MIKROBIOLOGIA W KOSMETOLOGII

Redakcja naukowa

dr hab. n. med. Eugenia Gospodarek, prof. UMK

dr n. med. Agnieszka Mikucka

Autorzy

dr n. med. Anna Budzyńska

dr hab. n. med. Rafał Czajkowski

dr n. med. Aleksander Deptuła

dr hab. n. med. Eugenia Gospodarek, prof. UMK

dr n. med. Katarzyna Jachna-Sawicka

dr n. med. Agnieszka Kaczmarek

dr n. med. Joanna Kwiecińska-Piróg

dr n. med. Anna Michalska

dr n. med. Agnieszka Mikucka

dr n. med. Małgorzata Prażyńska

dr n. med. Alicja Sękowska

dr inż. Krzysztof Skowron

dr n. med. Joanna Wróblewska

dr n. med. Patrycja Zalas-Więcek

dr hab. n. med. Barbara Zegarska

Projekt okładki

Lidia Michalak-Mirońska

Zdjęcie na okładce

Agencja Fotograficzna Flash Press Media

Redaktor ds. publikacji medycznych

Anna Plewa

Redaktor merytoryczny

Irena Lisiewska

Korekta

Zespół

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

EPUB został przygotowany na podstawie

wydania papierowego z 2013 r. (wyd. I)

Warszawa 2014

Copyright © by Wydawnictwo Lekarskie PZWL

Warszawa 2013

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695-40-33

księgarnia wysyłkowa: www.pzwl.pl, tel. 22 695-44-80

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl, infolinia: 801-142-080

Skład wersji drukowanej: Joanna Piotrowska

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- Autorzy

- Przedmowa

- 1. Wprowadzenie - Eugenia Gospodarek, Agnieszka Mikucka

- 2. Podstawy mikrobiologii – przegląd mikrobiologii kosmetycznej

- 3. Podstawy immunologii - Agnieszka Mikucka

- 4. Drogi transmisji drobnoustrojów - Alicja Sękowska

- 5. Kolonizacja, zakażenie – rola drobnoustrojów w zakażeniach - Agnieszka Mikucka

- 6. Ogólne zasady mikrobiologicznej diagnostyki laboratoryjnej - Eugenia Gospodarek

- 7. Wirusy – znaczenie w kosmetologii - Alicja Sękowska, Joanna Wróblewska

- 8. Bakterie – znaczenie w kosmetologii - Eugenia Gospodarek

- 9. Grzyby – znaczenie w kosmetologii - Małgorzata Prażyńska, Joanna Kwiecińska-Piróg

- 10. Pasożyty – znaczenie w kosmetologii - Anna Michalska

- 11. Zakażenia skóry i jej przydatków – aspekty kliniczne - Barbara Zegarska, Rafał Czajkowski

- 12. Drobnoustroje występujące w surowcach kosmetycznych i kosmetykach - Anna Budzyńska, Agnieszka Kaczmarek

- 13. Działania prewencyjne w kosmetologii - Katarzyna Jachna-Sawicka, Anna Michalska, Patrycja Zalas-Więcek, Krzysztof Skowron

- 14. Bezpieczeństwo mikrobiologiczne w zakładzie kosmetycznym - Anna Budzyńska, Aleksander Deptuła, Agnieszka Kaczmarek, Anna Michalska, Agnieszka Mikucka, Krzysztof Skowron

- 15. Zakład kosmetyczny – aspekty prawne - Patrycja Zalas-Więcek, Katarzyna Jachna-Sawicka

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Autorzy

Dr n. med. Anna Budzyńska

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr hab. n. med. Rafał Czajkowski

Katedra Dermatologii, Chorób Przenoszonych Drogą Płciową i Immunodermatologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Aleksander Deptuła

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr hab. n. med. Eugenia Gospodarek, prof. UMK

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Katarzyna Jachna-Sawicka

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Agnieszka Kaczmarek

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Joanna Kwiecińska-Piróg

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Anna Michalska

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Agnieszka Mikucka

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Małgorzata Prażyńska

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Alicja Sękowska

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr inż. Krzysztof Skowron

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Joanna Wróblewska

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Patrycja Zalas-Więcek

Katedra i Zakład Mikrobiologii

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr hab. n. med. Barbara Zegarska

Katedra Kosmetologii i Dermatologii Estetycznej

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Przedmowa

W dobie kultu młodości i pięknego, zadbanego ciała korzystanie z usług zakładów kosmetycznych jest stałym elementem życia współczesnego społeczeństwa. Zwiększa się liczba zakładów świadczących usługi w zakresie pielęgnacji ciała, liczba uczelni umożliwiających studiowanie kierunku kosmetologii, liczba kursów i studiów podyplomowych w tym zakresie. Wraz ze wzrostem konkurencji na rynku usług kosmetycznych rosną wymagania klientów względem nie tylko zakresu wykonywanych w zakładach zabiegów, ale też kwalifikacji personelu, co wymusza podniesienie jakości świadczonych usług. Dzięki m.in. mediom coraz więcej wiemy na temat możliwości pielęgnacji ciała, znamy wady i zalety poszczególnych zabiegów. Nie zawsze jednak zdajemy sobie sprawę z tego, czego powinniśmy wymagać w zakresie higieny oraz możliwości zapobiegania zakażeniom.

Na rynku wydawniczym jest coraz więcej pozycji na temat kosmetologii, brak natomiast podręcznika z zakresu mikrobiologii dla kosmetologów. Chcielibyśmy, aby proponowana przez nas książka wypełniła tę lukę i dlatego przedstawiamy wiedzę z zakresu mikrobiologii w formie przydatnej dla osób związanych zawodowo z kosmetologią bądź też zainteresowanych zagadnieniami mikrobiologii w kosmetologii. Książka przeznaczona jest więc nie tylko dla studentów kosmetologii, ale także dla pracowników zakładów kosmetycznych oraz osób zainteresowanych tą tematyką.

Książka zawiera najbardziej aktualne informacje na temat wymogów stawianych zakładom kosmetycznym w zakresie zapobiegania zakażeniom podczas wykonywanych zabiegów, praktyczne wskazówki dotyczące zasad higienicznego postępowania oraz wiedzę teoretyczną z zakresu mikrobiologii niezbędną dla przyszłych i obecnych kosmetologów.

Autorzy

1. Wprowadzenie

Eugenia Gospodarek, Agnieszka Mikucka

Kosmetologia (gr. kosmetikós – sprawny w zdobieniu, lógos – nauka) to interdyscyplinarna dziedzina medycyny zajmująca się pielęgnacją skóry, włosów i paznokci, z praktycznym zastosowaniem współczesnych osiągnięć techniki i medycyny. Kosmetologia to nie tylko likwidowanie defektów natury kosmetycznej, ale również zapobieganie ich występowaniu, to dbanie o atrakcyjny wizerunek. Parafrazując słowa Owidiusza (Publius Ovidius Naso, 43 p.n.e.–17 lub 18 n.e.), obecnie można powiedzieć, że „piękno nie wszystkim jest dane z łaski niebios, z bogów ręki, […] wielu musi sztucznie potęgować swoje wdzięki, najpiękniejszy […] gaśnie, gdy tego nie czyni”.

Coraz większe wymagania stawiane kosmetologom sprawiają, że przygotowanie do pracy w tym zawodzie musi być rzetelne, interdyscyplinarne, tak pod względem przekazywanej wiedzy, jak i umiejętności praktycznych. Praca ta musi przebiegać w bezpiecznym środowisku zakładu kosmetycznego zarówno dla klienta oczekującego atrakcyjnego wyglądu, jak i dla kosmetologa.

Wiedza i umiejętności kosmetologa muszą być takie, by stosowane preparaty i wykonywane zabiegi nie szkodziły, a jedynie upiększały i pomagały zachować urodę (primum non nocere).

Mikrobiologia i kosmetologia mają wspólne obszary badań oraz perspektywy. Kosmetyki są powszechnie stosowane każdego dnia, dlatego ważne jest, by były wolne od szkodliwych dla zdrowia drobnoustrojów (ryc. 1.1). Dobra praktyka produkcyjna (Good Manufacturing Practice – GMP) powinna zapewnić kosmetykom czystość pod względem mikrobiologicznym. Każdy kosmetyk w czasie przechowywania i użytkowania jest narażony na zanieczyszczenie drobnoustrojami niebezpiecznymi dla zdrowia. Ważne jest zatem zachowanie prawidłowej higieny podczas ich użytkowania w celu zminimalizowania kontaktu kosmetyku znajdującego się w opakowaniu ze skórą, powietrzem bądź wodą wodociągową, ponieważ każda ekspozycja sprzyja transmisji drobnoustrojów.

Niewłaściwie przechowywane i używane kosmetyki mogą stać się źródłem zakażeń zarówno u klientów, jak i u personelu zakładów kosmetycznych.