Joseph Conrad

Murzyn z załogi Narcyza

The Nigger of the Narcissus

przełożył Jan Lemański

Książka w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej.

A dual Polish-English language edition.

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak

Na okładce: Na okładce obraz wygenerowany przez dreamstudio.ai

Tekst wg edycji z roku 1923.

Zachowano oryginalną pisownię.

© Wydawnictwo Armoryka

Wydawnictwo Armoryka

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

http://www.armoryka.pl/

ISBN 978-83-7639-650-7

DO MOICH CZYTELNIKÓW W AMERYCE

Poczynając od wieczoru, gdy Dżems Wait zjawił się na okręcie — spóźniwszy się na przegląd załogi — aż do chwili gdy, spowity w płótno żaglowe, opuścił nas na pełnem morzu przez otwór w burcie, miałem z nim wiele do czynienia. Wchodził w skład mojej warty. W brytyjskim kasztelu murzyn czuje się osamotniony. Nie uważają go za kamrata. A Dżems Wait, drżący przed śmiercią, z której uczynił swoją wspólniczkę, był jednak pewnego rodzaju oszustem. Zawładnął naszem współczuciem, gardził naszą uczuciowością, zwyciężał nasze podejrzenia.

Ale w książce jest niczem: koncentruje tylko zbiorową psychologję okrętu i stanowi oś akcji. Jednakże drogim mi bardzo jest ten, którego zwiemy „Murzynem“ w mojem kółku rodzinnem i wśród przyjaciół. Albowiem książka, snująca się wokół jego postaci, jest dziełem, na które można się zdobyć raz tylko jeden w życiu.

Książka ta stanowi o mojej wartości — może nie jako powieściopisarza, ale jako artysty, dążącego do bezwzględnej szczerości wyrazu. Jej kartki — to hołd głębokiej, wiernej miłości, złożony okrętom, żeglarzom, wichrom i niezmiernym obszarom mórz — tym rzeźbiarzom mojej młodości, towarzyszom najlepszych lat mego życia.

Gdy napisałem ostatnie wyrazy tej książki, świadomość dokonanego zadania przepełniła mi duszę i zrozumiałem, że rozstanie moje z morzem jest nieodwołalne, że odtąd przeznaczono mi być pisarzem. I, prawie nie odkładając pióra, napisałem przedmowę, usiłując wyrazić w jakim duchu przystępuję do zadań nowego życia. Stosownie do udzielonej mi wówczas rady, która (jak mi się teraz zdaje) była niewłaściwa, przedmowa nie została włączona do książki. Ale nieżyjący już W. E. Henley, który w tym czasie (1897) miał odwagę drukować w New Review mojego „Murzyna“, osądził, że warto ją zamieścić jako posłowie przy końcu ostatniej części powieści.

Cieszę się, że książka, która tak bardzo mnie obchodzi, będzie znów wydana przez moich przyjaciół i wydawców, pp. Doubleday, Page & Comp. i że ukaże się pod swoim właściwym tytułem jako „Murzyn z załogi Narcyza“.

Pół okresu obejmującego pokolenie minęło już od czasu, gdy W. E. Henley polecił mi powtórzyć po przeczytaniu dwu rozdziałów: „Powiedzcie Conradowi, że jeśli cała powieść stoi na wysokości tej próbki, pomieszczę ją napewno w „New Review“. Najmilsze to ze wspomnień mojego literackiego żywota!

A oto pominięta przedmowa.

1914.

PRZEDMOWA

Dzieło, chociażby najskromniejsze, które pragnie stanąć na wyżynie sztuki, winno nosić jej piętno w każdem zdaniu. Sztukę zaś można określić jako wysiłek ducha, dążący do wymierzenia najwyższej sprawiedliwości widzialnemu światu przez wydobycie na jaw prawdy — wielorakiej i jedynej — ukrytej pod wszelakiemi pozorami. Jest to usiłowanie, aby wykryć w kształcie prawdy, w jej barwach, w jej świetle, w jej cieniach — w zmienności materji i w przejawach życia — to, co jest podstawowe, co jest trwałe i zasadnicze; jedyną cechę, która wyjaśnia i przekonywuje — rdzeń wszelkich zjawisk. Artysta, podobnie jak myśliciel lub uczony, szuka prawdy i przywołuje ją. Przejęty widowiskiem świata, myśliciel zagłębia się w dociekaniach, uczony w faktach; wynurzywszy się z nich, zwracają się do tych cech naszej istoty, które uzbrajają nas najlepiej na ryzykowną walkę z życiem. Przemawiają z wyżyn swego autorytetu do naszego rozsądku, naszej inteligencji, naszego pragnienia spokoju albo pragnienia przygód; nierzadko do naszych uprzedzeń, czasem do naszych obaw, często do naszego egoizmu — a zawsze do naszej łatwowierności. Słów ich słucha się z szacunkiem, gdyż ludzie ci mają do czynienia ze sprawami wielkiej wagi; z kulturą naszych dusz i z pieczą należną naszemu ciału; z urzeczywistnieniem naszych ambicyj, z udoskonaleniem naszych środków i uświetnieniem drogich nam celów.

Z artystą jest inaczej.

Postawiony wobec tegoż samego zagadkowego widowiska, artysta zstępuje wgłąb siebie samego i w tej samotnej krainie walki i napięcia znajduje treść swojego wezwania — jeśli na to zasłużył i jeśli mu sprzyja szczęście. Wezwanie jego zwraca się do naszych mniej jaskrawych właściwości; do tych cech naszej istoty, które — ze względu na bojowe warunki życia — usuwają się wgłąb nas samych i kryją poza bardziej odpornemi i twardemi właściwościami — tak jak ciało, ulegające zranieniu, kryje się w stalowej kolczudze.

Wezwanie artysty mniej jest głośne a bardziej głębokie, mniej wyraźne a bardziej wzruszające — i prędzej zapomniane. Lecz skutek jego trwa wieczyście. Zmienna wiedza mijających pokoleń odrzuca idee, wątpi o faktach, burzy teorje; artysta zaś przemawia do tej części naszego jestestwa, która nie jest zależna od wiedzy; do tego czegoś w nas, co jest darem a nie nabytkiem i — jako taki — mniej jest przemijające. Artysta oddziaływa na naszą skłonność do zachwytu i podziwu, na świadomość tajemnicy przenikającej nasze istnienie, na odczucie litości, i piękna, i bólu; na tajną, bliźnią więź, łączącą nas ze wszechstworzeniem, i na subtelne, lecz niezłomne poczucie solidarności, która jednoczy samotne, nieprzeliczone serca; na wspólność w marzeniach, w radości, w smutku, w dążeniach, w złudzeniach, w nadziei, w trwodze — wspólność, która wiąże ludzi ze sobą, która spaja w jedno całą ludzkość — umarłych z żywymi i żywych z tymi, co się mają narodzić.

Tylko podobne myśli, czy też raczej uczucia, mogą do pewnego stopnia wyjaśnić cel moich usiłowań, poczynionych w niniejszem opowiadaniu; usiłowań dążących do przedstawienia niespokojnego epizodu z życia kilku ludzi, wyjętych z pogardzanego środowiska zahukanych prostaków, którzy nigdy do głosu nie dochodzą. Albowiem, jeśli jest choć cząstka prawdy w powyżej uczynionem wyznaniu, jasnem się staje, że niema na ziemi zakątka — czy mrocznego, czy też jaśniejącego wspaniałością — któryby nie zasługiwał choć na przelotne spojrzenie podziwu i litości. Pobudkę tę można uznać za wyjaśniającą sam przedmiot dzieła; ale niniejsza przedmowa, która jest poprostu wyznaniem dokonanych wysiłków, nie może się na tem zakończyć, gdyż wyznanie to nie jest jeszcze zupełne.

Utwór fantazji, — o ile wogóle dąży do tego, aby stać się dziełem sztuki — przemawia do naszego temperamentu. I zaiste, winien być — podobnie jak malarstwo, jak muzyka, jak wszelka inna sztuka — wezwaniem indywidualnego temperamentu, skierowanem do wszelkich innych niezliczonych temperamentów, których subtelna i nieodparta siła nadaje mijającym zdarzeniom prawdziwą ich treść i stwarza duchową, uczuciową atmosferę odpowiednią danemu miejscu i czasowi. Podobne wezwanie musi być rzucone przez zmysły, o ile ma wywołać oddźwięk; i nie może się to stać w inny sposób, gdyż temperament — indywidualny czy zbiorowy — niedostępny jest jakimkolwiek rozumowaniom. Tedy wszelka sztuka przemawia pierwotnie do zmysłów, i artystyczny cel, wyrażony słowem pisanem, musi również do zmysłów przemawiać, jeśli jego podniosłem hasłem jest dotarcie do tajnej sprężyny drgającej wzruszeniem. Musi dążyć gorliwie do plastyki — jak rzeźba, do pełni kolorytu — jak malarstwo, i do czarodziejskiej wnikliwości muzyki, która jest sztuką nad sztuki. Jedynie przez nieugiętą wolę, aby formę z treścią zespolić, jedynie przez niezachwiane, bezustanne dążenie do wypukłości i harmonji zdań można zbliżyć się do plastyki, do barwy; nawet czarodziejskie błyski natchnienia mogą zalśnić przelotnie nad pospolitą powierzchnią słów — tych starych, starych słów, wyszarzałych i zniekształconych przez wieki niedbałego posługiwania się niemi.

Szczere usiłowanie, aby osiągnąć ten twórczy cel, aby dotrzeć do niego tak blisko, jak tylko siły pozwolą, aby posuwać się naprzód, nie dając się odstraszyć zwątpiałości, wyczerpaniu czy zarzutom — oto jedyne usprawiedliwienie dla twórcy piszącego prozą. Jeśli sumienie jego jest czyste, odpowie w następujący sposób wszystkim, co przesiąknięci wiedzą dążą do korzyści bezpośredniej, żądając aby ich zbudował, pocieszył, zabawił; którzy domagają się, aby ich w mgnieniu oka zmienił na lepsze, aby dodał im odwagi, aby przeraził ich, czy zgorszył, czy zachwycił — — Oto, jak im wszystkim odpowie: — Cel, który staram się osiągnąć, jest następujący: chcę, abyście przez potęgę pisanego słowa mogli słyszeć, czuć, a przedewszystkiem — widzieć. Tylko to, nic więcej; a to jest wszystko. Jeżeli mi się powiedzie, znajdziecie w mojem dziele to, czego pożądacie: pociechę, zachętę, przerażenie i zachwyt, — a może i ten błysk prawdy, którego zapomnieliście się domagać.

Zdobyć się na odwagę i wydrzeć szmat życia nieubłaganemu czasowi — to dopiero początek zadania. Właściwy cel, do którego się przystępuje z tkliwością i wiarą, polega na tem, aby ten ocalony fragment życia dźwignąć pewną dłonią — bez wahania i bez lęku — i ukazać go wszystkim oczom w świetle szczerości. Oddać jego tętno, jego barwę, jego kształt i poprzez jego ruch, kształt i barwę objawić istotę jego prawdy, odsłonić tajne źródło jego natchnienia: siłę i namiętność — rdzeń każdej ważkiej chwili. Jeśli się ma za sobą zasługę i szczęście, samotny ten wysiłek może niekiedy osiągnąć taką szczerość i jasność wyrazu, że objawiony obraz żalu czy litości, grozy czy wesela, obudzi w sercach widzów uczucie owej nieodpartej wspólności — wspólności w tajnem źródle bytu, w znoju, w weselu, w nadziei i w niepewności losu — uczucie, które wiąże ludzi ze sobą i jednoczy ludzkość z widzialnym światem.

Z tego wynika, że ktokolwiek bądź — słusznie, czy niesłusznie — wyznaje powyższe przekonania, ten nie może hołdować wiernie czasowym prawidłom swojego rzemiosła. Trwała ich podstawa — prawda — którą każde z prawideł przesłania tylko częściowo, winna pozostać z twórcą jako najcenniejszy z jego skarbów; ale wszelakie hasła: realizm, romantyzm, naturalizm, nawet nieoficjalny sentymentalizm (którego niesłychanie trudno się pozbyć, jak żebraka) — wszystkie te bożki po krótkim okresie współżycia muszą twórcę opuścić — choćby na samym progu świątyni — i pozostawić go sam na sam z chwiejnem sumieniem i pełną świadomością niezmiernych trudności swej pracy. W tej niepokojącej samotności nawet wzniosłe hasło sztuki dla sztuki traci podniecający dźwięk pozornej niemoralności. Słychać je jak gdyby gdzieś z oddali. Nie jest już okrzykiem; dochodzi tylko jako szept — często niezrozumiały — lecz przynoszący chwilami nikłą otuchę.

Bywa niekiedy, że wyciągnięci wygodnie w cieniu przydrożnego drzewa śledzimy poruszenia rolnika w dalekiem polu. Po niejakim czasie zaczyna nas trochę zaciekawiać, co za pracę ten człowiek właściwie wykonywa. Patrzymy jak się porusza, jak macha rękami, jak schyla się i podnosi, jak się namyśla i bierze znów do pracy. Przydałoby to uroku bezczynnym naszym chwilom, gdybyśmy wiedzieli, jaki jest cel jego wysiłków. Dowiedziawszy się, że usiłuje dźwignąć kamień, wykopać rów, czy wykarczować drzewo, przypatrujemy się z zajęciem bardziej istotnem; skłonni jesteśmy darować mu rozdźwięk, jaki wnosi jego krzątanina w kojący spokój krajobrazu; a jeśli jesteśmy w przyjacielskim nastroju, przebaczymy mu nawet niepowodzenie w pracy. Wiemy już do czego dążył, widzieliśmy jego usiłowania; może nie miał sił dostatecznych, może nie znał się na rzeczy. Więc przebaczamy, idziemy w swoją drogę — i zapominamy.

Podobnie dzieje się z pracownikiem sztuki. Sztuka jest długa, życie krótkie — a powodzenie gdzieś hen — daleko. Tedy wątpiąc, czy starczy nam sił na tak daleką podróż, rozprawiamy potrochu o celu — celu sztuki — który jest porywający, trudny do osiągnięcia, zasnuty mgłami. To nie jest jasna logika olśniewającego wywodu, ani też odsłonięcie jednej z okrutnych tajemnic, które zwą Prawami Natury. Cel niemniej wielki, lecz trudniejszy do osiągnięcia.

Zatrzymać — na przeciąg jednego tchnienia — ręce, trudzące się w przyziemnej pracy; zmusić ludzi, wpatrzonych w odległe cele, aby ujrzeli przez chwilę otaczający ich przepych kształtów i barw, światła i cienia; sprawić, że na mgnienie przystaną, aby spojrzeć, aby westchnąć, aby się uśmiechnąć — oto cel, trudny i nieuchwytny, dostępny tylko niewielu wybranym. Lecz tym, co mają za sobą zasługę i szczęście, udaje się niekiedy wypełnić nawet i to zadanie. A gdy jest spełnione — patrzcie! oto cała prawda życia: chwila wizji, westchnienie, uśmiech — i powrót do wieczystej ciszy.

New Rewiew, grudzień 1897

MURZYN Z ZAŁOGI NARCYZA

I

Pan Baker, starszy oficer na okręcie Narcyz, przestąpił próg swej oświetlonej kajuty i znalazł się w ciemnościach tylnego pokładu. Na górnym pomoście, nad głową jego, strażnik nocny uderzył w dzwon po dwakroć. Była godzina dziewiąta. Pan Baker zawołał do tego człowieka na górze:

— Czy wszyscy ludzie są już na pokładzie, Knowlesie?

Knowles, utykając po schodach, zszedł na dół, poczem odrzekł z namysłem:

— Zdaje mi się, że tak. Są wszyscy nasi starzy i przyszło trochę nowych… I jedni i drudzy powinni już tu być.

— Powiedz bosmanowi, niech mi tu przyśle ich wszystkich i każ któremu z chłopców przynieść jaką dobrą lampę. Chcę zrobić przegląd załogi.

Główny pokład ku tyłowi statku, — ku rufie, — był ciemny, ale bliżej środka, z otwartych drzwi kasztelu, czyli izby czeladnej, dwie smugi jaskrawego światła przecinały mrok cichej nocy, która legła nad okrętem. Wrzawa głosów dolatywała stamtąd i widać było ludzi kręcących się tam i sam, od lewej burty na prawą: z bakortu na sztymbork. Co chwila pojawiały się na jasnem tle drzwi otwartych sylwety ludzkie, zupełnie czarne, nieuwypuklone dla oka, podobne raczej do płaskich figurek, wyciętych z blachy.

Okręt gotów do wyruszenia na pełne morze. Cieśla wkołatał już ostatni klin w uszczelniacze głównej luki, odrzucił ciężki młot i teraz oto wyciera sobie powoli twarz, właśnie z uderzeniem godziny dziewiątej. Deski pokładu wyszorowano. Dźwig łańcuchowy, t. z. kabestan, naoliwiono, by mógł windować kotew. Gruba lina holownicza w długich przegubach leży z boku głównego pokładu, a koniec jej, przerzucony przez burtę, zwisa i czeka na holownik, który nadejdzie, pluszcząc, gwiżdżąc hałaśliwie, rozgorączkowany i zasnuty dymem wśród czystości i spokoju chłodnego ranka. Kapitan, który wysiadł był na ląd, celem najmu ludzi dla skompletowania załogi, jeszcze nie wrócił. Również niema jeszcze oficerów, korzystających na lądzie z chwili wytchnienia po całodziennej pracy. Wkrótce po zmierzchu zaczęła wracać ta czeladź, która miała na dziś urlopy; razem z nią przybywali i nowozaciężni. U wioseł szalup biało odziani przewoźnicy z Azjatów darli się najokropniej o zapłatę, zanim jeszcze przybili pod schodki okrętu. Gorączkowy, wiercący w uszach bełkot wschodniego języka zmagał się z okrzykami podchmielonych marynarzy, odpowiadających na bezczelne nadzieje i niecne uroszczenia tych Azjatów grzmotami klątw i bluźnierstw. Wykrzykiwaniu sum od pięciu ann do połowy rupji towarzyszyło takie rozjuszone wycie i taki lamentujący kwik, że rozdzierały one na strzępy świetlaną, gwiaździstą ciszę wschodniej nocy. Całemu zaś nawodnemu światu w przystani Bombajskiej zgiełk ten oznajmiał, że nowozaciężni znaleźli się na pokładzie Narcyza.

Wrzaskliwy rozgardjasz uciszał się stopniowo. Łódki przestały nadpływać w pluskających grupkach, po trzy lub cztery, lecz przesuwały się pojedyńczo wzdłuż okrętu. Hałaśliwe kłótnie i wycia przeszły w cichy pomruk narzekań i biadań, które tłumiły wołania: „Ani pajsa więcej! Idź do wszystkich djabłów!” — okrzyk rzucany przez jakiś ciemny kształt ludzki, gramolący się z długą torbą na zwodzone schodki.

W izbie czeladnej nowicjusze sterczą między osznurowanemi pudłami i tobołami z pościelą; gestykulują zawzięcie, zawierając znajomość ze starymi, co porozsiadani na dwóch rzędach prycz jeden nad drugim, spoglądają na tamtych krytycznie, choć nie wrogo. Dwie podkręcone wysoko lampy oświetlają kasztel jaskrawem, twardem światłem. Sztywne kapelusze z wycieczek na ląd zsuwano teraz niedbale na tył głowy, lub rzucano na pokład, gdzie poniewierały się wśród łańcuchów kotwicowych. Szeroko otwarte, białe kołnierze obramiały czerwone twarze majtków. Potężne ich ramiona wynurzały się z białych rękawów koszul. Nieustający rozgwar głosów przerywały raz po raz salwy śmiechu lub ochrypłe nawoływania: „Bierz tę koję, bracie... Nie rusz jej!... Na jakim okręcie służyłeś ostatnio?... Znam ten żaglowiec... Przed trzema laty w Puget Sound... Ta koja zacieka, mówię ci!... Hej, pomóżcie nam wciągnąć tę skrzynię!... Czy nie ma tam który z brzegu butelczyny?... Dajno my nieco prymki... Znam tę barkę; jej szyper zapił się na śmierć... Galant to był: płukał się starannie, ale od wewnątrz. Tak, lubił to!... Zamkniecie wy tam wreszcie gęby, czy nie?... A ja wam powiadam tak: dostaliście się na pokład jakiegoś dwumasztowego obibrzega, gdzie potrafią wyżyłować z każdego wszystkie jego siły, żeby ich...!“

Mały urwis nazwiskiem Craik, przezywany Belfastem, plótł niestworzone rzeczy o statku, kłamiąc umyślnie, ażeby nowicjusze mieli o czem rozmyślać. Archie siedział wpoprzek swego kuferka i gorliwie przetykał igłą jakiś biały gałganek — łatkę do błękitnych spodni. W natłoczonym ludźmi kasztelu mieszały się czarne żakiety i sztywne kołnierzyki z pospólstwem nóg bosych, obnażonych ramion i pstrych koszul, rozchełstanych na włochatej piersi. Wśród gęstych wyziewów tytuniowych kotłowała się ta ciżba: miotała się, rzekniesz, w bójce czy też w borykaniach jakowychś. Mówili wszyscy naraz, a klęli co chwila. Finn rosyjski, w żółtej, czerwono pręgowanej koszuli, spoglądał w górę rozmarzonym wzrokiem z pod szopy nastroszonych włosów. Para olbrzymów — dwaj młodzi Skandynawowie o dziecinnych twarzach — pomagali sobie wzajem przy rozkładaniu pościeli, z milczącym uśmiechem przyjmując tę wrzawę błahych przekleństw i nieszkodliwych złorzeczeń. Stary Singleton, pierwszy majtek okrętu i człek najstarszy wiekiem, siedział sobie osobno tuż pod lampami, obnażony do pasa; masywna jego pierś i monstrualne bicepsy były wytatuowane jak u wodza ludożerców. Między deseniami niebieskiej i czerwonej pisanki lśniła jak atłas biała jego skóra. Oparty nagim grzbietem o koło bukszprytu, czytał jakąś książkę, trzymając ją na odległości ramienia przed swoją wielką, ogorzałą twarzą. W okularach, z majestatyczną siwą brodą, przypominał jakiegoś uczonego patrjarchę dzikich, uosabiającego pogodną mądrość barbarzyńcy wobec bluźnierczej zgiełkliwości świata. Czytał „Pelham’a“, powieść Bulwera Lyttona. Dziwne, zdumiewające zjawisko przedstawia popularność tego autora w czeladnych izbach okrętów na południowych morzach. Jakie uczucia mogą się budzić pod wpływem jego gładkich i tak fenomenalnie nieszczerych zdań, w duszach tych prostych, wielkich dzieci, zamieszkujących ciemne, tułające się po morzach przytuliska człowiecze? Jakiż sens znajdują te surowe, naiwne dusze w wyszukanej jego gadatliwości? Jaką podnietę? Jakie zapomnienie czy też ukojenie? Tajemnica! Może działa tu urok niezrozumiałości? Czar nieprawdopodobieństwa? A może tym ludziom, istniejącym niejako poza życiem, przynoszą owe powieści tajemniczą wieść o przepychu świata za tem pograniczem, pełnem zbrodni, brudu i głodu, nędzy i rozrzutności: za skrawkiem pobrzeża, które ze wszystkich stron zbiega się do wód nieskazitelnego oceanu i zamyka w sobie całą wiedzę o życiu i lądzie tych wieczystych więźniów morza? Tajemnica!

Singleton, od dwunastoletniego chłopca związany z południowem żeglarstwem, Singleton, który w ostatnich czterdziestu latach spędził na lądzie (jak to wyliczyliśmy z jego papierów) czterdzieści miesięcy niespełna, Singleton, który z pogodą czerstwej, niezgrzybiałej starości chełpił się tem, że w przerwach pomiędzy zwolnieniem się z jednego okrętu, a wstąpieniem na drugi miał rzadko kiedy możność oglądać światło dnia przytomnie, — stary Singleton siedział teraz nad swoim „Pelhamem“, sylabizując powoli i pracowicie, niewzruszony pośród hałasów, przejęty zachwytem i zatopiony w lekturze niemal do ekstazy. Oddychał miarowo. I za każdym razem, gdy wielkiemi, smolistemi rękoma odwracał kartę, uwydatniała się gra mięśni pod wygładzoną skórą potężnych ramion. Wargi jego, napół ukryte pod białym wąsem i wielką brodą, ubarwioną żółtym sokiem prymki, poruszały się w niemym szepcie; kaprawe oczy wlepiały się w książkę z poza lśniących szkieł czarno oprawnych okularów. Nawprost jego twarzy i na jednym z nią poziomie, na bębnie wyciągu kotwicowego siedział okrętowy kot i błyskał zielonemi oczyma ku staremu przyjacielowi. Ta poza przyczajonej chimery świadczyła, że kot obmyśla w tej chwili skok na kolana starca, ponad grzbietem siedzącego mu u nóg majtka.

Ów majtek był to Charley, chuderlawy młodzieniec z długą szyją i o tak wydatnej kości pacierzowej, że tworzyła pod koszulą niby łańcuch drobnych pagórków. Jego twarz przedwcześnie dojrzałego ulicznika, twarz cwana, drwiąca, o głębokich fałdach z obu stron szerokich ust, o cienkich wargach, była nisko pochylona ku kościstym kolanom. Na kawałku starego powroza uczył się właśnie marynarskiego kunsztu, tak zwanej talrepowej pętli. Na czoło wystąpił mu kroplisty pot; raz po raz pociągał mocno nosem i błyskał ruchliwemi oczami ku staremu marynarzowi, który zachowywał najzupełniejszą obojętność wobec pomruków chłopca, mozolącego się nad swą robotą.

Hałas wzrastał. W gorącym zaduchu izby mały Belfast aż kipiał werwą urwisa. Skakały mu oczy, jakby roztańczone; w szkarłatnej twarzy, zabawnej jak maska, rozdzierał czarną gębę i cudacznie ją wykrzywiał, ku uweseleniu jakiegoś napół rozebranego widza, który, wprost niego stojąc, trzymał się za boki, przechylał wtył głowę i pękał ze śmiechu. Inni wytrzeszczali z podziwem oczy. Ludzie, siedzący we dwójkę na drugiej kondygnacji tapczanów, ćmili krótkie fajeczki, zwieszając gołe nogi nad głowami niżej umieszczonych towarzyszy, którzy, porozwalani na swych skrzyniach czeladnych, tworzyli głupio roześmiane lub pogardliwe audytorjum. Nad białemi listwami koj powytykane głowy świeciły oczyma, reszta zaś ciał gubiła się w ciemnościach przegródek, przywodzących na myśl wąskie nisze trumienne w jakiejś wybielonej i oświetlonej kaplicy pogrzebowej. Gwar rozmów stawał się głośniejszy. Archie zaciskał usta, kulił się, kurczył, wciągał się sam w siebie, chcąc, zda się, zmniejszyć małą i bez tego przestrzeń, jaką zajmował swą drobną osobą; tak siedząc, szył bezustanku, pracowity i milczący. Belfast wrzeszczał, jak natchniony derwisz: „...Więc powiadam wam, chłopcy, mówię ja ci do niego: do tego podoficera z tego parowca mówię tak: Za pozwoleniem, mówię, za po—o—zwo—o—le—e—niem pańskiem, Wydział Handlowy musiał być wstawiony, gdy wydawał panu świadectwo. — Co ty — powiada — szczekasz? — I do mnie w swojem białem ubraniu, jak oszalały byk. A ja do niego z garnkiem smoły. Garnek do góry dnem i na niego — lu! W jego zatraconą buzię i na ten jego śliczny spencerek... Na! powiadam, trzymaj, ty niezdarny, wybrakowany klocu pomostowy, ty!... Chłopcy, było na co patrzeć, jak skakał, umazany w smole — ze ślepiami i ze wszystkiem, powiadam wam.“

— Nie wierzcie mu! Nie wylał żadnej smoły! — wrzasnął ktoś, — byłem przy tem.

Dwaj Norwedzy o okrągłych, niewinnie zapatrzonych oczach siedzieli na jednym kufrze, bliźniaczo do siebie podobni i jednakowo spokojni, rzekłbyś — czuła parka nierozłącznych na grządce papużek. Finn rosyjski, pośród wybuchu okrzyków i rakiet śmiechu, pozostał nieruchomy, obwisły i tępy, jak głuchy człowiek bez kręgosłupa. Tuż przy nim Archie uśmiechał się nad swoją igłą. Pewien szerokopiersisty nowicjusz, o gnuśnem wejrzeniu, korzystając z chwili uciszenia się hałasu, podszedł do Belfasta i rzekł powoli:

— Dziwno mi, że przy takim, jak ty, zuchu na pokładzie, żyje jeszcze bodaj jeden oficer. Pewno poprawili się teraz, skoro ty, bratku, trzymasz ich w karbach.

— Poprawili. A jakże! — zakrzyknął Belfast: — Gdybyśmy my, majtkowie, nie trzymali tak razem! Poprawili się! Oni nigdy nie są źli, dopóki nie mają okazji. Żeby ich czarne dusze zaraza morowa!

Pienił się, wymachiwał rękami. Naraz wyszczerzył zęby, dobył z kieszeni tabliczkę czarnego tytuniu i zaczął ją kąsać z zabawną wściekłością.

Inny z nowozaciężnych, człek o przebiegłych oczach i o żółtej szpetnej twarzy, który dotąd, schowany w cień, przysłuchiwał się tylko chciwie, z otwartą gębą, teraz wreszcie odezwał się piskliwym głosem:

— Niech sobie będzie co chce, skoro to jest kurs powrotny. Mogę i taki dach nade łbem ścierpieć, dopóki nie znajdę się w domu. A wtedy się upomnę o swoje prawo. Ja im wtedy pokażę!...

Wszyscy zwrócili głowy ku niemu, oprócz młodszego majtka i kota, na których te słowa nie zrobiły żadnego wrażenia. A mówca wziął się pod boki i stał wyzywająco — mizerny nicpoń o białych rzęsach. Wyglądał, jak gdyby go spoliczkowano, zbito, skopano, tarzano w błocie; jak gdyby go szarpano, pluto nań, poddano niewypowiedzianym obrzydliwościom... a on uśmiechał się oto do otaczających go twarzy, dufny w obecne bezpieczeństwo. Sponiewierany, sztywny niegdyś kapelusz leżał mu na uszach i przyłamywał je ku dołowi. Podarta czarna surducina strzępami oplątywała chude łydki w zniszczonych skórzniach. Odpiął dwa ostatnie guziki i każdy mógł widzieć, że nie ma na sobie koszuli. Cechował go bardzo niefortunny rys charakterystyczny: oto, choć wydawało się niepodobieństwem, aby jego łachmany mogły do kogokolwiek należeć, wyglądały na nim jednak, jak skradzione. Szyję miał długą i cienką; powieki — zaczerwienione; ze szczęk zwieszały mu się kosmyki rzadkiego zarostu; śpiczaste ramiona podobne były, gdy je opuścił, do złamanych skrzydeł ptaka; na lewym boku ciasto zeskorupiałego błota świadczyło o ostatnim noclegu w mokrym rowie, lub rynsztoku. Wyratował od zagłady mizerne swoje cielsko przez to tylko, że uciekł z pewnego okrętu amerykańskiego, na który się zaciągnął w niebacznej chwili jakiegoś ogłupienia. Przez dwa tygodnie tłukł się po wybrzeżu, w dzielnicy tubylczej; włóczęga żebraczy, spragniony i głodny, sypiający na śmietnikach, bezdomny łazęga po słonecznym skwarze... Ten niesamowity gość ze świata zmór nocnych stał teraz przed oczyma wszystkich i wstrętnie było patrzeć, jak się uśmiechał do ludzi, wśród nagłego ich zamilknięcia. Oto znalazł w czystym, białym kasztelu przytułek; miejsce, gdzie może być wałkoniem, wylegiwać się, i jeść, i wymyślać na jadło; gdzie może rozwijać swój talent wyłgiwania się od roboty i umiejętność próżniaczego wałęsania się po kątach; gdzie z pewnością trafi się ktoś, kogo można będzie naciągnąć, ktoś inny, co się da zahukać czelnością, — a za to wszystko jeszcze mu zapłacą. Wszyscy już go znali zawczasu. Bo gdzież nie znają takiego człowieka? gdzie, na jakim skrawku globu ziemskiego nie widują tej złowieszczej wywłoki, świadczącej, że kłamstwo i bezwstyd plenią się wszędzie i zawsze?

Jakiś milczący, długoręki skorupiak morski o haczykowatych palcach, który leżał na grzbiecie i ćmił faję, odwrócił się teraz na swej pryczy, ażeby ten objekt spokojnie zbadać, poczem strzyknął mu ponad głową ku drzwiom smugą jasnej plwociny. Zaprawdę, znany już był wszystkim zawczasu. Wszakże to ten, który nie umie sterować, niezdolny jest związać dwu końców liny, wykręca się od roboty, aż zapadnie noc ciemna; ten, który w czasie służby, wysoko na rejach, trzyma się ich w obłędnej trwodze rękami i nogami, przeklinając wiatr, śnieg z deszczem i ciemności; jest to ten, który bluźni morzu wówczas, gdy pracują inni; a gdy wezwą całą załogę, gdy potrzeba rąk wszystkich, on ima się pracy ostatni, a pierwszy ją porzuca... Jest to człowiek, który większości robót wykonywać nie umie, a reszty — nie chce. To faworyt, oczko w głowie ckliwych filantropów i sobkowatych bałwanów lądowych. Sympatyczne i zasłużone stworzenie, które zna wszystko, co się tyczy jego praw, ale nic nie wie o obowiązkach odwagi, wytrwałości, wierności i nieokreślonego słowami poczucia lojalności, wiążącej wzajem brać okrętową. Wydały go rozwydrzone męty i szumowiny miejskich spelunek, pełne pogardliwej nienawiści dla surowego poddaństwa oceanowi.

— Jak się nazywasz? — zawołał ktoś.

— Donkin — odparł i spojrzał wokoło z wesołem zuchwalstwem.

— Coś ty za jeden — zagadnął ktoś inny.

— Toć majtek, jak i ty, panie starszy, — odrzekł niby to serdecznie, ale z odcieniem bezczelności.

— Niech mię djabeł porwie, jeżeli nie wyglądasz nieco gorzej od jakiego rozbitka z palaczy okrętowych, — dorzucił ktoś w niezachwianem przekonaniu.

Charley zadarł głowę i zapiszczał po łobuzersku:

— To mi okaz człowieka! to mi okaz marynarza dopiero!

Co powiedziawszy, utarł nos wierzchem dłoni i pochylił się znów pracowicie nad swym kawałkiem liny. Kilku parsknęło śmiechem. Inni wytrzeszczali oczy, w niepewności, co o tem sądzić.

Nowoprzybyły zaś obdartus jął się oburzać.

— A to ładne powitanie towarzysza — warknął. — Czy wy jesteście ludzie, czy zgraja ludożerców bez serca?

— Nie rozbieraj się pan zaraz do koszuli o jedno słowo! — krzyknął Belfast, występując przeciwko niemu z zaczepną swadą, ale zarazem i przyjacielsko.

— Czy ten dureń ślepy? — odciął nieposkromiony gałganiarz, rzucając na prawo oczyma i na lewo z udanem zdziwieniem. — Nie widzisz, że nie mam na sobie koszuli?

Rozkrzyżował ręce i z dramatycznym gestem potrząsnął szmatami zwieszającemi się z bioder.

— A dlaczego? — ciągnął podniesionym głosem. — Zapowietrzone Jankesy chciały mnie utrupić za to, że broniłem swoich praw między nimi: — Anglik bo jestem! Nasiedli mnie i musiałem nogować. — To dlatego. Czy nigdy nie widzieliście człowieka w opałach? Cóż to za przeklęte pudło, ten cały wasz okręt! Nie mieć serca dla człowieka, który się wyniszczył do ostatniej nitki. Nie ma nic, — zupełnie nic. Ani kuferka, ani łóżka, ani kołdry, ani koszuli — nic, prócz tych łachmaniarskich szmat, w których mię widzicie. Ale nie dałem się Jankesom... Czy nie ma tam kto z was jakiej pary starych spodni dla towarzysza?

Wiedział, jak podbić naiwną duszę tłumu. W jednej chwili zwróciło się ku niemu współczucie — w formie żartobliwej, pogardliwej lub rubasznej. Pierwsza tegoż oznaka spadła w postaci kołdry, rzuconej na Donkina, gdy tak stał, świadcząc o swej przynależności do społeczeństwa białoskórych nagością członków, prześwitujących z poza fantastycznej czerni łachmanów. Po kołdrze padła do jego zabłoconych nóg para starych trzewików. Następnie z objaśnieniem: „Do spodu“ — zwaliła mu się na plecy para zwiniętych w trąbkę szarawarów, ciężkich od smołowych plam. Powiew współczucia rozkołysał te zatwardziałe serca, wyzbyte uczciwości. Wzruszyła je własna ich gotowość do ulżenia biedzie okrętowego towarzysza.

„Już my cię wyekwipujemy!“ — wołano. — „Nie widziałem nikogo w tak ciężkiem położeniu“. — „Biedaczysko!“ „Ja mam dla niego stary kaftan“. „Może się to przyda?“ „Bierzno to, bracie“. — Takie przyjazne nawoływania rozlegały się po izbie czeladnej.

A on zagarniał wszystko bosą stopą na kupę i oglądał się, czy kto nie da więcej. Nawet niewzruszony Archie uzupełnił ten stos, rzucając obojętnie starą czapkę z oberwanym daszkiem. Stary Singleton, przebywający wciąż w krainie wyobraźni, nie odrywał się ani na chwilę od książki. Charley zapiszczał z okrucieństwem młokosa:

— Jeżeli do tej nowej liberji trzeba panu guzików mosiężnych, to mogę służyć — dwoma.

Plugawy objekt powszechnego miłosierdzia pogroził mu pięścią.

— Ja cię rychło tutaj wytresuję, smyku, — warknął. — Nie bój się, już ja cię nauczę szacunku dla starszych marynarzy, nieociosany kołku ty!

Rzucał wściekłe spojrzenia, a zauważywszy, że Singleton zamyka książkę, zaczął wodzić paciorkowatemi oczyma po tapczanach.

— Zajmij pan tę pryczę przy drzwiach, ładna! — zachęcał Belfast Donkina.

Idąc za tą radą, zgarnął podarunki w zawiniątko, przyciskając je do piersi, poczem zerknął ostrożnie na rosyjskiego Finlandczyka, który stał z boku zapatrzony gdzieś nieprzytomnie, może zatopiony w kontemplacji czarodziejskich obrazów, opętujących ludzi jego plemienia.

— Usuń no się z drogi, panie Holender, — rzekła ofiara brutalności Jankesów.

Finn nie ruszał się z miejsca — nie słyszał.

— Precz, mówię, do kroćset! — krzyknął tamten, odpychając go łokciem: — Precz z drogi, ty tumanie głuchoniemy. Dalej!

Potrącony Finn zatoczył się, oprzytomniał i patrzał w milczeniu na krzykacza.

— Takich kołtunów zamajaczonych trzeba krótko trzymać, — zaopinjował Donkin uprzejmie w stronę otoczenia: — Jeżeli ich się nie osadzi na miejscu, to porwą się na ciebie, jak nic.

Cisnął swoje manatki na puste legowisko, zmierzył kilkoma błyskami sprytnych oczu ryzyko przedsięwzięcia i skoczył ku Finnowi, stojącemu w tępem zamyśleniu.

— Ja cię oduczę wystawania na przejściu, zawalidrogo — wrzeszczał. — Ja ci otworzę senne ślepia, ty łbie koński!

Prawie wszyscy ludzie pozajmowali już swoje łóżka, tak że przeciwnicy mieli wolne miejsce do walki. Zaciekawiało wszystkich tak rychłe przeobrażenie się żałosnego przed chwilą nędzarza. On zaś, cały w łachmanach, wyskakiwał przed zdumionym Finnem i z odległości zamierzał się na jego twarz, ciężką i nieruchomą. Ten i ów, umieściwszy się wygodnie w łóżku i zawczasu smakując to widowisko, podjudzał: „Dalej, bierz go, obywatelu z White-Chapel“. Inni wołali: „Zamknijcie gęby i bierzcie się wreszcie za łby!...“ Hałas wszczynał się na nowo.

Wtem gruchnęło w pokład nad izbą kilka ciężkich łomotów lewarem, które rozległy się w kasztelu, jak strzały armatnie. Ode drzwi zagrzmiał rozkazujący głos bosmana:

— Hej, wy tam! Marsz na rufę. Cała załoga na tył statku, do apelu!

Chwila nagłej ciszy. I wnet podłoga kasztelu zadudniała pod stopami ludzi, zeskakujących z łóżek na bosaka i kłapiących po deskach. Wywlekano czapki z pod zmiętoszonych kołder. Ten i ów, ziewając, spinał się pasem. Niedokurzone fajki wytrząsano o futryny i wtykano je pod poduszki. Tu i owdzie zrywał się pomruk: „Co u djabła... Czy nie dadzą nam wcale odpocząć“. Donkin jął ujadać: „Jeśli tak jest na tym okręcie, to my to wszystko musimy zreformować. Już mnie to zostawcie... już ja...“

Ale nikt z tłumu na niego nie zważał. Cisnęli się ku wyjściu po dwu, po trzech naraz, rozmaszystym natłokiem majtków handlowych, którzy nie potrafią wprost przejść przez drzwi statecznie, pokolei, jak zwykli śmiertelnicy — ci ze szczurów lądowych. Za nimi szedł orędownik „reform“ na okręcie. Wreszcie Singleton, porając się z rękawami kaftana, opuszczał izbę ostatni, rzekniesz, ojciec gromady całej: tak rosły i wysoko niosący na atletycznym korpusie siwą głowę mędrca zahartowanego w burzach. — Pozostał na miejscu jedynie Charley, sam w tej białej, jaskrawo oświetlonej pustce; siedział między dwoma rzędami ogniw żelaznego łańcucha, biegnącego gdzieś na mroczny przód okrętu. Z gorączkowym pośpiechem kończył łamigłówkę talrepowego węzła.

Nagle porwał się, cisnął powrozem w kota i skoczył za nim. Czarny koczur z ogonem nastawionym sztywno, niczem maszt flagowy, przeniósł się w miękkich susach na kotwiczny hamulec.

Gdy marynarze wydostali się z parnego kasztelu, pogodna, czysta noc objęła ich kojącem tchnieniem ciepłego oddechu, falującego w świetlanym opyle nieprzeliczonych gwiazd, zawisłych, rzekniesz, nad wierzchołkami masztów. Od strony miasta kładły się na czerń wód smugi światła, rozkołysane na drobnych falach, podobne do pływających włókien, zakorzenionych gdzieś u brzegu. Szeregi innych świateł w oddali ciągnęły się w prostych linjach, jak na paradzie — wobec górujących nad nimi budynków. Po drugiej stronie przystani posępne wzgórza piętrzyły wysoko czarne grzbiety, na tle których migający tam i sam gwiaździsty punkcik wydawał się spadłą z nieba iskrą. Hen daleko, w stronę Byculli, elektryczne lampy jaśniały u wjazdu do stoczni na szczycie wyniosłych słupów; gorzały oślepiającem, zimnem światłem, niby duchy jakichś złych księżyców zaklęte w niewolę. Okręty, rozsypane po ciemnej tafli przystani, tkwiły na kotwicach w głębokim spokoju. W słabym blasku świateł sygnałowych majaczyły niewyraźne ich obłe, ciężkie kadłuby, niby dziwne, okazałe gmachy, poniechane przez ludzi na zawsze.

Przede drzwiami swej kajuty pan Baker odbywał przegląd załogi. Ludzie potykali się, mijając główny maszt i idąc ku rufie, widzieli szeroką twarz oficera, biały przed nią papier i senną głowę chłopca o spuszczonych powiekach, który za jego plecami podtrzymywał w wyprężonych rękach świetlisty glob lampy. Nie czekając, aż ucichnie szelest bosych nóg, szurających po deskach pomostu, pan Baker zaczął wywoływać nazwiska. Głos jego brzmiał dobitnie i dostrajał się do powagi chwili: — bowiem z odczytaniem tej listy wkraczał tu każdy w przyszłość burzliwą i samotną, w okres walk z żywiołem, ciężkich a nieopromienionych chwałą, a co najważniejsza, w twarde karby obowiązku i pracy wśród niewygód i niewywczasów. Gdy oficer wywoływał imię, każdy zkolei odpowiadał: „jestem“ lub „obecny“; oddzielając się od ciemnej masy głów, które rysowały się ponad ciemnem tłem prawej burty, wstępował bosemi nogami w obręb światła, poczem dwoma cichemi krokami przechodził w głęboki cień na lewo: — na bakort tylnego pokładu. Odzewy były przeróżne: głucho wymrukiwane lub wygłaszane czysto, dźwięcznie. Niektórzy, traktując widocznie całą tę scenę jako zniewagę osobistą, odpowiadali obrażonym tonem. Karność nie bywa zazwyczaj tak ściśle przestrzegana na handlowych okrętach, gdzie poczucie hierarchji jest słabe, a wszyscy czują się równymi wobec bezmiaru morza i twardej pracy żeglarskiej.

Pan Baker wciąż czytał listę.

— Hanssen — Campbell — Smith — Wamibo... No, dalej: Wamibo? Czemu nie odpowiada? Zawsze muszę go dwa razy wymieniać.

Finn wydobył z siebie nakoniec niezdarne chrząknięcie, wystąpił na łachę światła i przeszedł, dziwaczny i niezgrabny, z twarzą człowieka zatopionego w śnie.

— Craik — Singleton — Donkin... Boże, cóż to znów?! — wykrzyknął mimowoli pan Baker, gdy ta nad wszelki wyraz odrapana figura pojawiła się w świetle: stanęła, obnażyła blade dziąsła i wyszczerzyła długie zęby w nieprzyjemnym uśmiechu.

— Czy jest coś we mnie nie w porządku? panie poruczniku? — zapytał Donkin z pozorną prostotą, w której czyhała bezczelność.

Z obu stron pokładu dał się słyszeć powściągany chichot.

Baker utkwił w nim twarde, niebieskie oczy.

— Dosyć! Przechodź! — mruknął.

I Donkin z kręgu światła pogrążył się raptem w ciemność, by przyjąć od kolegów klepanie po plecach i pochlebne szepty.

— No, ten się nie zląkł — pomrukiwano sobie: — Ten im zada bobu, zobaczycie... To ci heca!... Widzieliście, jak szyper się na niego wybałuszył. Niech mię djabli, jeżeli...

Gdy skończyła się lista, pan Baker, wśród chwilowego milczenia, ponownie przebiegał ją wzrokiem:

— Szesnasty, siedemnasty... Jednego mi brak, bosmanie — rzekł głośno.

Tuż obok stojący wielki chłop z Walji, opalony i brodaty, niczem olbrzymi Hiszpan, rzekł głębokim basem:

— Tam na przodku niema już nikogo, proszę pana. Zaglądałem tam. Na pokładzie go niema, ale może stawi się przed świtem.

— Et! stawi się, albo i nie — uzupełnił starszy oficer. — Nie mogę wyczytać tego ostatniego nazwiska. Zabazgrane całkiem. No chłopcy, dosyć. Zejść na dół.

Niewyraźna i nieruchoma grupa ożyła nagle i jęła się rozpraszać.

— Wait, Czekaj — rozległ się nagle jakiś głęboki, dźwięczny głos.

Wszyscy stanęli w milczeniu. Pan Baker, który, ziewając, miał się już do odejścia, odwrócił się z otwartemi ustami. Wreszcie zawołał wściekle:

— Co to jest? Kto krzyknął „czekaj?“ Co?

Spostrzegł jakąś wysoką, przy rudlu stojącą postać, która ciężkim krokiem jęła się przeciskać przez tłum na rufę, ku światłu. I znów ten sam donośnie brzmiący głos rzekł z naciskiem:

— Wait!

Padło nań światło lampy. Człek był postawny. Głowę jego przesłaniał cień łodzi ratunkowych, zwisłych nad pokładem. Przyświecały z tego mroku tylko białka oczu i białe zęby, ale twarzy nie można było rozeznać. Wielkie ręce wyglądały jak gdyby w rękawiczkach.

Pan Baker przystąpił doń śmiało: „Ktoś ty? Jak śmiesz?...“ zaczął.

Trzymający lampę chłopiec, zdumiony jak i reszta załogi, podniósł światło do twarzy tego człowieka. Była czarna. Rozległ się pomruk zdziwienia i wyraz „murzyn“, szeptany półgłosem, przebiegł wzdłuż pokładu i zapadł w noc. Murzyn zdawał się tego nie słyszeć; kołysał się miarowo z pewną fanfaronadą. Po chwili rzekł spokojnie: „Nazywam się Wait — Dżems Wait“.

— Mm! — odchrząknął pan Baker. I po kilku sekundach gniewnego milczenia wybuchnął: — A, nazywasz się Wait?... I co z tego?... Co tu robisz? Czego się tu drzesz?

Murzyn był spokojny, chłodny, wyniosły — poprostu wspaniały. Ludzie zbliżyli się i otoczyli go kołem. Najroślejszego przewyższał o pół głowy.

— Należę do załogi — oznajmił łagodnie i stanowczo. Głęboki, falujący jego głos rozbrzmiewał bez wysiłku na cały pokład. Była w tym murzynie jakaś wrodzona, pogardliwa wyrozumiałość i pobłażliwość, jak gdyby z wyżyn swego wzrostu, sześciu stóp i trzech cali, przejrzał już całą czczość ludzkiej głupoty i przedsięwziął sobie nie być dla niej zbyt surowym. Mówił dalej:

— Kapitan najął mnie dziś rano. Nie mogłem przyjść na okręt wcześniej. Gdy wstępowałem na statek po schodkach, zobaczyłem właśnie, że pan odbywa przegląd. Rzecz prosta wykrzyknąłem swoje nazwisko. Myślałem, że zapisano je na liście, i że pan to zrozumie. A pan nie zrozumiał.

Tu uciął. Wszyscy byli stropieni. Po jego stronie była słuszność, jak zawsze, i jak zawsze, był gotów przebaczyć. Pogardliwy głos umilkł; Wait stał, dysząc ciężko, pośród tych białych. Jaskrawy blask lampy padał na jego głowę, załamywał się w głębokie cienie, lśnił na wydatnych policzkach. Była to potężna, niekształtna głowa o płaskiem i udręczonem obliczu, wzruszającem a brutalnem; tragiczna, tajemnicza, odpychająca maska duszy murzyna.

Pan Baker, ochłonąwszy, podniósł listę do oczu:

— Aha, więc to tak! Prawda. No, Wait, zanieś swoje rzeczy, gdzie należy.

Nagle murzyn przewrócił dziko oczyma tak, że widać było tylko same białka, wziął się za piersi i zakaszlał dwa razy metalicznym, jakby z pustki brzmiącym i przeraźliwie głośnym kaszlem. Kasłanie to rozległo się niczem dwa wystrzały pod sklepieniem; odwtórzyła mu echem kopuła nieba i nawet żelazne blachy burt okrętowych zdawały się drgać unisono. Poczem odszedł wraz z innymi.

Oficerowie, zatrzymawszy się przy drzwiach kajuty, usłyszeli, jak mówił do majtków: „Koledzy, kto z was pomoże mi wnieść bagaż? Mam skrzynię i torbę“. Słowa te, wypowiedziane donośnym, równym głosem, rozległy się po całym okręcie, a w tonie pytania było coś, co wykluczało możliwość odmowy. Po chwili rozległy się krótkie, spieszne kroki ludzi niosących jakiś ciężar. Lecz wysoka postać murzyna marudziła jeszcze koło otworu głównej luki wśród grupy mniejszych cieni. I rozległ się znowu jego pytający głos;

— Czy wasz kucharz to... dżentelmen czarny?

Zaczem rozległo się pełne zawodu i niechęci: „Aha! Hm!“ w odpowiedzi na objaśnienie, że kucharz na tym okręcie jest tylko człowiekiem białym.

Jednak pomimo to, idąc wraz z innymi do kasztelu, raczył wetknąć głowę we drzwi kuchni i rzucić tak donośne „dobry wieczór panu doktorowi“, że aż zadzwoniły wszystkie rondle i patelnie.

Kucharz, siedząc na pudle od węgli, kiwał się sennie nad wieczerzą dla kapitana. Zerwał się, jak cięty biczem, i rozwścieczony wybiegł na pokład poto tylko, żeby dostrzec plecy kilku ludzi oddalających się ze śmiechem. Później, gdy była mowa o tej podróży, zwykł był mawiać:

— Nastraszył mnie biedak. Myślałem, że to djabeł.

Kucharz służył już siedm lat na tym okręcie, a zawsze pod tym samym kapitanem. Był to człowiek poważny, mający żonę z trojgiem dzieci, których towarzystwem cieszył się, przeciętnie przez jeden miesiąc na dwanaście. Bawiąc na lądzie, prowadzał swą rodzinę co niedziela do kościoła po dwa razy. Na morzu zwykł był sypiać w swej kuchni w pełnem świetle lampy, z fajką w ustach i otwartą biblją w ręku. I zawsze ktoś w nocy lampę gasił, zabierał mu biblję z rąk, a fajkę z zębów wyjmował.

— Bo — urągał mu zazwyczaj zniecierpliwiony i troskliwy Belfast: — pewnej pięknej nocy, połkniesz, głupi kuchto, swoją pipkę, i będziemy bez kucharza.

— Ach, synku, gotów jestem na wezwanie mego Stwórcy... Czego i wam wszystkim życzę — odpowiadał zwykle z niezamąconą pogodą, głupawą i wzruszającą zarazem.

Belfast w odpowiedzi na to miotał się w pasji przed kuchennemi drzwiami.

— Ty święty warjacie! Ja nie chcę, żebyś umarł, — wył z furją na twarzy i czułością w oczach. — Na co taki pośpiech, ty zatracony, twardy łbie heretycki? I tak cię djabli wezmą zawczasu. Myśl o nas... o nas... o nas!...

I tu zwykle odchodził, tupiąc i spluwając na bok, z wyrazem niesmaku i zmartwienia; tamten zaś wyłaził za nim ze swą patelnią, rozgorzały na licu, usmolony kopciem i, w poczuciu wyższości a kucharskiej powagi, patrzał z uśmiechem na to miotanie się „zabawnego człeczka“. Wielka łączyła ich przyjaźń.

Pan Baker pozostał dla wytchnienia u luki w tyle okrętu i w towarzystwie drugiego oficera napawał się chłodem nocy... „Ci murzyni z Indyj zachodnich wyrastają pięknie, zwłaszcza niektórzy... Czy nie?... Cóż to za wspaniały okaz ten nasz naprzykład, panie Creighton. Wyobrażam go sobie u liny, co?... Hm! Myślę go wziąć do swej wachy.“

Młodszy oficer, rasowy, wspaniale zbudowany młodzieniec o jasnych włosach i stanowczej twarzy, zauważył ze spokojem, że tego się właśnie spodziewał. Ale że w głosie jego czuć było lekką gorycz, więc pan Baker zwrócił się do niego natychmiast z uprzejmą perswazją:

— No, no, młodzieńcze! — mówił, chrząkając co chwila: — A to chciwiec z pana. Przecież pan masz przy boku tego dużego Finna na całą podróż. Ale ot, co zrobimy. Weźmiesz pan tych dwóch młodych Skandynawów, a ja... Hm!... Ja biorę murzyna i wezmę tego... Hm!... tego obieżyświata w czarnym fraku. Będę go urabiał... Hę!... i jeśli go nie ujeżdżę... Hm!... nie nazywam się Baker. Hę!... Hm!... Hm!...

Chrząknął srodze po trzykroć. Miał narów chrząkania między wyrazami i na końcu zdań. Było to przebiegłe, znaczące chrząkanie, które doskonale pasowało do jego groźnego sposobu wysławiania się, do kwadratowej postaci o byczym karku, do zamaszystego chodu i wielkiej, pełnej szram twarzy o twardem wejrzeniu i sarkastycznym wyrazie ust. Lecz załoga już dawno wiedziała, co myśleć o jego srogości; lubiano go powszechnie. Belfast, jego faworyt i tych łask świadom, przedrzeźniał go nietylko za plecami. Z większą ostrożnością naśladował sposób jego chodzenia Charley. Niektóre z jego powiedzeń przyjęły się w kasztelu, gdzie je codzień powtarzano. Trudno o większą popularność! Mimo to nikt w załodze nie był pewny, czy przy sposobności porucznik „nie rzuci się na kogo, i tak go nie sponiewiera, jak to jest we zwyczaju na oceanie zachodnim“.

Teraz wydawał ostatnie rozkazy.

— Hę!... Knowlesie. Zbudzić ludzi o czwartej. Kotwica... Hm!... ma być podciągnięta, zanim przyjdzie holownik. Wyjrzyj no, czy kapitan nie wraca. Ja spocznę w ubraniu... Hę!... Dasz mi znać o przybyciu szalupy. Hm! hm!... Stary będzie miał prawdopodobnie coś do powiedzenia, gdy wstąpi na pokład, — rzucił w stronę Creightona. — Zatem dobrej nocy... Hę... Hę... Mamy przed sobą długi dzień jutro... Hm!... Na dziś zmykam. Hm! Hm!

Przez ciemny pokład mignęła wstęga światła, potem stuknęły drzwi i pan Baker znalazł się w swej schludniej kajucie. Młody Creighton oparł się o poręcz i, rozmarzony, patrzał w noc podzwrotnikową. Ujrzał długą, wiejską drożynę, na której rozchwiane cienie liści igrały ze słońcem. Widział rozłożyste konary starodrzewia, łukiem zieleni obejmujące błękit angielskiego nieba, a na jego tle dziewczynę w jasnej sukni, uśmiechniętą pod parasolką, niby zjawisko zstępujące z delikatnego błękitu.

W drugim końcu okrętu izba czeladna, oświetlona jedną już tylko lampą, zwolna pogrążała się w senną ciszę, przerywaną niekiedy głośniejszym oddechem, lub nagłem a krótkiem westchnieniem. Dwa piętra tapczanów ziały czarnemi wgłębieniami nisz, rzekniesz: szeregi grobów z niespokojnemi trupami. Tu i owdzie zasłona z perkalu o krzyczących barwach zaznaczała mogiłę, w której spoczywał sybaryta. Przez krawędź zwieszała się czyjaś biała, bezwładna noga. Ktoś wysunął ramię z odwróconą do góry, ciemną dłonią o wpółzgiętych palcach. Dwaj majtkowie chrapali na różne tony, niby tocząc z sobą jakiś spór zabawny. Singleton obnażył się znów do pasa — starcowi niezmiernie dokuczało gorąco; stanął dla ochłody we drzwiach, skrzyżowawszy ręce na tatuowanej piersi. Głową zawadzał o górną belkę. Wpółrozebrany murzyn zatrudniony był rozpakowywaniem kuferka i rozkładaniem pościeli na wierzchnim tapczanie. Krzątał się, stąpając cicho w skarpetkach; owisłe szelki uderzały go po piętach. Między cieniami podpornic i bukszprytu siedział Donkin z wyciągniętemi nogami i, biegając wokoło oczyma, żuł twardy, okrętowy suchar: trzymał go przy ustach całą pięścią i wgryzał się w niego z wściekłym wyrazem twarzy. Okruchy sypały mu się między nogi. Nagle podniósł się.

— Gdzie tu u was beczka z wodą? — rzekł półgłosem.

Singleton, nic nie mówiąc, wskazał mu ją ruchem wielkiej ręki, w której trzymał dymiącą, krótką fajkę. Donkin schylił się nad stągwią i napił z cynowego kubka, rozpryskując wodę. Odwróciwszy się, spostrzegł murzyna, przyglądającego mu się z chłodną wyniosłością. Podszedł ku niemu bokiem.

— Taką to człek ma wspaniałą kolację! — szepnął gorzko. — W domu pies mój by za nią podziękował. Ale dla mnie i dla ciebie musi być dobra. I to ma być kasztel dużego okrętu. Ani ochłapu mięsa w menażkach. Zrewidowałem wszystkie szafki.

Murzyn popatrzał nań, jak człowiek niespodzianie zagadnięty w obcem narzeczu. Donkin zmienił ton:

— Daj no, bracie, zuchelek prymki, — westchnął konfidencjonalnie. — Nie paliłem ani nie żułem od miesiąca. Wściekam się za tem. No, dajże, stary.

— Nie bądź poufały — rzekł murzyn. Donkin stropił się i ze ździwienia aż przysiadł na najbliższej skrzynce.

— Nie pasaliśmy razem świń — ciągnął Dżems Wait stłumionym głosem. — Na, masz tytoń! — Po chwili milczenia spytał: „Jaki okręt?...“ „Golden State“ — odmruknął Donkin, gryząc prymkę. Murzyn zagwizdał zcicha. „Zbiegłeś?“ — pyta. Donkin kiwnął głową, mając jeden policzek wypchany prymką. — „Pewnie, że zbiegłem. Bo naprzód w czasie podróży do tego portu wytłukli duszę z jednego Hiszpana, a potem wzięli się do mnie. Więc dałem nura“. — „Bagaż został?“ — „Tak, bagaż i pieniądze — odrzekł Donkin, podnosząc zlekka głos. — Nie mam przy sobie nic. Ani rzeczy, ani pościeli. Jakiś tu koślawy Irlandczyk ofiarował mi kołdrzynę. Jak uważam, będę musiał przespać się dziś w żaglu“.

Oddalił się na pokład, wlokąc za sobą zarzuconą na plecy derkę. Singleton, nie spojrzawszy na niego, usunął mu się z drogi. Murzyn zdjął z siebie lądowe ubranie i w schludnem odzieniu roboczem siadł na swej skrzynce z rękami na kolanach. Patrzał przez chwilę na Singletona i spytał obojętnie: „Jakiż to ten wasz statek? Przyzwoity? Hę?“

Singleton ani drgnął. Po dłuższym czasie dopiero rzekł z nieruchomym wyrazem twarzy:

— Statek?... Statki są w porządku. To tylko ludzie na nich...

Rzekłszy to, palił dalej w milczeniu. Mądrość pół wieku, spędzonego na wsłuchiwaniu się w grzmot fal, przemówiła bezwiednie przez jego stare usta. Kot mruczał na windudze. Dżemsa Waita napadł kaszel charczący i jękliwy: szarpał nim, szamotał niby huragan i, roztrzęsionego, z błędnemi oczyma, rzucił wreszcie na podróżny kuferek. Paru ludzi ocknęło się. Jeden odezwał się ze swej pryczy sennym głosem: „Do licha. Cóż tu za piekielne hałasy.“ — „Przeziębiłem płuca“, — rzekł Wait słabym głosem. „To się nazywa przeziębienie? Myślę, że to chyba coś więcej!“ — burknął tamten. — „O! tak pan myślisz?“ — rzekł murzyn, prostując się, i znowu przybrał wzgardliwą postawę. Zaczem wspiął się na swój górny tapczan i kasłał bez przerwy, z wysuniętą głową, rozglądając się wytrzeszczonemi oczami.

Nie było więcej protestów. Murzyn padł nawznak na poduszkę i w jakiś czas potem rozległ się jego oddech równy, lecz złączony z przyjękiem, jak u człowieka, dręczonego złemi snami.

Singleton stał we drzwiach, zwrócony twarzą do światła. Samotny w półmroku i pustce śpiącej izby czeladnej, wydawał się tęższym, olbrzymim i bardzo starym, — jak sędziwy Czas-Ojciec we własnej osobie, który zjawił się w tem miejscu, cichem jak mogiła, aby przyjrzeć się cierpliwie chwilowej przewadze snu-pocieszyciela. Atoli Singleton był tylko synem czasu, szczątkiem minionej, pochłoniętej przez czas i zapomnianej generacji. Trzymał się jeszcze krzepko, nie zastanawiając się nad tem, że jest człowiekiem skończonym, mającym poza sobą rozległą pustkę tego, co minęło, a przed sobą żadnej przyszłości; — wrażliwość dziecięca i męskie namiętności zamarły w tatuowanej jego piersi. Niema już dziś tych, którzy mogliby zrozumieć jego milczenie: którzy umieli istnieć poza zwykłemi szrankami życia, pod wejrzeniem wieczności. Byli to ludzie mocni, jak mocnymi bywają ci, którzy nie mają zarówno zwątpień jak i nadziei. Byli to ludzie niecierpliwi a wytrzymali, burzliwi a zdolni do poświęceń, nieokiełznani a wierni. Próbowano w najlepszej wierze przedstawiać tych ludzi, jako zraszających łzami każdy kęs chleba i z lękiem o życie przystępujących codzień do pracy. W istocie byli to ludzie zarówno wdrożeni do mozołu i wszelkiego niedostatku, jak skłonni do porywów gwałtu i rozwiązłości; obce im było tylko uczucie trwogi i tajonej w sercu nienawiści. Trudni do poskromienia, łatwo dawali się porwać; nie byli wymowni, lecz dość mężni, ażeby ze wzgardą odpychać sentymentalne roztkliwienia się nad swą ciężką dolą. Była to w istocie dola wyjątkowa i jedyna, — a nadewszystko ich własna; — dźwiganie jej zdawało im się przywilejem wybranych. To niezbędne dla narodu pokolenie żyło w zupełnem milczeniu; nie znali słodkich więzów uczuć i domowego schroniska, — a umierali wolni od grozy ciemnych, wąskich mogił. Byli wiekuistą dziatwą morza, pełnego tajemnic.

Następcy ich, to dorosłe dzieci lądu — wiecznego malkontenta. Ci są bardziej układni, ale nie tak niewinni; mniej bezbożni, ale też i mniej wierzący; jeśli stali się wymowni, to równocześnie nauczyli się i wyrzekać. Tamci zaś byli krzepcy i milczący, zgięci pod trudem i wytrwali, podobni owym karjatydom z granitu, podtrzymującym w ciemnościach nocy wspaniałe wnętrza olśniewających gmachów. Dziś już powymierali — i nikt nie dba o to. Wiarołomne jest morze dla swych dzieci, zarówno jak i ziemia; przemijają wiary i prawdy, mija pokolenie ludzkie i jest zapomniane; — i nikogo to nic nie obchodzi, z wyjątkiem tych może nielicznych, którzy wierzą w prawdę, wyznają wiarę — albo też miłują ludzi.

Zawiała morka. Okręt, leżący na przypływowym toku, zaczął się mocniej kołysać, i nagle łańcuch kotwiczny zwieszający się od dźwigu do kluzu (otworu w dziobie) szczęknął, przesunął się o cal, i powoli zaczął wznosić się nad pokładem, wywołując niesamowite złudzenie życia, które zataiło się ukradkiem w tem żelaziwie. Łańcuchowe ogniwa, trąc się o wręb kluzu, jęły chrobotać, zgrzytać i roznosić po całym okręcie głuchy pomruk, przypominający wzdychanie pod wielkim ciężarem. Gdy ruch wywołany szarpnięciem doszedł do dźwigu, łańcuch wyprężył się jak struna i zadrgał, a rękojeść hamulca śrubowego jęła się zwolna obracać. Singleton ruszył z miejsca naprzód.

Dotychczas stał zatopiony w tępej medytacji, spokojny i beznadziejny, z twarzą znudzoną i posępną, — sześćdziesięcioletni dzieciuch morza. Myśli całego żywota mógłby zawrzeć w sześciu słowach, ale poruszenie się tych rzeczy, równie zespolonych z jego istotą, jak bijące w nim serce, natychmiast rozświetliło ponurą jego twarz wybłyskiem czujnej inteligencji. Lampa migotała chwiejnym płomieniem, a starzec, zmarszczywszy krzaczaste brwi, stał nad hamulcem i pilnował jego obrotów, nieruchomy wśród sabatu rozplątanych cieniów. Po chwili okręt, ulegając kotwicy, podał się lekko naprzód i ulżył naprężeniu. Łańcuch nie ściągany zwolniał i po kilku nieznacznych wahnięciach, z głośnym chrobotem brzęknął o deski pokładu. Singleton pochwycił za lewar i potężnym rzutem całego ciała zakręcił hamulec półobrotem. Potem wyprostował się, odetchnął szeroką piersią i czas jakiś patrzał bystro na potężny i ścisły mechanizm, który na pokładzie warował mu u nóg, podobny do potwornej a obłaskawionej bestji.

— No!... trzymajże mi teraz! — mruczał groźnie z pod swej wichrowatej brody.

The Nigger Of The Narcissus

A Tale Of The Forecastle

To

Edward Garnett

This tale

About my friends

Of the sea

To my readers in america

From that evening when James Wait joined the ship—late for the muster of the crew—to the moment when he left us in the open sea, shrouded in sailcloth, through the open port, I had much to do with him. He was in my watch. A negro in a British forecastle is a lonely being. He has no chums. Yet James Wait, afraid of death and making her his accomplice was an impostor of some character—mastering our compassion, scornful of our sentimentalism, triumphing over our suspicions.

But in the book he is nothing; he is merely the centre of the ship's collective psychology and the pivot of the action. Yet he, who in the family circle and amongst my friends is familiarly referred to as the Nigger, remains very precious to me. For the book written round him is not the sort of thing that can be attempted more than once in a life-time. It is the book by which, not as a novelist perhaps, but as an artist striving for the utmost sincerity of expression, I am willing to stand or fall. Its pages are the tribute of my unalterable and profound affection for the ships, the seamen, the winds and the great sea—the moulders of my youth, the companions of the best years of my life.

After writing the last words of that book, in the revulsion of feeling before the accomplished task, I understood that I had done with the sea, and that henceforth I had to be a writer. And almost without laying down the pen I wrote a preface, trying to express the spirit in which I was entering on the task of my new life. That preface on advice (which I now think was wrong) was never published with the book. But the late W. E. Henley, who had the courage at that time (1897) to serialize my “Nigger” in the New Review judged it worthy to be printed as an afterword at the end of the last instalment of the tale.

I am glad that this book which means so much to me is coming out again, under its proper title of “The Nigger of the 'Narcissus'” and under the auspices of my good friends and publishers Messrs. Doubleday, Page & Co. into the light of publicity.

Half the span of a generation has passed since W. E. Henley, after reading two chapters, sent me a verbal message: “Tell Conrad that if the rest is up to the sample it shall certainly come out in the New Review.” The most gratifying recollection of my writer's life!

And here is the Suppressed Preface.

JOSEPH CONRAD. 1914.

PREFACE

A work that aspires, however humbly, to the condition of art should carry its justification in every line. And art itself may be defined as a single-minded attempt to render the highest kind of justice to the visible universe, by bringing to light the truth, manifold and one, underlying its every aspect. It is an attempt to find in its forms, in its colours, in its light, in its shadows, in the aspects of matter and in the facts of life what of each is fundamental, what is enduring and essential—their one illuminating and convincing quality—the very truth of their existence. The artist, then, like the thinker or the scientist, seeks the truth and makes his appeal. Impressed by the aspect of the world the thinker plunges into ideas, the scientist into facts—whence, presently, emerging they make their appeal to those qualities of our being that fit us best for the hazardous enterprise of living. They speak authoritatively to our common-sense, to our intelligence, to our desire of peace or to our desire of unrest; not seldom to our prejudices, sometimes to our fears, often to our egoism—but always to our credulity. And their words are heard with reverence, for their concern is with weighty matters: with the cultivation of our minds and the proper care of our bodies, with the attainment of our ambitions, with the perfection of the means and the glorification of our precious aims.

It is otherwise with the artist.

Confronted by the same enigmatical spectacle the artist descends within himself, and in that lonely region of stress and strife, if he be deserving and fortunate, he finds the terms of his appeal. His appeal is made to our less obvious capacities: to that part of our nature which, because of the warlike conditions of existence, is necessarily kept out of sight within the more resisting and hard qualities—like the vulnerable body within a steel armour. His appeal is less loud, more profound, less distinct, more stirring—and sooner forgotten. Yet its effect endures forever. The changing wisdom of successive generations discards ideas, questions facts, demolishes theories. But the artist appeals to that part of our being which is not dependent on wisdom; to that in us which is a gift and not an acquisition—and, therefore, more permanently enduring. He speaks to our capacity for delight and wonder, to the sense of mystery surrounding our lives; to our sense of pity, and beauty, and pain; to the latent feeling of fellowship with all creation—and to the subtle but invincible conviction of solidarity that knits together the loneliness of innumerable hearts, to the solidarity in dreams, in joy, in sorrow, in aspirations, in illusions, in hope, in fear, which binds men to each other, which binds together all humanity—the dead to the living and the living to the unborn.

It is only some such train of thought, or rather of feeling, that can in a measure explain the aim of the attempt, made in the tale which follows, to present an unrestful episode in the obscure lives of a few individuals out of all the disregarded multitude of the bewildered, the simple and the voiceless. For, if any part of truth dwells in the belief confessed above, it becomes evident that there is not a place of splendour or a dark corner of the earth that does not deserve, if only a passing glance of wonder and pity. The motive then, may be held to justify the matter of the work; but this preface, which is simply an avowal of endeavour, cannot end here—for the avowal is not yet complete. Fiction—if it at all aspires to be art—appeals to temperament. And in truth it must be, like painting, like music, like all art, the appeal of one temperament to all the other innumerable temperaments whose subtle and resistless power endows passing events with their true meaning, and creates the moral, the emotional atmosphere of the place and time. Such an appeal to be effective must be an impression conveyed through the senses; and, in fact, it cannot be made in any other way, because temperament, whether individual or collective, is not amenable to persuasion. All art, therefore, appeals primarily to the senses, and the artistic aim when expressing itself in written words must also make its appeal through the senses, if its highest desire is to reach the secret spring of responsive emotions. It must strenuously aspire to the plasticity of sculpture, to the colour of painting, and to the magic suggestiveness of music—which is the art of arts. And it is only through complete, unswerving devotion to the perfect blending of form and substance; it is only through an unremitting never-discouraged care for the shape and ring of sentences that an approach can be made to plasticity, to colour, and that the light of magic suggestiveness may be brought to play for an evanescent instant over the commonplace surface of words: of the old, old words, worn thin, defaced by ages of careless usage.

The sincere endeavour to accomplish that creative task, to go as far on that road as his strength will carry him, to go undeterred by faltering, weariness or reproach, is the only valid justification for the worker in prose. And if his conscience is clear, his answer to those who in the fulness of a wisdom which looks for immediate profit, demand specifically to be edified, consoled, amused; who demand to be promptly improved, or encouraged, or frightened, or shocked, or charmed, must run thus:—My task which I am trying to achieve is, by the power of the written word to make you hear, to make you feel—it is, before all, to make you see. That—and no more, and it is everything. If I succeed, you shall find there according to your deserts: encouragement, consolation, fear, charm—all you demand—and, perhaps, also that glimpse of truth for which you have forgotten to ask. To snatch in a moment of courage, from the remorseless rush of time, a passing phase of life, is only the beginning of the task. The task approached in tenderness and faith is to hold up unquestioningly, without choice and without fear, the rescued fragment before all eyes in the light of a sincere mood. It is to show its vibration, its colour, its form; and through its movement, its form, and its colour, reveal the substance of its truth—disclose its inspiring secret: the stress and passion within the core of each convincing moment. In a single-minded attempt of that kind, if one be deserving and fortunate, one may perchance attain to such clearness of sincerity that at last the presented vision of regret or pity, of terror or mirth, shall awaken in the hearts of the beholders that feeling of unavoidable solidarity; of the solidarity in mysterious origin, in toil, in joy, in hope, in uncertain fate, which binds men to each other and all mankind to the visible world. It is evident that he who, rightly or wrongly, holds by the convictions expressed above cannot be faithful to any one of the temporary formulas of his craft. The enduring part of them—the truth which each only imperfectly veils—should abide with him as the most precious of his possessions, but they all: Realism, Romanticism, Naturalism, even the unofficial sentimentalism (which like the poor, is exceedingly difficult to get rid of,) all these gods must, after a short period of fellowship, abandon him—even on the very threshold of the temple—to the stammerings of his conscience and to the outspoken consciousness of the difficulties of his work. In that uneasy solitude the supreme cry of Art for Art itself, loses the exciting ring of its apparent immorality. It sounds far off. It has ceased to be a cry, and is heard only as a whisper, often incomprehensible, but at times and faintly encouraging.

Sometimes, stretched at ease in the shade of a roadside tree, we watch the motions of a labourer in a distant field, and after a time, begin to wonder languidly as to what the fellow may be at. We watch the movements of his body, the waving of his arms, we see him bend down, stand up, hesitate, begin again. It may add to the charm of an idle hour to be told the purpose of his exertions. If we know he is trying to lift a stone, to dig a ditch, to uproot a stump, we look with a more real interest at his efforts; we are disposed to condone the jar of his agitation upon the restfulness of the landscape; and even, if in a brotherly frame of mind, we may bring ourselves to forgive his failure. We understood his object, and, after all, the fellow has tried, and perhaps he had not the strength—and perhaps he had not the knowledge. We forgive, go on our way—and forget.

And so it is with the workman of art. Art is long and life is short, and success is very far off. And thus, doubtful of strength to travel so far, we talk a little about the aim—the aim of art, which, like life itself, is inspiring, difficult—obscured by mists; it is not in the clear logic of a triumphant conclusion; it is not in the unveiling of one of those heartless secrets which are called the Laws of Nature. It is not less great, but only more difficult.

To arrest, for the space of a breath, the hands busy about the work of the earth, and compel men entranced by the sight of distant goals to glance for a moment at the surrounding vision of form and colour, of sunshine and shadows; to make them pause for a look, for a sigh, for a smile—such is the aim, difficult and evanescent, and reserved only for a very few to achieve. But sometimes, by the deserving and the fortunate, even that task is accomplished. And when it is accomplished—behold!—all the truth of life is there: a moment of vision, a sigh, a smile—and the return to an eternal rest.

1897. J. C.

THE NIGGER OF THE “NARCISSUS”

CHAPTER ONE

Mr. Baker, chief mate of the ship Narcissus, stepped in one stride out of his lighted cabin into the darkness of the quarter-deck. Above his head, on the break of the poop, the night-watchman rang a double stroke. It was nine o'clock. Mr. Baker, speaking up to the man above him, asked:—“Are all the hands aboard, Knowles?”

The man limped down the ladder, then said reflectively:—

“I think so, sir. All our old chaps are there, and a lot of new men has come.... They must be all there.”

“Tell the boatswain to send all hands aft,” went on Mr. Baker; “and tell one of the youngsters to bring a good lamp here. I want to muster our crowd.”

The main deck was dark aft, but halfway from forward, through the open doors of the forecastle, two streaks of brilliant light cut the shadow of the quiet night that lay upon the ship. A hum of voices was heard there, while port and starboard, in the illuminated doorways, silhouettes of moving men appeared for a moment, very black, without relief, like figures cut out of sheet tin. The ship was ready for sea. The carpenter had driven in the last wedge of the mainhatch battens, and, throwing down his maul, had wiped his face with great deliberation, just on the stroke of five. The decks had been swept, the windlass oiled and made ready to heave up the anchor; the big tow-rope lay in long bights along one side of the main deck, with one end carried up and hung over the bows, in readiness for the tug that would come paddling and hissing noisily, hot and smoky, in the limpid, cool quietness of the early morning. The captain was ashore, where he had been engaging some new hands to make up his full crew; and, the work of the day over, the ship's officers had kept out of the way, glad of a little breathing-time. Soon after dark the few liberty-men and the new hands began to arrive in shore-boats rowed by white-clad Asiatics, who clamoured fiercely for payment before coming alongside the gangway-ladder. The feverish and shrill babble of Eastern language struggled against the masterful tones of tipsy seamen, who argued against brazen claims and dishonest hopes by profane shouts. The resplendent and bestarred peace of the East was torn into squalid tatters by howls of rage and shrieks of lament raised over sums ranging from five annas to half a rupee; and every soul afloat in Bombay Harbour became aware that the new hands were joining the Narcissus.

Gradually the distracting noise had subsided. The boats came no longer in splashing clusters of three or four together, but dropped alongside singly, in a subdued buzz of expostulation cut short by a “Not a pace more! You go to the devil!” from some man staggering up the accommodation-ladder—a dark figure, with a long bag poised on the shoulder. In the forecastle the newcomers, upright and swaying amongst corded boxes and bundles of bedding, made friends with the old hands, who sat one above another in the two tiers of bunks, gazing at their future shipmates with glances critical but friendly. The two forecastle lamps were turned up high, and shed an intense hard glare; shore-going round hats were pushed far on the backs of heads, or rolled about on the deck amongst the chain-cables; white collars, undone, stuck out on each side of red faces; big arms in white sleeves gesticulated; the growling voices hummed steady amongst bursts of laughter and hoarse calls. “Here, sonny, take that bunk!... Don't you do it!... What's your last ship?... I know her.... Three years ago, in Puget Sound.... This here berth leaks, I tell you!... Come on; give us a chance to swing that chest!... Did you bring a bottle, any of you shore toffs?... Give us a bit of 'baccy.... I know her; her skipper drank himself to death.... He was a dandy boy!... Liked his lotion inside, he did!... No!... Hold your row, you chaps!... I tell you, you came on board a hooker, where they get their money's worth out of poor Jack, by—!...”

A little fellow, called Craik and nicknamed Belfast, abused the ship violently, romancing on principle, just to give the new hands something to think over. Archie, sitting aslant on his sea-chest, kept his knees out of the way, and pushed the needle steadily through a white patch in a pair of blue trousers. Men in black jackets and stand-up collars, mixed with men bare-footed, bare-armed, with coloured shirts open on hairy chests, pushed against one another in the middle of the forecastle. The group swayed, reeled, turning upon itself with the motion of a scrimmage, in a haze of tobacco smoke. All were speaking together, swearing at every second word. A Russian Finn, wearing a yellow shirt with pink stripes, stared upwards, dreamy-eyed, from under a mop of tumbled hair. Two young giants with smooth, baby faces—two Scandinavians—helped each other to spread their bedding, silent, and smiling placidly at the tempest of good-humoured and meaningless curses. Old Singleton, the oldest able seaman in the ship, sat apart on the deck right under the lamps, stripped to the waist, tattooed like a cannibal chief all over his powerful chest and enormous biceps. Between the blue and red patterns his white skin gleamed like satin; his bare back was propped against the heel of the bowsprit, and he held a book at arm's length before his big, sunburnt face. With his spectacles and a venerable white beard, he resembled a learned and savage patriarch, the incarnation of barbarian wisdom serene in the blasphemous turmoil of the world. He was intensely absorbed, and as he turned the pages an expression of grave surprise would pass over his rugged features. He was reading “Pelham.” The popularity of Bulwer Lytton in the forecastles of Southern-going ships is a wonderful and bizarre phenomenon. What ideas do his polished and so curiously insincere sentences awaken in the simple minds of the big children who people those dark and wandering places of the earth? What meaning can their rough, inexperienced souls find in the elegant verbiage of his pages? What excitement?—what forgetfulness?—what appeasement? Mystery! Is it the fascination of the incomprehensible?—is it the charm of the impossible? Or are those beings who exist beyond the pale of life stirred by his tales as by an enigmatical disclosure of a resplendent world that exists within the frontier of infamy and filth, within that border of dirt and hunger, of misery and dissipation, that comes down on all sides to the water's edge of the incorruptible ocean, and is the only thing they know of life, the only thing they see of surrounding land—those life-long prisoners of the sea? Mystery! Singleton, who had sailed to the southward since the age of twelve, who in the last forty-five years had lived (as we had calculated from his papers) no more than forty months ashore—old Singleton, who boasted, with the mild composure of long years well spent, that generally from the day he was paid off from one ship till the day he shipped in another he seldom was in a condition to distinguish daylight—old Singleton sat unmoved in the clash of voices and cries, spelling through “Pelham” with slow labour, and lost in an absorption profound enough to resemble a trance. He breathed regularly. Every time he turned the book in his enormous and blackened hands the muscles of his big white arms rolled slightly under the smooth skin. Hidden by the white moustache, his lips, stained with tobacco-juice that trickled down the long beard, moved in inward whisper. His bleared eyes gazed fixedly from behind the glitter of black-rimmed glasses. Opposite to him, and on a level with his face, the ship's cat sat on the barrel of the windlass in the pose of a crouching chimera, blinking its green eyes at its old friend. It seemed to meditate a leap on to the old man's lap over the bent back of the ordinary seaman who sat at Singleton's feet. Young Charley was lean and long-necked. The ridge of his backbone made a chain of small hills under the old shirt. His face of a street-boy—a face precocious, sagacious, and ironic, with deep downward folds on each side of the thin, wide mouth—hung low over his bony knees. He was learning to make a lanyard knot with a bit of an old rope. Small drops of perspiration stood out on his bulging forehead; he sniffed strongly from time to time, glancing out of the corners of his restless eyes at the old seaman, who took no notice of the puzzled youngster muttering at his work.

The noise increased. Little Belfast seemed, in the heavy heat of the forecastle, to boil with facetious fury. His eyes danced; in the crimson of his face, comical as a mask, the mouth yawned black, with strange grimaces. Facing him, a half-undressed man held his sides, and, throwing his head back, laughed with wet eyelashes. Others stared with amazed eyes. Men sitting doubled up in the upper bunks smoked short pipes, swinging bare brown feet above the heads of those who, sprawling below on sea-chests, listened, smiling stupidly or scornfully. Over the white rims of berths stuck out heads with blinking eyes; but the bodies were lost in the gloom of those places, that resembled narrow niches for coffins in a whitewashed and lighted mortuary. Voices buzzed louder. Archie, with compressed lips, drew himself in, seemed to shrink into a smaller space, and sewed steadily, industrious and dumb. Belfast shrieked like an inspired Dervish:—“... So I seez to him, boys, seez I, 'Beggin' yer pardon, sorr,' seez I to that second mate of that steamer—'beggin' your-r-r pardon, sorr, the Board of Trade must 'ave been drunk when they granted you your certificate!' 'What do you say, you———!' seez he, comin' at me like a mad bull... all in his white clothes; and I up with my tar-pot and capsizes it all over his blamed lovely face and his lovely jacket.... 'Take that!' seez I. 'I am a sailor, anyhow, you nosing, skipper-licking, useless, sooperfloos bridge-stanchion, you! That's the kind of man I am!' shouts I.... You should have seed him skip, boys! Drowned, blind with tar, he was! So...”

“Don't 'ee believe him! He never upset no tar; I was there!” shouted somebody. The two Norwegians sat on a chest side by side, alike and placid, resembling a pair of love-birds on a perch, and with round eyes stared innocently; but the Russian Finn, in the racket of explosive shouts and rolling laughter, remained motionless, limp and dull, like a deaf man without a backbone. Near him Archie smiled at his needle. A broad-chested, slow-eyed newcomer spoke deliberately to Belfast during an exhausted lull in the noise:—“I wonder any of the mates here are alive yet with such a chap as you on board! I concloode they ain't that bad now, if you had the taming of them, sonny.”

“Not bad! Not bad!” screamed Belfast. “If it wasn't for us sticking together.... Not bad! They ain't never bad when they ain't got a chawnce, blast their black 'arts....”

He foamed, whirling his arms, then suddenly grinned and, taking a tablet of black tobacco out of his pocket, bit a piece off with a funny show of ferocity. Another new hand—a man with shifty eyes and a yellow hatchet face, who had been listening open-mouthed in the shadow of the midship locker—observed in a squeaky voice:—“Well, it's a 'omeward trip, anyhow. Bad or good, I can do it on my 'ed—s'long as I get 'ome. And I can look after my rights! I will show 'em!” All the heads turned towards him. Only the ordinary seaman and the cat took no notice. He stood with arms akimbo, a little fellow with white eyelashes. He looked as if he had known all the degradations and all the furies. He looked as if he had been cuffed, kicked, rolled in the mud; he looked as if he had been scratched, spat upon, pelted with unmentionable filth... and he smiled with a sense of security at the faces around. His ears were bending down under the weight of his battered felt hat. The torn tails of his black coat flapped in fringes about the calves of his legs. He unbuttoned the only two buttons that remained and every one saw that he had no shirt under it. It was his deserved misfortune that those rags which nobody could possibly be supposed to own looked on him as if they had been stolen. His neck was long and thin; his eyelids were red; rare hairs hung about his jaws; his shoulders were peaked and drooped like the broken wings of a bird; all his left side was caked with mud which showed that he had lately slept in a wet ditch. He had saved his inefficient carcass from violent destruction by running away from an American ship where, in a moment of forgetful folly, he had dared to engage himself; and he had knocked about for a fortnight ashore in the native quarter, cadging for drinks, starving, sleeping on rubbish-heaps, wandering in sunshine: a startling visitor from a world of nightmares. He stood repulsive and smiling in the sudden silence. This clean white forecastle was his refuge; the place where he could be lazy; where he could wallow, and lie and eat—and curse the food he ate; where he could display his talents for shirking work, for cheating, for cadging; where he could find surely some one to wheedle and some one to bully—and where he would be paid for doing all this. They all knew him. Is there a spot on earth where such a man is unknown, an ominous survival testifying to the eternal fitness of lies and impudence? A taciturn long-armed shellback, with hooked fingers, who had been lying on his back smoking, turned in his bed to examine him dispassionately, then, over his head, sent a long jet of clear saliva towards the door. They all knew him! He was the man that cannot steer, that cannot splice, that dodges the work on dark nights; that, aloft, holds on frantically with both arms and legs, and swears at the wind, the sleet, the darkness; the man who curses the sea while others work. The man who is the last out and the first in when all hands are called. The man who can't do most things and won't do the rest. The pet of philanthropists and self-seeking landlubbers. The sympathetic and deserving creature that knows all about his rights, but knows nothing of courage, of endurance, and of the unexpressed faith, of the unspoken loyalty that knits together a ship's company. The independent offspring of the ignoble freedom of the slums full of disdain and hate for the austere servitude of the sea.

Some one cried at him: “What's your name?”—“Donkin,” he said, looking round with cheerful effrontery.—“What are you?” asked another voice.—“Why, a sailor like you, old man,” he replied, in a tone that meant to be hearty but was impudent.—“Blamme if you don't look a blamed sight worse than a broken-down fireman,” was the comment in a convinced mutter. Charley lifted his head and piped in a cheeky voice: “He is a man and a sailor”—then wiping his nose with the back of his hand bent down industriously over his bit of rope. A few laughed. Others stared doubtfully. The ragged newcomer was indignant—“That's a fine way to welcome a chap into a fo'c'sle,” he snarled. “Are you men or a lot of 'artless canny-bals?”—“Don't take your shirt off for a word, shipmate,” called out Belfast, jumping up in front, fiery, menacing, and friendly at the same time.—“Is that 'ere bloke blind?” asked the indomitable scarecrow, looking right and left with affected surprise. “Can't 'ee see I 'aven't got no shirt?”

He held both his arms out crosswise and shook the rags that hung over his bones with dramatic effect.

“'Cos why?” he continued very loud. “The bloody Yankees been tryin' to jump my guts out 'cos I stood up for my rights like a good 'un. I am an Englishman, I am. They set upon me an' I 'ad to run. That's why. A'n't yer never seed a man 'ard up? Yah! What kind of blamed ship is this? I'm dead broke. I 'aven't got nothink. No bag, no bed, no blanket, no shirt—not a bloomin' rag but what I stand in. But I 'ad the 'art to stand up agin' them Yankees. 'As any of you 'art enough to spare a pair of old pants for a chum?”

He knew how to conquer the naïve instincts of that crowd. In a moment they gave him their compassion, jocularly, contemptuously, or surlily; and at first it took the shape of a blanket thrown at him as he stood there with the white skin of his limbs showing his human kinship through the black fantasy of his rags. Then a pair of old shoes fell at his muddy feet. With a cry:—“From under,” a rolled-up pair of canvas trousers, heavy with tar stains, struck him on the shoulder. The gust of their benevolence sent a wave of sentimental pity through their doubting hearts. They were touched by their own readiness to alleviate a shipmate's misery. Voices cried:—“We will fit you out, old man.” Murmurs: “Never seed seech a hard case.... Poor beggar.... I've got an old singlet.... Will that be of any use to you?... Take it, matey....” Those friendly murmurs filled the forecastle. He pawed around with his naked foot, gathering the things in a heap and looked about for more. Unemotional Archie perfunctorily contributed to the pile an old cloth cap with the peak torn off. Old Singleton, lost in the serene regions of fiction, read on unheeding. Charley, pitiless with the wisdom of youth, squeaked:—“If you want brass buttons for your new unyforms I've got two for you.” The filthy object of universal charity shook his fist at the youngster.—“I'll make you keep this 'ere fo'c'sle clean, young feller,” he snarled viciously. “Never you fear. I will learn you to be civil to an able seaman, you ignerant ass.” He glared harmfully, but saw Singleton shut his book, and his little beady eyes began to roam from berth to berth.—“Take that bunk by the door there—it's pretty fair,” suggested Belfast. So advised, he gathered the gifts at his feet, pressed them in a bundle against his breast, then looked cautiously at the Russian Finn, who stood on one side with an unconscious gaze, contemplating, perhaps, one of those weird visions that haunt the men of his race.—“Get out of my road, Dutchy,” said the victim of Yankee brutality. The Finn did not move—did not hear. “Get out, blast ye,” shouted the other, shoving him aside with his elbow. “Get out, you blanked deaf and dumb fool. Get out.” The man staggered, recovered himself, and gazed at the speaker in silence.—“Those damned furriners should be kept under,” opined the amiable Donkin to the forecastle. “If you don't teach 'em their place they put on you like anythink.” He flung all his worldly possessions into the empty bed-place, gauged with another shrewd look the risks of the proceeding, then leaped up to the Finn, who stood pensive and dull.—“I'll teach you to swell around,” he yelled. “I'll plug your eyes for you, you blooming square-head.” Most of the men were now in their bunks and the two had the forecastle clear to themselves. The development of the destitute Donkin aroused interest. He danced all in tatters before the amazed Finn, squaring from a distance at the heavy, unmoved face. One or two men cried encouragingly: “Go it, Whitechapel!” settling themselves luxuriously in their beds to survey the fight. Others shouted: “Shut yer row!... Go an' put yer 'ed in a bag!...” The hubbub was recommencing. Suddenly many heavy blows struck with a handspike on the deck above boomed like discharges of small cannon through the forecastle. Then the boatswain's voice rose outside the door with an authoritative note in its drawl:—“D'ye hear, below there? Lay aft! Lay aft to muster all hands!”

There was a moment of surprised stillness. Then the forecastle floor disappeared under men whose bare feet flopped on the planks as they sprang clear out of their berths. Caps were rooted for amongst tumbled blankets. Some, yawning, buttoned waistbands. Half-smoked pipes were knocked hurriedly against woodwork and stuffed under pillows. Voices growled:—“What's up?... Is there no rest for us?” Donkin yelped:—“If that's the way of this ship, we'll 'ave to change all that.... You leave me alone.... I will soon....” None of the crowd noticed him. They were lurching in twos and threes through the doors, after the manner of merchant Jacks who cannot go out of a door fairly, like mere landsmen. The votary of change followed them. Singleton, struggling into his jacket, came last, tall and fatherly, bearing high his head of a weather-beaten sage on the body of an old athlete. Only Charley remained alone in the white glare of the empty place, sitting between the two rows of iron links that stretched into the narrow gloom forward. He pulled hard at the strands in a hurried endeavour to finish his knot. Suddenly he started up, flung the rope at the cat, and skipped after the black tom which went off leaping sedately over chain compressors, with its tail carried stiff and upright, like a small flag pole.

Outside the glare of the steaming forecastle the serene purity of the night enveloped the seamen with its soothing breath, with its tepid breath flowing under the stars that hung countless above the mastheads in a thin cloud of luminous dust. On the town side the blackness of the water was streaked with trails of light which undulated gently on slight ripples, similar to filaments that float rooted to the shore. Rows of other lights stood away in straight lines as if drawn up on parade between towering buildings; but on the other side of the harbour sombre hills arched high their black spines, on which, here and there, the point of a star resembled a spark fallen from the sky. Far off, Byculla way, the electric lamps at the dock gates shone on the end of lofty standards with a glow blinding and frigid like captive ghosts of some evil moons. Scattered all over the dark polish of the roadstead, the ships at anchor floated in perfect stillness under the feeble gleam of their riding-lights, looming up, opaque and bulky, like strange and monumental structures abandoned by men to an everlasting repose.

Before the cabin door Mr. Baker was mustering the crew. As they stumbled and lurched along past the mainmast, they could see aft his round, broad face with a white paper before it, and beside his shoulder the sleepy head, with dropped eyelids, of the boy, who held, suspended at the end of his raised arm, the luminous globe of a lamp. Even before the shuffle of naked soles had ceased along the decks, the mate began to call over the names. He called distinctly in a serious tone befitting this roll-call to unquiet loneliness, to inglorious and obscure struggle, or to the more trying endurance of small privations and wearisome duties. As the chief mate read out a name, one of the men would answer: “Yes, sir!” or “Here!” and, detaching himself from the shadowy mob of heads visible above the blackness of starboard bulwarks, would step bare-footed into the circle of light, and in two noiseless strides pass into the shadows on the port side of the quarterdeck. They answered in divers tones: in thick mutters, in clear, ringing voices; and some, as if the whole thing had been an outrage on their feelings, used an injured intonation: for discipline is not ceremonious in merchant ships, where the sense of hierarchy is weak, and where all feel themselves equal before the unconcerned immensity of the sea and the exacting appeal of the work.

Mr. Baker read on steadily:—“Hansen—Campbell—Smith—Wamibo. Now, then, Wamibo. Why don't you answer? Always got to call your name twice.” The Finn emitted at last an uncouth grunt, and, stepping out, passed through the patch of light, weird and gaudy, with the face of a man marching through a dream. The mate went on faster:—“Craik—Singleton—Donkin.... O Lord!” he involuntarily ejaculated as the incredibly dilapidated figure appeared in the light. It stopped; it uncovered pale gums and long, upper teeth in a malevolent grin.—“Is there any-think wrong with me, Mister Mate?” it asked, with a flavour of insolence in the forced simplicity of its tone. On both sides of the deck subdued titters were heard.—“That'll do. Go over,” growled Mr. Baker, fixing the new hand with steady blue eyes. And Donkin vanished suddenly out of the light into the dark group of mustered men, to be slapped on the back and to hear flattering whispers:—“He ain't afeard, he'll give sport to 'em, see if he don't.... Reg'lar Punch and Judy show.... Did ye see the mate start at him?... Well! Damme, if I ever!...” The last man had gone over, and there was a moment of silence while the mate peered at his list.—“Sixteen, seventeen,” he muttered. “I am one hand short, bo'sen,” he said aloud. The big west-countryman at his elbow, swarthy and bearded like a gigantic Spaniard, said in a rumbling bass:—“There's no one left forward, sir. I had a look round. He ain't aboard, but he may turn up before daylight.”—“Ay. He may or he may not,” commented the mate, “can't make out that last name. It's all a smudge.... That will do, men. Go below.”

The distinct and motionless group stirred, broke up, began to move forward.

“Wait!” cried a deep, ringing voice.

All stood still. Mr. Baker, who had turned away yawning, spun round open-mouthed. At last, furious, he blurted out:—“What's this? Who said 'Wait'? What....”

But he saw a tall figure standing on the rail. It came down and pushed through the crowd, marching with a heavy tread towards the light on the quarterdeck. Then again the sonorous voice said with insistence:—“Wait!” The lamplight lit up the man's body. He was tall. His head was away up in the shadows of lifeboats that stood on skids above the deck. The whites of his eyes and his teeth gleamed distinctly, but the face was indistinguishable. His hands were big and seemed gloved.

Mr. Baker advanced intrepidly. “Who are you? How dare you...” he began.

The boy, amazed like the rest, raised the light to the man's face. It was black. A surprised hum—a faint hum that sounded like the suppressed mutter of the word “Nigger”—ran along the deck and escaped out into the night. The nigger seemed not to hear. He balanced himself where he stood in a swagger that marked time. After a moment he said calmly:—“My name is Wait—James Wait.”

“Oh!” said Mr. Baker. Then, after a few seconds of smouldering silence, his temper blazed out. “Ah! Your name is Wait. What of that? What do you want? What do you mean, coming shouting here?”

The nigger was calm, cool, towering, superb. The men had approached and stood behind him in a body. He overtopped the tallest by half a head. He said: “I belong to the ship.” He enunciated distinctly, with soft precision. The deep, rolling tones of his voice filled the deck without effort. He was naturally scornful, unaffectedly condescending, as if from his height of six foot three he had surveyed all the vastness of human folly and had made up his mind not to be too hard on it. He went on:—“The captain shipped me this morning. I couldn't get aboard sooner. I saw you all aft as I came up the ladder, and could see directly you were mustering the crew. Naturally I called out my name. I thought you had it on your list, and would understand. You misapprehended.” He stopped short. The folly around him was confounded. He was right as ever, and as ever ready to forgive. The disdainful tones had ceased, and, breathing heavily, he stood still, surrounded by all these white men. He held his head up in the glare of the lamp—a head vigorously modelled into deep shadows and shining lights—a head powerful and misshapen with a tormented and flattened face—a face pathetic and brutal: the tragic, the mysterious, the repulsive mask of a nigger's soul.

Mr. Baker, recovering his composure, looked at the paper close. “Oh, yes; that's so. All right, Wait. Take your gear forward,” he said.

Suddenly the nigger's eyes rolled wildly, became all whites. He put his hand to his side and coughed twice, a cough metallic, hollow, and tremendously loud; it resounded like two explosions in a vault; the dome of the sky rang to it, and the iron plates of the ship's bulwarks seemed to vibrate in unison, then he marched off forward with the others. The officers lingering by the cabin door could hear him say: “Won't some of you chaps lend a hand with my dunnage? I've got a chest and a bag.” The words, spoken sonorously, with an even intonation, were heard all over the ship, and the question was put in a manner that made refusal impossible. The short, quick shuffle of men carrying something heavy went away forward, but the tall figure of the nigger lingered by the main hatch in a knot of smaller shapes. Again he was heard asking: “Is your cook a coloured gentleman?” Then a disappointed and disapproving “Ah! h'm!” was his comment upon the information that the cook happened to be a mere white man. Yet, as they went all together towards the forecastle, he condescended to put his head through the galley door and boom out inside a magnificent “Good evening, doctor!” that made all the saucepans ring. In the dim light the cook dozed on the coal locker in front of the captain's supper. He jumped up as if he had been cut with a whip, and dashed wildly on deck to see the backs of several men going away laughing. Afterwards, when talking about that voyage, he used to say:—“The poor fellow had scared me. I thought I had seen the devil.” The cook had been seven years in the ship with the same captain. He was a serious-minded man with a wife and three children, whose society he enjoyed on an average one month out of twelve. When on shore he took his family to church twice every Sunday. At sea he went to sleep every evening with his lamp turned up full, a pipe in his mouth, and an open Bible in his hand. Some one had always to go during the night to put out the light, take the book from his hand, and the pipe from between his teeth. “For”—Belfast used to say, irritated and complaining—“some night, you stupid cookie, you'll swallow your ould clay, and we will have no cook.”—“Ah! sonny, I am ready for my Maker's call... wish you all were,” the other would answer with a benign serenity that was altogether imbecile and touching. Belfast outside the galley door danced with vexation. “You holy fool! I don't want you to die,” he howled, looking up with furious, quivering face and tender eyes. “What's the hurry? You blessed wooden-headed ould heretic, the divvle will have you soon enough. Think of Us... of Us... of Us!” And he would go away, stamping, spitting aside, disgusted and worried; while the other, stepping out, saucepan in hand, hot, begrimed and placid, watched with a superior, cock-sure smile the back of his “queer little man” reeling in a rage. They were great friends.

Mr. Baker, lounging over the after-hatch, sniffed the humid night in the company of the second mate.—“Those West India niggers run fine and large—some of them... Ough!... Don't they? A fine, big man that, Mr. Creighton. Feel him on a rope. Hey? Ough! I will take him into my watch, I think.” The second mate, a fair, gentlemanly young fellow, with a resolute face and a splendid physique, observed quietly that it was just about what he expected. There could be felt in his tone some slight bitterness which Mr. Baker very kindly set himself to argue away. “Come, come, young man,” he said, grunting between the words. “Come! Don't be too greedy. You had that big Finn in your watch all the voyage. I will do what's fair. You may have those two young Scandinavians and I... Ough!... I get the nigger, and will take that.... Ough! that cheeky costermonger chap in a black frock-coat. I'll make him.... Ough!... make him toe the mark, or my.... Ough!.... name isn't Baker. Ough! Ough! Ough!”

He grunted thrice—ferociously. He had that trick of grunting so between his words and at the end of sentences. It was a fine, effective grunt that went well with his menacing utterance, with his heavy, bull-necked frame, his jerky, rolling gait; with his big, seamed face, his steady eyes, and sardonic mouth. But its effect had been long ago discounted by the men. They liked him; Belfast—who was a favourite, and knew it—mimicked him, not quite behind his back. Charley—but with greater caution—imitated his rolling gait. Some of his sayings became established, daily quotations in the forecastle. Popularity can go no farther! Besides, all hands were ready to admit that on a fitting occasion the mate could “jump down a fellow's throat in a reg'lar Western Ocean style.”

Now he was giving his last orders. “Ough! You, Knowles! Call all hands at four. I want... Ough!... to heave short before the tug comes. Look out for the captain. I am going to lie down in my clothes.... Ough!... Call me when you see the boat coming. Ough! Ough!. The old man is sure to have something to say when he gets aboard,” he remarked to Creighton. “Well, good-night.... Ough! A long day before us to-morrow.... Ough!... Better turn in now. Ough! Ough!”

Upon the dark deck a band of light flashed, then a door slammed, and Mr. Baker was gone into his neat cabin. Young Creighton stood leaning over the rail, and looked dreamily into the night of the East. And he saw in it a long country lane, a lane of waving leaves and dancing sunshine. He saw stirring boughs of old trees outspread, and framing in their arch the tender, the caressing blueness of an English sky. And through the arch a girl in a light dress, smiling under a sunshade, seemed to be stepping out of the tender sky.

At the other end of the ship the forecastle, with only one lamp burning now, was going to sleep in a dim emptiness traversed by loud breathings, by sudden short sighs. The double row of berths yawned black, like graves tenanted by uneasy corpses. Here and there a curtain of gaudy chintz, half drawn, marked the resting-place of a sybarite. A leg hung over the edge very white and lifeless. An arm stuck straight out with a dark palm turned up, and thick fingers half closed. Two light snores, that did not synchronise, quarrelled in funny dialogue. Singleton stripped again—the old man suffered much from prickly heat—stood cooling his back in the doorway, with his arms crossed on his bare and adorned chest. His head touched the beam of the deck above. The nigger, half undressed, was busy casting adrift the lashing of his box, and spreading his bedding in an upper berth. He moved about in his socks, tall and noiseless, with a pair of braces beating about his calves. Amongst the shadows of stanchions and bowsprit, Donkin munched a piece of hard ship's bread, sitting on the deck with upturned feet and restless eyes; he held the biscuit up before his mouth in the whole fist and snapped his jaws at it with a raging face. Crumbs fell between his outspread legs. Then he got up.

“Where's our water-cask?” he asked in a contained voice.

Singleton, without a word, pointed with a big hand that held a short smouldering pipe. Donkin bent over the cask, drank out of the tin, splashing the water, turned round and noticed the nigger looking at him over the shoulder with calm loftiness. He moved up sideways.

“There's a blooming supper for a man,” he whispered bitterly. “My dorg at 'ome wouldn't 'ave it. It's fit enouf for you an' me. 'Ere's a big ship's fo'c'sle!... Not a blooming scrap of meat in the kids. I've looked in all the lockers....”

The nigger stared like a man addressed unexpectedly in a foreign language. Donkin changed his tone:—“Giv' us a bit of 'baccy, mate,” he breathed out confidentially, “I 'aven't 'ad smoke or chew for the last month. I am rampin' mad for it. Come on, old man!”

“Don't be familiar,” said the nigger. Donkin started and sat down on a chest near by, out of sheer surprise. “We haven't kept pigs together,” continued James Wait in a deep undertone. “Here's your tobacco.” Then, after a pause, he inquired:—“What ship?”—“Golden State,” muttered Donkin indistinctly, biting the tobacco. The nigger whistled low.—“Ran?” he said curtly. Donkin nodded: one of his cheeks bulged out. “In course I ran,” he mumbled. “They booted the life hout of one Dago chap on the passage 'ere, then started on me. I cleared hout 'ere.—” “Left your dunnage behind?”—“Yes, dunnage and money,” answered Donkin, raising his voice a little; “I got nothink. No clothes, no bed. A bandy-legged little Hirish chap 'ere 'as give me a blanket. Think I'll go an' sleep in the fore topmast staysail to-night.”

He went on deck trailing behind his back a corner of the blanket. Singleton, without a glance, moved slightly aside to let him pass. The nigger put away his shore togs and sat in clean working clothes on his box, one arm stretched over his knees. After staring at Singleton for some time he asked without emphasis:—“What kind of ship is this? Pretty fair? Eh?”

Singleton didn't stir. A long while after he said, with unmoved face:—“Ship!... Ships are all right. It is the men in them!”

He went on smoking in the profound silence. The wisdom of half a century spent in listening to the thunder of the waves had spoken unconsciously through his old lips. The cat purred on the windlass. Then James Wait had a fit of roaring, rattling cough, that shook him, tossed him like a hurricane, and flung him panting with staring eyes headlong on his sea-chest. Several men woke up. One said sleepily out of his bunk: “'Struth! what a blamed row!”—“I have a cold on my chest,” gasped Wait.—“Cold! you call it,” grumbled the man; “should think 'twas something more....”—“Oh! you think so,” said the nigger upright and loftily scornful again. He climbed into his berth and began coughing persistently while he put his head out to glare all round the forecastle. There was no further protest. He fell back on the pillow, and could be heard there wheezing regularly like a man oppressed in his sleep.

Singleton stood at the door with his face to the light and his back to the darkness. And alone in the dim emptiness of the sleeping forecastle he appeared bigger, colossal, very old; old as Father Time himself, who should have come there into this place as quiet as a sepulchre to contemplate with patient eyes the short victory of sleep, the consoler. Yet he was only a child of time, a lonely relic of a devoured and forgotten generation. He stood, still strong, as ever unthinking; a ready man with a vast empty past and with no future, with his childlike impulses and his man's passions already dead within his tattooed breast. The men who could understand his silence were gone—those men who knew how to exist beyond the pale of life and within sight of eternity. They had been strong, as those are strong who know neither doubts nor hopes. They had been impatient and enduring, turbulent and devoted, unruly and faithful. Well-meaning people had tried to represent those men as whining over every mouthful of their food; as going about their work in fear of their lives. But in truth they had been men who knew toil, privation, violence, debauchery—but knew not fear, and had no desire of spite in their hearts. Men hard to manage, but easy to inspire; voiceless men—but men enough to scorn in their hearts the sentimental voices that bewailed the hardness of their fate. It was a fate unique and their own; the capacity to bear it appeared to them the privilege of the chosen! Their generation lived inarticulate and, indispensable, without knowing the sweetness of affections or the refuge of a home—and died free from the dark menace of a narrow grave. They were the everlasting children of the mysterious sea. Their successors are the grown-up children of a discontented earth. They are less naughty, but less innocent; less profane, but perhaps also less believing; and if they have learned how to speak they have also learned how to whine. But the others were strong and mute; they were effaced, bowed and enduring, like stone caryatides that hold up in the night the lighted halls of a resplendent and glorious edifice. They are gone now—and it does not matter. The sea and the earth are unfaithful to their children: a truth, a faith, a generation of men goes—and is forgotten, and it does not matter! Except, perhaps, to the few of those who believed the truth, confessed the faith—or loved the men.

A breeze was coming. The ship that had been lying tide-rode swung to a heavier puff; and suddenly the slack of the chain cable between the windlass and the hawse-pipe clinked, slipped forward an inch, and rose gently off the deck with a startling suggestion as of unsuspected life that had been lurking stealthily in the iron. In the hawse-pipe the grinding links sent through the ship a sound like a low groan of a man sighing under a burden. The strain came on the windlass, the chain tautened like a string, vibrated—and the handle of the screw-brake moved in slight jerks. Singleton stepped forward.

Till then he had been standing meditative and unthinking, reposeful and hopeless, with a face grim and blank—a sixty-year-old child of the mysterious sea. The thoughts of all his lifetime could have been expressed in six words, but the stir of those things that were as much part of his existence as his beating heart called up a gleam of alert understanding upon the sternness of his aged face. The flame of the lamp swayed, and the old man, with knitted and bushy eyebrows, stood over the brake, watchful and motionless in the wild saraband of dancing shadows. Then the ship, obedient to the call of her anchor, forged ahead slightly and eased the strain. The cable relieved, hung down, and after swaying imperceptibly to and fro dropped with a loud tap on the hard wood planks. Singleton seized the high lever, and, by a violent throw forward of his body, wrung out another half-turn from the brake. He recovered himself, breathed largely, and remained for a while glaring down at the powerful and compact engine that squatted on the deck at his feet like some quiet monster—a creature amazing and tame.

“You... hold!” he growled at it masterfully in the incult tangle of his white beard.

Table of Contents

DO MOICH CZYTELNIKÓW W AMERYCE

PRZEDMOWA

MURZYN Z ZAŁOGI NARCYZA

I

The Nigger Of The Narcissus

PREFACE

THE NIGGER OF THE “NARCISSUS”

CHAPTER ONE