Okładka, skład wersji do druku, łamanie i rysunki
Fahrenheit 451 Ilustracja na okładce 123RF + Fahrenheit 451

Redakcja
Katarzyna Koćma, Karolina Kuć

Dyrektor projektów wydawniczych
Maciej Marchewicz

Kontakt z Autorką:
Facebook: lek. med. KATARZYNA ŚWIĄTKOWSKA
Mity medyczne, które mogą zabić, kontra fakty mogące uratować życie
www.mitykontrafakty.pl

ISBN 9788380799233

Copyright © Katarzyna Świątkowska
Copyright © for Fronda Sp. z o.o.,
Warszawa 2023

jest marką Wydawnictwa Fronda

Wydawca
Wydawnictwo Fronda Sp. z o.o.
ul. Łopuszańska 32
02-220 Warszawa
tel. 22 836 54 44, 877 37 35
faks 22 877 37 34
e-mail: kontakt@wydawnictwofronda.pl

www.wydawnictwofronda.pl

www.facebook.com/FrondaWydawnictwo

www.twitter.com/Wyd_Fronda

Przygotowanie wersji elektronicznej
Epubeum

Spis treści

Rekomendacje

Jolanta Mroczyńska, specjalista dermatolog

Mariola Maciejewska, pediatra

Izabela Mongiało, prowadzi własny biznes, mama siedmioletniego Szymona

Rozdział 1. Moda na robaki

Połknąć jaja

Źródła

Rozdział 2. Lamblia, czyli ogoniastek jelitowy

Rozpoznanie

Leczenie

Leczymy potwierdzone przypadki

Źródła

Rozdział 3. Bardzo ludzkie owsiki

Źródła

Rozdział 4. Glista ludzka ( Ascaris lumbricoides)

Objawy

Rozpoznanie

Leczenie

Źródła

Rozdział 5. 10 mitów o robakach w skrócie

1. Zgrzytanie zębami (bruksizm) jest typowym objawem choroby pasożytniczej

2. Dieta na robaki. A może jakieś naturalne specyfiki?

Ciąża

Karmienie piersią

3. Podkrążone oczy

4. Eozynofilia

5. Kaszel

6. Alergie

Podsumowanie

Źródła

Rozdział 6. Toksokaroza

Rozpoznanie, leczenie

Źródła

Rozdział 7. Toksoplazmoza

Pozytywna wiadomość dla miłośników kotów

Fatalne zauroczenie

Nieco sensacyjnych doniesień

Źródła

Rozdział 8. Borelioza w świetle medycyny opartej na faktach (Evidence-based Medicine), a nie medycyny opartej na bajkach

Kiła i borelioza. Opowieść o dwóch krętkach.

Cechy, które są wspólne dla krętków atakujących człowieka:

Źródła

Rozdział 9. Refluks, odkwaszanie, nadużywane powszechnie leki ujawniają swą ciemną stronę

Poznajmy fakty

Uwaga na leki „odkwaszające” żołądek. Mogą być rakotwórcze

Antyrefluksowy styl życia może pomóc w zapobieganiu objawom

Źródła

Rozdział 10. Nie lecz się sloganami reklam

„Medycyna oparta na faktach”, a nie „medycyna oparta na bajkach”.

Słyszeliście może o biorezonansie?

Rozdział 11. „obyś miała jak najdłuższe telomery!”.

Czym są telomery?

Źródła

Rozdział 12. Chrońmy i wydłużajmy nasze drogie telomery

Cukier postarza

Szczelne jelita to podstawa (Tłuszcze, ach te tłuszcze)

Źródła

Rozdział 13. Tłuszcze omega-3 eliksirem młodości?

Orzechy włoskie

Źródła

Rozdział 14. Pijmy na zdrowie

Odmładzanie przez nawadnianie

Kawa warta polecenia. To bardzo zdrowy napój

Słodzić? Nie słodzić? Oto częste pytanie

Odwodnienie jest groźne

Źródła

Rozdział 15. Rusz się, by wydłużyć swoje telomery

Źródła

Rozdział 16. Otyłość

Nie warto się przejadać

Tłuszcz kontra mózg

Źródła

Rozdział 17. Mity, które nie pozwalają nam schudnąć

1. Mit: „Nie należy ważyć się zbyt często, najlepiej raz w tygodniu”

2. Mit: „Nic nie jem, a tyję”

3. Mit: „Tyję/nie mogę schudnąć, ponieważ winna jest insulinooporność”

4. Mit: „Zapisałam się na ćwiczenia, kupiłam karnet na siłownię, to na pewno schudnę”.

Mit: „Nie mam czasu na ćwiczenia, nie mogę schudnąć”

Kilka pomysłów na zwiększenie NEAT.

5. Mit: Śniadanie najważniejszym i koniecznym posiłkiem

6. Mit: Jedz często, a mało, najlepiej 5 posiłków

Głodować czy nie głodować, oto jest pytanie.

7. Mit: Jedz połowę porcji

8. Mit: Jeśli nie grozi ci odwodnienie, nie musisz dużo pić

9. Mit: Wszystkie kalorie są takie same

10. Mit: Utrata wagi jest trudniejsza u osób w dojrzałym wieku

11. Mit: Wynaleziono cudowne leki odchudzające

Źródła

Rozdział 18. Nie karm bólu

Migrena

Ruch

Palenie papierosów „funduje” ból

Podsumowanie

Źródła

Rozdział 19. Podkarmić mózg, by odmłodzić pamięć

Źródła

Rekomendacje

Jolanta Mroczyńska, specjalista dermatolog

Zawsze z dużą radością przyjmuję informację, że Pani Doktor Katarzyna Świątkowska wydaje kolejną książkę. Wszystkie dotychczasowe dosłownie „połknęłam”. Przyznam, że mimo mojego długiego stażu zawodowego w praktyce lekarskiej autorka ciągle potrafi mnie czymś zaskoczyć i nakłonić do ponownych przemyśleń. Znając Autorkę od wielu lat, doskonale wiem, że każda informacja, którą nam serwuje, również na stronach tej książki, jest skrupulatnie weryfikowana, m.in. w wielu rzetelnych, światowych źródłach naukowych i niezależnych portalach medycznych. Dociekliwość Pani Doktor wynika z ogromnej pasji i miłości do zawodu połączonej z otwarciem się na ludzi i ich sprawy, co przerodziło się w swoistą misję pogłębiania i kształtowania świadomości osób z jej szeroko pojętego otoczenia.

Szanowny czytelniku, Ty również możesz tu znaleźć wiele potrzebnych informacji dla siebie i swoich bliskich.

Mariola Maciejewska, pediatra

Od wielu lat jestem pod ogromnym wrażeniem zaangażowania autorki w analizę medycznych publikacji, jakie pojawiają się w fachowej prasie na świecie. Katarzyna Świątkowska, moja koleżanka z branży, potrafi to zrobić niezwykle skrupulatnie, a jej analityczny umysł po przetworzeniu danych przedstawia nam je w prostej, łatwej do przyjęcia formie.

Do książki odsyłam wszystkich zainteresowanych własnym zdrowiem i dobrym samopoczuciem swoich najbliższych.

Izabela Mongiało, prowadzi własny biznes, mama siedmioletniego Szymona

Komu wierzymy, z jakich źródeł korzystamy? Bardzo często informacji szukamy w internecie. Ale czy mamy pewność, że są one prawdziwe? Czy zostały potwierdzone badaniami? A może to tylko informacja, dzięki której ktoś chce zarobić lub zwiększyć osiągi, oglądalność na YouTubie?

Dzięki doktor Katarzynie Świątkowskiej można poznać najnowsze sprawdzone doniesienia ze świata nauki. Można być pewnym, że każde zdanie przez nią wypowiedziane jest w pełni potwierdzone setkami badań naukowych.

Codzienny kontakt z panią doktor dzięki serii Mitów medycznych pozwoliła mi uniknąć wielu błędów żywieniowych i zaoszczędzić pieniądze na niepotrzebnych badaniach. Ta seria powinna być lekturą obowiązkową na każdej uczelni medycznej.

Spośród wszystkich chorób pasożytniczych najczęstszą przyczyną zgonów w skali świata jest malaria. Pełzakowica, spowodowana infekcją jelitową Entamoeba histolytica, stanowi jedną z głównych przyczyn śmiertelności i zachorowalności związanych z infekcją pasożytniczą na świecie.

Rozdział 1
Moda na robaki

Dawno temu święcił triumfy serial „Moda na sukces”. Dzisiaj mamy modę na robaki, boreliozę i zagrzybienie organizmu… Są nawet tacy, którzy twierdzą, że: „Nie ma ludzi wolnych od pasożytów, są tylko nie do końca przebadani”.

W niektórych kręgach w naszym kraju panuje wręcz przekonanie, że skoro psy i koty odrobaczamy regularnie, to i dzieciom należy również rutynowo fundować takie kuracje. Liczne laboratoria, sprzedawcy pseudobadań oferują niesprawdzone metody diagnostyczne, które dają wyniki fałszywie dodatnie, potęgując pasożytniczą fobię. Niektórzy sięgają na własną rękę po niezarejestrowane metody leczenia, np. chińskie zioła lub inne dziwne, zawierające substancje niewiadomego pochodzenia suplementy kupione w internecie. Prawda jest taka, że nie dość, iż są nieskuteczne, to niejednokrotnie okazują się po prostu toksyczne. Wśród pacjentów krążą mity dotyczące objawów chorób pasożytniczych, a rodzice często domagają się regularnego odrobaczania dzieci. Jednocześnie nie ma wśród zwolenników teorii systematycznego odrobaczania siebie i swoich pociech sprecyzowanego czasu, co ile należy to robić. Czy kuracja ma być przeprowadzana raz na rok? A może raz na 3 miesiące, jak u psa? Jakie są fakty? O tym poniżej.

Przeglądając internet, łatwo można się natknąć na wiele informacji typu: „Ludzie mogą być nosicielami ponad 300 gatunków pasożytów. Mogą one atakować jelita, skórę, płuca, mięśnie, stawy, wątrobę, krew, oczy, włosy, kończąc na mózgu”. Albo: „Częste są zarażenia u dzieci, mające wpływ na wzrost, rozwój intelektualny, ponieważ pasożyty rozmnażają się szybko, korzystając z cennych składników pokarmowych. Wydzielają przy tym odchody, czyli zatruwają nas, a organizm często reaguje alergią. Osłabiają nasz układ obronny”.

Naprawdę można się przerazić… tym bardziej, że to prawda. Autorzy powyższych twierdzeń zapomnieli o jednym „szczególe”. Rzeczywiście aż 1/6 ludzi na świecie ma „bogate życie wewnętrzne”. Liczbę osób zarażonych szacuje się na ponad 2 miliardy, w tym liczbę zarażeń glistą ludzką na ok. miliard. Prawie połowa spośród wszystkich znanych gatunków zwierząt prowadzi pasożytniczy tryb życia (1). Choroby pasożytnicze zalicza się do tzw. neglected diseases, co po polsku oznacza choroby zlekceważone, zaniedbane, ściśle związane z ubóstwem. Występują tam, gdzie ciepło, w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym, gdzie brak kanalizacji, nie myje się rąk, brakuje wody, istnieje duże zagęszczenie ludności. Stanowią zatem ogromne obciążenie ekonomiczne dla biednych krajów, wpływają na produkcję zwierzęcą, powodując znaczne straty ekonomiczne, choroby i zgony zwierząt (2).

Spośród wszystkich chorób pasożytniczych najczęstszą przyczyną zgonów w skali świata jest malaria. Pełzakowica, spowodowana infekcją jelitową Entamoeba histolytica, stanowi jedną z głównych przyczyn śmiertelności i zachorowalności związanych z infekcją pasożytniczą na świecie. Wynika ze spożycia żywności lub wody zanieczyszczonej odchodami osoby chorej lub bezobjawowego nosiciela. Te dwa schorzenia powodują pasożyty, które na szczęście dla nas, w naszej stresie klimatycznej i warunkach życia, nie mają szans (3–4).

Pomimo że choroby pasożytnicze stanowią jedne z najczęstszych chorób na świecie, w Polsce robakom jest za zimno. Widocznie jeszcze nie poczytały w internecie o globalnym ociepleniu, bo się nie sprowadziły masowo do Polski.

Problem pasożytów nie dotyczy w dużym stopniu naszego pochmurnego i chłodnego kraju, tylko tych rejonów świata, które dla wielu wydają się wymarzonym miejscem na wakacje. Tam, gdzie mamy ciepło i dużo światła słonecznego, tak często nam brakującego. Popatrzmy zatem na nasz klimat pozytywnie. Robakom, które są chętne w nas zamieszkać, nie jest absolutnie „na rękę”. Te, które zagrażają najbardziej w skali światowej, potrzebują do rozwoju ciepła.

Poza klimatem życie i rozwój utrudniałby im fakt, że korzystamy z toalet, nie załatwiamy się w ogródkach i wiemy, że trzeba myć ręce.

Choćby taka glista (ludzka, psia, kocia, wszystkie one mają podobne „schematy życiowe”) nie może wydać w nas potomstwa. Jej „potomstwo” wykluwa się z jaj, które potrzebują poprzebywać w ziemi. Ciepłej ziemi. Dopiero wtedy pasożyt nabywa zdolności do ataku człowieka. Czyli… nawet jeśli w naszym jelicie spotka się „pani glista” z „panem glistą” i dojdzie do zapłodnienia jaj, to potomstwa z tego nie będzie. To znaczy takiego, które by w nas zamieszało. Po skutecznym spotkaniu pani i pana glisty są wydalane zapłodnione jaja. W tym momencie całkowicie niegroźne, żeby stać się zakaźne, muszą trafić do gleby, poprzebywać tam w odpowiedniej temperaturze …Wcale nie tak krótko, ktoś musi potem grzebać w tej ziemi/ piasku/ nie umyć rąk lub nie umyć np. wykopanej w ogródku marchewki, na którą trafiły odchody.

Połknąć jaja

Pasożyty, z którymi w Polsce mamy do czynienia, najczęściej „działają” na zasadzie: „siedzimy cicho, wykorzystujemy na ile się da żywiciela, ale nie możemy przesadzić, bo jeśli przyczynimy się do jego śmierci, to i z nami koniec”.

Najczęstsze w Polsce zarażenia jelitowe przebiegają zazwyczaj bezobjawowo, a jeżeli objawy kliniczne występują, są mało charakterystyczne (5). Te słynne robaki, o których trąbi internet więcej niż o celebrytach, najczęściej nie dają wcale sygnałów swojemu żywicielowi.

Na szczęście dla nas, mieszkających w klimacie umiarkowanym, gdzie toalety z bieżącą wodą są na porządku dziennym, większość jaj pasożytów (np. glisty), by osiągnąć zdolność do inwazji, wymaga trwającego minimum 2–3 tygodnie dojrzewania w ciepłej glebie (temperatura 20–25 st. C). Takich tygodni w roku w Polsce za dużo nie ma. Dzięki temu glistnica i tasiemczyce występują w naszym kraju sporadycznie (5).

Nie oznacza to jednak, że pasożyty omijają Polskę szerokim łukiem. Choroby pasożytnicze występują i w Polsce. Omówię 5 chorób, które mają u nas rzeczywiście jakieś znaczenie. Są to owsica, lamblioza, glistnica, toksokaroza i toksoplazmoza.

W Polsce za najczęstszą przyczynę zarażenia przewodu pokarmowego uznaje się owsicę (częstość występowania szacowano na maksymalnie 10 proc., populacji dziecięcej) oraz lambliozę (1–10 proc.). W badaniach, które objęły prawie 2000 dzieci z terenu Warszawy, zarażenie pasożytnicze wykryto u 7 dzieci (6 przypadków lambliozy i pojedynczy przypadek owsicy, żadnej glisty) (6).

Jak widać, w naszym kraju jest mało prawdopodobny atak groźnego pasożyta, owsiki są uciążliwe, ale nie zabijają. Jednak Polacy zaczęli dużo podróżować. Importowane przypadki chorób pasożytniczych, które tu normalnie nie występują, są wykrywane coraz częściej. Pierwsze objawy wielu pasożytów przywiezionych z dalekiego kraju mogą wystąpić nawet kilka tygodni po powrocie (7).

Niekiedy więc zdarza się, że można przywieźć niechcianą pamiątkę albo nawet kilka z dalekiego wyjazdu. To temat dla lekarza, jeśli pojawią się objawy sugerujące „nowe życie wewnętrznie” i obecność pasażera na gapę, którego nie zapraszaliśmy. Mogą to być gorączka, biegunka, bóle brzucha, wysypka i inne.

Zadajemy sobie jednak pytania: czy te pasożyty zamieszkujące nieodrobaczane psy i koty mocno zagrażają dzieciom i dorosłym? Czy ulubiony zwierzak może „zafundować” nam tę chorobę?

Nie. Wbrew wyobrażeniom trudno „załapać” robaki, głaszcząc czy nawet przytulając kota lub psa. Jaja pasożyta wydalone z kałem kota i psa muszą trafić do gleby, piasku, by móc się rozwinąć i nabrać zdolności do zaatakowania ofiary. Dopiero po tych około 3 tygodniach „leżakowania” stają się inwazyjne, tzn. dopiero wtedy zawierają larwę zdolną do zarażenia. Wiadomo, że raczej celowo nie spożywamy ziemi czy piasku zanieczyszczonych odchodami, jednak ziemia może przykleić się do warzyw i owoców, rąk, czegokolwiek. Takie jaja mogą czekać na ofiarę, „siedząc sobie” w ziemi lub piasku i zachowując inwazyjność nawet przez kilka lat.

Dlaczego zatem psy i koty należy regularnie odrobaczać, a ludzi niekoniecznie? Ponieważ psy, w odróżnieniu od ludzi, chodzą na czworakach, piją wodę z kałuży, korzystając z nieuwagi właścicieli, potrafią zjeść różne dziwne rzeczy znalezione na ziemi w czasie spaceru, nie myją rąk (bo też ich nie mają).

Źródła

1. Weinstein S. B., Kuris A. M. Independent origins of parasitism. 2016. AnimaliaBiol. Lett.122016032420160324.

2. Engels D., Zhou X. N. Neglected tropical diseases: An effective global response to local poverty-related disease priorities. Infect Dis Poverty. 2020 Jan 28; 9(1):10.

3. de Lima Corvino D. F., Horrall S. Ascariasis. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. 2023 Jan. PMID: 28613547.

4. Taghipour A., Rostami A., Sepidarkish M, Ghaffarifar F. Is Ascaris lumbricoides a risk factor for development of asthma? A systematic review and meta-analysis. Microb Pathog. 2020 Feb 23; 142:104099.

5. Własienko A., Kuchar E. Diagnosis, treatment and prevention of the most common parasitic diseases in children: Current problems of the pediatrician and family doctor. Lekarz POZ. 2017; .3(2):154-160.

6. Korzeniewski K. Inwazje pasożytami jelitowymi w środowisku dziecięcym Warszawy. Fam Med Primary Care Rev 2016; 2: 132-137.

7. Pielok Ł., Frąckowiak K., Kłudkowska M. Disseminated skin rash and blood eosinophilia in a Polish traveler diagnosed Strongyloides stercoralis, Trichuris trichiura, Schistosoma sp. and Blastocystis sp. coinfection. Ann Parasitol. 2019; 65(1):99-102.