lily for Alfred, 1927

Fugit-Manet – ZDZISŁAW BEKSIŃSKI, Katedra, 1983

Blisko – REMBRANDT HARMENSZOON VAN RIJN, Żydowska narzeczona, 1662

Ach gdyby nawet... – JAN VERMEER, Uliczka, 1658–1661

Stróż – Museo Nazionale di Villa Guinigi, Lukka

Podglądacze – ARTYŚCI ANONIMOWI, Domek dla lalek, II poł. XVII w.

Środek świata – NIKIFOR KRYNICKI, Nikifor przed ratuszem, ok. 1955

Przemiany – JERZY NOWOSIELSKI, Maria Egipcjanka

Obsesja – CLEMENTE SUSINI, Venera Anatomica, ok. 1790

Tempus vincit omnia – ARTYSTA ANONIMOWY, Triumf śmierci, ok. 1460

Dni, Godziny, Minuty – CLAUDE MONET, Lilie wodne, 1915–1926

Nekrofilia – Sainte-Chapelle, 1248

Lampę zgaś – FRANCISCO GOYA, Kiedy rozum śpi, budzą się demony, 1819

Czarny mózg – GIOVANNI BATTISTA PIRANESI, Capriccio con scale e ponte levatoio, 1761

Synestezja – ARTYSTA ANONIMOWY, A Mon Seul Désir

Potwór – ARTYSTA ANONIMOWY, Syrena (z teatru Vincenzo Crisafi), i poł. XX w.

Młodzieniec – AGNOLO BRONZINO, Portret Ugolina Martelli, 1536–1537

Lingwistyka – PIETER BRUEGEL STARSZY, Wieża Babel, 1536

Dziewczynki – TADEUSZ MAKOWSKI, Dwoje dzieci z psem, 1932

Silna kobieta – ARTYSTA ANONIMOWY, Nefretete, ok. 1340 p.n.e.

Bellezza Eterna – SANDRO BOTTICELLI, Narodziny Wenus, 1478 lub ok. 1485

Droga – WILLIAM FADEN, A map of the Kingdom of Poland describing its ancient limits...

Wszystko – WILLEM CLAESZ HEDA, Deser (Vanitas), 1637

Projekt okładki: Michał Bobrowski

Fotografia autorki na okładce: Krzysztof Fajks

Korekta: Elżbieta Wołoszyńska-Wiśniewska

Skład i łamanie: Krzysztof Szporak

Koordynator projektu: Joanna Zimny

Prezentowane reprodukcje pochodzą z archiwum Autorki oraz ogólnodostępnych źródeł internetowych.

© Copyright by Anna Romaniuk, 2022

Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie i kopiowanie całości lub części publikacji zabronione bez pisemnej zgody autora.

ISBN 978-83-966042-1-7

Współpraca wydawnicza
Bookplan.pl

www.bookplan.pl

E-book: eLitera

PIESZCZOTA

GUSTAV KLIMT, Judyta i Holofernes, 1901, Österreichische Galerie Belvedere, Wiedeń, Austria

Klimt. Judyta z głową Holofernesa. Obraz zobaczony w oryginale w Wiedniu nabrał znaczenia. Wcześniej i później ten motyw wielokrotnie widywałam w innych muzeach. Zaczęłam patrzeć uważniej.

Judyta. Dumna ze swego czynu. Ale przede wszystkim piękna. To kobieta chwilę po... Kobieta, która była dotykana, całowana... Ciemne spojrzenie, poza nas, ten półuśmiech, czerwone, rozchylone usta, rumieniec, naprężone, ciepłe ciało, prowokacyjna nagość... I dłoń – trochę podtrzymująca głowę martwego wroga, bardziej jednak zmysłową pieszczotą wplatająca smukłe palce we włosy niedawnego kochanka...

Ona wzięła to, czego chciała.

Ona zrobiła to, co zamierzała.

Kobiecość zwycięska.

Bez-wstydna.

CZYŻBY

ANTONELLO DA MESSINA, Annunciata, 1476, Palazzo Abatellis, Palermo, Włochy

Czyżby cień wątpliwości?

Chwila wahania zanim Słowo stanie się Ciałem, niedokonane – dokonanym? Dłoń wyciągnięta w geście, który równie dobrze może znaczyć „tak”, jak i „nie”. Wyznaczająca granicę. Ostatni bastion obrony przed wolą bożą.

Ciemna twarz sycylijskiej dziewczyny, czarne oczy, ciężkie powieki. Nie jest wcale ładna. Żadna z niej złotowłosa i niebieskooka słowiańska (ba, polska) księżniczka... Na pewno niska, mocna, szeroka w biodrach, dobra do rodzenia dzieci. W końcu ma urodzić Syna.

Niepokalane poczęcie... Anioł Gabriel zwiastował Pannie Maryi... Ave Maria... Józef szarpany ludzkimi wątpliwościami, rozgoryczony i zazdrosny.

Niepokalanie poczęta... Czuły małżeński pocałunek wystarczył, by Anna i Joachim zostali rodzicami przyszłej matki Boga. Na fresku w Muzeum Narodowym w Warszawie wielkooka Anna trzyma palec na ustach, jakby uciszała patrzącego... Tajemnice dzieją się w ciszy...

Dogmaty... Prawdy... Cuda sprzeczne z biologią... Ale przecież tu nie chodzi o wiedzę, tylko o wiarę... Wbrew...

Zwiastowanie to jeden z najpiękniejszych motywów malarstwa – anioły wdzięcznie padające na kolana, panny Maryje gnące się w tanecznych ukłonach... Bogata symbolika tła, kolorów, detali... W tej chwili wszystko znaczy, cały świat mówi...

Ale nie u Antonella da Messiny... Ciemne tło. Surowe, skupione, jakby nieufne spojrzenie ciemnych oczu... Niemal zakonny, płócienny welon dokładnie zakrywający włosy... Przy dekolcie widać skrawek sukni. Dobór kolorów podstawowy, nie pozostawia wątpliwości: boski – niebieski, królewski – bordowy, ale też: niebiańska chwała i ziemska męka. Drewniany pulpit. Książka... Tora? Księgi Starego Testamentu? Nowy jeszcze się nie zdarzył, więc jeszcze go nie opowiedziano i nie napisano. Zatem Bóg również starotestamentowy: groźny, okrutny, wystawiający najwierniejszych na straszne próby. Bóg Noego... Bóg Abrahama... Bóg Mojżesza... I ten gest. Gest namysłu... A później decyzja. Oto ja służebnica Pańska... Nowa Ewa...

W Monachium znajduje się inny wariant tego tematu pędzla Antonella da Messiny. Ta sama modelka, a jednak zupełnie inna. Ten sam welon, chyba ta sama księga. Ale spojrzenie oczu niewinnie uniesionych do góry, uchylone dziecięco usta, dłonie złożone na piersi w geście ukłonu, oddania się (poddania się?). To zupełnie inna opowieść.

Na Sycylii figury maryjne ubierane są po królewsku, w prawdziwe, kosztowne suknie. Dla młodej matki właśnie narodzonego Boga – lekkie jak chmurki błękitne i białe jedwabie oraz atłasy, korona i zgrabne pantofelki na obcasiku. Dla matki stojącej pod krzyżem, na którym Bóg umierał długie godziny – żałobne, ciężkie, lamowane złotem, czarne, aksamitne płaszcze i welony.

Annunciata – zwiastowana. Ale czy szczęśliwa?

Wszyscy znamy zakończenie tej historii.

Stabat Mater Dolorosa...

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki