© Copyright for this edition by Jacek Taran

Wydanie I

REDAKCJA

Klaudia Bień

KOREKTA

Katarzyna Domin, Klaudia Bień

PROJEKT OKŁADKI

Katarzyna Koczubiej-Pogwizd

ILUSTRACJA NA OKŁADCE

Anastasia Pticsova / Adobe Stock

SKŁAD

Jacek Gruszczyński / CleverMinds.pl

FOTOGRAFIA AUTORA

Agnieszka Cynarska-Taran

Wydawnictwo Wysoki Zamek

www.wysokizamek.com.pl

biuro@wysokizamek.com.pl

ISBN 978-83-972062-9-8

Spis treści

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Przypisy

„Błądzimy nocą i spalamy się w ogniu. Nawet gdybyśmy tego nie chcieli”

Jaume Cabre

Mojej żonie Przewodniczce i moim córkom

Wszystkie wydarzenia w tej powieści zostały zmyślone,

chociaż przecież mogły wydarzyć się naprawdę.

Gruby, Homer, Peterson, Gadzio czy Rachela nigdy nie istnieli,

chociaż w każdym mieście można takich ludzi spotkać.

Tak samo jak nie ma w Polsce miasta Młyńsko,

chociaż takich miast są setki.

ROZDZIAŁ 1

Tego ostatniego lata ulice Młyńska wypełniał smród spalonych domów. Gryzący swąd zawłaszczał kaniony blokowisk, snuł się pomiędzy kamienicami Starówy i wgryzał w leśne kępy rozsiane po naszym miasteczku. Gęsty sierpniowy upał nie przepuszczał nawet najmniejszego powiewu wiatru, który mógłby rozrzedzić powietrze i zdmuchnąć odór spalenizny. Ten duszący zapach był jak głos sumienia, na który zamyka się oczy i uszy, by nie wiedzieć o tym, co się stało, by nie czuć się współwinnym. Sami przed sobą w imię pozornej radości i spokoju udawaliśmy, że nie wydarzyło się przecież nic takiego. Całe miasto udawało. Chciałem jednak wierzyć, że nie ja jeden czułem z tego powodu wstyd równie męczący jak zapach spalenizny.

Za to park za Domem Kultury, w którym lubiliśmy przesiadywać, pachniał tanim winem i spoconymi ciałami nastolatków. Tutaj wciąż toczyło się życie. Nudne i niezwykle upalne wakacje powoli dobiegały końca, a my lada dzień mieliśmy zacząć klasę maturalną. Niebawem też miał się skończyć najpiękniejszy i najpodlejszy, jaki dotąd znaliśmy, wiek dwudziesty. Kolejny wcale nie zapowiadał się lepiej.

Jednak jak to w kosmosie bywa, w każdej czarnej dziurze kłębi się jeszcze większa energia, zatem i tu nie mogło być inaczej. Buzowały w nas pokłady mocy, którą próbowaliśmy wyzwolić, rozszczepić jak atom i dać jej się ponieść do nowego, lepszego świata. Żądni byliśmy sukcesu, który porwie nas jak najdalej stąd. Tak naprawdę nikt z nas nie wiedział, jak ten sukces powinien wyglądać. Być może dlatego, że dla każdego z nas to słowo znaczyło coś zupełnie innego, a być może jedyny sukces, na jaki liczyliśmy, to po prostu wyrwać się gdziekolwiek, byle daleko.

Wieżowce wznoszące się dumnie po obu stronach spinającego miasto wiaduktu odmalowano w pastelowe pstrokacizny, w romby, kwadraty i kółka, a tak, żeby było ładniej i żeby ukryć ich peerelowski rodowód. Nie było ani ładniej, ani niczego ukryć się nie udało. Cokolwiek w tym mieście robiono, by poprawić jego wygląd, zawsze przypominało to malowanie trupa. Może i zgnilizna nie rzucała się od razu w oczy, może plamy opadowe kryły się przykryte pudrem, ale nie trzeba było długo skrobać, by rozgrzebać lichą maskę taniego kamuflażu. Nie chcieliśmy myśleć o przyszłości, która w jasnych barwach jawiła się tylko tym, którzy potrafili wyobrazić sobie swoje życie w innym mieście. Gdzieś w Radomiu, Kielcach czy Rzeszowie. Zaczynaliśmy ostatnią klasę liceum, a przed nami był początek nowego wieku i wraz z nim początek dorosłości. Tak się nam przynajmniej wtedy wydawało.

Młyńsko składało się z czterech osiedli. Starego Młyńska, nazywanego pogardliwie „Starówą”, Osiedla, Borku i Zalesia. Pomiędzy Starym Młyńskiem a Osiedlem przebiegała linia kolejowa, która dzieliła miasto na pół i łączyła je ze stacjami przesiadkowymi. Wystarczyło przejechać ze trzydzieści kilometrów na północ lub na południe, by dotrzeć do bram świata. Inaczej tam wyglądały rozkłady jazdy, a perony były zadaszone. Z naszej stacji dało się odjechać tylko w dwóch kierunkach: Dębowca, Podgórna, ewentualnie do jakichś pośrednich wiosek między nimi. Trzeba wiedzieć, że ani Dębowiec, ani Podgórno nie były jakimiś wielkimi metropoliami, ależ skąd! To były dziury tak samo podłe i ciemne jak nasze Młyńsko. Miały jednak to szczęście, że leżały na trasie kolei elektrycznej i przed laty powstały tam węzły kolejowe, które były oknem na świat i bramą do przestworzy. U nas jeździły tylko lokomotywy spalinowe, a jeszcze wcześniej czarne, dymiące parowozy. Z niewiadomych przyczyn kolej elektryczna omija Młyńsko do dziś. Gdy czasami zdarzyło mi się zaglądnąć na tamte stacje, to układane z plastikowych literek nazwy takich miast jak Gdańsk, Warszawa, Szczecin, Wrocław czy Suwałki wyglądały mi tak samo egzotycznie jak Paryż, Madryt czy inne Honolulu. Lubiłem gapić się na tablicę i czytać głośno imiona miast leżących nie aż tak daleko, jak wtedy mi się wydawało – poza granicami rzeczywistości. Wyobrażałem sobie, że spaceruję po ich ulicach, a tam wszystko jest łatwe, przyjemne i kolorowe. Inne niż u nas w Młyńsku. Co najmniej takie jak w Kielcach czy Radomiu.

Osiedle tak naprawdę nazywało się inaczej, ale odkąd po wojnie wybudowali je wraz z potężną fabryką, nikt używał jego prawdziwej nazwy. Podział był wtedy jasny i niepotrzebne były inne określenia – bliżej rzeki Wiślicy leżała Starówa, a za torami Osiedle. Za Osiedlem, na niewielkiej, piaszczystej górce, zaczynał się las, który okrążała szeroka, asfaltowa droga, prowadząca do wielkiego kombinatu. Dopiero później, kiedy dobudowano po bokach kolejne osiedla, ich nazwy wrosły w nasz język i stały się nam bliskie, oswojone – Borek i Zalesie. Osiedle i Starówę połączono nowoczesnym, dwupasmowym wiaduktem. Już nie trzeba było przebiegać przez tory lub czołgać się pod długimi jak tasiemce pociągami pełnymi węgla i stali. Nie trzeba było, a jednak mało kto z tego udogodnienia korzystał. Komuż by się chciało przez wiadukt drogi nadkładać! Kto mieszkał na Starówie albo Borku, a chciał dostać się na Osiedle lub Zalesie, to wciąż droga przez tory, często pod pociągiem, miała dla niego kuszącą moc przyciągania. Było bliżej, było krócej, było szybciej. Że gonili sokiści? Że policjanci czaili się z bloczkiem mandatowym i pałką przy boku? Trochę adrenaliny, szczypta ryzyka – to lubiliśmy najbardziej. Zdarzało się oczywiście, że czasami ktoś spadł z pociągu albo skład ruszał akurat wtedy, gdy przeskakiwało się po łączeniach wagonów. Nikt z tego wielkiego dramatu nie robił.

Tamtego piątkowego wieczoru leżeliśmy z Grubym na trawie w parku za Domem Kultury i ukradkiem pociągaliśmy wino przelane do kartonu. Rozmawialiśmy o niedawnych wydarzeniach, które sprawiły, że miasto przeżyło niespotykany wcześniej najazd ekip dziennikarskich i na kilka ulotnych dni zagościło na czołówkach najważniejszych tytułów prasowych w kraju. Ten spalony, zawstydzający smrodek, który przez całe lato uparcie ciągnął się ulicami był tych wydarzeń pozostałością.

Marzyliśmy też o dziewczynach, które nigdy nie będą nasze, i gadaliśmy o kapelach, których nigdy nie zobaczymy na żywo, bo grały i występowały albo dziesiątki lat temu, albo setki kilometrów od nas. Nie wiedzieliśmy wtedy, bo niby skąd, że już za kilka lat spełnią się nasze marzenia. Oczywiście te związane z zespołami, które wreszcie zaczęły przyjeżdżać do naszego kraju, omijając oczywiście Młyńsko szerokim łukiem. Dziewczyny zaś poszły swoimi drogami, a na mężów i narzeczonych wybrały innych facetów. Nawet te, które teraz obściskiwały się ze swoimi chłopakami gdzieś po krzakach tu blisko nas. Przelewałem właśnie do kartonu po soku drugie wino, gdy Gruby bezceremonialnie wyrwał mi butelkę z ręki i pociągając spory łyk wprost z gwinta, powiedział:

– Załóżmy zespół! – Otarł wargi rękawem i patrzył przez krzewy, czy po parku nie szwenda się patrol policji.

– Zespół? – Zapaliłem papierosa i patrzyłem na Grubego, rozważając jego propozycję bez większego zainteresowania. – No nie wiem. Umiesz na czymś grać?

– No, kurwa, nie, a ty?

– Ja, kurwa, też nie.

– No i zajebiście. Zakładamy kapelę.

U Grubego było tak, że to, co powiedziane, zaraz było zrobione. Następnego dnia rano, kiedy jeszcze spałem, matka weszła do mnie do pokoju.

– Ale tu śmierdzi starym winem – powiedziała, otwierając okno. Promienie słońca zaiskrzyły się na firankach.

– Wstawaj, kolega do ciebie przyszedł. – I nie bawiąc się w jakieś czułe pobudki pierworodnego i jedynego syna oraz dziedzica wątpliwej wartości majątku, zdarła ze mnie kołdrę jednym dynamicznym szarpnięciem. Niechętnie zwlokłem się z łóżka, naciągając w półśnie brudny podkoszulek leżący na podłodze. W głowie mi pulsowało, jakby ktoś walił w dziurawy werbel. Z trudem wbiłem się w powycierane dżinsy, ozdobione cuchnącymi resztkami wczorajszego wieczoru. Wyszedłem na klatkę, nieelegancko trzaskając drzwiami. Żółte światło żarówki słabo rozpraszało ciemności korytarza, a stale obecny i nieusuwalny odór ze zsypu na śmieci przyprawiał mnie o mdłości. Gruby stał oparty o drzwi windy. Nie wiem, czemu mieliśmy taki zwyczaj, ale często było tak, że jak odwiedzało się kumpla i drzwi otworzył któryś z rodziców, to nie wchodziliśmy do środka, tylko czekaliśmy na klatce schodowej. Stał i patrzył na mnie spod opadającej na oczy grzywki. Obaj toczyliśmy starania o długie włosy. Co tam starania! To raczej starcia i boje były – w domu, w szkole, podczas świątecznych wizyt u rodziny. Nierzadko okupione wyrzeczeniami w postaci utrąconego kieszonkowego czy ponaglającymi do wizyty u fryzjera wpisami do szkolnego dzienniczka.

Gruby włosy miał już trochę dłuższe niż ja, ciemne, pokręcone w niesforne, luźno wiszące kędziory. Ubrany w obcisłe dżinsy i sprany podkoszulek z Marilyn Monroe w słabym świetle żarówki wyglądał jak wschodząca gwiazda rocka. Ale raczej takiego swojskiego, garażowego, a nie jakiegoś brytyjskiego. I trzeba w tym miejscu powiedzieć jasno, że Gruby wcale nie był gruby. Właściwie to był chyba nawet chudszy ode mnie, ale wszyscy tak na niego mówili, i nawet on sam nie wiedział dlaczego. Może właśnie dlatego, że był chudy jak listewka na latawiec.

– Cześć – mruknął, wyciągając dłoń na powitanie, dmuchnął w grzywę opadającą mu na oczy i dodał: – Chodź na dół, sprawa jest.

– Ale co? – zapytałem niezbyt bystro. W tym momencie za drzwiami windy zapaliło się światło i pionowa karoca wjechała z hukiem i piskiem na piętro. Gruby otworzył drzwi: – No chodź na dół, zobaczysz.

Gdy tylko winda ruszyła, obaj poczuliśmy, jak zawartość naszych żołądków rozpoczęła walkę z zakłóceniami grawitacji spowodowanymi gwałtownym ruchem w dół. Podchodzący do gardła gorzko-mdły smak przetrawionego wina przypomniał wczorajszy wieczór z nachalnością huraganu. Zacisnąłem usta, starałem się o niczym nie myśleć, niczego nie mówić. Usłyszałem tylko, jak Gruby stęknął bulgocząco:

– O kurwa. – I odwrócił się plecami do mnie. Jego plecy zaczęły drżeć, szarpnęły nim trudne do powstrzymania konwulsje. Raz, drugi, aż w końcu nie wytrzymał. Gdzieś na wysokości piątego piętra, przesuwające się przed naszymi oczami, wybazgrane sprejem i flamastrami drzwi kolejnych poziomów przyozdobił treścią dnia wczorajszego. I jeszcze raz, i jeszcze raz! Zarzygał cały szyb windy od piątego do parteru. Po wnętrzu rozszedł się kwaśny, nieprzyjemny zapach rzygowin. Na szczęście na parterze nikt nie czekał na jazdę do góry. Wytoczyłem się na klatkę, śmiejąc się jak szalony. Gruby odwrócił się do mnie, otarł twarz podkoszulkiem i też się roześmiał, chociaż z oczu płynęły mu kwaśne, pijackie łzy. Marilyn Monroe na jego koszulce wyglądała teraz, jakby sama się porzygała.

– O kurwa, ale ci windę ujebałem. – I dla podkreślenia słów pierdyknął z całych sił jej ciężkimi, metalowymi drzwiami. – Jebana – dodał. Dźwięczne, metaliczne echo rozeszło się po klatce i szybie dźwigu.

– Chuj z nią, to nie jest moja winda – zaśmiałem się i zbiegliśmy po schodach przed blok.

Poranek był już późny, właściwie to nawet zbliżało się południe. Sierpniowe słońce dawało się mocno we znaki. Matki zakładały dzieciom białe kapelusze, starsze dzieciaki biegały z wrzaskiem od trzepaka do drzewa i z powrotem. Na ławce przed wejściem siedziało jakichś dwóch, z grubsza podobnych do nas. Jednego znałem nawet trochę z widzenia. Mówili na niego Gerber – był jakimś sportowcem wyczynowym i synem dość znanego w Młyńsku lekarza. Ładny, blond kudłaty i skręcony w afro, śmiesznie wymawiał „r”, jakby urodził się we Francji. Drugiego chyba pierwszy raz widziałem na oczy, choć pewności nie miałem. Coś mi jednak majaczyło znajomego w jego twarzy i rybim spojrzeniu. Gruby machnął ręką w ich stronę.

– To jest Gerber, gra trochę na gitarze. A to Homer, będzie grał na basie.

Zaczęło mi wreszcie świtać, że wczorajsze plany założenia rockowego bandu zaczynają się niespodzianie materializować. Znając Grubego, pewnie nosił się z tym planem już od jakiegoś czasu, a ci dwaj wyglądali na wtajemniczonych w jego zamiary.

Przywitałem się z nimi, bąknąłem swoje imię. Gerber miał silny, sportowy uścisk dłoni. Homer podał mi dłoń zimną i spoconą, miękką jak pusty flak. Zresztą cały wyglądał jak rozciągnięte jelito. Był wielki, wyższy od nas o jakąś głowę, zgarbiony, przypominał wyglądem niedopompowany ponton czy inną niedodmuchaną zabawkę do pływania. Patrzył wzrokiem mętnym i speszonym, jakby chciał uciec albo się schować do pobliskiego śmietnika.

– Podobno śpiewasz? – mruknął do mnie. Chciałem zaprotestować, ale dotarło do mnie, że w tym przedstawieniu role już są rozdane.

– Noo, wiesz, tak trochę – mruknąłem bez przekonania.

– Mówiłeś kiedyś, że śpiewałeś w chórze w podstawówce, no nie? – Gruby wpadł mi w słowo i klepnął mnie w ramię.

– No tak było – przytaknąłem zgodnie z prawdą.

– To mamy skład! Trzeba się zastanowić nad repertuarem – zarządził Gruby.

– A ty na czym będziesz grał? – spytałem.

– Na garach. – I zaczął mnie klepać obiema rękami raz po plecach, to znów po głowie, próbując nieudolnie wystukać jakiś rytm.

Posiedzieliśmy jeszcze chwilę na ławce przed blokiem. Gruby zapalił papierosa.

– Panowie, to trzeba będzie jakąś nazwę wymyślić jeszcze – rzucił Gerber, ale na razie nie podejmowaliśmy tematu. Słońce świeciło tak przyjemnie, że nawet zapomniałem o rzygowinach Grubego w windzie. Mój żołądek też się uspokoił.

– Na chuj nazwa, jak nic żeśmy jeszcze nie zagrali – rozsądnie zauważył Homer. Popatrzyłem na niego i zacząłem się zastanawiać, czy go polubię. Kto to jest w ogóle? Homer. Dlaczego Homer? Ślepy czy wiersze pisze? Stał przede mną, zasłaniając mi widok na niebo. Wielki, pryszczaty, z rzadkimi włosami i pojedynczymi kłakami zarostu na podbródku. Pomimo że był brzydki, nie było w nim niczego, co mogłoby budzić odrazę. Była w nim jakaś dziecięca nieśmiałość zmieszana z bezczelnością. Rzadkie połączenie tych cech mogło oznaczać kogoś wyjątkowego lub zupełnego przegrywa. Zobaczymy – pomyślałem – na razie dam mu szansę.

– Wpadnijcie do mnie później. – Gruby przygasił peta butem i kopnął go do kratki ściekowej. – Lecę, bo powiedziałem matce, że tylko po gazetę do kiosku idę.

– Później, czyli kiedy? – zapytałem.

– No później, po obiedzie, przed wieczorem jakoś. To na razie. – I nie wdając się w konwenanse i pożegnania, wstał i poszedł.

Siedzieliśmy jeszcze chwilę z Homerem i Gerberem, patrząc, jak Gruby idzie w stronę swojego bloku. Próbowaliśmy rozmawiać, ale nie bardzo się kleiło. Z Gerberem odświeżyliśmy sobie starą znajomość. Wyszło nam, że we wczesnej podstawówce chodziliśmy razem na lekcje religii do domu katechetycznego, a potem on się przeniósł do innej szkoły. Homer niewiele mówił o sobie. Rozpalił się dopiero, jak zaczęliśmy mówić o ulubionych kapelach rockowych. Bylibyśmy tak jeszcze długo siedzieli, rozkoszując się słońcem i wymieniając nazwami ulubionych zespołów, ale zrobiłem się głodny. Wybiegłem przecież bez śniadania, bo Gruby zdarł mnie z łóżka. Pożegnałem nowych kumpli i nie chcąc kisić się w cuchnącej rzygowinami windzie, pognałem schodami na dziewiąte piętro. Dobrze mi to zrobiło. Zmuszony do nagłego wysiłku organizm szybciej się regenerował po trudach piątkowego wieczoru.

ROZDZIAŁ 2

Nie tylko w lecie, ale i w roku szkolnym, czy to w dni wolne od szkoły, czy wieczorami po lekcjach, łaziliśmy godzinami po mieście. Bez żadnego wyraźnego celu podążaliśmy za naszymi nogami, za spojrzeniem. Prowadziły nas głód i tęsknota za czymś, co wydawało nam się odległe i kuszące, a czego sami nie potrafiliśmy ani opisać, ani nawet sobie wyobrazić. Jak bezpańskie psy włóczyliśmy się po ulicach, parkach, krzakach. Znaliśmy różne przejścia pomiędzy żydowskimi kamienicami na Starówie i mało uczęszczane ścieżki w kępach wikliny gęsto porastających brzegi Wiślicy. Niektóre sami wydeptywaliśmy. Byliśmy jak koty, co nie usiedzą w jednym miejscu. Znaczyliśmy teren szczyną, petami, butelkami po piwie i śmiechem z własnych wygłupów. Wydawało nam się, że to miasto pomimo swojej brzydoty należy do nas, chociaż my nigdy nie będziemy należeć do niego. Nie chcieliśmy tego.

Miałem wtedy takiego kumpla, Petersona. Naprawdę miał na imię inaczej, ale tak mówiliśmy na niego – Peterson. Mieszkaliśmy w tym samym bloku i znaliśmy się właściwie od piaskownicy. Każdy z nas inaczej zapamiętał nasze pierwsze spotkanie. On twierdził, że podjechałem na moim niebieskim rowerku i powiedziałem do niego „debil”, a on mi na to „pojeb”. Może i tak było, nie wiem, ale ja zapamiętałem to spotkanie nieco inaczej. Podjechałem do niego i kulturalnie, jak mama uczyła, zapytałem, czy chce być moim kolegą, a on wtedy do mnie: „pedał na rowerze”. Tak to zapamiętałem, chociaż być może było inaczej. Może jego wersja jest bliższa prawdy. Nie ma to teraz znaczenia.

Mając do wyboru wiele szlaków i dziur w naszym mieście, często wybieraliśmy na długie włóczęgi tory kolejowe, prowadzące do kombinatu. Snuliśmy się po nich noga za nogą i próbowaliśmy znaleźć w tym mieście jakąś przestrzeń, która będzie tylko nasza. Kombinat powoli wygaszał produkcję, tor zarastał trawą, szyny pokrywały się rudawym nalotem rdzy. Balansując po torze lub skacząc przez podkłady, gadaliśmy o książkach, które pożyczaliśmy z lokalnej biblioteki. Jak na tak małe miasto była całkiem nieźle zaopatrzona. Czytaliśmy Vonneguta, Kerouaca, Hessego i myśleliśmy, że jesteśmy najmądrzejsi i że nie ma już ważniejszych książek do przeczytania. Wymienialiśmy się też kasetami z muzyką, która nagle stała się dla nas czymś na miarę wielkich, ale jednak naszych prywatnych odkryć geograficznych. Słuchaliśmy starych rockowych kapel z takim przejęciem, jakbyśmy dokopali się do zapomnianego skarbu templariuszy. W naszych domach nie słuchano muzyki – musieliśmy odkrywać ją sami. Z zażenowaniem kasowaliśmy z taśm piosenki biuściastych gwiazd światowej popkultury i nagrywaliśmy w to miejsce elektryzujące dźwięki punkrockowych składów z pełnymi buntu tekstami. Dopiero później odkryliśmy bardziej wyrafinowane odmiany rocka i całe muzyczne niebo innych gatunków. Ale w tym mieście od punka wszystko się zaczęło.

Czasami włóczyliśmy się aż nad rzekę – droga wiodła w przeciwną stronę niż tory do zakładu. Trzeba było przejść wiaduktem (lub częściej pod nim) na Starówę, dojść do Rynku i tuż przed nim skręcić w lewo, w dół obok kościoła, aż do kładki wiszącej ponad wodą. Już samo przejście po niej wywoływało dreszcze emocji. Kołysała się luźno na stalowych linach zaczepionych na wysokich dźwigarach. W kilku miejscach brakowało desek. Przez te ubytki w mostowym uzębieniu widać było spieniony i rwący nurt Wiślicy i podobno coś jeszcze, co przez wiele lat nie dawało mi spokoju.

Na dnie rzeki, zatopione w mule i przykryte wodą, leżały macewy ze starego, żydowskiego cmentarza, który istniał przed laty przy samych wałach. Zniszczono go zaraz po wojnie. Tak po prostu – koparka, spychacz i hop-siup. Był cmentarz i nie ma cmentarza. Przecież to nie nasze groby, czym tu głowę zajmować. Mówili niektórzy, że kiedy woda jest niska i spokojna, to w nurcie można zobaczyć kamienne tablice ozdobione dziwnymi znakami, literami obcymi. Chociaż ta opowieść pobudzała mocno moją wyobraźnię, to długo w nią nie wierzyłem. Bo jak uwierzyć w to, że na dnie rzeki leżą nagrobki? Wiele razy wpatrywałem się w wodę jak głupia księżniczka w błyszczące zwierciadło. Nigdy jednak żadnego znaku, wróżby czy przepowiedni nie ujrzałem, nie usłyszałem. Przyszedł jednak w końcu w dzień upalny i cichy, gdy gęste i ciężkie powietrze zdawało się przygniatać powoli i z mozołem płynącą wodę, zobaczyłem wtedy te kamienne listy z dawno minionego świata. To była jedna z tych chwil, w których legenda staje przed tobą w pełni rzeczywistości i nic już nie jest w życiu takie samo. Opowiem o tym, ale jeszcze nie teraz.

Po drugiej stronie rzeki, tuż przy polnej drodze, co wiodła do wsi Młyńska Wola, był jeszcze jeden grób, ocalały, tyle że nie wiadomo komu kopany. Leżał tam podobno jakiś partyzant czy inny z czasów wojny bohater. Nawet z białej brzozy krzyż już nie bardzo pamiętał, kto pod nim spoczął – taka piosenka chyba była Czerwonych Gitar. W podstawówce chodziliśmy tam ze szkołą to świeczki palić, to chwasty rwać, krzyż malować. Nigdy nam jednak nikt nie powiedział, kto spoczywa w tej przydrożnej mogile – bohater czy najeźdźca, polski żołnierz czy ruskij sołdat. Dwa brzegi tej samej rzeki. Tam jeden grób, nie wiadomo czyj, na kolanach adorowany i sztuczną chryzantemą kwiecony, a tu ze dwieście grobów z imienia i nazwiska znanych i nie ma tematu. Jeb koparka, jeb spychacz i po sprawie. O tym też w szkole nie mówili, ale wszyscy wiedzieli. Miasto zawsze wiedziało więcej, niż oficjalnie wiedzieć wypadało. Nie mieściło mi się to wtedy w głowie. Dziś nie mieści się jeszcze bardziej.

Czasami, jak wiało silniej od wschodu, to kładka kołysała się jak na filmie o Indianie Jonesie. A jak było pogodnie, to sami nią bujaliśmy. Raz tak mnie strach obleciał, że szedłem po niej na czworakach. Peterson miał niezły ubaw. A może to był Gruby? Już nie pamiętam teraz. Jeden z nich tak ją rozbujał, że byłem przekonany, że zaraz wylądujemy w brudnych odmętach Wiślicy.

Pamiętam taki wieczór, chyba letni, bo chociaż było już ciemno, to matki jeszcze nie zagoniły nas do spania. Wróciliśmy z Petersonem z jednej z takich włóczęg po mieście. Może tego dnia snuliśmy się po fabrycznych torach, może buszowaliśmy w krzakach porastających brzegi Wiślicy. Ktoś nam raz powiedział, że można tam znaleźć dziko rosnące krzewy marihuany – poszliśmy szukać, a nawet nie wiedzieliśmy wtedy, jak prawdziwa marihuana wygląda. Napaliliśmy się jakiegoś zielska zawiniętego w gazetę. Dowiedzieliśmy się jedynie, że nirwana, którą próbuje osiągnąć się za pomocą suchych chabręzi znad rzeki, składa się z bólu głowy i rzygów. Ale to nie był ten wieczór, inny, wtedy czuliśmy się wyśmienicie i byliśmy w radosnych nastrojach. Wracaliśmy z naszej włóczęgi po mieście i widzieliśmy ich już z daleka – chłopaków i dziewczyny z naszego bloku. Siedzieli na ławce i próbowali się nieśmiało obściskiwać pod osłoną zmroku. Z daleka słyszeliśmy ich głupkowate śmiechy.

Naprawdę byliśmy wtedy zupełnie trzeźwi, ale strzeliło nam do głowy, że wspaniale będzie udawać naćpanych. Nie wiem, dlaczego myśleliśmy, że w ten sposób okażemy im nasze lekceważenie. Dziś już nie pamiętam, który z nas wpadł na ten pomysł, ale wydawał nam się genialny. Kiedy jeszcze krył nas zmrok, zaczęliśmy się zataczać, podpierać wzajemnie, gadać głośno i bełkotliwie o objawieniu boskim. Po chwili, gdy byliśmy już na tyle blisko, że nas dostrzegli i ucichło jazgotliwe szczebiotanie, a śmiechy przeszły w chichot, który miał przykryć konsternację, Peterson stanął przed nimi ze wzniesionymi w niebo rękoma i zaczął się wić i kręcić wokół własnej osi jak jakiś szaman czy inny opętaniec. Przerwali rozmowy, nie wiedząc, jak mają reagować, i czy to, co widzą, jest tylko naszą głupią zgrywą, czy może rzeczywiście nawaliliśmy się jakimiś zakazanymi substancjami. Ciało Petersona stanęło w drgawkach, ręce zaczęły latać mu bezładnie nad głową. Pluł po sobie, a jego gęsta ślina rozbryzgiwała mu się po policzkach. Wyglądał, jakby naprawdę toczył pianę z pyska. Stanąłem tuż obok niego z miną wyrażającą chwałę i uwielbienie. Wytrzeszczyłem oczy, jak tylko potrafiłem, wbijając w nie moje marne wyobrażenie obłędu, i zawołałem gromkim głosem:

– Oto dziś ujrzeliśmy Pana, jak kroczy cienistą doliną! – Kątem oka zerkałem to na wijącego się Petersona, to na oniemiałą grupę na ławce.

Peterson wypluwał z paszczy gardłowe dźwięki, jakby ktoś dusił go starymi skarpetami, a z pyska toczył niezmierzone pokłady śliny.

– Pan jest blisko, mówi do was językami ziemi! Oddajcie mu pokłon! – tłumaczyłem gardłowanie Petersona, a ten zaczął się wić z jeszcze większą wściekłością. Jego ciało drżało w szalonych konwulsjach i pląsach jak z pogańskich rytuałów godowych. Bezładnie rzucał rękami we wszystkich kierunkach, pluł i rozcierał sobie plwocinę po twarzy i ubraniu.

– Objawił się nam w swoim świetle i łaskawości swojej, byśmy upomnieli was i wskazali wasze grzechy. Wstańcie i oddajcie mu pokłon, jak ja to robię – zawołałem i padłem na twarz przed Petersonem. Chyba zaczęło mu już się kręcić w głowie, bo oczy latały mu wokół orbit, a język bezładnie majdał się po podbródku. Padłem na twarz na środku chodnika i biłem przed nim pokłony, wołając do naszych sąsiadów z ławki, żeby się nawrócili i zrobili to samo co ja! Pamięć może płatać figle, ale wydaje mi się, że jedna z dziewczyn już miała zamiar wstać i pójść moim śladem, kiedy Peterson nie wytrzymał, przewrócił się na chodnik i wybuchnął tłumionym dotąd śmiechem. Tarzał się po chodniku i pękał ze śmiechu, a po twarzy rozmazywał ślinę zmieszaną ze łzami, których nie był w stanie powstrzymać. Udzieliło się oczywiście również i mnie, ale nie przerwałem moich pokłonów, tylko próbując przezwyciężyć śmiech, zawołałem:

– Oto zły duch zstąpił i wniknął w Pana naszego, ale jego moc jest wielka i on pokona złego ducha! – To mówiąc, zdarłem z siebie podkoszulek i założyłem Petersonowi na łeb.

– Zły duchu, nakazuję ci, wyjdź! – krzyknąłem rozkazująco. W tym momencie Peterson padł nieruchomo na chodnik. Czułem, przez zaciśnięty na jego twarzy podkoszulek, jak ciężko oddycha, a do mych nozdrzy dochodził zapach jego potu. Cichy chichot, wydobywający się spod podkoszulka, zaczął przechodzić w głośne rzężenie dobijanego byka. Zerwałem gwałtownie koszulkę z jego głowy.

– Zły duch wyszedł! – zawołałem triumfalnie, rzucając moją przepoconą i oślinioną podkoszulkę w towarzystwo na ławce. Odskoczyli jak oparzeni. Popatrzyli na nas wzrokiem tak pogardliwym, że gdyby tylko mieli tę moc, to powinniśmy zapaść się pod jego ciężarem w odmęty kratek ściekowych. Po chwili zaczęli się powoli rozchodzić. Nie wiem, czy tylko mi się wydawało, czy naprawdę ktoś z nich powiedział cicho „pojeby”, bo w tym czasie usłyszałem głos z góry. I to wcale nie z niebios. Z okna na siódmym piętrze doleciał nas głos matki Petersona. Tak było – darła się z siódmego piętra na pół Osiedla, surowo nakazując Petersowi, że natychmiast ma się stawić w domu, bo kolacja dawno wystygła, a jak nie, to ona zaraz po niego zejdzie, ale wtedy to już inaczej będą rozmawiać. Obciach jak jasna cholera, ale tak wtedy było, inne matki też tak robiły. Moja potrafiła wołać za mną przez okno, nawet jak nie miała mnie w zasięgu wzroku. Liczyła, że może usłyszę, ale gdzieżby tam! Wiadomo, że nigdy nie słyszałem.

ROZDZIAŁ 3

Wiadomo, jak poznałem się z Petersonem i choć obaj nieco różniliśmy się, jeśli chodzi o mgliście zapamiętane szczegóły, to w zasadzie co do okoliczności i miejsca byliśmy zgodni. Jak było z Grubym, skąd się znamy? Tego nikt nie pamiętał. Gruby mieszkał przy sąsiedniej ulicy, też na dziewiątym piętrze, tak samo jak ja, ale nie kumplowaliśmy się ani w epoce przedszkolnej, ani później w erze blokowych rozgrywek piłkarskich. Zresztą piłka nożna to nigdy nie była niwa, na której chciałem uprawiać jałowe pola mojego żywota. Bardzo prawdopodobne, że poznaliśmy się na jednym z wieczorków płytowych, na które chodziliśmy do Odeku, czyli mniejszego domu kultury. Tak było w Młyńsku – był Dom Kultury w centralnym punkcie Osiedla przy placu Głównym i Odek, czyli Osiedlowy Dom Kultury. Położony pomiędzy niskimi, czteropiętrowymi blokami a stadionem piłkarskim. Klub Błękitni Młyńsko lata swojej świetności miał dawno za sobą. Miasto jednak ciągle żyło piłkarską legendą niepokonanych, mistrza Polski 1976, kuźni talentów i wylęgarni reprezentantów Polski z królem piłkarskich królów Krzysztofem Zimą na czele.

Jeszcze tego samego dnia, zaraz po obiedzie, spotkaliśmy się u Grubego w mieszkaniu. Kiedy przyszedłem, Homer i Gerber byli już na miejscu. Nasz pierwszy skład, który nie dotrwał nawet do pierwszej próby. Ba! Miał nie dotrwać nawet do zmroku! Matka Grubego przyniosła nam paluszki i wodę mineralną.

– Piwa byś nam dała, a nie wodę – zaśmiał się Gruby do niej. Zdzieliła go niezbyt mocno z liścia w potylicę.

– Tobie to mleko jeszcze po tym wąsiku szczeniackim polać, a nie piwo – powiedziała ze śmiechem. Gruby od jakiegoś czasu nosił śmieszny wąsik, który wyglądał jak zużyta szczotka do zębów. Śmiejąc się z matki, wypchnął ją drzwiami do przedpokoju, a potem włączył jakąś kasetę z muzyką. To tło było nieodzowne. Bez muzyki nie mogliśmy funkcjonować, oddychać, jeść. Nie pamiętam teraz, co to grało, ale skoro byliśmy u Grubego, to najpewniej Black Sabbath. Nie mogło być inaczej.

Pokoik był ciasny, jak to zwykle w blokach z wielkiej płyty. Zasiedliśmy, gdzie kto mógł, rytualnie przy tym rozdając sobie kopniaki w kostki czy płaskie plaśnięcia w potylice, klnąc przy tym i wyzywając się od najgorszych. Ja wcisnąłem się w łóżko piętrowe, na którym Gruby spał ze swoim bratem, Homer walnął się na podłogę przy biurku. Gruby też na dywanie, ale bliżej meblościanki. Gerber zajął jedyne krzesło, czyli to przy biurku. Z małych głośników kaseciaka charczał źle nagrany Ozzy – „maj nejm is Lusifer, plis tejk maj hend”. W takiej to atmosferze i zaduchu ciasnego pokoju na dziewiątym piętrze bloku przy ulicy Jana Styki 6 spotkaliśmy się, żeby ochrzcić nasz zespół.

– Mam świetną nazwę – powiedział Gerber, kiedy wreszcie umościliśmy się na swoich miejscach i znudziło nam się wzajemne dogryzanie. Widziałem po nim, że palił się z tą nazwą od rana, kiedy spotkaliśmy się na ławce u mnie przed blokiem (jedenaście pięter, ulica Torowa 8).

– Klasztoh! – wypalił triumfalnie z tym swoim francuskim „r” i popatrzył po nas z oczekiwaniem na entuzjastycznych reakcji. Srodze się jednak zawiódł.

– Toś, kurwa, wymyślił – Gruby parsknął śmiechem. Ja tylko wypuściłem powietrze z przeciągłym świstem, a Homer podsumował:

– Klasztor-Slasztor, a może od razu Kuria Biskupia? – kpił. Roześmialiśmy się, słysząc tę propozycję, bo wydała się nam o wiele ciekawsza niż Klasztor, ale i tak nie braliśmy jej na poważnie. A szkoda – zespół Kuria Biskupia, to by dopiero było! Gerber mruknął coś pod nosem tym swoim charczącym „r”. Potem siedział markotny i już się nie odzywał. Patrzyłem na Homera – wielki i ciężki, siedział na podłodze wciśnięty między biurko a łóżko. Twarz cała w pryszczach, błędny, wodnisty wzrok, jasna grzywka opadająca na czoło. Marszczył je i napinał, przewracał oczami, próbując coś wymyślić. Niesforne włosy co chwilę leciały mu do oczu. Chyba był tuż po decyzji o ich zapuszczaniu – jak my wszyscy zresztą.

– Może ten Slasztor – zaproponowałem nieśmiało, bo spodobała mi się kpina Homera. – Brzmi trochę jak Slayer – próbowałem argumentować.

– Eee, chujowo brzmi. Co to w ogóle znaczy „Slasztor”? Nic to nie znaczy!

– No właśnie o to chodzi! Nic nie znaczy i dla każdego to będzie zagadka. Co to, kurwa, jest ten „Slasztor”. Fajna nazwa, każdy zapamięta – argumentowałem. Reszta towarzystwa nie podzielała jednak mojego entuzjazmu i nazwa przepadła. Po kilku propozycjach i kłótniach, które pod znakiem zapytania stawiały naszą dalszą karierę w tym składzie, nastąpił wreszcie przełom. Nie taki wprawdzie, jakiego oczekiwaliśmy, ale coś się zmieniło, coś poszło dalej – choć nie tak, jak chcieliśmy. Przełom nastąpił, gdy wyśmialiśmy kolejną nazwę wymyśloną przez Gerbera. Wstał i obrażony powiedział, że skoro żadna jego propozycja nam się nie podoba, to on nie widzi dla siebie miejsca w zespole. Trzasnął drzwiami, poszedł i więcej go już nie widzieliśmy. To znaczy gdzieś tam mijaliśmy się na mieście czy po wakacjach w szkole, ale zmienił towarzystwo i chyba nas unikał. Podobno po maturze pojechał do Warszawy i szybko został prezesem jakiegoś banku. Dobrze mu tak. Skoro porzucił karierę gwiazdy rocka, to niech męczy się za biurkiem i liczy słupki.

W końcu wymyśliliśmy najgłupszą nazwę, jaką się dało wymyślić – Jesus’s Drugs, czyli Narkotyki Jezusa. Nie wiem, co mieliśmy wtedy w głowach, jaką ideę chcieliśmy pieczętować tym kretyńskim stemplem, ale jedno jest pewne – byliśmy z siebie dumni. Mieliśmy nazwę naszego zespołu. Wprawdzie przed chwilą odszedł od nas gitarzysta, a o tworzeniu prawdziwej muzyki nie tylko, że nie mieliśmy bladego pojęcia, ale nawet nie bardzo wiedzieliśmy, co my chcemy grać i jak. Łączyło nas jednak głębokie przekonanie, że właśnie stoimy u progu wielkiej, światowej kariery i nic nie jest w stanie nam przeszkodzić w triumfalnym marszu na największe areny świata. Wierzyliśmy, że naszym zapałem i chęciami przykryjemy całkowity brak umiejętności.

Byliśmy też zgodni co do tego, że nadeszła chwila, którą koniecznie trzeba uczcić, ubogacić i zamienić w wielkie, przyjacielskie świętowanie. Jednak słone paluszki i woda mineralna, którymi poczęstowała nas matka Grubego, to było za mało, by odpowiednio uświetnić moment tak doniosły, jak nadanie nazwy naszej kapeli. Oczami wyobraźni już widzieliśmy ją wybitą zmyślną czcionką na okładkach płyt, koszulkach fanów i plakatach rozklejonych po całym świecie. Wywiady, autografy, sesje zdjęciowe – to wszystko było już na wyciągnięcie ręki. Pełna chwały przyszłość gwiazd rocka kroczyła kilka kroków przed nami, wystarczyło tylko nieco przyspieszyć, pochwycić ten moment i trzymać, nie puszczać. Dumni z jej narodzin dumą każdej pary rodziców, którzy powołują nowe życie na ten nieszczęsny padół, postanowiliśmy celebrować ten moment tam gdzie zawsze – w krzakach parku za Domem Kultury.

Po drodze odwiedziliśmy kilka sklepów, by zaopatrzyć się w odpowiednie do świętowania trunki. Siedzieliśmy pod rozłożystym kasztanem otuleni parawanem z gęstych i bogatych w grube liście krzewów. Ciepłe piwo pociągaliśmy prosto z butelki. W oddali słychać było odgłosy zmierzającego ku wieczorowi miasta. Odór spalonych domów, który od kilku tygodni rozpościerał się po ulicach, nie przeszkadzał spokojnie zasypiać, nie burzył snów, nie ściągał koszmarów. Wystarczyło nie otwierać okien zbyt szeroko. Dla nas ważne wówczas było to, że było lato, że była sobota. Nie musieliśmy nic, mogliśmy wszystko.

– Ja bas mam. – Pierwszy zaczął Homer. – Taki z deski cięty, w garażu robiony, ciężki jak chuj, ale jest. Gra.

– A piec? – spytałem.

– Pożyczę, mam od kogo – powiedział i gwizdnął tajemniczo. Popatrzyliśmy na niego ze zdziwieniem, spodziewając się, że to dopiero początek opowieści.

– Mam kumpli ode mnie z domków, oni już coś grają, mają sprzęt, zagadam do nich. – Homer mieszkał w takim dziwnym miejscu Młyńska, które nie było już miastem, ale formalnie chyba do niego wciąż należało. Gdzieś na uboczu Zalesia i naprawdę za lasem. Końcówka miasta, zadupie totalne. Nie było tam już bloków – stara, wiejska zabudowa przeradzała się powoli w nowobogackie wille pod miastem. Potocznie mówiło się na to Wojkowicki Lasek, a częściej po prostu „domki”. Jak ktoś mówił, że mieszka „na domkach”, to wszyscy wiedzieli, gdzie to jest, i nie trzeba było nic więcej tłumaczyć.

– A gdzie grają? – spytał trzeźwo Gruby, chociaż ciągnął już drugie piwo.

– Jest taki Dom Ludowy we wsi obok. Dom Ludowy Wojkowice. Moja ciotka jest tam kierowniczką i pozwala im grać w soboty i niedziele rano. To pewnie i nam pozwoli, bo czegóż by nie?

– To leć do ciotki, buzi, rączki, kwiatek, rajstopki i załatw sprawę. – Gruby zawsze widział proste rozwiązania dla największych nawet problemów.

– E tam, obejdzie się i bez tego, na pewno się zgodzi, jutro zapytam – odpowiedział Homer i leniwie przetoczył swoje wielkie cielsko na dawno niekoszonym trawniku, zostawiając szeroki ślad, jakby po trawie przejechał walec.

Siedzieliśmy na trawie w parku za Domem Kultury i paliliśmy we trzech ostatniego papierosa, rozkoszując się ciepłym wieczorem kończącego się lata. Podawaliśmy sobie niedopałek z ręki do ręki jak jakąś fajkę pokoju. Jakbyśmy byli Indianami siedzącymi w tipi na dalekim Dzikim Zachodzie, a nie chłopakami z Młyńska pod krzakiem za Domem Kultury. Powoli sączyliśmy piwo za piwem, a Gruby ukradkiem dolewał do każdego po odrobinie herbacianego w kolorze płynu z półlitrówki z gorzką żołądkową.

Zmrok zapadał już szybko i okoliczne skwery, ławeczki, wolne kawałki trawy pomiędzy parkowymi zaroślami zaczęły się wypełniać gromadami podobnych do nas głodnych wilków płci obojga. Tak było w każdy wolny dzień, w każdy piątek, sobotę, niedzielę. Chyba że była szkoła, to w niedzielę już trzeba było myśleć o poniedziałku. Ciągle trwały jednak nasze ostatnie wakacje i za nic nie chcieliśmy tego zmieniać.

– Chuj, nie granie bez gitary – mruknął Gruby. – Bas, perkusja i wokal, nikt tak nie gra.

– Noo, a jakbyśmy mieli jeszcze klawisze, toby dopiero było, skład jak Deep Purple – rozmarzyłem się.

– Jebnij się w głowę – Gruby rzucił we mnie kępą trawy. – Nawet gitary nie ma, a ten, kurwa, klawisze. Klawisza to będziesz miał, jak cię do pudła kiedyś wsadzą – roześmiał się głośno ze swojego żartu.

– A bez klawiszy to jak Black Sabbath albo Led Zeppelin, tak lepiej? – spytałem, a oczami wyobraźni widziałem nas już na scenie w Madison Square czy innym Royal Albert Hall.

Homer się nie odzywał. Dopalił resztkę naszego wspólnego papierocha i pstryknął petem w przebiegającego blisko kundla. Nie trafił.

– Ty, Homer, a czemu ty właściwie jesteś Homer? – zapytałem. Gruby się roześmiał. Znali się z podstawówki, chyba nawet chodzili do jednej klasy.

– A wiesz, kiedyś na polskim w podstawówce… – zaczął Homer, ale Gruby mu przerwał.

– Ha, ha, czekaj, ja powiem. Pamiętasz na polskim z Kurasiową?

– A weź… ja opowiem, to ja jestem Homer.

– Nie, nie, ja opowiem. Siedzieliśmy na polskim, w której to było klasie, Homer, w szóstej chyba, nie?

– W siódmej. No mówiłem, że ja opowiem!

– No chuj, to w siódmej. Siedzimy na polskim i Kurasiowa, baba od polaka, Jezu, ta to była zjebana dopiero, chyba jej stary łopatą zwoje prostował, taka durna była. – Grubemu zebrało się na wspomnienia.

– No, ale do rzeczy, co z tym Homerem? Jebać Kurasiową – dopytywałem.

– A, no, z Homerem. Był jakiś sprawdzian czy klasówka z polaka, Kurasiowa chodzi po klasie, normalnie, jak na sprawdzianie. Podchodzi do Homera i się pyta: A ty czemu nie piszesz? A on na to: Bo ja ślepy jestem, proszę pani. Cała klasa w śmiech oczywiście, a babka do niego tak: Homer też był ślepy i jakie eposy napisał, więc nie błaznuj, tylko pisz. A ten błazen do niej całkiem serio, na poważnie: O wypraszam sobie, ja nie jestem Homer, ja jestem Heter, bo mnie się chłopaki nie podobają, wolę dziewczyny. O kurwa, ale był ryk wtedy. Ja pierdolę, nikt już o sprawdzianie nie myślał. Nawet Kurasiowa tak się śmiała z tego. Raz w życiu pokazała ludzką twarz. Ty, Homer! Ja to nie wiem, czy ty na pewno jesteś heter, czy homer, podobają ci się dziewczyny, co? – Gruby zaczął się natrząsać z Homera. Ten tylko się lekko uśmiechał i coś grzebał po kieszeniach. Jestem przekonany, że gdyby nie było już ciemno, to widzielibyśmy, jak się czerwieni.

– A bo mi się to z homosiem pojebało, wiesz, podobne, nie? Homer, homoś, podobnie przecież – tłumaczył się zawstydzony.

– No, a jak się wkurwiałeś na początku, jak mówiliśmy na ciebie Homer, każdego chciałeś lać.

– No wkurwiałem się, ale potem poczytałem „Odyseję”, „Iliadę” i wiesz, myślę sobie, kurwa, zajebisty ten Homer. I chuj, mogę być Homer. Też słabo widzę, szkła noszę. – Kiedy to mówił, powoli wygrzebał z kieszeni plastikowe, okrągłe pudełeczko po filmie do aparatu i brązową, okopconą lufkę do papierosów. Otworzył wieczko okrągłego pojemnika i dał nam do powąchania.

– Wiecie, co to? – zapytał. Oczywiście nie wiedzieliśmy. W środku był jakiś susz podobny do tytoniu, ale pachniał o wiele przyjemniej.

– Gandzia? – pierwszy domyślił się Gruby.

– Noooo, gandzia! – Homer był wyraźnie zadowolony z tego, jakie wrażenie zrobiła na nas zawartość pojemnika.

– O kurwa, pokaż jeszcze raz, poniucham. – Wyciągnąłem rękę.

– Tego się nie wącha, to się pali – zaśmiał się Gruby i trzepnął mnie ręką w potylicę tak, jak jemu robiła matka, gdy go odwiedzaliśmy.

– Sam się w łeb jebnij. – I mu oddałem.

– Homer, skąd to masz? – zapytał, nie zwracając uwagi na moje zaczepki.

– A to już moja tajemnica, kurwa, nie mogę takich rzeczy mówić przecież – odpowiedział Homer i zaczął nabijać lufkę suszem. Z drugiej kieszeni wyciągnął zapalniczkę. Włożył szklaną rurkę do ust, przypalił i zaciągnął się długim, głębokim machem. Przytrzymał dym długo w płucach i dopiero, jak zaczął się krztusić, a gały wyłazić mu na wierzch, to wypuścił chmurę i podał mi lufkę z żarzącym się na końcu suszem. Pierwszy raz miałem zajarać trawę. Do tej pory nawet nie wiedziałem, że suche zielsko tak bosko pachnie. A tu proszę. Zrobiłem wszystko dokładnie tak samo jak przed chwilą Homer i podałem lufkę Grubemu. Poczułem w płucach gryzący, gęsty dym. Zadrapało mnie w gardle, ale ściskałem ryj ręką, tłumiąc kaszel. Dopiero jak wypuściłem chmurę, to szarpnęło mną jak starym gruźlikiem. Łzy napłynęły mi do oczu, ledwie co widziałem.

– O kurwa – wystękałem – ale ostry ten dym, ale mnie siekło.

– Sieknie to cię dopiero zaraz, jak ci do mózgownicy dojedzie – Homerowi już oczy inaczej błyszczały i głos mu się zrobił piskliwy, jakby nigdy mutacji nie przechodził.

Kiedy tak szklana fajeczka krążyła sobie między nami, coś mnie naszło na wspominki. Pewnie po słowach Grubego, że tego się nie wącha. Albo po tych szkolnych opowieściach o Homerze i Heterze. Opowiedziałem im wtedy tę historię o objawieniu boskim, cośmy ją chyba ze dwa czy trzy lata temu z Petersonem odwalili przed ławką pod blokiem. O kurwa, ale mieliśmy teraz ubaw z tego. Lufka krążyła z rąk do rąk, z ust do ust, a nam było coraz bardziej wesoło. Tarzaliśmy się po trawie, trzymaliśmy się za brzuchy i snuliśmy różne alternatywne wersje tego, co można sobie jeszcze przypalić.

– Gówno sobie przypal, suszone – wypalił nagle Homer.

– Aś to, kurwa, przyjebał teraz. Faja by się zapchała – odpowiedział mu Gruby, po czym już nieco poważniej, na ile w tym stanie było to możliwe, zwrócił się do mnie:

– Ty, a co u Peteresona? – spytał.

– Nie znam gościa – mruknął Homer, puszczając z ust potężnego bacha. – Lufę trzeba znów nabić. Kto to ten Peterson? Norweg jakiś?

– Czemu Norweg? Jaki Norweg, kurwa. Nasz, ode mnie z Torowej przecież, w moim bloku mieszka.

– No bo w Norwegii tak się nazywają dziwnie, no nie? Skurwenson, Chujenson, Jebanson i nawet nie wiedzą, że się tak chujowo nazywają. – Znów się śmialiśmy tak, że żołądki skakały nam do podniebienia, a następnego dnia na przeponie porobiły się nam zakwasy.

– Nie do ciebie mówię, lufę bij, jak trzeba. Homer, baczność! Bij lufę, raz! – Gruby krzyknął rozkazująco i znów zaczęliśmy się śmiać.

– Sam se bij lufę – odparował mu Homer. Teraz już śmialiśmy się, leżąc na trawie i nawet nie próbowaliśmy się podnieść.

– Te, Homer, a może ty nie jesteś ani Homer, ani Heter, tylko zwykły Onan, co? – wybełkotałem, z trudem wrzucając słowa pomiędzy spazmy śmiechu.

– Nie Onan, tylko Conan, jeśli już. – Homer zerwał się nagle i dumnie wyprężył chudą pierś, waląc się pięścią w mostek. – Będę walczył z potworami i ratował dziewice! – wybełkotał.

– Ta… Conan… Conan Koniobijca! – zawołałem, wskakując Homerowi na plecy i przewalając go z powrotem na trawę.

– Kurwa! Susz mi cały wysypiesz, przyjebie! – zawołał z nieukrywaną irytacją, ale równocześnie ani trochę nie przestawał się śmiać.

– Ta, Homer, Onan, Heter, Conan! Bij lufę, bij lufę, fij bulę, fij bulę. – Gruby okładał go pięściami i tarzał się po nim razem ze mną, a jego śmiech zaczął przypominać rzężenie bitego psa. – Ty, ale co z tym Petersem – wydusił znów przez śmiech i łzy, kiedy zostawiliśmy Homera w spokoju, pozwalając mu nabić ładunek do lufki. No co mu się, kurwa, tak ten Peterson teraz upierdzielił do łba? Nie widziałem się z nim od początku wakacji. Strasznie mnie wkurwiał ostatnio. Patrzyłem, jak Homer próbuje przejść z pozycji leżącej do jakiegoś dziwnego przysiadu, nabijając równocześnie kolejną lufę.

– Nie mam ostatnio dobrych dni z Petersem, wiesz, jaki jest. Ciężki bywa. Nie wiem, co u niego. Dawno się już z nim nie widziałem.

– No wiem, ale on grał na gitarze chyba, nie?

– Grał, miał takie pudło ruskie, coś tam grał, ale to raczej bzdety takie harcerskie.

– Może z nami by pograł?

– Może, nie wiem. Zapytam go, jak go spotkam. – Tak powiedziałem wtedy, ale nie miałem zamiaru wcale go pytać. Peterson pewnie by nas wyśmiał. Mnie najbardziej.

Tymczasem wokół nas zaczęło gęstnieć. Przysiadły się do nas jakieś różne typy, co już zwąchały pismo nosem, a raczej z unoszącego się po parku zapachu tanich papierosów i jeszcze tańszego wina wyłowiły ten najbardziej przyciągający zapach. Złazili się jak muchy do psiego gówna. Pełno takich było w tym czasie w parku i na schodach przed Domem Kultury. Homer rzeczywiście nabił lufę, ktoś wyciągnął kolejną ze świeżym towarem i tak te szklane faje krążyły – oślinione, oplute, co chwilę gasły i trzeba je było bezustannie odpalać.

Nasz magiczny, indiański krąg zaczął się powiększać. Siedziało tu już pewnie z tuzin postaci albo i mendel, kto to mógł wtedy zliczyć, kto by to do dziś pamiętał. Żółte światła latarni mieszały mi się z pomarańczowym ognikiem krążącym od krzaka do krzaka – tak mi się wtedy wydawało. Nie wiedziałem już, co było osobą, co było krzewem, iglastą choinką bez bombek. Zarośla wyciągały swoje obrośnięte igliwiem łapy i buchały chmury ze szklanej lufki, która wydawała mi się wielka jak słoniowa trąba. Musiałem się jak najszybciej ewakuować w bezpieczne miejsce.

– Ej, chodźcie stąd, chodźcie. Te słonie nam wpierdolą całą trawę, chodźcie. – Obaj zrobili zaskoczoną minę, ale o dziwo nie protestowali.

Wziąłem Grubego za koszulkę, Homera pociągnąłem za nogę. Grubemu koncept się spodobał i momentalnie złapał go za drugą. Przeciągnęliśmy go parę metrów po trawie za tego jego wielkie łapska.

– Ej, weźcie, kurwa, zostawcie, pojebało was? – Homer zaczął wierzgać, a my nie byliśmy w stanie utrzymać jego potężnych kulasów. Puściliśmy, a on z trudem zaczął przybierać pozycję pionową, co oczywiście rozbawiło nas niemiłosiernie chyba po raz setny tego wieczora.

Ruszyliśmy w tan po parku. Nie uszliśmy jednak daleko, bo okazało się, że takich kręgów jak nasz było pełno. Przy każdej ławeczce, na każdym wolnym od krzewów skrawku trawnika kotłowały się młode ciała. Upojone latem, tanim winem, piwem, ale też sobą. Bliskością, dotykiem, poczuciem jakiejś dziwnej, chwilowej wspólnoty, która łączyła nas w te letnie wieczory.

W jednej z grup ktoś grał na gitarze, a skupione wokół grajka towarzystwo darło ryja na pół miasta. Pewnie było ich słychać aż na Starówie. Jak to się stało, że przed momentem, siedząc dwa krzaki dalej, nie słyszeliśmy nic a nic aż do teraz? Oczywiście dosiedliśmy się do nich, nikt tego nawet nie zauważył, nikomu to nie przeszkadzało. Whisky, moja żono – niosło się po parku, a my z radością klaskaliśmy w spocone łapy i darliśmy się w tym chórze początkujących alkoholików, narkomanów, przyszłych bezrobotnych, lekarzy, księży, inżynierów, ojców i matek. Typ, który grał na gitarze, był chudy i niewielki, za to miał potężny, orli nos. Jasna grzywa blond opadała mu na oczy. Nie śpiewał ze wszystkimi, zarzucał tylko pierwszy wers, czasami pokrzykiwał w refrenie, a towarzystwo swoimi gardłami robiło do tego dobrą robotę. Grał z zaangażowaniem godnym największych, światowych scen. Oparty jedną nogą o ławkę, kołysał biodrami na boki i robił śmieszne miny, wydymając usta jak do pocałunku. Reszta bandy zdzierała gardła, nie zważając kompletnie na to, że każdy z nich, a właściwie każdy z nas, śpiewał w innym rytmie i innej tonacji. Melodie też były różne, choć piosenka wciąż ta sama. Wyśpiewaliśmy ze sto razy ostatni wers, że nie chcę już samotnym być, a typek od gitary wreszcie przerwał granie i zawołał:

– Dajcie się coś napić, w gardle mi zaschło od tego szarpania – powiedział, lekko sepleniąc. Głos miał miły, przyjemny. Ktoś zaraz podał mu butelkę z jakąś płynną zawartością.

– Ej, Ralf, a zagraj „Przeżyj to sam” – zawołała jakaś dziewczyna. Było ich tu kilka, wydawały mi się nawet niebrzydkie, ale żadnej nie znałem. Leciały więc kolejne polskie szlagiery, a młode gardła i serca dawały z siebie wszystko, byle było jak najgłośniej. „Przeżyj to sam” z niemiłosiernie przeciągniętymi samogłoskami niosło się z wiatrem w stronę stadionu Błękitnych. Potem zagrał jeszcze „Moja i twoja nadzieja” i zrobiło się jakoś tak bardziej lirycznie, może romantycznie nawet. Zaczęła nas oblepiać nieznana dotąd, przyjemna słodycz. Leżałem na trawie, niebo wirowało nade mną, a rozmazane punkciki gwiazd mieszały mi się z powidokami innych świateł. Obok mnie położyła się jedna z tych nieznanych mi dziewczyn i oparła głowę o moją klatkę piersiową. Przygarnąłem ją ramieniem. Podsunęła się wyżej i zaczęła całować mnie po szyi i policzku. Na początku nawet mi się to podobało, ale szybko przestało.

– A ja wiem, jak ty masz na imię – wyszeptała mi do ucha, po czym bezceremonialnie zaczęła wpychać mi swój język do ust. Trochę byłem tym zaskoczony, próbowałem coś powiedzieć, a ta dalej pcha mi się z tym jęzorem.

– No to jak mam na imię? – dopytuję i odchylam głowę, żeby ją powstrzymać. W tle towarzystwo wyje „nic, naprawdę nic nie pomoże, jeśli ty”, a ta dalej swoje. Podniosła się trochę na przedramieniu i zwisa nade mną, eksponując dekolt. Patrzy mi w oczy, przesuwa końcem języka po swoich wargach. Nie wiem, co się dzieje, nie wiem, co mam robić! Ogarnia mnie przerażenie, nigdy w życiu nie spotkało mnie nic takiego. Postanowiła chyba wykorzystać moje gapiostwo, bo w ułamku sekundy przyssała się do moich ust i z całych sił wepchnęła mi język do gardła. Czułem się, jakby mnie ktoś próbował nakarmić surową wątróbką. Miesza mi się w żołądku piwo, wino, trawa, zbiera mi się na pawia, nie dość, że jej język chyba zaraz sięgnie mi przełyku, to ona jeszcze zaczyna wsysać mój do swojego gardła! No normalnie, zaraz się na nią porzygam.

– Masz na imię Gregory, boski Gregory, dziewczyny w mieście tak na ciebie mówią – wypaliła bełkotliwie. – Wiem, bo obserwuję cię od dawna. – Wzięła mnie za rękę i położyła moją dłoń na swojej piersi. Porwałem ją jak oparzony.

– Co? Nie podoba ci się? – zapytała zawiedziona.

– No okej jest – mamrotałem. – Ale ja nie jestem żaden Gregory, pomyliło ci się z kimś innym. – Towarzystwo za plecami już pląsało i wyło, że mój jest ten kawałek podłogi.

– Ale dla mnie możesz być Gregory. – I znów mi się pcha z tym językiem. Jezu, no okropne to było. Pomyślałem, że jak będę próbował odwzajemniać i nie będę się bronić, to pójdzie mi lepiej. Ale wtedy było jeszcze gorzej. Nigdy wcześniej nie miałem takiej przygody. Nie wiem, co trzeba robić, nie wiem, kto to jest. Zresztą coraz mniejszą miałem łączność z rzeczywistością. Kątem oka widziałem, że Gruby z Homerem, trzymając się za ręce, unoszą się nad ziemią lekko jak baletnice w jakimś szalonym tańcu. Nie wiem, czy to lampy uliczne, czy światła okien z bloków stojących za parkiem, czy może ktoś rozpalił ogniska. Poczułem wtedy zapach jej włosów – tę samą woń, która przykryła miasto gęstą, chociaż niewidzialną kołdrą. To mnie na moment otrzeźwiło. Zepchnąłem ją z siebie i ruszyłem w podrygi. Przypomniałem sobie o niej dopiero po długiej chwili. Rozejrzałem się dookoła, ale nigdzie jej nie dostrzegłem. Była i znikła. Rozpłynęła się w mroku, w smrodzie spalonych domów, który odurzał całe miasto. Wessało ją to senne miasteczko, jak ona próbowała wessać mój język. Może wcale jej nie było, może tylko tak mi się wydawało, może mi się śniła.

Nie wiem, co wtedy we mnie wstąpiło. Może to przez to wszystko, co w siebie wchłonąłem, a może przez przepoconą atmosferę parku, a może to dziwne spotkanie z dziewczyną, która znikła tak niespodziewanie, jak niespodziewanie się pojawiła. Choć najpewniej to przez ten smród, przez cuchnący spalonymi szmatami wieczorny powiew, który nagle przypomniał, jakich wydarzeń byłem niedawno świadkiem i mimowolnym uczestnikiem. Po krótkiej pauzie znów zerwałem się i żeby stłumić wracającą nagle świadomość, zacząłem tańczyć, skakać, kręcić się wokół swojej pięty jak w jakimś obłąkańczym, indiańskim rytuale. Dookoła mnie na moment zrobiło się pusto, ludzie odsunęli się na bezpieczną odległość, by przypadkiem nie przeciąć swoich chaotycznych orbit z moją, gdybym stracił kontrolę i siła odśrodkowa wzięłaby mnie we władanie. Jedyne, co wtedy czułem, to rozdzierający mnie smutek i pragnienie ucieczki do innego świata, innego miejsca. Chciało mi się wyć, ryczeć, śpiewać i płakać równocześnie. Tłum za moimi plecami wył „mniej niż zero” i właśnie tak się wtedy czułem. Zawodowi macherzy od losu już tasowali znaczone karty i wiedziałem, że nigdy nie uda mi się z nimi wygrać. Kręciłem się, obijałem o ludzi, oni znów zaczęli się zbliżać i odbijać ode mnie. W miarę regularne wcześniejsze pląsy zamieniły się w punkowe pogo i nawet Ralf wstał z ławeczki. Przestał grać, ściskał przed sobą instrument, jakby prowadził partnerkę w tańcu, śpiewał i błyskał wokół obłędem, który rodził się w jego oczach. Patrzyłem na niego i zdawało mi się, że jest gitarą, że głowa wyrasta mu z gryfu, że pudło, które czule obejmował, jest jego integralną, żyjącą częścią. Zerwane struny z brzdękiem wysypywały się jak jelita z rozciętego brzucha i ciągnęły za nim, okręcając mu się wokół kolan. Światła latarni żyły, drzewa żyły, kosze na śmieci żyły. Kręciło mi się w głowie, świat wirował pod moimi nogami, nawet gdy zatrzymałem się w miejscu, żeby znów paść na miękką, wilgotną trawę. Zatopiłem w niej twarz, poczułem zapach zdeptanej, chłodnej ziemi. W tym chocholim tańcu i śpiewie kryłem łzy i smutek, który mnie dławił. Ciemność, która mnie otaczała, wpływała mi do serca, do krwi i przez otwarte usta wypełniała moje wnętrze mrokiem, który miał pozostać we mnie już na długie lata.

ROZDZIAŁ 4

To miasto potrafiło człowieka przemielić, oddzielić od ziarna i wypluć jak plewę. Na podściółkę dla świń, na paszę do dalszej konsumpcji. Może je trochę kochałem. Może nienawidziłem – to przecież dwie strony tej samej, fałszywie bitej monety. Ukojenie jak zawsze znajdowałem w długich wędrówkach po jego flakach, śmierdzących trzewiach, brudnych bramach i zaułkach. Jesienią, zmierzchem, kiedy ulice szybko pustoszały, gdy ludzie chowali się za żółtymi zasłonami, za srebrnymi żaluzjami, robiło się jeszcze brzydziej, ale przynajmniej szczerze. Za dnia spotykało się znajome twarze, przyjazne, uśmiechnięte lub umęczone, zbite, pijane. Czasami wrogie, odpychające. To wszystko było jak puder, jak maska przykrywająca prawdziwe oblicze. Odciągało uwagę od wychodzącej spod tynku prawdy. Wieczorem wychodziły stare psy, którym było już wszystko jedno, i młode koty szukające swojego miejsca. Była taka piosenka, którą lubiłem wtedy nucić, ta z wersem – młode koty lubią włóczyć się – pasowała mi do wszystkiego w tym mieście, jakby o nim pisana. Tu też były różne brudne sprawy, był rock’n’roll, była śmierdząca potem dyskoteka w piwnicy na Starówie i knajpy cuchnące tak, że można było do nich trafić z zamkniętymi oczami. Bar Zgoda, bar Wiarus – do dziś pamiętam zapachy, które unosiły się w promieniu kilku ulic. I cyrk przyjeżdżał raz na pół roku – największa atrakcja kulturalna całej okolicy, całego dzieciństwa. I zbrodnie się zdarzały jak w tej piosence – i te małe, codzienne, za firankami, i te duże, o których mówiło całe miasto i wsie okoliczne. Winni byli nie ci, którzy czynili. Wina spadała na tych, co znali prawdę, a karę ponosiła ofiara. Najważniejsze to nic nie widzieć, nie mówić, nie pamiętać. I nie daj Boże, żeby o tobie mówili. Surowych wyroków sąsiedzkich trybunałów, obradujących na klatkach schodowych i okiennych parapetach, bano się bardziej niż kul plutonu egzekucyjnego. Wyrok ogłaszano przez firankę, apelacji nie przewidziano.

Jak psy, jak koty, jak szczury przez wąskie korytarze brudnych ulic, tacy jak ja krokami odmierzali czas pozostały do świtu. Szur, szur przez mur. Miasto błądzących kotów, miasto brudnych szczurów, psów bezdomnych. Nie wiedziałeś nigdy, kto jest kim, jakiej maści, jakiego gatunku ani jaki jad płynie w trzewiach trujących. Byliśmy tym wszystkim równocześnie, jak kundle, co każdej rasy, każdej ulicy przemierzonej niosą w sobie odbity ślad. Miastokoty, ulicopsy, myszoszczury, włóczęgi w leśnym mieście.

Czasami, gdy kogoś spotkałem, mijaliśmy się w milczeniu, rzadko nawet oczy mówiły cokolwiek, bo co mogły powiedzieć? Na co tu patrzeć, na kogo? Każdy szedł swoją drogą, bez słowa, bez spojrzenia, ale za to ze świadomością, że ten drugi też swój ciężar niesie, może nawet jeszcze większy. Twój własny bagaż zawsze przecież jest najcięższy, najwięcej waży, najbardziej boli. Nikomu nie jest tak źle, jak tobie, ale wiesz przecież, że jemu jest tak samo ciężko. Albo bardziej może, ale tobie ciężej, zawsze ciężej.

Z wieżowców przy ulicy Torowej, na której mieszkałem, wszędzie było blisko. Zresztą w tym mieście gdziekolwiek by się poszło, wszędzie było tak samo blisko i tak samo daleko. Ale to był jego środek, centrum wszystkiego i niczego. Torowa, Styki, Kołłątaja i wiadukt, który sklejał dwie połówki niby w jeden organizm, ale każda nadal żyła osobnym życiem. W innym tempie, do innej melodii, w inną stronę krew krążyła. Przeszczep niby się przyjął, ale nigdy się nie zrósł na dobre, co najwyżej przysechł jak nieruszany strup. Po drugiej stronie wiaduktu blaszane pawilony – w nich sklepy, knajpa, biblioteka, sacrum i profanum, a dalej znów wieżowce przy Kościuszki, moja szkoła, szpital, las, a w nim plac targowy. Tak, plac targowy w środku lasu.

Drugi koniec wiaduktu opadał na Starówę, jak łuk tęczy, kończący się życiem wiecznym, bo tuż przy starym cmentarzu. Wiadomo – lepsze życie, bo cisza, bo spokój, bo wieczność i już nic nie trzeba. Tylko drzewa szumią. Można było tam skręcić w lewo i pójść w głąb starego miasta, w wąskie uliczki sztetlu, przez żydowskie podwórka, tam gdzie po synagodze kamień na kamieniu nie został. Tylko napis wytarty deszczem, wygładzony wiatrem „tu spłonęli żywcem”, którego nie odczytasz, jak nie dotkniesz. Błogosławieni, którzy nie dotknęli i o niczym się nie dowiedzieli.

Można też było pójść w prawo – takie tu były możliwości. Przez cmentarz przejść na Borek – straż pożarna, knajpa, szkoła, bloki, no i oczywiście kościół. Wielki, największy, tak wielki, że nigdy nie udało się go zapełnić. Przez to zawsze był pusty, nigdy pełny. Tak już będzie stał pusty zawsze, na wieki wieków. Albo jeszcze inaczej – zatoczyć koło i ulicą Reymonta, przez drugi przejazd kolejowy wrócić na Osiedle. Przejście przez tory było jak labirynt, pokrętne, krzywe, łatwiej było więc skakać górą przez barierki. Wychodziło się w kompletną nicość, na tyły garaży, gdzie tylko pijacy i ich kobiety w krzakach i zaroślach przy torach załatwiali wszystko, co człowiekowi potrzebne do życia. Jesienią już było ciemno, mrok, mgła i blade światła w oknach bloków za garażami wyznaczały drogę. Ulica Spółdzielców, Sportowców, stadion Błękitnych i jego cztery wieże z oczami, co wszystko widzą. I znów bloki, niskie, długie, kolorowe, pstrokate, brudne, szare, z trzepakami i bez. Szyby niebieskie od telewizorów. Wszędzie te same dramaty, radości, światło, brud, którego nie zmyje żaden remont, żadna farba nie przykryje. Przychodnia, która kiedyś była żłobkiem, a potem stała się supermarketem. Wszystko się stało supermarketem – możesz brać, co chcesz, kupować, grymasić, wybierać, pod warunkiem że nie masz potrzeb innych niż tylko wsad do kotła. I z tej strony to już wszystko. Koniec.

Lubiłem chodzić też zupełnie inną drogą. Z Torowej przez najbrzydszy na świecie pasaż handlowy. Bunkier na trzy piętra ze szkła, cegieł, aluminium i szyldów. A potem w długą prostą. Aleja Wyzwolenia, przy której wiadukt brał swój początek. Szeroka na cztery czołgi, w kilka minut dochodziło się nią do placu Głównego i Domu Kultury. Jeszcze parę minut, kilkaset kroków i miasto kończyło się Piaskową Górką, polodowcową wydmą, zalesioną, przerzedzoną, śmierdzącą szczyną i psim gównem. Można tam było zimą jeździć na sankach, a później pić wino i zapomnieć, że dalej nie ma już nic. Tylko ruina kombinatu. Państwowe Zakłady Przemysłu Lotniczego w Młyńsku. Kombinat pracował, oddychał, budował. A potem zdechł.

To były główne osie. Nie licząc osiedla Zalesie, które z miastem nie zrosło się nigdy. Było jeszcze bardziej osobne. Tak jak Starówa z Osiedlem nie skleiły się plastrem wiaduktu, tak tutaj nawet nie było czym sklejać, nie było czym spinać. Nikt tam nie zaglądał bez potrzeby. No chyba, że twoi starzy kupili na Zalesiu mieszkanie i musiałeś tam żyć na zadupiu zadupia. Wracać codziennie przez las z miasta, spod Domu Kultury, ze szkoły na Starówie albo Osiedlu, z zakupów na placu targowym w lesie koło szpitala. Mogłeś mieć też rodzinną kwaterę na nowym cmentarzu komunalnym, co w sumie na jedno wychodziło.

Las na Piaskowej Górce, to nie był jakiś szczególny las. Nic w tym mieście nie było szczególne, unikatowe, niepowtarzalne. Może to jedynie, że wszędzie było poprzetykane kępami drzew, które kiedyś były jedną wielką puszczą, a dziś stały się niedogolonym zarostem na niedomytej tkance miasta. Macki ulic, odwłoki bloków rozpychały się pomiędzy drzewami, wydzielały sosnowe wyspy, redukując pradawne knieje do roli osikanych parków. Kiedyś żubry i niedźwiedzie, dziś butelki po „czarnych bykach” i puszki po „leżajsku”.

Na Piaskową Górkę wchodziło się od południowej strony, od miasta przez Aleje Wyzwolenia. Przez las można było iść parkową alejką, krzywo wyłożoną kostką brukową, prowadzącą pod same drzwi kościoła na Osiedlu. Ciekawiej jednak było pójść dzikimi ścieżkami w kierunku północnym, w stronę kombinatu. Mało kto się tam zapuszczał. Było tam jeszcze jedno osiedle, jeszcze jedna dzielnica, o której nikt nie chciał wiedzieć. Ale gdzie tam dzielnica, gdzie tam osiedle – jak używasz tych nazw, to budzisz obrazy przynależne do prawdziwego świata, do miast, które naprawdę istnieją. Tu nic nie było prawdziwe, nic nie istniało w pełni i do końca. To była osada maleńka, przysiółek może, nie wiem, jak to nazwać. Getto? Już prędzej. Wciśnięte pomiędzy skarpę i las, a ogródki działkowe ogrodzone od tej strony murem o wiele wyższym, niż było to konieczne. Od drugiej strony otoczone drogą na kombinat, po której nikt już pieszo nie chodził. Pośpiech ważniejszy niż poznanie. Strach silniejszy niż ciekawość. Tylko że u mnie ciekawość brała górę.

Pierwszy raz trafiłem w to miejsce, gdy miałem niewiele lat. Za mało, by wiedzieć, że oprócz nas są na ziemi jeszcze jacyś inni ludzie. Na tej ziemi. Tak blisko, nie w telewizorze, nie na zdjęciu w podręczniku geografii. Była zima, a jak zima, to sanki. Na Piaskową Górkę nie chodziło się zbyt często, bo bliżej mieliśmy taką usypaną i trawiaste zbocza nasypu pod wiaduktem, które pokryte śniegiem również nadawały się do jazdy. Trzeba było tylko uważać, żeby nie wjechać pod auto. Ale powiedział mi ktoś, że tam ślizg jest bardziej porywisty, że stromizny większe, że zakręty, a nie nudna długa prosta i hamowanie przed ruchliwym asfaltem. Poszedłem. Piaskowa Górka od strony alei Wyzwolenia wspina się w górę łagodnie, niemal leniwie. Zjazd po niej trwał długo, ale nie nabierało się tempa. Byłem zawiedziony, nie takie obietnice składali mi stali bywalcy. Chciałem mróz w oczy, sople na rzęsach i pęd, który poniesie mnie do innego świata. Wiedziałem, że z drugiej strony jest bardziej stromo, że starsi chłopacy mają tam miejsce, które nazywają „górką śmierci”, bo jechało się na przepadłe po stromiźnie wprost na mur Rodzinnych Ogródków Działkowych „Lotnik”. Niejedne sanki swój żywot na tym murze skończyły, niejedną głowę trzeba było zszywać i bandażem owijać. Wziąłem sanki na plecy i poszedłem przez las szukać swojej górki śmierci.

Pobłądziłem, nie wiem, gdzie zaszedłem. Stanąłem nad urwiskiem, nad piaszczystą skarpą tak stromą, że nawet śnieg się na niej nie utrzymał i o żadnym zjeździe nie mogło być mowy. Zaczynał się zmrok, barwy z szaroburych przechodziły w niebieskie, pojawiały się światła, które sprawiały, że to, co zimne i okrutne, stawało się ciepłe i przytulne. A pode mną rozciągał się widok, jakiego nigdy wcześniej nie widziałem i którego nigdy już nie zapomnę. Zobaczyłem dachy kilku bardzo niskich, podłużnych budynków ustawionych po obrysie prostokąta. Jeden, krótszy od innych, usadowiony w środku, dzielił ten niby-rynek na dwa kwadraty. Były niskie, parterowe, z oknami niemal przy ziemi. Odgarnięty na boki śnieg sięgał do parapetów. Cały ten majdan spowity był dymem z płonących ognisk. Było ich kilka, może kilkanaście. Żywy ogień, taki, co parzy, niszczy, ale pozwala też przeżyć. Nad jednym wisiał dymiący kociołek, wokół ognisk chłopaki i dziewczyny, starsi wtedy ode mnie, ale jeszcze niedorośli. Dziewczyny czarnookie w długich spódnicach, w chustkach, spod których wystawały czarne warkocze. Chłopaki czarnowłosi, ciemni na twarzach, ubrani w dresy albo kurtki ze skóry. Przy innym ognisku siedziało kilka osób w różnym wieku, ktoś grał na akordeonie. Dobiegały mnie stłumione, rzewne dźwięki i śpiew, samotny głos, w którym słyszałem tylko tęsknotę i smutek.

Bliżej skarpy na rozciągniętych sznurkach wisiało pranie. Niemłoda kobieta w powłóczystych spódnicach zbierała z nich zmarznięte ubrania. Zamrożone rękawy koszul zdawały się wskazywać na mnie. Wystarczyłoby, że spojrzałaby w górę i by mnie zobaczyła. Targała ze sobą te szmaty twarde jak deski, jakby to były zwłoki, sztywne, bezwładne ciała. Jej spódnice zostawiały na śniegu posuwisty ślad, zdawało się, że sunie po nim, że nie ma stóp. Zmarznięte spodnie, bluzki, gacie układała pieczołowicie na rozstawionych przy ognisku krzesłach. Wokół biegały dzieci – boso, z gołymi głowami. Boso, po śniegu. Z gołymi głowami, na mrozie. Przy długich niskich domach siedzieli brzuchaci mężczyźni z wąsami. Pili z kubków coś ciepłego. Ich twarze ginęły w parze unoszącej się z naczyń. Niektórzy ściskali je czule, grzali w ten sposób dłonie i serca. Wszyscy oni byli jak zjawy w tym dymie, w tych granatach zimowego wieczoru złamanego żółcią i czerwienią ognisk. A w to wszystko, w ten świat zupełnie nie mój, zaczął sypać śnieg powolnymi, grubymi płatami.

Stałem jak zaczarowany. Jakby mnie ktoś przeniósł w sam środek baśni Andersena, jakbym był uczniem Ambrożego Kleksa. Adaś Niezgódka, szpak Mateusz, Kaj i Gerda, Dziewczynka z zapałkami – byłem teraz jednym z nich. Chłopiec z sankami. Chłopiec na skarpie, nad przepaścią. Gdyby teraz zjawiła się tu Królowa Śniegu, to bez namysłu przyczepiłbym moje sanki do jej królewskiego zaprzęgu. Być może wtedy już wpadł mi do oka jakiś okruch, jakiś pył. Może nie z lodu, ale z popiołu z dymiących w dole ognisk na pewno.

Wziąłem sanki na plecy i wróciłem do domu. Z gorączką odkrywcy pobiegłem aleją Wyzwolenia w stronę pasażu i wiaduktu. Wiodły mnie migające szyldy, przesuwające się napisy z ruchomych światełek, chodniki, na których znałem każdą pękniętą płytkę, każdą zamarzniętą kałużę. Ulica Torowa, klatka schodowa śmierdząca śmietnikiem, winda z pękniętym lusterkiem, dziewiąte piętro. Świadomość, że to miasto ma jeszcze drugą warstwę, że bije w nim jeszcze jedno serce, nie dawała mi spokoju. Nie mogłem tej nocy spać. Odkryłem inny świat, który koniecznie chciałem poznać. Wiedziałem, że muszę tam jeszcze wrócić.

ROZDZIAŁ 5

Musieliśmy pilnie znaleźć gitarzystę. Właściwie to nawet nie gitarzystę, co właściciela gitary elektrycznej. Umiejętność gry, wyczucie melodii, rytmu, cały ten muzyczny feeling to były sprawy, które wydawały nam się drugorzędne i nienaglące. A gdyby oprócz gitary miał jeszcze swój piec, to sztuka gry na instrumencie stałaby się nawet trzeciorzędna. Tyle się przecież naczytaliśmy o różnych brytyjskich kapelach, w których nikt grać nie umiał, a zrobili karierę na cały świat! Jezusie z narkotykami, zbaw królową – nam też się uda!

Tamta sobota naznaczona winem, ziołem, odorem spalenizny i potu, gitarą Ralfa i jakimś obcym mi językiem skończyła się dla mnie katastrofą z gatunku tych totalnych. Nawet nie wiem, jak znalazłem się w domu. Dobrze, że wciąż jeszcze były wakacje. Następnego dnia około południa z trudem podniosłem powieki, a każde ich drgnienie, każde dotknięcie włosów czy – nie daj, Boże – ruch kończyną doprowadzały mnie na granicę śmierci. Otworzyłem oczy i zobaczyłem, że na moim łóżku siedzi Gruby. Tym razem nie stał na klatce, matka wpuściła go bez słowa od razu do mojego pokoju. Nie miałem nawet sił się zdziwić.

– A toś wczoraj, kurwa, powojował – zaśmiał się szyderczo i głośno, aż zatrzęsło całym łóżkiem, a ja przez moment byłem przekonany, że rozsypię się na sto kawałków, jak moja głowa, która już była zmielona na grube krupy.

– Co jest, kurwa, no co? – wymamrotałem, ale zdawałem sobie sprawę, że to nie jest najbardziej błyskotliwe pytanie, jakie mógłbym postawić. Niemniej w tym momencie dotykało ono kwestii dla mnie najistotniejszych, rzekłbym nawet, że egzystencjalnych.

– Jajco, kurwa! – Gruby śmiał się jeszcze bardziej. – Wyglądasz, kurwa, jakby cię ruski czołg przeleciał – rechotał, waląc rękoma po łóżku jak po jakimś bębnie. Nie wiem, co go tak śmieszyło. Stęknąłem ciężko.

– Weź, kurwa, przestań. – Trzepnąłem go po łapach. – Powiedz mi lepiej, jak ja się w domu znalazłem?

– No ja cię przytargałem.

– Jak ty?

– No normalnie, kurwa, ja! Trochę powłóczyłeś nogami, a za resztę twoich zwłok cię przyciągnąłem. Trochę się, kurwa, opierałeś, plotłeś trzy po trzy, że ludzi żywcem chcieli palić, że jakaś laska ci wątróbkę do gardła wpychała i świat się zaraz skończy, ale jakoś, kurwa, się doczołgaliśmy.

– O kurwa, ale mnie siekło. A co dalej? Matka co?

– Twoja? Nie wiem. Przywiozłem cię tu na górę, oparłem o drzwi, zadzwoniłem i spierdoliłem.

– Jak to spierdoliłeś?

– No zszedłem piętro niżej. Słyszałem, jak twoi starzy otworzyli drzwi, wjebałeś się chyba nieprzytomny na nich, jakieś, kurwa, krzyki, potem drzwi się zamknęły, to cichutko zszedłem na dół, nawet na windę nie czekałem.

– Dzięki, stary, dzięki. – Poklepałem go po plecach i usiadłem na łóżku. Świadomość zaczęła mi wracać. Pomieszane puzzle wczorajszych wspomnień zaczęły mi się układać w głowie w jakąś sensowną całość. Wciąż jednak brakowało mi wielu elementów. Co to za jedna była, co się tak do mnie przyssała na trawie? Próbowałem jakoś załatać te dziury, znaleźć i dopasować brakujące elementy, gdy do pokoju weszła matka.

– Cyprianie – zwróciła się do Grubego jego prawdziwym imieniem. – Napijesz się czegoś?

– Ja pierdolę, mamo… nikt tak na niego nie mówi przecież. To Gruby jest.

Tu już matka nie wytrzymała. To było o jedno słowo za dużo.

– A z tobą to sobie inaczej jeszcze porozmawiam – wycedziła do mnie przez zęby. – Zobaczysz ty. – Uniosła groźnie zaciśniętą pięść i zaczęła nią wymachiwać nad głową.

– Ojciec już się na ciebie szykuje. Jak tylko wróci do domu, to zobaczysz. Już będziesz się miał, zobaczysz! Ty ruski miesiąc popamiętasz! – groziła, rozpędzając się niebezpiecznie w rejony, w których każde słowo mogło skutkować eskalacją domowej przemocy. Na szczęście byłem w stanie dalekim od awanturowania się z matką. Słuchałem tego i naprawdę chciało mi się śmiać, aż mnie targało od środka, ale resztką sił zachowywałem powagę, a nawet próbowałem udawać, że za wszystkie grzechy serdecznie żałuję i obiecuję poprawę.

– Dobrze, że masz kolegę dobrego, naprawdę porządny chłopak. Cyprianku, pewnie ten gamoń ci nawet nie podziękował. Na twoim miejscu tobym go zostawiła na ławce, niechby trzeźwiał do rana. Gałgan jeden.

– E, proszę pani, tak się nie robi z kumplem, nie? Dziś ja jego, jutro on mnie doholuje i tak się żyje – śmiał się. Matka najwyraźniej go lubiła, bo też się roześmiała. Urzeczony narodzinami przyjaznej atmosfery, których byłem świadkiem, też się zacząłem śmiać, ale matka zgasiła mnie w jednym momencie.

– A ty się nie śmiej, durniu ty. Mam nadzieję, że cię Szewczykowa nie widziała w tym stanie, bo zaraz całe osiedle będzie gadać. Zresztą nie pierwszy raz już, gałganiarzu jeden. – I zaczęłaby się znów nakręcać, ale Gruby jej przerwał.

– To może kaweczkę, jakby się dało, pani Józefo?

– Proszę bardzo, nie ma problemu, zaraz przyniosę. Tobie też? – rzuciła oschle do mnie, wychodząc z pokoju. – I okno tu otwórzcie, bo śmierdzi jak w stajni.

– No też w sumie kawę bym poprosił, jeśli można, a śmierdzi ze zsypu – mruknąłem i wstałem, bezradnie rozglądając się po pokoju. Ciągle miałem na sobie ubłocone spodnie i wczorajszy bury podkoszulek w kolorowe, psychodeliczne esy-floresy, co go kiedyś kupiłem w szmateksie, bo mi się wydawał stylowy i hipisowski. Gruby swoim zwyczajem trzepnął mnie w potylicę.

– Żyjesz?

– No żyję, kurwa. – Wydzierałem z szafy jakieś czyste ciuchy, żeby się przebrać.

– To słuchaj. Pamiętasz tego Ralfa, co wczoraj w parku na gitarze popierdalał?

– No, pamiętam, a co?

– No co, no co! Chujów sto!

– No weź, kurwa, mów, o co chodzi, bo ci jebnę zaraz. – Tak właśnie sobie rozmawialiśmy i to było piękne.

– No i to, że będzie grał z nami. Mamy, kurwa, gitarzystę, małpoludzie jebany! – I z gromkim, radosnym śmiechem chwycił mnie za uszy i zaczął tarmosić za łeb, podskakując i weseląc się jak na weselu jakimś. Byłem przekonany, że wyrwał mi głowę i właśnie umieram.

– Weź, kurwa, przestań. – Próbowałem się wyszarpać z jego łap, kiedy do pokoju weszła matka z kawą. Ruskie szklanki z cienkiego szkła wbite w aluminiowe uchwyty i kryształową cukierniczkę z łyżeczką postawiła na stole. Popatrzyła na nas z nieskrywaną mieszanką zdziwienia i odrazy w oczach, po czym, ciężko wzdychając, zostawiła nas samych. Gruby się tylko roześmiał, jego nic nie ruszało.

– Ale to jeszcze nie koniec – zawiesił tajemniczo głos. Mój przyjaciel niespiesznie wyciągał asy z rękawa.

– No co tam jeszcze? – Wsypałem łyżeczkę cukru do kawy i patrzyłem, jak białe kryształki powoli zapadają się w gęstej jak błoto warstwie fusów. Zamieszałem, żeby szybciej opadły.

– Słuchaj uważnie. – Podstawił mi pod nos brudny palec. – Moja matka ma znajomego, który kiedyś grał na perkusji w jakiejś orkiestrze czy coś, chuj wie gdzie. Obiecał mi pokazać, co i jak, jakieś rytmy proste i takie tam, wiesz, jakieś sztuczki mistrzów.

– Zajebiście, to też będziesz mistrzem. – Siorbałem kawę, trzymając gorącą szklankę końcami palców. – A co z tym Ralfem?

– No co ma być? Gadałem z nim wczoraj, jak padłeś pod krzakiem, kurwa, jak szkopy pod Lenino. Fajny gość, a w ogóle to chodzi do naszego liceum. Nie wiem, czemu go wcześniej nie znałem. Ma gitarę elektryczną, szuka właśnie jakiejś załogi, żeby się przyłączyć.

– Zajebiście – wycedziłem, przełykając fusy z kawy. – Homer już wie?

– Nie, polecimy do niego później?

– Spoko, koniecznie. Powiemy Homerowi, ale przecież nie będzie wybrzydzał, wyboru nie mamy. Trzeba się będzie spotkać przed sobotą we czwórkę i ustalić, co gramy w ogóle. – Zaczynałem coraz trzeźwiej myśleć.

– No właśnie, to lecę, przyjdź później, pójdziemy do Homera.

– Jeszcze czeka mnie przeprawa z ojcem, to się zobaczy. Jak nie dotrę, to idź sam do niego.

– To nara! – przybił piątkę.

– Dzięki, stary, za holowanie. – Klepnąłem go jeszcze w plecy, gdy wychodził.

Do obiadu poszwendałem się po domu, starając się za bardzo nie wchodzić matce w drogę. Ogarnąłem pokój, siebie, nawet śmieci wyniosłem. Włączyłem sobie na moim kasetowym rzęchu jakąś muzyczkę. Miałem wtedy taką ruską gitarę akustyczną, ale za cholerę nie szło mi granie na niej. Znałem parę akordów, C-dur, a-moll i to wszystko. Jakieś proste melodyjki na jednej strunie to był właściwie szczyt moich możliwości. Ale lubiłem sobie brzdękać na niej i udawać, że to, co leci z kasety, to właśnie ja gram. Z głośników leciał „Paranoid” Sabbathów. Wczuwałem się w kawałek, który wydał mi się tak banalnie prosty, że nawet ja potrafiłbym go zagrać. Odłożyłem pudło i przewinąłem kasetę do początku. Prosty riff, nieskomplikowana melodia. Wziąłem się za spisywanie tekstu, żeby nauczyć się to śpiewać: „Dyzynt łif maj łumen kouczi, golden help mi łif maj majnd”. W tekście pozaznaczałem sobie różnymi gwiazdkami i kropkami, gdzie pauza, gdzie wyżej, niżej i inne takie – mój własny zapis nutowy. Zajebiście byłem z siebie zadowolony i znów nabierałem tego poczucia, że coś się zaczyna udawać, że idzie po mojemu i już niedługo świat o nas usłyszy. Ale zanim to nastąpi, czekało mnie jeszcze spotkanie z ojcem.

Mój stary był jednym z nielicznych szczęśliwców, którym udało się zachować robotę w kombinacie. Matkę razem z paroma tysiącami mieszkańców Młyńska i okolicznych wiosek już dawno wylali na bruk. Bez pardonu. Nawet chyba odprawy nie dostała za dwadzieścia parę lat zapieprzania w ciężkich, fabrycznych warunkach. Jakoś pchali do przodu, ale nikomu się nie przelewało. Całe miasto zresztą trwało w takiej wegetacji przez wiele lat i nie wiem, czy kiedykolwiek się z tego podniosło. Ludzie powyjeżdżali, pozakładali jakieś biznesy, ale mental pozostał.

W końcu nastał ten moment. Usłyszałem, jak drzwi od windy pierdyknęły złowieszczym echem po całej klatce schodowej i rozpoznałem kroki ojca. Siedziałem w pokoju i mruczałem pod nosem spisany z taśmy tekst, próbując nadać mu cechy melodii. Przez drzwi pokoju słyszałem, jak ojciec ściąga buty i wrzuca je do szafki, jak coś rzuca na powitanie do matki. Wstrzymuję oddech, nucę w kółko ten sam wers i już wiem, że ojciec wali prosto do mojego pokoju. No, kurwa, teraz to się zacznie – myślę, ale udaję twardo, że mnie to nie rusza.

Drzwi się otworzyły, odwróciłem się w ich stronę. Ojciec popatrzył na mnie w taki sposób, że nie byłem w stanie z jego spojrzenia wyczytać absolutnie niczego.

– Żyjesz? – zapytał.

– No żyję przecież – burknąłem trochę zdziwiony, bo spodziewałem się burzy z piorunami, a tu zanosiło się co najwyżej na letni wiaterek z mżawką.

– Ośle ty – powiedział karcąco, ale też z wyczuwalną wyraźnie kpiną. – Pić też trzeba umieć. Jak się nie umie, to się za to nie bierze. Gówniarska robota to było, szczeniactwo! Do dorosłości to ci jeszcze daleko. Żeby mi to było ostatni raz. – Zamknął drzwi i właściwie było po temacie.

Teraz trzeba było tylko jakoś przetrwać ten tydzień, bo w najbliższą sobotę miała się zacząć przygoda prowadząca nas na sam szczyt świata.

ROZDZIAŁ 6

Kilka dni po tym objawieniu boskim, które odegraliśmy wspólnie z Petersonem, matka weszła mi do pokoju i powiedziała:

– Pokaż ręce. – Wyciągnąłem dłonie przed siebie, podstawiając matce pod nos, a ona krzyknęła, że nie tak, i łapie mnie za nadgarstki

– Tu pokaż, gdzie się igły wbija, tu, gdzie żyłę widać. – Zdębiałem, jak to usłyszałem.

– Coś ci się, mama, w głowę stało? – Ciężko wzdychając, posłusznie wyciągnąłem przed siebie naprężone przeguby rąk. Matka się odsunęła i mrucząc „zaraz to się tobie coś w łeb stanie”, popatrzyła chwilę na moje ręce, mrużąc nerwowo oczy.

– Podobno z tym Piotersem, czy jak mu tam, marihuanę sobie wstrzykujecie i potem zwidy macie jakieś. Szewczykowa z parteru mi mówiła, widziała wszystko! – wypaliła, a mnie jakby ktoś bombę z gazem rozśmieszającym pod nosem zdetonował.

– Ale co widziała? Że sobie marihuanę wstrzykujemy widziała? – I śmieję się coraz bardziej, ale widzę, że matka się nakręca i przelewki się zaraz skończą.

– Tak! Widziała wszystko przez firankę. Przyszliście pijani czy tam jacyś nagrzani, ten się tarzał po chodniku, rzygał po sobie, a ty się rozbierałeś do naga przed nim i się modliłeś do niego. Czy cię Pan Bóg już opuścił zupełnie? Czy ja mam ojcu wszystko powiedzieć? Tamtemu to się nie dziwię, bo od razu mi na głupka wyglądał, ale że ty takie rzeczy robisz? – I tak się matka zaczęła coraz bardziej nakręcać, a ja coraz bardziej śmiać. W końcu walnęła mnie w łeb jakąś szmatą, co ją porwała z krzesła obok.

– Mama, ty Szewczykowej będziesz słuchać? – Próbowałem zasłonić się rękoma i coraz bardziej nie mogłem powstrzymać śmiechu.

– I z czego się śmiejesz, durniu jeden! Narkomana w domu nie będę trzymać, życie chcesz sobie zmarnować, do mszy już nie służysz, uczyć się nie chcesz. – Im bardziej matka okładała mnie szmatą, tym bardziej ja się śmiałem.

– Mama, przestań już, przecież ci opowiem wszystko, przestań! – Próbowałem powstrzymać śmiech i zachować powagę. Nie było to wcale łatwe. Matka trochę zdezorientowana patrzyła na mnie, ale szmatę, którą okazał się mój przepocony podkoszulek, trzymała w gotowości bojowej. Opowiedziałem dość pobieżnie o całym zajściu. Najważniejsze, co podkreślałem kilka razy, to że my naprawdę udawaliśmy! Że to wszystko dla zabawy, dla beki i jaj, a Szewczykowa sobie dośpiewała całą resztę. Nie wiem, czy matka uwierzyła, ale brak śladów po zastrzykach chyba trochę ją uspokoił. Zresztą kto by sobie marihuanę wstrzykiwał?

Prawdą jednak było to, że lubiliśmy z Petersonem robić różne wygłupy. Młyńsko to nie było jakieś Las Vegas czy choćby ćwierć Krakowa. Nie było tu sal koncertowych, teatrów, awangardowych galerii. Kino jedno, domy kultury dwa, miejska izba pamięci udająca Bóg wie jakie muzeum oraz kościołów pięć. I całkiem niezła biblioteka z osiedlowymi filiami. To wszystko. Najbliższy teatr był chyba w Radomiu, a może w Kielcach. Koncerty wielkich rockowych kapel omijały nas szerokim łukiem. Pamiętam – był raz taki czas, gdy całe miasto żyło plotką, że na stadionie Błękitnych wystąpi Dire Straits. Chyba nawet ktoś sprzedawał bilety, bo byli tacy, co się chwalili, że kupili! Plotka jednak jak szybko wybuchła, tak szybko zgasła. Nie wiem, co ze swoimi biletami zrobili ci, którzy mówili, że już je mają. Jeśli ktoś u nas koncertował, to artyści w rodzaju Jana Pietrzaka czy Zespołu Pieśni i Tańca „Zalesianie” – jak wielka była nasza pogarda dla takich występów, nie muszę nawet mówić. Innych koncertów nie było.

Musieliśmy zatem rozrywkę zapewnić sobie sami. I to my chcieliśmy dyktować warunki, życie miało być na naszych zasadach. Do tego byliśmy trochę bezczelni i po prostu lubiliśmy robić sobie z ludzi bekę. Nie twierdzę, że to była rozrywka wysokich lotów. Zwykłe szczeniackie wygłupy i nic więcej. Ale bycie szczeniakiem ma swoje prawa – jednym z nich jest urządzanie kretyńskich żartów, a przede wszystkim robienie kretyna z siebie. Chociaż wtedy byliśmy przekonani, że to my jesteśmy górą, a idiotami są nasi przypadkowi widzowie czy ofiary. Czuliśmy jednak, że tymi kretyńskimi wyskokami przykrywamy to, co najbardziej nas uwierało w tym mieście. Przez moment mogliśmy stać się kimś innym, odgrywać role nie dla nas pisane i próbować przebywać w innym miejscu wszechświata. Jeśli nie ciałem, to chociaż umysłem i marzeniami. Byliśmy jak bohaterowie kreskówki o dzieciństwie muppetów, którzy posiłkując się fantazją, budowali sobie równoległe światy. Mieszkali w nich, żyli, bawili się – my chcieliśmy tak samo. Chyba po prostu cholernie baliśmy się wejść w dorosłość i jednocześnie jak najszybciej chcieliśmy ją osiągnąć, żeby móc uciec z tego przeklętego miasta.

Nigdy nie planowaliśmy naszych wyskoków. Wychodziły same, spontanicznie, ze zlepków słów, z nudy i bezcelowego łażenia po mieście. Właśnie tak jak wtedy, gdy odstawiliśmy boskie objawienie przed blokiem.

Innym razem jednak nasze wygłupy skończyły się dużo gorzej. Ciągnęliśmy się noga za nogą jakąś boczną drogą wzdłuż garaży pobudowanych przy torach kolejowych. Tych na tyłach stadionu. Nie pamiętam już dlaczego, ale do czapek mieliśmy poprzyczepiane liście i gałęzie. Lubiliśmy czasami oglądać filmy o wojnie w Wietnamie, więc może stąd pomysł żeby się zamaskować. Przed czym chcieliśmy się skryć? Może przed żółtymi światłami latarni, mgłą i zaduchem, od którego było gęsto na ulicach Młyńska nawet jesienią i zimą. I kiedy tak szliśmy z tą całą zieleniną na głowach, nagle spomiędzy garaży wyjechał samochód i pędził prosto w naszą stronę. Nie było w tym dla nas nic dziwnego, bo przecież garaże są po to, żeby samochody z nich wyjeżdżały. Było już ciemno, reflektory samochodu świeciły nam w oczy. Poczuliśmy po raz pierwszy moc scenicznych świateł. Była w nich jakaś pokusa, zew, który rozkazał nam tańczyć i machać rękami. Udawaliśmy drzewa, może tolkienowskie enty, a może po prostu nadrzeczne szuwary. Myśleliśmy, że to całkiem sympatyczna i śmieszna zabawa. Samochód jednak nie zwalniał ani nie skręcał w inną drogę, tylko z coraz większą prędkością posuwał się w naszą stronę. Nie zdając sobie sprawy z zagrożenia, tańczyliśmy jak oszalali i machaliśmy gałęźmi rąk, jakby nam ktoś płacił po dychę od każdego machnięcia.

Samochód wciąż nie zwalniał i w końcu również dla nas stało się jasne, że trzeba spieprzać. Nie było zbyt wiele czasu do namysłu, więc wskoczyliśmy do rowu pomiędzy drogą a nasypem kolejowym. Auto zatrzymało się gwałtownie na żwirowej drodze, sypiąc nam w twarz drobnymi kamykami spod kół. Był to duży fiat 125p. Wysiadło z niego kilku niezbyt trzeźwych, przypakowanych karków i spuścili nam regularny wpierdol. Dostaliśmy taki łomot, że jeszcze dziś przed oczami mam krwawiący nochal Petersona i warga mi puchnie, tak samo jak wtedy. Dobrze, że tylko tak się to skończyło. Nigdy się nie dowiedzieliśmy, kto nas tak urządził. Nie pytaliśmy też za co. Takie były czasy, że kiedy dostawałeś wpierdol, to lepiej było nie pytać, czyj dług aktualnie spłacasz. Było w Młyńsku kilka takich ekip, na widok których przechodziło się na drugą stronę. Dziku, Chudy Staszek, Pieter Bez Oka – kasowali dzieciaki z drobniaków, zębów i co lepszych ubrań. Naprawdę, lepiej było nie wchodzić im w drogę. No i jeszcze gruby Karpiński, mówiono na niego Karpiu – nieformalny szef kiboli Błękitnych Młyńsko. Przed nim nie tylko na drugą stronę trzeba było przechodzić, ale lepiej było w ogóle na jego widok spieprzać, zniknąć, a przede wszystkim na niego nie patrzeć.

Robiliśmy te nasze wygłupy, odgrywaliśmy scenki na ulicy, czasami śpiewaliśmy na potęgę całego gardła litanie najcięższych obelg i przekleństw. Zwycięzcami czuliśmy się wtedy, gdy ktoś otworzył okno i równie mocnymi słowy próbował nas uciszyć. Odpowiadaliśmy wówczas, głośno radząc mu, gdzie ma się udać, i dzieląc się przemyśleniami na temat profesji i moralności jego matki, żony czy męża – zależnie, jakiej płci był nasz osiedlowy interlokutor.

Nic jednak nie pobije wyczynu jednego naszego dalekiego znajomego Robcia Kasperczaka zwanego Bobem. Ukradł przenośny konfesjonał z kościoła na Osiedlu, postawił go na placu Głównym przed Domem Kultury i spowiadał przechodniów. Nawet w „Teleexpressie” o nim mówili. Nie wiem, co go mogło boleć, o czym marzył, gdzie chciał uciec. Gdybyśmy znali go bliżej, to pewnie okazałoby się, że mamy podobne marzenia i lęki.

Kiedy nie chodziliśmy błędnymi drogami po mieście, szukając głupiej rozrywki, to spotykaliśmy się u mnie albo u Petersa. Każdy z nas miał jakiś lichy magnetofon, bo o prawdziwym sprzęcie stereo czy gramofonie nie mieliśmy nawet odwagi marzyć. Słuchaliśmy muzyki z kaset. Najczęściej kupowaliśmy pirackie nagrania na bazarze, o te było najłatwiej. Nie były jakoś szczególnie drogie, w sam raz na naszą kieszeń. Nie przejmowaliśmy się prawami autorskimi, bo nigdy w życiu o nich nie słyszeliśmy. Ważna była muzyka, nazwa kapeli, logo, a czasami plakat, który można było przykleić na ścianie w pokoju.

Odwiedziny u Petersona nie były zadaniem łatwym i lekkim. Różnie z tym bywało i czasami trzeba było pogodzić się z fiaskiem wyprawy. Najtrudniej było dostać się do jego pokoju. Matka jak cerber zaciekle broniła dostępu do swojego syneczka podejrzanym kolegom, którzy tylko czyhali, by sprowadzić go na złą drogę. Nie należałem wprawdzie do tych najbardziej podejrzanych, ale i tak nie raz i nie dwa zdarzało się, że odchodziłem spod drzwi Petersona z niczym. „Misiu się teraz uczy” – i jeb! Drzwi zamknięte. Nawet mu nie powiedziała, że byłem. Albo się wypytuje – a po co, a na jak długo i gdzie go znów wyciągam. Misiu się musi uczyć, bo chodzi do porządnej szkoły, a nie takiej jak ja – tak mi mówiła.

Peterson słuchał wtedy trochę polskiego punk rocka, jakieś Dezertery i inne takie. Nie bardzo mnie to ruszało. To już prędzej stare płyty Kobranocki, Sztywnego Pala Azji, Perfectu. Słuchaliśmy tego w kółko, próbowaliśmy analizować teksty, spisywać ze słuchu. Marnie nam to szło, bo jakość nagrań zwykle była kiepska, sprzęt rzęził, więc czasami zdarzało się, że przekręcaliśmy słowa niemiłosiernie. Przez krótką chwilę Peters był też Depeszem – wtedy nasze relacje trochę się ochłodziły. Na szczęście szybko powrócił na drogę słusznego pierdolnięcia, które wiedzie prosto do piekła.

Pamiętam jeden taki wieczór u niego. Zapukałem cicho, używając naszego umówionego sygnału. Otworzył i konfidencjonalnym szeptem wymamrotał:

– Właź szybko, bo harpia goni po domu. – Popatrzyłem zdziwiony, nie domyślając się, kogo ma na myśli. – No Krysia. – I wskazał kciukiem za siebie.

– Aaa, matka. – Dotarło do mnie, o kim mowa. Z kuchni dobiegały jakieś trzaskania garnkami i drzwiczkami szafek. Przemknąłem cichcem do jego pokoju. Peterson zamknął za mną ostrożnie drzwi i przystawił je krzesłem.

– Patrz, co mam! – Podsunął mi pod nos pudełko z kasetą. Na kiczowato wydrukowanej okładce widniał pomnik przedstawiający Temidę. Monument był popękany, obwiązany linami, jakby za chwilę miał runąć zrzucony z cokołu rękami kogoś, komu nie podobała się sprawiedliwość. Nazwa zespołu – Metallica. Tytuł płyty – „…And Justice For All”.

– Metallica? To ci, co tak ryczą i rzężą, jakby ich pies ruchał? – roześmiałem się kpiąco. Lubiłem tak czasami podpuszczać Petersa, a on wtedy naprawdę się wkurzał.

– Sam, kurwa, rzęzisz, jak konia walisz do tych swoich kapelek gównianych – tak mi odpowiadał. Czasami się śmiałem, czasami też się wkurzałem – zależnie, jaki miałem humor i z jak grubej rury Peterson pojechał. Mieliśmy wtedy ambicje prześcigać się jeden z drugim w najbardziej chamskich docinkach i odpowiedziach. Zwykle on był w tym lepszy. Te prostackie, chłopackie zawody cementowały naszą przyjaźń na długie lata.

– Ja przynajmniej potem ręce myję, a ty chodzisz z ufajdanymi i ci się wszystko klei – odpowiedziałem. Tak sobie miło gawędziliśmy. Prawda była taka, że o muzyce tego zespołu miałem wówczas bardzo mgliste pojęcie. To było na długo przed tym, zanim założyliśmy zespół z Grubym i Homerem.

– Dobra, przestań pierdolić i posłuchaj. – Peterson włożył kasetę do swojego małego, żółtego magnetofonu mono.

Popłynęły pierwsze nuty otwierającego płytę utworu „Blackened”. Z ciszy i ciemności powoli wynurzały się samotne dźwięki przesterowanych gitar. Niepokojące harmonie i melodia, którą trudno było zanucić, wkradały się do moich uszu. Intro nabierało rozpędu, mocy i czegoś na granicy strachu i obłędu, by zakończyć się gwałtownym wejściem bębnów. I zaraz, w jednym momencie, po krótkiej pauzie rozpętywała się burza. Najpierw samotny, ostry, jak potłuczone szkło, gitarowy riff, a chwilę potem wzmocniony przez pojedyncze uderzenia metalicznie brzmiącego werbla. Jak uderzenie młota pneumatycznego, jak wystrzał z karabinu, jak tupot okutych metalem butów. Ta fraza powtarzała się kilka razy, później przechodziła w inną, przypominającą pracę jakiejś ciężkiej, wojennej machiny posuwającej się bezlitośnie przez okopy i zmiażdżone ciała przeciwnika. I potem głos, z którego nie rozumiałem ani jednego słowa. Nie tylko dlatego, że nie znałem angielskiego, ale głównie dlatego, że nie potrafiłem wpuścić tych dźwięków do swojego umysłu. Byłem głupim, tępym, zarozumiałym chłoptasiem z prowincji, który jedyne, co wówczas potrafił, to wyśmiać arcydzieło, którego nie rozumiał.

– O kurwa, ale napierdalają. Weź to wyłącz, przecież tego się słuchać nie da. To jakieś oszołomy są – roześmiałem się Petersowi w twarz. – Oni są, kurwa, chorzy! – zawyrokowałem stanowczo.

– Sam, kurwa, jesteś chory i oszołom, a do tego pedał na czerwonym rowerku. – Peterson się roześmiał. – Słuchaj dalej i nie pierdol.

– Na niebieskim, to był niebieski rower – poprawiłem go.

Przesłuchaliśmy kasetę po jednej stronie, potem zmiana i druga strona do samego końca. Potem drugi raz i trzeci. Wiedziałem już wtedy, że nawet jeśli nie znalazłem jeszcze swojego muzycznego raju, to jest on gdzieś o krok i już czuję jego ciepły blask. Z mojej pierwotnej, prymitywnej szydery nie zostało we mnie już nic z wyjątkiem wstydu. Nie wiem, czy Peterson wtedy właśnie odnalazł swoje muzyczne niebo, ale chyba był tego blisko. Przynajmniej tak sądziłem po jego minie i zachwycie, z jakim słuchał kolejnych utworów. Chociaż ciałem był na kanapie ustawionej w jego pokoju, to tak naprawdę znajdował się gdzie indziej.

W pełni doceniłem tę płytę dopiero później. Kiedy mogłem jej posłuchać na lepszym sprzęcie, ale przede wszystkim kiedy byłem już mądrzejszy o dziesiątki innych płyt. To była muzyka, do której trzeba było dojrzeć. To nie było granie dla gówniarzy takich jak ja. To była poważna muza dla gości, którzy życie traktują serio i nie boją się stawić czoła przeciwnościom, którzy potrafią wziąć na klatę odpowiedzialność za swoje czyny i błędy. Wtedy i jeszcze długo potem tego nie potrafiłem.

W końcu, po trzecim przesłuchaniu, powiedziałem do Petersona:

– O kurwa, to jest naprawdę kurewsko zajebiste.

Bylibyśmy przesłuchali tę płytę jeszcze jeden raz, gdyby nie to, że do pokoju zaczęła się dobijać matka Petersona. Pewnie wpadłaby jak piorun bez zapowiedzi, gdyby nie to, że drzwi były zablokowane krzesłem.

– Misiu! Proszę natychmiast otworzyć te drzwi! – wołała i próbowała drzwiami przepchać krzesło. Peterson odczekał na odpowiedni moment i pomiędzy jednym a drugim szarpnięciem gwałtownie odsunął blokadę. Harpia Krystyna wpadła bezwładnie do pokoju i byłaby pewnie wyrżnęła o podłogę, gdyby nie podparła się trochę o mnie, a trochę o biurko.

– Czy wy wiecie, która jest już godzina? Kolega, proszę się pożegnać! – warknęła do mnie.

– Weź, ile razy ci mówiłem, żebyś nie mówiła do mnie „Misiu”! – Peterson zrobił jej ten wyrzut, nie kryjąc wstrętu i odrazy, które malowały mu się na twarzy. Rozbawiła mnie jego mina okrutnie! Wstałem z kanapy z zamiarem zastosowania się do życzliwej prośby pani Krysi. Nie mogłem jednak przepuścić takiej okazji do dogryzienia Petersonowi.

– Dobrze, Misiaczku, to ja już sobie pójdę – powiedziałem, krztusząc się od śmiechu i i wytarmosiłem go pieszczotliwie za policzek. Nie docenił jednak mojego żartu, nie rozbawiły go złośliwości, w których tak lubiliśmy konkurować. Tym razem chyba ja byłem lepszy.

– A weź spierdalaj – burknął oburzony, odtrącając moją dłoń.

Czasami był dokładnie taki sam jak harpia, która go zrodziła.

ROZDZIAŁ 7

Spotykałem ich czasami na ulicach, ale nigdy nie zaprzątali mojej uwagi tak bardzo jak wtedy, gdy odkryłem, że w moim mieście są jeszcze jacyś inni ludzie. Tacy, w których inaczej płynie krew, chociaż jest ona taka sama jak każda inna. Może cieplejsza, może tylko więcej w niej ognia, bo zrodzona w słońcu, którego promieni nigdy nie ujrzałem. Czułem, że w ich żyłach płynie całe morze smutku, a do tego zawsze ciągnęło mnie najbardziej. Do tego, co smutne, bolesne, co dusi gardło nawet wtedy, kiedy inni leją szampana, niewidomi, pijani, oszalali ulotnym, chwilowym szczęściem.

Byłem za mały, niedojrzały, a oczy dziecka zbyt łatwo ulegały sugestiom dorosłych. Pamiętam, szedłem raz z babcią. Chyba to była jesień, wczesna, bo liście dopiero zaczynały się czerwienić, jakby chciały ogrzać coraz chłodniejsze dni. Wtedy jeszcze jedyny plac targowy w Młyńsku był na Starówie. Dokładnie w tym miejscu, gdzie kamień na kamieniu nie został, a dziś wisi tabliczka z napisem, którego trzeba dotknąć, żeby przeczytać. Handlowało się tam drobnym rzemiosłem, ziemniakami, burakami, a najbardziej używanymi ciuchami z Zachodu. Nawet tak się mówiło wtedy i do dzisiaj starsi ludzie w Młyńsku mówią – „kupiłem to na ciuchach”, „idę na ciuchy”. Tu, gdzie jedni spłonęli żywcem, inni mogli teraz kupić zagraniczne majtki, biustonosze, dżinsy używane i całkiem nowe. Nikt nie dotykał wytartych liter, bo po co wiedzieć. Życie musi biec dalej.

Mogłem mieć ze cztery lata, może pięć, ale nie więcej, bo nie chodziłem jeszcze do szkoły. Zaczepiły nas obco wyglądające kobiety, śniade o oczach jak kot czarownicy i włosach czarnych jak magia. Spod kolorowych, kwiecistych chust wymykały się długie warkocze i błyszczące złotem kolczyki.

– Dej pani rękę, dej. Ja powróżę, ja powiem, jakie życie czeka małego, prawdę powiem, grosza nie wezmę – powiedziała do nas jedna z nich, próbując chwycić babcię za rękaw płaszcza.

– A idź ty! W czorty idź! – Babcia syknęła do niej i splunęła przez ramię. Ścisnęła mocniej moją dłoń i pociągnęła mnie za sobą stanowczo. Gdy dostrzegła, że odwracam głowę, by spojrzeć za tymi, które nas zaczepiły, powiedziała karcąco:

– Nie patrz, bo jeszcze urok rzucą! Idziemy szybko! – I przyspieszyła kroku, jakby bała się, że mogą za nami splunąć albo kamieniem rzucić.

– Babciu, co to były za panie? – dopytywałem.

– To nie są żadne panie. To Cyganki, Cyganichy, dzieci porywają, kury kradną, chodź szybciej, urok mogą rzucić, jak będziesz im w oczy patrzył.

– A co to jest urok? – nie dawałem za wygraną.

– Czar taki, na złość. Rzucą urok, żebyś chory był, żeby ci się nic nie udawało albo żeby w rodzinie kto umarł. Nie patrz. – Przestraszony tymi słowami, wizją czaru jak z bajki o złej wróżce, zacząłem przebierać nogami tak szybko, jak tylko mogłem, by dotrzymać jej tempa.

Później, gdy spotykałem na mieście czarne kobiety w kwiecistych spódnicach i pstrokatych chustkach, rzadziej mężczyzn w szerokich spodniach i błyszczących mokasynach, z włosami lśniącymi od żelu, to odruchowo odwracałem głowę, by ich nie widzieć i by samemu nie zostać zauważonym. Aż do tego dnia, gdy szukając „górki śmierci”, stanąłem nad przepaścią i zobaczyłem świat z nieznanej mi dotąd baśni. Spowijał go dym z ognisk i śpiew, w którym każda nuta była jękiem żalu i tęsknoty. Od tamtej pory przestałem odwracać od nich wzrok. Podświadomie ich może nawet szukałem, intuicyjnie wyczuwając, że mogą mieć coś wspólnego z bajką pod skarpą.

Szedłem raz ze Starówy na Osiedle. Oczywiście dziką drogą pod wiaduktem. Była tam taka ścieżka, trzeba było przejść przez dziurę w ogrodzeniu, a potem szybko przebiec przez tory i zwrotnice. Często łapali tam sokiści, policja wystawiała mandaty. No ale co zrobisz, skoro tamtędy było bliżej i szybciej. Ludzie zawsze będą szli na skróty, czas cenniejszy od mandatów. Wygramoliłem się właśnie z dziury w siatce i ostrożnie przeskakiwałem przez rozjazdy szyn, podkłady. Skupiałem się na szybkim przejściu, patrzyłem, czy nie ma gdzieś mundurowych, czy może kolejarze nie przetaczają akurat jakiegoś składu z węglem na inny tor. Ich nie zauważyłem. Stały na ścieżce tuż za torami. Pojawiły się przede mną nagle, jak zjawy, jak nieziemskie istoty, wyczarowane z krzewu bzu, z traw, z rosy. A może z czarnego dymu węglowej lokomotywy, która wtedy jeszcze przez Młyńsko mozolnie ciągnęła koło za kołem.

– Dej pan rękę, dej. Ja powróżę, ja powiem, jakie życie czeka, prawdę powiem, grosza nie wezmę – powiedziała do mnie jedna z nich, tak samo jak wtedy, kiedy z babcią wracałem z targowiska. Może to nawet była ta sama kobieta, bo tamtą pamiętam młodą jak moja mama, a ta była starsza, jak moja babcia wtedy. Chociaż to może tylko pamięć dziecka takie podpowiada obrazy fałszywe. Wiadomo przecież, że czterdziestolatek w sile wieku w oczach malucha z przedszkola jest starcem stojącym nad grobem. Zaczepiony przez Cygankę zatrzymałem się posłusznie i nie wiedziałem, co powiedzieć.

– Dej rękę, nie boi się, ty młody jeszcze jesteś, posłuchaj Cyganki, bo stara i mądra. – Podałem jej posłusznie dłoń. Długo patrzyła, wodziła palcem po mojej skórze, czułem szorstki dotyk jej paznokcia. Linia życia, linia głowy. Spojrzała mi w oczy.

– Młodzieniec chce prawdę usłyszeć…? – zapytała.

– Chcę – odparłem bez namysłu.

– A nie boi się? – dopytywała.

– Czego mam się bać?

– Tego, co usłyszy. Cyganka nie zawsze powie to, co chce usłyszeć, ale zawsze prawdę powie, co zobaczy. – Patrzyła mi w oczy przenikliwie, ostro, a ja czułem, że przewierca mi duszę, że patrzy przeze mnie na wylot i widzi wszystko to, co chciałbym ukryć.

– Położy tu na dłoni jakiś piniądz, jakąś małą monetę położy. – Wyciągnąłem portfel. Miałem tam akurat trochę drobniaków i jeden banknot, co mi mama dała, buty miałem sobie kupić. Chyba pięćdziesiąt tysięcy, bo to na stare jeszcze było. Położyłem żółtego klepaka. Przykryła go dłonią, pomruczała coś i podniosła gwałtownie dłoń. Moneta nadal leżała u mnie.

– A teraz zabierze piniądz – rozkazała. Posłusznie spełniłem jej prośbę. Popatrzyła mi w oczy i na dłoń.

– Za dużo marzeń i za dużo strachu. Kochać chce, ale się boi. Podróży chce, ale się nie uda. Chce wiedzieć więcej?

– Chcę.

– Położy tu największy piniądz, jaki ma. – Posłusznie wyciągnąłem z portfela brązowy papier ze Staszicem. Przykryła go dłonią, pomruczała jakieś zaklęcia i gwałtownie podniosła rękę. Dłoń była pusta, banknot zniknął.

– Ej, ej, a gdzie moje pieniądze? – zapytałem zdziwiony.

– Nie denerwuj się, młodzieniec, to do Boga poszło, a nie do ludzi. Zapamięta, co Bóg dotknął, to już do człowieka nie należy. Pójdzie już, pójdzie. – Machnęła w moją stronę, czyniąc taki gest, jakby chciała mnie wygonić ze swojego domu, po czym sama też odwróciła się i odeszła. Nie czekałem na nic więcej, ruszyłem swoją drogą. Nie miałem żalu, nie płakałem po stracie. To do Boga poszło, a nie do ludzi. Pewnie Bóg też potrzebuje pieniędzy, nie bez powodu ksiądz po kościele z tacą chodzi. Nie przejąłem się wróżbą, nie zrobiła ona na mnie żadnego wrażenia, ale o dziwo dobrze się czułem z tym, że straciłem pieniądze – miałem poczucie, jakbym spełnił dobry uczynek. Dałem się oszukać, ale przecież na własne życzenie. Koniec dwudziestego wieku, kto by wierzył we wróżby Cyganek. Mogłem mieć pretensje tylko do siebie. Śmiałem się i nabierałem wiary, że jedną nogą wszedłem do ich świata – choć to droga dziwna, okrężna i nie przez główne drzwi.

Lubiłem chodzić na Piaskową Górkę, stawać na skarpie ponad ich osiedlem i podglądać spektakl, którego byłem tajemnym widzem. W domu rysowałem układ ich domów, zaznaczałem, gdzie palą ogniska, gdzie suszą ciuchy na sznurkach. Po kolejnych spacerach na skarpę w lasku kojarzyłem już, gdzie kto z nich mieszka, w których drzwiach znika. Zaczynałem rozpoznawać ich twarze, chociaż nie twarze może, a raczej sylwetki czy chód, każdy inaczej przecież chodzi, inaczej się garbi. Nie znałem ich imion, nazwisk, nie wiedziałem, skąd są ani jakim językiem mówią. Po cichu liczyłem na to, że wreszcie ktoś z nich mnie zobaczy i w ten sposób sprawy potoczą się szybciej. Sam ciągle bałem się zejść do nich na dół, obejść skarpę, obejść Piaskową Górkę i od strony drogi do kombinatu wejść pomiędzy ich niskie, długie domy. Stało się to moim największym marzeniem. Tak jak wielcy podróżnicy marzą o odkryciu nowych lądów, tak ja chciałem poznać ich imiona. Nikomu o tym nie mówiłem. To była moja prywatna gorączka i z nikim nie chciałem jej dzielić, a tym bardziej z niej się leczyć.

Ojciec czasami zabierał mnie do lasu na grzyby. Trzeba było wcześnie wstać, a potem zapakować do malucha koszyki, kalosze, kanapki zrobione przez mamę na drogę, kompot w butelce i wszystkie inne potrzebne klamoty. Jechaliśmy do prawdziwego lasu. Nie do takiego jak ten koło szpitala czy ten na Piaskowej Górce. Jechaliśmy za kombinat, gdzie zaczynał się już las, który w pełni zasługiwał na to imię. Wyjechaliśmy z Torowej i aleją Wyzwolenia sunęliśmy prosto w stronę Górki i kombinatu. Przykleiłem się do szyby i z coraz mocniej bijącym sercem czekałem na to, co za chwilę zobaczę. Minęliśmy Górkę, starłem parę, którą nadmuchałem na zimną szybę, i poprosiłem ojca, żeby zwolnił. Przed moimi oczami na moment odsłonił się świat, który do tej pory znałem tylko z perspektywy leśnego wzniesienia. Nie zdążyłem zobaczyć nic więcej niż rozciągnięte na sznurkach, kolorowe pranie, które powiewało na porannym wietrze i nie miało w sobie nic z mroźnej, zimowej sztywności.

– Co tutaj jest? – zapytałem ojca.

– Tu? Baraki, Cyganie tutaj mieszkają.

– Kto to są Cyganie?

– No jak nie wiesz, kto to są Cyganie? Ludzie tacy. Lenie, nie pracują, nie robią nic, patrzą tylko, żeby coś zwędzić, darmozjady. – Pokręcił głową z dezaprobatą i dodał gazu. Maluch trząsł się i telepał w tym pędzie, jakby zaraz miał wystartować w powietrze, a ile mogliśmy jechać? Ze sześćdziesiąt na godzinę pewnie, nie więcej. „Grają jeszcze na akordeonie i śpiewają smutne pieśni” – pomyślałem, ale oczywiście nie wypowiedziałem głośno tej myśli. Nie pytałem już o nic więcej, bo wiedziałem, że wszystko, co usłyszę na ten temat od ojca, będzie burzyło moją baśniową wizję zaczarowanej krainy.

Minęło sporo czasu, zanim odważyłem się zejść ze skarpy. Dwa, może trzy lata później, gdy zjeżdżanie na sankach z nawet najostrzejszych górek przestało być dla mnie frajdą. Była wiosna, lasek zielenił się i nabierał przyjaznych barw. Stałem jak zwykle na skarpie i patrzyłem, jak pode mną rozgrywa się codzienny teatr cygańskiego życia, które znałem już coraz lepiej, ale ciągle tylko z perspektywy podglądacza. Coś kolnęło mnie mocno w sercu i zrodziło myśl, że przecież nigdy nie poznam tej baśni, jeśli nie odważę się dotknąć jej własną ręką, jeśli nie odważę się wejść w sam jej środek. Furtka do tej baśni była tylko w mojej głowie. Drogę już znałem, potrzebowałem jeszcze odwagi, by pchnąć tę furtkę i przejść na drugą stronę.

Z drżącym sercem poszedłem brzegiem skarpy w stronę drogi na kombinat. Ścieżka gdzieś zniknęła, przedzierałem się przez krzewy i lawirując pomiędzy strzelistymi sosnami, w końcu dotarłem do łagodnego zejścia. Piaszczystym zboczem powoli zszedłem w stronę baraków. Nabrałem powietrza w płuca, jakbym miał zanurkować w jakąś podwodną krainę, i niepewnie ruszyłem w przestrzeń pomiędzy jednym i drugim budynkiem. To, co do tej pory oglądałem tylko z góry, znalazło się na wyciągnięcie ręki. Była wiosna, pogodne przedpołudnie, nie płonęły ogniska i dym nie ścielił się pomiędzy domami. Za to kolorowe, rozciągnięte na sznurkach pranie powiewało na wietrze. Spódnice w różnobarwne kwiaty, ruchome jak wiszące ogrody, chustki we wzory z dalekiego świata, inaczej rysowane, żadna z moich babć nie miała takiej. I do tego zwykłe podkoszulki, gacie, koszule męskie. Niby pranie zwykłe, szmaty codzienne, a jednak trochę niezwykłe.

Nie wiem, dlaczego nie byłem wtedy w szkole. Może to była sobota albo jakiś wolny dzień. Nie pamiętam. Wszedłem w środek cygańskiego osiedla, rozglądając się niepewnie. Z jednego z domu wybiegło kilkoro małych dzieci, takich może po trzy, może po cztery lata. Ubrane tylko w bawełniane podkoszulki z kolorowymi napisami, tyłki gołe, siurki na wierzchu, stopy bose. Czarne oczy na umorusanych gębach śledziły każdy mój ruch. Nie widziałem nikogo więcej. Nagle najstarsze z nich zerwało się z krzykiem i pobiegło do jednego z domów. – Gadzio, gadzio! Gadzio przyszedł – tak wołało. Za chwilę z domu wynurzył się jakiś dorosły, popatrzył na mnie:

– Ej, gadzio, a ty co tu szukasz? – zapytał, ale nie było w jego głosie wrogości. To mnie ośmieliło.

– Niczego nie szukam – odpowiedziałem. – Tak sobie przyszedłem, bo nigdy tu nie byłem. Chciałem zobaczyć, jak tu jest.

– No jak jest? Normalnie jest, jak u ludzi, a jak ma być?

– Normalnie? Nie, tu jest piękniej – powiedziałem i uśmiechnąłem się do niego. Odpowiedział uśmiechem, spodobały mu się moje słowa. Kątem oka dostrzegłem, że zza firanek przyglądają mi się też inne twarze. Jakaś niemłoda, tęga kobieta wyszła z domu i chlusnęła pomyjami z wiadra wprost na trawę przed domem. Zawołała coś w obcym języku do człowieka, który ze mną rozmawiał. Niczego nie zrozumiałem, poznałem tylko jedno słowo „gadzio”. To chyba o mnie – pomyślałem. Mężczyzna roześmiał się.

– Matka się nie denerwuje. Gadzio, gadzio, ale wygląda, że dobry gadzio albo głupi jakiś, skoro tu przylazł – odpowiedział jej po polsku, a do mnie rzucił: – Masz papierosy?

Nie miałem oczywiście, bo skąd miałem mieć wtedy papierosy.

– To następnym razem przyjdź z papierosami – powiedział mi. – Idź swoją drogą i nie gap się tak – powiedział i schował się do domu. Zza firanek coraz śmielej patrzyły na mnie ciemne twarze. Głównie dziewczyny i mniejsze dzieci. W innych drzwiach dostrzegłem chłopaków w moim wieku, może starszych. Ubrani w niemodne dresy albo kurtki ze skóry. Na spodniach mieli przypięte pasy z wielkimi srebrzystymi lub złoconymi klamrami. Włosy czarne jak skrzydła gawrona, elegancko zaczesane w tył, lśniły od żelu czy jakiejś innej pomady. Przyglądali mi się uważnie – wtem jeden z nich gwizdnął przeciągle na mnie, tak jak się gwiżdże na meczu albo gdy chcesz przegonić psa przybłędę. Wzdrygnąłem się i odwróciłem się plecami, żeby na nich nie patrzeć. Usłyszałem ich śmiech. Przyspieszyłem kroku – nie wiem, czego się bałem, co mi mogli zrobić?

– Gadzio, bo się zesrasz! – rzucili za mną i znów zaczęli się śmiać i jeszcze głośniej gwizdać. Nie było w tym ich śmiechu niczego wrogiego, niczego, co mogłoby przestraszyć mnie jeszcze bardziej. Odwróciłem się do nich – dzieliło nas może ze czterdzieści, może z pięćdziesiąt metrów. Pomachałem przyjaźnie, licząc, że widzą też mój uśmiech. Odmachali. Zawarliśmy jakieś ciche porozumienie na odległość. Napięcie, które było w ich gwizdach, w ich wołaniu za mną, w jednej chwili rozwiało się z wiosennym wiatrem. Ruszyłem już spokojniej w stronę muru Rodzinnych Ogródków Działkowych. Znalazłem tam wyraźną i mocno ubitą ścieżkę, która prowadziła do góry w pobliże mojej skarpy. Pewnie wydeptały ją stopy mieszkańców tego osiedla na skraju świata. Stanąłem na skarpie i spojrzałem w dół. Stali tam i patrzyli za mną. Pomachałem im jeszcze raz – znów odmachali. Jest dobrze – pomyślałem i znaną już sobie drogą udałem się do domu, na Torową.

ROZDZIAŁ 8

Po południu mieliśmy iść z Grubym do Homera, ale ten chyba miał jakiś siódmy czy osiemnasty zmysł, bo sam do mnie przylazł. Kończyłem właśnie jeść obiad, gdy zadryndał domofon. Matka odebrała i mówi:

– Do ciebie ktoś i nie chce wejść, tylko mówi, żebyś zszedł na dół.

Ki chuj, pomyślałem. Może Gruby, może Peterson. Ale Peterson raczej nie, bo od jakiegoś czasu było nam nie po drodze i nie odwiedzaliśmy się prawie zupełnie. Zresztą Peterson przeszedłby pewnie inną drogą, przez dach, rzadko do siebie dołem chodziliśmy. Ktoś dzwoni, ale kto? Gruby by wlazł na górę od razu, co najwyżej poczekałby na klatce. No nic, myślę, zejdę i zobaczę. Matka się krzywi oczywiście, że znów mnie jakieś licho niesie. Jeszcze ojciec zawołał sprzed telewizora za mną:

– Tylko żeby mi nie było jak wczoraj.

– Nie, tato, nie będzie jak wczoraj – wołam już zza drzwi. Ale któż to wie, jak będzie. Wszystko się może zdarzyć przecież.

Zjeżdżam więc na dół, widzę, że winda już umyta i pachnąca, bo przez poprzedni dzień jebało rzygami, tak że miałeś ochotę puścić pawia jeszcze raz. Wychodzę przed klatkę, a tam Homer. Stoi z rękami w kieszeniach, elegancki, pachnący, jakby na randkę szedł.

– Cześć, co jest? – przywitałem się z nim i specjalnie, złośliwie tak mu ścisnąłem tę dłoń miękką i zimną jak flak, że aż mu gały błysnęły jakoś tak dziwnie.

– Ale co tak ciśniesz, Jezu… – Patrzę na niego i widzę, że minę ma jak zbity pies. Nie było w nim ani radości, ani nawet tej jego powłóczystej melancholii. Dziwny typ – myślę – znam go dopiero trzy dni, a ten już do mnie się przeciągnął.

– No, kurwa, po męsku ma być, nie? A nie taka zdechła ryba zamiast dłoni – roześmiałem się.

– A weź… gadasz jak mój stary. On tak samo. A ja to wiesz… wszystko inaczej niż stary chcę. Wszystko mogę zrobić, byle tylko nie było tak, jak on chce. – I usiadł na ławce jakiś markotny. Patrzę na niego i coraz wyraźniej widzę, że jest problem, ale co się będę dopytywał. Jeszcze przyjdzie pora, a jak będzie chciał, to sam powie. Ale od tej chwili już nie ściskałem graby Homera tak, żeby mu poty z niej wycisnąć. Podawałem mu takiego samego flaka jak on mnie i widziałem, że był z tym szczęśliwszy.

– Bo wiesz… – zaczął niepewnie – wczoraj wróciłem do domu najebany, no nie? A tu akurat stary z roboty z Niemiec wrócił. Kurwa, nikt się nie spodziewał, miał dopiero za tydzień przyjechać. Dowlokłem się pod chałupę, a tu ojciec akurat walizki z auta wyciąga, no nie? Matka biega po ogródku, nosi razem z nim, a to środek nocy przecież. No i jak mnie zobaczyli, jak się ciągnę i jeszcze się wjebałem matce w kwiatki przed domem, to się trochę awantura zrobiła – powiedział to wszystko na jednym wydechu, bez emocji, głosem brzmiącym matowo, płasko. Patrzył przed siebie takim wzrokiem, jakby nie widział kompletnie nic. Nie bardzo wiedziałem, co mu odpowiedzieć.

– Trochę? – dopytałem ostrożnie.

– O kurwa… – mruknął odwracając głowę. – Wiesz… trochę, ale taka zajebista trochę. Chuj z tym. A u ciebie co? Luz?

– Matka trochę jojczała rano. Gruby mnie doholował w nocy, oparł o drzwi, zadzwonił i spierdolił. Czaisz? Przechuj! Oparł mnie o drzwi i uciekł! Ale czad, nie? Ale tak, to w sumie spokój był. Jakoś się rozeszło po kościach. Spodziewałem się, że będzie gorzej. – Roześmiał się z tego holowania, ale już nie ciągnął tematu.

– No to git. A ja to wiesz, co miałem w domu siedzieć teraz. Starzy gdzieś pojechali do miasta, to się zerwałem z łańcucha.

– Czemu nie chciałeś wejść na górę? – spytałem.

– Eee, nie… no po co? Nigdy u ciebie nie byłem, nie wiem, jaki masz klimat na chacie po wczorajszym. Nawet nie wiedziałem, jaki numer na domofonie. Dzwoniłem po wszystkich i pytałem. Jedna baba na samym początku mnie zjebała jak burą sukę.

– Pewnie Szewczykowa z parteru. – Tym razem ja się roześmiałem.

– Może, nie wiem. Idziemy do Grubego?

– A właśnie, właśnie! Mówił ci Gruby, że mamy gitarzystę? Bo mieliśmy się wybrać dzisiaj do ciebie.

– O kurwa! Nie mówił. Kto taki?

– Ten Ralf, co wczoraj w parku tak pogrywał.

– Zajebiście. Spoko koleś się wydawał. To chodźmy do Grubego.

– No zajebiście – zgodziłem się. – Dobrze wygląda, od razu widać, że rockowy chłopak. To chodźmy.

Grubego spotkaliśmy po drodze. Akurat szedł do mnie, żeby wspólnie wybrać się do Homera. Usiedliśmy na trzepaku u niego pod blokiem. Dookoła dzieciory się darły, jeździły na rowerkach, ktoś napierdalał piłką o ścianę. Normalny rejwach jak na każdym podwórku w lecie. Hałas był konkretny, ciężko było cokolwiek powiedzieć.

– Chodźmy do Zeusa – zaproponował Gruby – bo tutaj to ni chuja nic nie pogadamy. Tuż obok wieżowca, w którym mieszkał Gruby, całkiem niedawno wybudowali kilka mniejszych bloków. Na parterze nie było mieszkań, tylko sklepy udające zachodni sznyt. W przyziemiu znajdowała się całkiem fajna knajpka, nazywała się właśnie Zeus. Leciała tam muza, jaką lubiliśmy, i nie przychodziły stare zgredy czy jakieś żule. Roczniki naszych starych chodziły najczęściej do knajpy U Smoka, która też była w piwnicy, tylko że po drugiej stronie wiaduktu w blaszanych pawilonach. Tam gdzie Pekao, zegarmistrz, meblowy i inne jakieś przybytki. Lubiliśmy Zeusa, choć ze względu na wiek nie zawsze chcieli nam piwo sprzedać, ale często można tam było spotkać kogoś znajomego. Nikt też nie przeganiał, jak się cały wieczór siedziało we trzech przy jednym kuflu. Gruby czasami narzekał, że takie piwo po dwóch godzinach to już smakuje jak kocie szczyny, ale nie wiem, czy miał rację. Nigdy nie piłem kocich szczyn.

W Zeusie o tej porze nie było żywego ducha. Za barem stała jakaś młoda dziewuszka, niewiele starsza od nas, Klaudia jej chyba było na imię. Zwykle robiła do Grubego maślane oczy, a ten coś tam zagadywał do niej miło, dzięki temu sprzedawała nam piwo bez zaglądania w dowód. No i dobrze, żaden z nas przecież dowodu jeszcze nie miał, a na legitymację szkolną piwa nie dają.

Lokal składał się z dwóch małych sal urządzonych w stylu, który chyba miał przypominać Grecję. W jednej sali był bar zbudowany z takich kafli z grubego szkła, podświetlony lampkami migoczącymi na fioletowo i czerwono. Na ścianach różne wykwity jakiegoś młyńskiego talentu. Niby to greckie freski, jakieś kolumny, nie wiem jakie, bo ani jońskie, ani doryckie to nie były, już prędzej mieszanka małomiasteczkowych wyobrażeń o Grecji z mglistą pamięcią tego, co zostało w głowie z podręcznika do historii czy plastyki. Na jednej ze ścian wymalowany był koszmarny portret prawdopodobnie Zeusa, no bo kogo, skoro knajpa nazywała się Zeus, a typ na obrazku rzucał piorunami? Przypominał mi naszego proboszcza. Jak rzucał z ambony gromy na komunę i wołał o datki na tacę, to takie same miny robił jak bóstwo wymalowane na ścianie.

Wzięliśmy jedno piwo na trzech i usiedliśmy w drugiej sali, w kąciku, jak najdalej od drzwi. Z głośników leciał niezbyt głośno polski rock, może IRA, może Hey albo coś innego, co wtedy było na czasie. Black Sabbath ani Deep Purple raczej nie, to już prędzej Perfect. Ale w sumie prędzej Hey niż Perfect. Gruby zapalił papierosa i próbował zagadnąć Homera o jego powrót do domu po wczorajszym wieczorze, ale ten mu szybko przerwał.

– No i co z tym Ralfem? – rzucił i wyciągnął papierosa z pudełka, które Gruby położył na stole.

– No z Ralfem załatwione, słuchajcie – Gruby zaciągnął się papierosem, żeby zrobić pauzę dla lepszego efektu: – Mówił mi, że ma gitarę elektryczną, że szuka załogi, że jest w stanie każdego kawałka się nauczyć i zagrać i z nikim jeszcze nie grał.

– No to trzeba będzie coś wymyślić na pierwsze granie – powiedziałem, bo już się zacząłem napalać na ten kawałek Sabbathów, co sobie spisałem jego tekst. Korciło mnie, żeby powiedzieć, ale ciekaw byłem, czy mają jakieś propozycje.

– Ja umiem partię basu do „Knockin’ On Heaven’s Door” Gunsów – rzucił Homer.

– To nie Gunsów, to Dylana jest. Cover tylko zrobili – wciąłem się z miną znawcy.

– Eee, Gunsów… Gunsów nie, ten Axl to jakiś fiut, wkurwia mnie. – Gruby jak zwykle bez ogródek walił prosto z mostu. Propozycja więc przepadła. Wyczułem moment na to, żeby wyskoczyć teraz z moją propozycją. Wiedziałem, że co jak co, ale na kawałek Black Sabbath to Gruby na pewno nie będzie się sprzeciwiał, a w razie czego Homera przegłosujemy.

– To może „Paranoid”, Sabbathów, co? Znacie? To strasznie proste jest na początek. – I zacząłem nucić melodię.

– „Paranoid”! No pewnie! Zajebiste, kurwa! – Gruby podpalił się od razu, tak jak się spodziewałem, i momentalnie zaczął bębnić łapami po stole. Trzeba przyznać, że całkiem nieźle wstrzelił się w rytm i melodię, którą nuciłem. Tekst śpiewałem „po flamandzku”, czyli bredząc jakieś niby angielsko brzmiące słowa. Zresztą ten mój spisany fonetycznie zapis niewiele różnił się od tego bełkotu. Homer też od razu podłapał konwencję i lewą rękę wyciągnął, jakby rzeczywiście trzymał w niej gryf gitary basowej. Paluchami prawej przebierał po swoich żebrach. Ustami zaczął naśladować brzmienie basu – bum, bum, bum, bum, bum, bum, bum, bum – burczał donośnie na całą knajpę krótko brzmiące ósemki. Zacząłem więc śpiewać coraz głośniej, no bo jak to, do cholery! Przecież nie może być bas głośniej od wokalu, zresztą Gruby też coraz mocniej napieprzał w stół i jeszcze dołożył do tego mocny przytup. O kurwa! Ale był pałer! Zaczęliśmy do tego jeszcze machać łbami i od razu poczuliśmy się jak na scenie. Aż w końcu Gruby pierdyknął w stolik taką mocą, że ten się zachwiał i pół piwa, co jeszcze zostało w kuflu, grzmotnęło o podłogę. Kufel oczywiście roztrzaskał się w drobny mak. Klaudia zza baru wpadła do nas na pełnym gazie, jakby była jakąś strażą pożarną czy innym pogotowiem. Tylko jej niebieskiego koguta brakowało na głowie.

– Ej! Co się tu dzieje, co za chlew tu robicie? – zawołała. – No i kufel rozbity, oszkur! Znów się szefowa będzie wkurwiać. Trzeba będzie pokryć.

– Ale kogo pokryć? Szefową? – Gruby to czasami potrafił dowalić. Zarechotaliśmy głupio, a dziewczyna cała w rumieńcach.

– Sam se pokryj papą głupi łeb! – odpaliła Grubemu i nie patrzyła na niego już tak marząco jak wcześniej. – Za kufel rozbity trzeba pokryć pięć złotych – dodała ze złością.

Śmialiśmy się z tego, ale przecież miała rację. Wygrzebaliśmy z kieszeń jakieś drobne, co trzymaliśmy je na kolejne piwo. Zebrało się ze cztery złote. Na piwo w sam raz, na pokrycie rozbitego kufla za mało.

– Więcej nie mamy – Wyciągnąłem do niej dłoń z klepakami uzbieranymi wspólnie po kieszeniach.

– No trudno, tylko idźcie już, bo nie dość, że drzecie ryja, to jeszcze demolka.

Nie było się za bardzo o co z nią sprzeczać, bo przecież rację miała, chociaż z tym darciem ryja to trochę przesadziła. Zostawiliśmy dziewczynie pieniądze i wyszliśmy na zewnątrz.

– Wiecie, gdzie ten Ralf mieszka? – spytał Homer.

– Ni chuja. – Grubego nie opuszczał dobry humor. Rękami w powietrzu młócił, jakby dalej grał na perkusji lub na stole w knajpie, a z ust wydawał dźwięki naśladujące i przesterowaną gitarę, i perkusję, i bas, i wszystko naraz. Pluł się przy tym po brodzie, ale komu to przeszkadzało?

– Chodźmy do parku, na pewno kogoś spotkamy, dopytamy się – zaproponowałem.

Tak wtedy było w Młyńsku. Jak chciałeś kogoś spotkać, to wystarczyło pójść na schody przed Dom Kultury czy do parku na jego tyłach i zawsze na kogoś znajomego można było się nadziać. Albo kogoś nowego poznać.

W parku jak to w parku. Pora była jeszcze wczesna, kilka ławeczek zajętych przez emerytów, jakieś matki z dziećmi w wózkach. Przy stoliku dziadki grają w warcaby. Nic ciekawego się tam dziś wydarzyć nie mogło. Z naszych miejskich załogantów ani żywego ducha. Ale widzimy, że siedzą jakieś dziewczyny na trawie pod krzakiem i pociągają coś ukradkiem z jednej butelki. Na oko w naszym wieku, obwieszone koralikami, spodnie dzwony, długie włosy – obie takie same, jak siostry. Podeszliśmy do nich.

– Ej dziewczyny, znacie może Ralfa? Taki mały, chudy, z gitarą, grał tu wczoraj wieczorem. – Gruby pierwszy do nich zagadał. Zawsze zresztą jakoś do dziewczyn miał więcej śmiałości i to on zawsze największe zainteresowanie budził z całej naszej paczki. Nie tym razem jednak. Popatrzyły na nas niezbyt przytomnie, jakby zaraz miały zejść z tego świata albo chociaż zemdleć w oczekiwaniu, że będziemy je cucić metodą usta-usta. Niedoczekanie.

– Znamy – mruknęła jedna, ale uprzejmości w tym nie było za grosz. Właściwie to fuknęła, jakbyśmy im przeszkadzali w powolnym wymieraniu.

– A nie wiecie, gdzie on mieszka? – zapytałem teraz ja.

– A macie może jakieś fajki? – odezwała się ta druga. Gruby sięgnął do kieszeni. Wyciągnął pomiętą paczkę i poczęstował je po papierosie. Zapalniczkę miały swoją. Chwilę czekamy, te się zaciągają, ale dalej nic nie mówią.

– Ej, no to jak z tym Ralfem? Wiecie, gdzie mieszka? – zapytałem niecierpliwie. Teraz ta pierwsza popatrzyła na mnie wzrokiem, jakbym był ułomny na ciele oraz umyśle i wymagał jakiejś wielkiej litości.

– Ralf mieszka gdzieś w blokach przy stadionie, na Sportowców. Chyba w tym pomalowanym na pomarańczowo, koło basenu – wycedziła z trudem.

– Dzięki! – rzuciliśmy i ruszyliśmy bez zwłoki we wskazanym kierunku. Doszliśmy tam w parę minut, bo to blisko było przecież. Ileż to się idzie? Park, a za parkiem główny budynek biblioteki, na którą wszyscy w Młyńsku mówili „zielona”, bo tak ktoś wymalował przed laty elewację. Jak ktoś cię pytał, gdzie idziesz, i odpowiedziałeś, że „do zielonej”, to każdy wiedział, że idziesz do biblioteki, a nie do ogródka czy na bazarek warzywny ani tym bardziej do jakiejś wymalowanej na zielono dziewczyny. Za biblioteką kawałek tylko się przeszło i już był stadion, po lewej Odek i początek ulicy Sportowców. Całej drogi góra dziesięć minut, jak się ciągnąłeś powoli, noga za nogą. Pomarańczowy blok widzieliśmy już z daleka. Pod blokiem znów szybkie rozpytanie dzieciaków oraz jakichś wyrostków w naszym wieku i namierzyliśmy adres Ralfa w pięć minut. Tak się wtedy zdobywało kontakty. Życie było prostsze, choć wcale łatwo nie było.

W końcu stanęliśmy przed drzwiami jego mieszkania. No i tu niestety dupa blada. Dzwonimy, pukamy, cisza i nic więcej. Nikogo nie ma w domu. Jak w tym czeskim serialu, co w piątki leciał w telewizorze. Posiedzieliśmy na ławce przed klatką, ale ile można czekać. W końcu Homer wygrzebał z kieszeni kawałek ołówka i mówi:

– Zostawmy mu wiadomość i idziemy, chuj, nie będę tu siedział do rana, bo znów mnie stary będzie chciał zajebać. Może przeczyta.

Przytaknęliśmy mu, zwłaszcza że powoli zaczynało się już ściemniać. Wskoczyliśmy jeszcze raz na górę pod drzwi. Wziąłem od Homera ołówek i na czystej jak pościel bieli drzwi napisałem: „Ralf! Próba w sobotę o 13, dom ludowy w Wojkowicach, gramy Paranoid Black Sabbath, podpisano: Jesus’s Drugs”. Rozbawił nas ten telegram, jakby to był nie wiem jak wspaniały dowcip i z głośnym śmiechem i z poczuciem dobrze załatwionej sprawy zbiegliśmy na dół. Teraz tylko pozostało czekać do soboty.

Każdy następny dzień tego tygodnia sączył się długo i nieprzyjemnie jak ciepłe piwo w upalne popołudnie. Homer się nie pokazywał w ogóle, nam też nie było po drodze drzeć z buta do niego aż za ruski cmentarz. W mieście nie działo się nic ciekawego, bo co się mogło dziać? Uroczyście obchodzone i niezwykle kiczowate Dni Młyńska już się odbyły na początku wakacji, więcej imprez nie przewidziano. Nam czas odmierzały piątki i soboty, naszym starym niedziele. Nam od imprezki do imprezki, im od kościoła do kościoła. Gruby rzeczywiście zaczął chodzić na lekcje gry na perkusji do tego koleżki jego matki, co pogrywał ponoć kiedyś w orkiestrze. Ja próbowałem zwalczyć nudę spisywaniem kolejnych tekstów Black Sabbath, ale szło mi to strasznie opornie. Za to flamandzką wersję słów z „Paranoid” znałem już na pamięć. Próbowałem też unormować relacje w domu – żeby przed sobotą nie okazało się, że nagle mam jakiś szlaban na wyjścia. Cały tydzień więc grzeczny byłem, zęby myłem i śmieci wynosiłem.

Około czwartku nie wytrzymaliśmy w końcu i wspólnie z Grubym poszliśmy jeszcze raz do Ralfa, żeby się upewnić, że odczytał wiadomość. Ciągle jednak nikt nie odpowiadał na nasze walenie w drzwi. Jedynie do naszego listu na drzwiach przybyły jeszcze jakieś dopiski w stylu „Błękitni Pany” czy „Legia chuje”. Nie przejmowaliśmy się tym jednak zbytnio, bo gołym okiem było widać, że to inna ręka dopisała i flamaster jakiś, a nie ołówek Homera. Więc jakby co, to przecież nie my.

– Ty, a jak ten Ralf wcale tu nie mieszka? – podzieliłem się z Grubym moimi obawami.

– No to chuj, zobaczymy w sobotę, czy przyjdzie. Najwyżej będziemy dalej szukać gitarzysty.

W tym nieśpiesznym, letnim tempie dotrwaliśmy wreszcie do soboty. O umówionej godzinie Gruby zadzwonił do mnie domofonem. Nie powiedziałem w domu, gdzie idę, o żadnym zespole i graniu nie było jeszcze mowy. Co będę uprzedzał wypadki. Powiem dopiero, jak wydamy płytę i zarobimy miliony. Zbiegłem na dół, przywitałem się z Grubym i w naprawdę dobrych humorach poszliśmy do Wojkowic. Po drodze wstąpiliśmy jeszcze po Homera. Dźwigał ten swój cholernie ciężki bas. Pamiętam, że słońce świeciło niemiłosiernie od samego rana i dobrze, że matka Homera, pani Helena, poczęstowała nas zimną lemoniadą i jeszcze dała nam po puszce zimnej coli na drogę. Naprawdę, u Homera było jak w peweksie. W końcu doczołgaliśmy się torami kolejowymi pod Dom Ludowy. Przed samym wejściem był przystanek miejskich autobusów. Jeździły po naszym mieście ze trzy numery, bo więcej nie było trzeba, i kilka do okolicznych wiosek. Nie wiem, czemu wcześniej nie przyszło nam do głowy, że można by skorzystać z podwózki zamiast iść pieszo tyle kilometrów. Pewnie ze trzy albo cztery. Być może dlatego, że po prostu w ten sposób mieliśmy więcej czasu na gadanie, no i przecież po drodze mieszkał Homer. Autobus jeździł inną trasą.

Kiedy podeszliśmy pod sam budynek, od strony Młyńska podjechał śmierdzący spalinami autosan. Był prawie pusty – wysiadła z niego tylko jedna osoba. Ralf. Dźwigał ze sobą wielką, staromodną gitarę elektryczną. Taką z dużym pudłem rezonansowym zamiast deski i z pięknymi esami jak w skrzypcach. Widywaliśmy takie czasami na zdjęciach Czerwonych Gitar czy innych Niebiesko-Czarnych. Wydawał się przez tę gitarę jeszcze mniejszy i chudszy.

– No co jest, chłopaki? Umiecie „Paranoid”? Bo ja na piąteczkę!

ROZDZIAŁ 9

Niedziela to był najgorszy dzień w całym tygodniu. Trudniej się było spotkać z kumplami, trudniej było gdzieś wyjść, przeżywać inaczej, patrzeć w innym kierunku. W niedzielę wszyscy musieli robić to samo. W niedzielę też trudniej było się schować i miałem wrażenie, że wszyscy inni, z braku lepszego zajęcia, patrzą na mnie, kontrolują, co robię, sprawdzają, czy przypadkiem nie instaluję się w jakimś swoim schemacie. Albo patrzą i czekają, kiedy się potknę, gdy urwę się z młyńskiego szablonu i pójdę inną drogą, w innym miejscu zapalę światło.

To był ten czas, kiedy jeszcze chodziłem do kościoła. Już częściej sam niż z rodzicami i do mszy już nie służyłem. Ale chodziłem, słuchałem nudnego kazania lub jeszcze nudniejszego listu od biskupa. Czasami można było kogoś spotkać albo wyszukać wzrokiem co ładniejsze dziewczyny, bo poza tym to nuda straszna przecież i mistycznych uniesień żadnych. Ileż to razy można przeżywać, że komuna upadła dzięki papieżowi i że duch nie zstąpi, nie odnowi oblicza ziemi, tej ziemi, bo ludzie na składkę za mało dają.

Wyszedłem z domu ze szczerym zamiarem dotarcia na mszę. Zawsze z takim zamiarem wychodziłem, z taką intencją mszalną, żeby dojść i wytrzymać tę godzinę. Chyba że to była pierwsza niedziela miesiąca, to nawet dłużej, bo jeszcze adoracja po mszy w naszej diecezji nakazana. Tyle że z adoracji można się było już urwać, ale to wtedy wychodziło znów, że to o wiele krócej niż godzina i trzeba jakoś ten brakujący czas wypełnić. Do domu wcześniej wrócić nie wypadało ani nawet wskazane to nie było. I tak źle, i tak niedobrze. Szedłem wtedy do Domu Kultury, patrzyłem na plakaty filmowe, czytałem zapowiedzi filmów, koncertów, licząc naiwnie, że jakaś gwiazda, choćby krajowego formatu, odwiedzi nasz grajdoł.

Poszedłem więc z taką intencją, że przestoję gdzieś tę godzinę przy drzwiach pod chórem, w sieni, bo chłodniej. Wiadomo jednak, co jest dobrymi intencjami wybrukowane. Choć pewności nie mam – jak widzę, jakie to niebo jest i kto niby tam się dostał, to Boże, uchowaj – byle nie do nieba. Może ten bruk, te intencje fałszywe i te szczere, ale niedotrzymane, to jest właśnie tylko fasada niebiańska, a za nią taki sam syf i zgnilizna jak na ziemi. Tutaj wszystko się miesza – niebo z piekłem, dobro ze złem, nie rozróżnisz, dopóki miasto nie wyda swojego wyroku. Czemu by i tam, w zaświatach, miało być inaczej?

Starzy właśnie wrócili z dziewiątej, minęliśmy się na klatce schodowej. Mama dała mi jeszcze na składkę parę złotych.

– Masz – mówi do mnie, przytrzymując drzwi od windy. – Na polu staliśmy, ksiądz do nas nie dotarł, tylko blisko ołtarza idź – powiedziała, wciskając mi w dłoń jakiś banknot.

Wsunąłem go do kieszeni i zjechałem na dół. Dzień był słoneczny, późna wiosna musiała już być, a może lato wczesne. W każdym razie wakacje to jeszcze nie były. Idę więc wzdłuż Pasażu w stronę alei Wyzwolenia. Topole, którymi aleja obsadzona jest po obu stronach, na całej długości dymią białym puchem jak każdej wiosny. Kłęby brudnoszarej waty ciągną się i turlają po chodniku. Przymykam oczy i wyobrażam sobie, że to jakaś Arizona czy inny Meksyk. Widziałem nieraz na filmach, jak wiatr toczy po piasku suche, cierniste krzewy. Czemu to wszystko tak daleko, czemu to, co blisko, jest takie zwyczajne i nijakie. Gdzie tam takim kłębom z topoli do kolczastych krzewów z Ameryki? Nawet nie ma jak korony sobie ukręcić z tej waty brudnej, z tego dziadostwa, z tego puchu marnego.

To była najbliższa droga – aleją pod Dom Kultury, potem na skos przez plac Główny i chodnikiem pomiędzy starymi blokami przy Tuwima. Wychodziło się prosto pod kościół na Osiedlu. Na Tuwima stały najstarsze bloki – podobno w niektórych z nich są schrony przeciwatomowe, ale nie wiem, nigdy tam nie byłem, a ludzie to różne rzeczy mówią. Nie wiadomo, komu wierzyć.

Idę więc przez aleje, mijam ludzi, rozglądam się po twarzach, ale nikogo znajomego nie widzę. No idą starzy Petersona, kiwam głową, dzień dobry, dzień dobry. I jeszcze jacyś inni sąsiedzi też, babka od matmy z podstawówki – na szczęście mnie nie poznała. Ostatni dewoci wracają jeszcze z dziewiątej, inni jak ja idą na wpół do jedenastej. Wiadomo, że w tym mieście jak się gdzieś chodzi w niedzielę, to tylko do kościoła. Przynajmniej od rana, tak gdzieś do obiadu. Bo potem to już różnie. Można z rodziną na lody, jak pogoda ładna, albo do dalszej rodziny, odwiedziny jakieś. Rzadziej do kina, kto by tam do kina całą rodziną chodził czy do kawiarni. Bilet dla całej rodziny to już wydatek, w telewizji film za darmo. Zresztą każdy już wtedy w domu miał video, a filmy z wypożyczalni tańsze od biletu do kina i jeszcze można kilka razy obejrzeć, z sąsiadem się wymienić.

Kawa w kawiarni? Rozrzutność i marnotrawstwo przecież – żeby za filiżankę kawy płacić tyle, co za paczkę mielonej w supermarkecie? Inna sprawa, jakie tam kawiarnie były do wyboru – Malinka, Perełka to były lokale, co aspirowały, ale na aspiracjach się kończyło. Miasto wielkiego, lotniczego kombinatu nie było dobrym miejscem na rozwijanie skrzydeł. Zresztą kto ci tam kawę w filiżance podał? Rozpuszczalna nesca z zimnym mlekiem, cappuccino z torebki to były szczyty luksusu. Espresso, americana, macchiato, latte? Panie, zapomnij pan, to nie Italia! O takich wynalazkach nikt tu wtedy nie słyszał. Jak kawa, to fusy zalane wrzątkiem, i to była kawa. Innej się nie piło albo piło się rzadko.

No dobra, ale idę do tego kościoła. Skręcam z Wyzwolenia na plac, wychodzę z cienia kurzących topoli na zalany słońcem i wyłożony czerwoną kostką prostokąt. Po prawej kiosk Ruchu, przy kiosku pod drzewami ławeczki w cieniu. Zsunął ktoś jedną na wprost drugiej, żeby w karty można było grać albo piwo wspólnie wypić.

– Ej, gadzio! – Wtem słyszę wołanie i elektryzuje mnie, bo od razu wiem, że to do mnie. Bo do kogo by innego? Zatrzymuję się i rozglądam po ławkach – mrużę oczy, bo ja tu w słońcu, ławki w cieniu, nic prawie nie widzę, ale dostrzegam, że ktoś siedzi, jakieś dwa typy.

– Ej, gadzio – woła znów. – Chodźże tu. Podchodzę zatem bez wahania, choć nie powiem że nie bez obawy. Siedzi tam dwóch młodych Romów, w cieniu ich twarze wydają się jeszcze ciemniejsze, włosy błyszczą czernią i brylantyną. Koszule odświętne, eleganckie, czarne, przeplatane złotą i srebrną nicią. Od razu się witam przyjaźnie, wyciągam dłoń – odwzajemniają uścisk, solidny, męski, taki jak lubię. Przez chwilę tylko myślę, gdzie te twarze widziałem, skąd znać mogę. Poznaję. Byli pośród tych, którzy gwizdali za mną kiedyś, gdy poszedłem pierwszy raz pomiędzy ich domy.

– Cześć – witają się ze mną przyjaźnie. – To ty byłeś kiedyś u nas na barakach?

– Ja – przytakuję.

– A po coś tam przylazł? Gadzie się boją tam przychodzić.

– A czego bać? – Udaję twardego, ale wiem przecież dobrze, ile mnie to kosztowało i jak zmroziło mnie ich gwizdanie za mną.

– Też się bałeś, widzieliśmy, jak spieprzałeś – roześmiali się.

– No może trochę, nie lubię, jak ktoś za mną gwiżdże. – Próbowałem nie dać wybić się z wątłego, ale jednak obecnego poczucia pewności. Wiedziałem, że muszę przejąć inicjatywę i rozmowa musi być pod moje. Przedstawiłem się i jeszcze raz wyciągam do nich dłoń. Klepnęli tym razem lżej, jak się zbija piątala. Hynek i Tarzan.

– Tarzan? – zdziwiłem się. – To prawdziwe imię?

– Prawdziwe. Babcia tak dała na imię mojemu tacie, a potem tato tak samo mnie – odpowiedział. – Jestem Tarzan, syn Tarzana, władcy małp! – roześmialiśmy się z tego żartu. Wspólny śmiech kruszył lód nieufności.

– A twoje to niby prawdziwe? – zapytał teraz ten drugi, Hynek.

– A gdzie tam, ksywa taka, kumple wymyślili.

– No i spoko. Po co więcej?

– No właśnie, po co więcej – roześmiałem się i usiadłem na ławeczce, tej stojącej na wprost nich, żeby móc dobrze ich widzieć, poznać, w oczy zajrzeć, a przez oczy może jeszcze głębiej. Chwilę milczeliśmy, mierzyliśmy się nieśmiało wzrokiem. Ja wiedziałem już, że do kościoła dziś nie dotrę. Moje intencje poszły się brukować. Czułem, że oto stoję przed jedną z tych okazji, przed jedną z tych szans, z której jak nie skorzystasz, to już nigdy się nie powtórzy. Nigdy się nie powtórzy, tylko zemści się na tobie tak, że będzie to jedyna rzecz, którą będziesz pamiętać wtedy, gdy nie będziesz pamiętać już niczego. Nieczęsto przecież zdarza się zawierać znajomości z postaciami z innej bajki. To mogło się nigdy nie wydarzyć, a skoro właśnie się wydarza, to nie mogę wypuścić tej chwili z rąk. To była moja komunia bez kościoła i bez mszy. Pan Bóg cierpliwy jest, łaskawy jest, nie szuka poklasku. Pan Bóg poczeka, a ksiądz nie zbiednieje.

– Masz papierosy? – zapytał Hynek i wypluł jakiś patyk, co go miętosił w zębach.

– Nie mam – powiedziałem. – Ale kasę mam, kupić mogę! – Wygrzebałem z kieszeni pieniądze, które mama mi dała na składkę.

– To zajebiście, kup – ucieszył się.

Oczywiście baba w kiosku nie sprzedała mi papierosów, bo ani dowodu, ani nawet legitymacji szkolnej nie miałem, zresztą co by mi legitymacja dała? Nic przecież. Wracam więc do moich nowych kumpli.

– Nie sprzedała mi. Masz – wyciągam dłoń w stronę Tarzana. – Idź, może tobie sprzeda. Wziął pieniądze i za chwilę wrócił z paczką klubowych i zapałkami. Jeszcze jakieś drobne reszty mi oddał. Rozpakował, poczęstował mnie i Hynka, ale paczkę schował do kieszeni. Zapaliłem, udając, że mam w tym już jako taką wprawę. Prawdę mówiąc, to wtedy nie miałem jeszcze żadnej, ale na szczęście udało mi się powstrzymać kaszel. Dyskretnie obserwowałem moich nowych kumpli, próbując trzymać papierosy tak jak oni. Tak żeby papieros skrywał się we wnętrzu dłoni. Byli może w moim wieku, może starsi trochę. Ubrani z kiczowatą elegancją, na palcach jakieś sygnety udające złoto i srebro, na szyi grube łańcuszki. Kto to wie, może naprawdę złote? Hynek kolczyk w uchu, Tarzan wąsik jak mech, ledwie widoczny i włosy na czeskiego piłkarza. Czarne kędziory spływały mu na kark i ramiona. Mokasynki z frędzelkami, białe skarpetki. No i te klamry u pasa – wielkie jak w kowbojskich filmach. Tarzan miał na swojej byczy, złocony napis BULL, a Hynek sylwetkę biegnącego konia, jakby z forda mustanga oderwał.

– Do kościoła idziesz? – zapytał któryś.

– Do kościoła – przytaknąłem. – Przynajmniej taki plan był, ale nie wiem. Nie chce mi się. – Trzymałem papieros w dwóch palcach, z rzadka przykładając do ust, żeby nie wyszło moje blagierstwo w tej dziedzinie.

– A po co będziesz do kościoła szedł? Do kościoła to się chodzi tylko na pogrzeb. – Hynek się roześmiał jak z dobrego żartu.

– No tak, to posiedzę z wami – powiedziałem, bo nie wiedziałem, co mam powiedzieć. – A wy co porabiacie?

– Na razie sobie siedzimy i kopcimy, dzięki za szlugi. – Skinął głową i klepnął mnie w ramię. – A co potem będzie? Się zobaczy, co dzień przyniesie. – I znów się zaśmiali, jakby to był żart nie wiadomo jak wysokich lotów. Podobało mi się to, chociaż było w tym ich śmiechu coś nerwowego, czego wtedy nie umiałem odczytać. Dziś sobie myślę, że bali się mnie tak samo, jak ja ich. Dotykali innego świata, podobnie jak ja. Obmacywaliśmy się tymi nic nieznaczącymi słowami, tymi półsłówkami mówionymi tylko po to, żeby cisza nie zerwała tej cienkiej nici, która właśnie zaczęła się snuć ciepło między nami. Wąchaliśmy się jak psy, jak koty, ostrożnie, z dystansem, bo przecież w każdej chwili jeden mógł ugryźć drugiego. Jakie mogli mieć doświadczenia ze spotkań z naszym światem? Żadnych dobrych przecież, żadnych bliskich. Tyle, co się ktoś krzywo na nich popatrzył, tyle co w szkole do oślej ławki w krzesełkowe getto posadził i pewnie to wszystko.

– A potem? Co? Tak będziecie tu siedzieć? – spytałem. Miałem pustkę w głowie. Wiedziałem, że chcę ich poznać, chcę wejść do świata, do którego nie mam żadnej legitymacji, a moje niebieskie oczy i blada cera to dodatkowa bariera. Jak stempel z zakazem wjazdu wbity w paszport, którego nigdy jeszcze nie miałem.

– Powiedz mi… – Hynek zaciągnął się papierosem i powoli wypuścił dym prosto w słońce: – Po coś ty tam wtedy przylazł? – Dzwoniła w tym pytaniu ledwie dostrzegalna nuta podejrzliwości. Chciał mnie wysondować, sprawdzić, czy prawdę powiem, czy ściemniał coś będę nieprawdopodobnego.

Wóz albo nawóz, teraz jest ta chwila! Co miałem powiedzieć, tylko prawdę, bez ściemy, bez obwijania w legendy. Popatrzyłem im teraz prosto w oczy. Raz jednemu, raz drugiemu. Hynek spuścił wzrok, Tarzan wytrzymał dłużej. Chwilę tak siłowaliśmy się spojrzeniami. Tarzan przerwał ten pojedynek.

– No, powiesz? – spytał.

– Powiem, a co mam nie powiedzieć. Poznać was chciałem i to wszystko, co więcej ma być. Wszyscy się was boją w mieście. Mówią, że Cygany biją, że Cygany kradną, a ja myślę, że to nieprawda. Siedzimy sobie, palimy papieroska i nawet resztę za fajki mi oddałeś, a nie wziąłeś dla siebie. Czego tu się bać?

– Ale fajki sobie wziąłem – roześmiał się.

– No wziąłeś, i co z tego? Mnie niepotrzebne, zapalę czasami okazyjnie, nie kupuję swoich.

– Chcesz nas poznać? Znaczy co? Cyganów wszystkich, życie cygańskie chcesz poznać czy co? – wtrącił się Hynek.

– No tak właśnie, tego chcę. Chcę się z wami zakumplować, zaprzyjaźnić. – Brzmiało to pewnie naiwnie, ale mówiłem to z pełną szczerością i mocną wiarą młokosa, któremu się wydaje, że samym entuzjazmem świat zawojuje. Miałem jednak w sobie przekonanie, że dotrzeć do nich mogę tylko prawdą, że muszę się odsłonić i zrzucić wszystkie maski. Wyczuliby każdą ściemę, każdą nutę fałszywą wyłapałoby ich czułe na dźwięki, romskie ucho. Patrzyli na mnie trochę jak na wariata, a trochę tak, jak patrzy się na egzotyczne zwierzę w zoo. Ale widziałem też, jak zeszło z nich powietrze, jak puściło napięcie i ze spokojem zakiepowali pety pod butem. Zaczęli się znów uśmiechać, ale teraz na luzie zupełnie, spiny w tym nie było żadnej. Też zagasiłem kiepa i rozsiadłem się wygodniej.

– Życie cygańskie to bida z nędzą – westchnął Tarzan i zapalił drugiego papierosa. Hynek też sięgnął do paczki, potem podsunął ją do mnie, ale odmówiłem. Już po tym pierwszym trochę kręciło mi się w głowie. Bałem się, że jak drugiego pociągnę, to albo padnę tu trupem bladym, albo w najlepszym razie porzygam się moim nowym kumplom na ich wypastowane i błyszczące mokasynki.

– Życie cygańskie to bida z nędzą – powtórzył Tarzan. – Nic tu nie ma ciekawego. To nie to, co dawniej. Jak mi babcia opowiadała czy ojciec. Tabory, konie, spanie w lesie w namiotach. To było życie cygańskie, chociaż też bieda była. I jak Cyganie kradli, to z biedy tylko i z głodu, a nie żeby się wzbogacić. A teraz to co? Jak psy w klatkach siedzimy pozamykani. Ani koni, ani lasu. Cygan bez konia to już nie Cygan. To jak kutas bez jajec. – Splunął pod buty i popatrzył w dal z tęsknotą, którą chyba starzy mu w genach przekazali, bo sam przecież nigdy życia w taborze nie zaznał.

– Przyjdź do nas na baraki, to zobaczysz. Ciasne nory, małe okienka. A tutaj na mieście co? Idziesz ulicą i zaraz albo cię palcami pokazują, albo obgadują. Bo to raz słyszałem „o Cygan, Cygan idzie, nie patrz na niego”. A co to ja jestem jakiś trędowaty? Uroki rzucam? Naprawdę w to wierzycie?

– A gdzie tam, ja nie wierzę – mruknąłem, ale poczułem zastępczy wstyd za całe moje plemię. Przypomniałem sobie, jak babcia mnie ciągnęła za rękę i karciła, żebym nie patrzył, bo Cyganka urok rzuci. Źle się z tym teraz czułem.

– Albo wchodzisz do sklepu czy na targ pójdziesz, to zaraz każdy patrzy, czy go nie okradniesz. – Teraz Hynek włączył się ze swoimi żalami. – Ja aniołek nie jestem, czasami coś mi się do ręki przyklei, nie mówię że nie – zaśmiał się nerwowo i strzepał popiół pod stopy. – Ale w sklepach nie kradnę, na targu nie kradnę. Ludziom z kieszeni też nie wyciągam.

– A co kradniesz? – zapytałem głupio i zaraz zaśmiałem się, żeby przykryć moje zawstydzenie, żeby jak żart chociaż to pytanie zabrzmiało.

– No nie… ja to wiesz… – Teraz Hynek się zawstydził, widziałem, jak jego ciemna cera pociemniała jeszcze bardziej i przez chwilę unikał mojego wzroku. – Jak jest okazja, to wiesz, jak jakiś samochód drogi niedomknięty, a radio fajne, to wezmę, czy jakie inne fanty, ale pieniędzy nikomu nie biorę. Mam zasady, samochody tylko drogie obrabiam, bo bogatemu nie żal będzie nowe radio kupić, nawet może straty nie poczuje. Biednego nigdy nie okradnę. Nawet raz znalazłem portfel jakiejś babci, dowód był w środku, adres był, to odniosłem. O, tu niedaleko to nawet było, na Tuwima. Do skrzynki wrzuciłem, bo się bałem, że jak Cygana zobaczy, to będzie zaraz krzyk, że to ja zajebałem. Odliczyłem se tylko trochę za fatygę procent, reszty nie ruszałem i finito. A zresztą… – posmutniał wyraźnie i spojrzał na mnie: – Przyjdź kiedyś do mnie, to zobaczysz. Brata mam, poznasz go. Co ukradnę czasami i sprzedam, to dla niego wszystko. Tyle w temacie, chuj i kropka.

Nie dopytywałem. Widziałem jaka zmiana zaszła na jego twarzy, jak głos mu się zmienił, gdy wspomniał o bracie. Nie mam pewności teraz, czy to słońce mocniej przyświeciło przez gęste liście topoli, czy rzeczywiście tak właśnie było, ale dałbym sobie wtedy rękę uciąć albo radio ukraść, że w jego oczach pojawiły się łzy i podnosząc papierosa do ust, ukradkiem otarł kąciki powiek.

– Jeden Cygan kradnie, inny nie kradnie. Tak jak u gadziów, co nie? A co! Gadzie nie kradną może? Nie raz się zdarzyło, że gadzio Cygana okradł. – Tarzan próbował odwrócić uwagę od swojego kolegi i zrzucić ciężar wspólnych win na gadziowe, nie romskie, plemię.

– A pewnie – przytaknąłem. – Mnie kiedyś w szkole okradli. Buty mi z szatni zajebali, tak było, zima była, do domu musiałem w kapciach iść. I co? Nie Cyganie przecież, tylko któryś z naszych zajebał. – Zgodziłem się z nimi. Zależało mi, żeby mieli poczucie, że jestem po ich stronie.

– To co? Chcesz przyjść do nas? – Hynek wrócił do tematu, zaproszenie brzmiało szczerze. Nic podejrzanego w nim nie czułem, bo i po co? Zapraszali mnie z serca chyba, to co miałem odmawiać.

– No co się pytasz jeszcze, pewnie, że chcę – powiedziałem bez cienia wahania.

– Ten mój brat, Pedro, ma za tydzień urodziny, to impreza będzie, ognisko zapalimy.

– Wspaniale! Jakiś prezent? – ucieszyłem się bardzo z tej wiadomości. Nie dość, że mnie zapraszają do siebie, to od razu na imprezę, na święto. Do nieba mnie biorą i gościem chcą zrobić.

– Niee, tam… nie trza prezentu. Fajki przynieś dla wszystkich. A dla Pedra nic nie przynoś, ucieszy się i tak.

– W sobotę za tydzień? O której? – Chciałem dopytać o szczegóły, ale zaśmiali się z tego pytania jeszcze mocniej niż poprzednio. Szczerze się zaśmiali, jakbym strzelił gafę jakąś w obcym języku. A przecież to był dla mnie obcy język, obca chwila, nowa zupełnie. Patrzyłem zdziwiony, bo co niby śmiesznego powiedziałem, o co się nie tak zapytałem?

– Cygana się pytasz, o której przyjść? Cyganie nie mierzą czasu. Polaki mają zegarki, a Cygany mają czas! Po prostu przyjdź, zanim się ściemni, na kolację przyjdź, dla każdego wystarczy.

Posiedzieliśmy jeszcze trochę, odważyłem się zapalić kolejnego papierosa z nimi, pogadaliśmy o różnych doświadczeniach w kontaktach pomiędzy Romami i Polakami. Nie przyznałem się, że chodziłem na skarpę podglądać, jak żyją. Opowiedziałem za to, jak Cyganka wróżyła mi pod wiaduktem i pieniądze, co miały być na buty, poszły do Pana Boga. Znów się śmiali z tego, trącali się łokciami i patrzyli na mnie w taki sposób, jakby chcieli powiedzieć – patrz jaki frajer, a to głupi ten gadzio!

– Taka praca, wróżenie to też praca, a nie żadne oszustwo. Czasami Cyganka ci powie prawdę lepiej, niż ksiądz powie, a czasami też nastula głupot. Nie każda ma talent do wróżenia, ale ludzie głupie w to wierzą i czasami nawet sami przychodzą, żeby im wróżyć.

– Do mojej babci przychodzili, moja babcia miała talent do wróżenia, wszyscy ją szanowali i słuchali – powiedział Tarzan całkiem serio i był w jego głosie żal przenikający się z szacunkiem, tęsknotą i czymś jeszcze, czego nie potrafiłem nazwać.

– Tak, Tarzana babcia to była wielka osoba, bardzo szanowana – potwierdził Hynek. – Na pewno ci Tarzan jeszcze o niej opowie, bo on każdemu o swojej babci opowiada. – I ze śmiechem poczochrał mu włosy.

– Tak, jak będzie chciał, to opowiem – przyznał poważnie i strącił rękę Hynka ze swojej głowy.

– No pewnie, cobym miał nie chcieć. Nawet bardzo chcę – powiedziałem i wstałem z ławki. – Będę się zbierał. Ludzie już wyszli z kościoła, to ja lecę do domu, żeby potem starzy nie mówili, że nie byłem w kościele – zaśmiałem się, na co znów odpowiedzieli mi szczerym, serdecznym śmiechem.

Rzeczywiście na placu zaczął gęstnieć niedzielnie ubrany tłumek przechodniów, coraz więcej ludzi napływało od strony kościoła. Czytelny sygnał, że msza się skończyła. Lepiej było się pospieszyć, bo jeszcze by mnie jakaś Szewczykowa zobaczyła, że nie na mszy jestem, tylko siedzę na placu z Cyganami.

Pożegnaliśmy się po kumpelsku, jakbyśmy znali się od lat.

– No to do soboty! Przyjdziesz? – rzucił Hynek na odchodne.

– Do soboty – potwierdziłem. – Przyjdę na pewno.

Za resztę z tego, co nie poszło na składkę, tylko na papierosy, kupiłem gumę miętową do żucia i poszedłem do domu. Obiad pewnie już matka zaraz poda i wiadomo, jak to w niedzielę – zjemy przed telewizorem.

ROZDZIAŁ 10

Peterson to nie był gość, z którym łatwo i przyjemnie było się kumplować. Nie mówię wcale, że ja byłem łagodny i delikatny jak tulipan na wiosnę, bo każdy przecież ma swoje kolce, które czasami lubi wywrócić na zewnątrz. Starałem się jednak nad sobą panować. A Peterson odwrotnie – lubił żądlić, pokazywać swoje pazury i obnosić się z nimi, jakby było z czym. Często moim kosztem. Były takie chwile, że naprawdę miałem ochotę go po prostu wytrzaskać po pysku. Nawet raz tak się stało, choć umówmy się – jakieś wielkie trzaskanie to nie było. Jedna fanga i to wszystko, ale tyle wystarczyło.

Szliśmy gdzieś, jak to setki razy w tym naszym grajdole, pewnie pod Dom Kultury albo na Piaskową Górkę, bo gdzie mogliśmy iść? Tylko tam. No, może do kina czasami albo do biblioteki książki wymienić i to wszystko. Więc idziemy, a ten cały czas coś gada niby nie do mnie, ale dobrze wiem, że o to chodzi, żeby mi dociąć, dopalić, a potem zgasić. Podpieprza, prowokuje i naciąga moje granice, czekając, aż pęknę. Jak dziecko normalnie, które sprawdza, kiedy stary wreszcie nie wytrzyma i trzepnie w tyłek. Peterson był właśnie jak takie dziecko, co to lubi naciągać i sprawdzać, kiedy guma strzeli. Zwykle na jego zaczepki nie reagowałem, czasami odgryzałem się podobnymi. No to idziemy, a ten jątrzy i dłubie, szuka patykiem otwartych ran.

Nie pamiętam już, o co wtedy konkretnie poszło, ale o coś pójść musiało. Może wziął na tapet to, że moi starzy ze wsi, a jego z dużego miasta i że to w ogóle inna kultura przecież, a słoma z butów i obornik na wycieraczce. A może to, że dziewczyna jedna, co jak głupi niedawno za nią latałem, to się puszcza teraz z takim piłkarzem jednym – tak zresztą było, prawdę mówił, ale po co mówił? Albo że nigdy nad morzem nie byłem, to właściwie jakbym nigdzie nie był. On był, bo z harcerzami jeździł, a mnie to by nawet do zuchów nie chcieli, bo zostawiony sam w lesie bym potrafił tylko siąść i przez łzy mamusię wołać. Było jeszcze kilka takich tematów alergicznych, w które lubił dźgać jak w szczepionkę i jak miał ku temu nastrój to jechał po mnie, próbując wytrącić mnie z szyn, bawiąc się przy tym świetnie. Trzymałem zwykle mentalną gardę, wierząc święcie, że spokój i opanowanie mocniejsze są od szczeniackiej gwałtowności i żądzy odwetu. Piesek ujada, a karawana swoim szlakiem się toczy. Ale wtedy akurat, czym mocniej te gardę trzymałem, czym bardziej ją zwierałem i puszczałem ciosy bokiem, tym bardziej jego atak się robił zaciekły. Aż w końcu desperacko sięgnął po broń ostateczną i tuż przed kapitulacją chwycił się brzytwy:

– No i co? Takiś twardy? Ale pewnie miałbyś ochotę mi w ryj jebnąć? – zaśmiał się szyderczo, nie spodziewając się, że nie dam się dwa razy prosić. Szedł akurat obok mnie, więc szybki lewy sierpowy, w którym to wcale Bóg wie jakim mistrzem nie byłem, bez problemu dotarł do celu. Raz, a dobrze. Nic mu się nie stało, nawet się nie przewrócił, ale obrazić się obraził. Nie odzywał się potem do mnie przez miesiąc. Zamiast mi oddać jak facet facetowi, to strzelił focha jak panienka z internatu u zakonnic. Nie przychodził do mnie, pod blokiem mijał bez słowa albo coś burknął pod nosem.

A poza tym to nie kłóciliśmy się nigdy o rzeczy ani o pieniądze, ani tym bardziej o dziewczyny. Jeśli już, to o opinie, nigdy o fakty – i czyż to nie było piękne? Mogliśmy się też kłócić o muzykę. Peterson przez jakiś czas był fanem Depeche Mode. Boże, uchowaj! Włosy nad uszami wygolił, a to, co zostało na górze, pokrył trwałą ondulacją i ufarbował na blond jajeczny. Garderobę zamienił na same czarne szmaty i klips założył na ucho zamiast kolczyka. Wiadomo, gdyby ucho przebił, to harpia Krysia żyć by mu nie dała do dni ostatnich – swoich lub jego. Już za fryzurę nową nie chciała go z domu wypuszczać i zamierzała praw rodzinnych pozbawić, a co dopiero jakby z dziurą w uchu przyszedł. Jakąż ja miałem wtedy z niego bekę! Z tych farbowanych włosów i klipsa najbardziej. O to też się obrażał.

Mieszkał na naszej ulicy też taki jeden Majki. Trochę się z nim kumplowaliśmy, ale odkąd pamiętam, to zawsze zgrywał ważniaka i nie chciał uczestniczyć w naszych wygłupach. Był bardzo szczupły, tak naprawdę to nawet chudy i nie wiem dlaczego, ale nasze mamy i dziewczyny z naszego podwórka mówiły o nim, że ładny. Lubił chodzić w białej koszuli i czarnym krawaciku – pewnie tym wzbudzał podziw. To był gość z tych, co jak go widzisz, to od razu wiesz, że jest najlepszym uczniem w klasie i zakuwa do olimpiad przedmiotowych. Zawsze świadectwo z paskiem, zawsze grzeczny, ułożony, zawsze pierwszy, nigdy ostatni. Na wuefie pierwszy, na fizyce wybitny, z historii najlepszy.

Był od nas trochę starszy i żył w przekonaniu, że to daje mu prawo, by traktować nas z góry i udzielać porad, jakby chciał zastąpić w tym naszych starych. Pewnie leczył tym jakieś swoje kompleksy i niedostatki, bo nic nie dzieje się bez przyczyny. Kiedy my zbieraliśmy drobne z kaucji za butelki, żeby je przepuścić na flipperach, to Majki miał już gotowy plan na resztę żywota! Mówił do nas tonem płynącym z samego czubka drabiny społecznych hierarchii, na której wyobrażał sobie siebie siedzącego:

– Ja nie wydaję pieniędzy na głupoty, ja oszczędzam i odkładam. Kupię sobie parcelę pod budowę domu. Serio tak mówił. Byliśmy w podstawówce albo na początku liceum, on był od nas góra ze dwa lata starszy, ale już odkładał na dom i liczył, ile cegieł może kupić za to, co uskładał.

– Trzeba być poważnym, na poziomie trzeba być, żeby do czegoś dojść – pouczał nas. – Trzeba mieć jakieś cele w życiu, a nie tak żyć, tak bez celu! Ambicja, ambicja to podstawa. – No proszę ja ciebie! Kto tak mówi, jak ma piętnaście czy szesnaście lat? Może po prostu był nieszczęśliwy, skrzywdzony? Nie wiem. Ale jakoś tak się stało, że w pewnym momencie strasznie zaimponował Petersowi. Przyznam, że mnie trochę też, ale chyba nie aż tak, żebym zapomniał o innych kumplach.

Peterson, jak się z nim skumał na dobre, to stał się jeszcze bardziej nieznośny niż zwykle. I nie było w tym już naszej kumpelskiej zgrywy, tego przyjacielskiego docinania sobie, tych kogucich zawodów, który z nas bardziej chamskim tekstem poczęstuje. Majki okazywał swoją wyższość i katedralny ton naturalnie i bez napinki. Taki po prostu był, tak go wychowali, tak mu pewnie starzy wpoili, że jest bytem lepszym od innych i rzecz to bezdyskusyjna. Peterson zaś jechał z grubej rury, jak siekierą ciosany. Normalnie, jakby się ubrał we frak i gumofilce – tyle było w tym finezji. Nasze wówczas bardzo krótkie i przelotne spotkania wyglądały zwykle tak:

– A bo wiesz… Majki polecił mi taką książkę, czytam ją teraz, to jest o programowaniu w językach maszynowych, w asemblerze. Słyszałeś w ogóle kiedyś takie słowo „asembler”? Ty nie zrozumiesz, to nie dla głąbów.

Nie poznawałem go wtedy. Peterson i asembler? No ja cię nie mogę. To nie był mój kumpel, to nie był stary, dobry Peterson! Czy ten Majki coś mu dosypał do jedzenia, czy go poił jakimś mlekiem z kaktusa? Tego nie wiedziałem, ale pewne było, że odwaliła mu palma i to w sposób nawet w tropikach rzadko spotykany. Albo innym razem – spotykam Petersona przed blokiem, chcę się normalnie przywitać, a ten nawet się nie zatrzymuje, tylko rzuca mi przez ramię:

– Śpieszę się, idę z Majkim do kina.

– O, super. Pójdę z wami – odpowiadam, bo do kina akurat lubiłem chodzić i niejeden film obejrzeliśmy wspólnie. Czasami nawet po kilka razy, jak się nam spodobał. Szło się na seans, dajmy na to na siedemnastą, a jak film był dobry i chcieliśmy go obejrzeć drugi raz, to wystarczyło przy drzwiach wyjściowych wcisnąć się w taką wnękę za kotarą. Trzeba było tam odstać kilkanaście minut, aż ludzie, którzy przyszli na seans o dziewiętnastej, zajmą swoje miejsca, a światła zgasną. Potem już po ciemku się wychodziło, zawsze się jakieś wolne miejsce znalazło, bo rzadko było tak, żeby sala była pełna.

Był jeszcze inny sposób na wchodzenie do kina bez biletu. Wystarczyło się przyczaić gdzieś w hallu i odczekać, aż bileter skończy swoją robotę i pójdzie na plotki do kasjerki, czy na co on tam chodził – tego nie wiem, nie wnikałem. Ale przecież nie będzie siedział w sali i dziesiąty raz tego samego filmu oglądał. Więc wystarczyło te parę minut odczekać, jeszcze czasami spóźnialskich wpuszczał i włala! Droga wolna! A jak się film spodobał, to wiadomo – patrz wyżej! Czyli za kotarę przy drzwiach wyjściowych, parę minut w zaduchu i jazda, lecimy z filmem od początku. I w ten sposób można było dwa seanse jeden po drugim zaliczyć, oba bez biletu.

No to jak mi Peterson mówi, że idą do kina, to mnie jakoś specjalnie namawiać nie trzeba i ja mu na to, że wspaniale i że idziemy razem. A ten do mnie tak:

– Ale wiesz, to jest film Akiry Kurosawy. To jest ambitne kino, a nie jakiś Rambo. Nie wiem, czy zrozumiesz, będziesz się tylko nudził. – Do cholery! On to gada całkiem serio, nie zatrzymuje się, tylko idzie dalej, nawet na mnie nie patrząc.

Skoro tak to nie, myślę sobie, pies wam gębę lizał, idźcie sami. Wkurwiał mnie tym gadaniem coraz bardziej i nie miałem już ochoty słuchać ciągle „Majki to, Majki tamto, sramto, Majki słucha takiego zajebistego zespołu – ty nie znasz”. Dla sprawiedliwości trzeba przyznać, że ten cały Majki miał dostęp do naprawdę dobrej muzyki. Przywoził od starszego kuzyna takie kasety, że nam oczy i uszy wciskało do środka i w pośpiechu kasowaliśmy z taśm resztki popowego szajsu, żeby przegrać muzę od Majkiego. I zanim Peterson się w nim zakochał miłością ślepą, acz – jak się potem okazało – nieodwzajemnioną, to Majki właśnie otworzył nam oczy i uszy na cały ten rockowy świat. To u niego po raz pierwszy usłyszeliśmy „Whole Lotta Love” czy „Smoke on the Water”. Przez jakiś czas, na szczęście niezbyt długi, był naszym guru i ostateczną wyrocznią w sprawach muzycznych. No i raz pojechał ze swoim starym na festiwal Rawa Blues do Katowic. Jezu… my do tej pory kojarzyliśmy jedynie, że Katowice to węgiel, kopalnia „Wujek”, ale nie żeby jakiś festiwal! Jak festiwal to Sopot, to Opole, ale przede wszystkim Jarocin, bo Zielona Góra czy Kołobrzeg to już nie! To się wiedziało, o tym się pamiętało! Ale żeby Katowice? I to jeszcze blues, rock, Tadeusz Nalepa i Dżem? Dla nas to była zupełna terra incognita i tabula rasa w jednym. Z naszymi ojcami to mogliśmy pojechać co najwyżej na koncert jakiejś wiejskiej kapeli tanecznej na dniach Młyńska albo w lecie popływać w stawach na starej żwirowni, ale nie na festiwal. Ludzie, dajcie spokój! To był inny świat, który musieliśmy odkryć sami. Nie ma co się oszukiwać i trzeba powiedzieć prawdę – Majki pierwszy otworzył nam do niego drzwi. Ale bez przesady, nie na oścież. Uchylił raczej, a głębiej musieliśmy się już sami łokciami przepchać.

Było to chyba w pierwszej czy drugiej klasie liceum, a może nawet wcześniej, jeszcze w podstawówce, kiedy Peterson zaczął grać na gitarze. Jakieś tam harcerskie Bieszczady, połoniny i inne wolne grupy. Piosenki, co to na A-dur, d-moll, C-dur w różnej kolejności i rytmie można pół nocy grać i wszystkim się podoba. Grał jak grał, ale grał! I to lepiej ode mnie, bo ja tylko C-dur, a-moll i nic więcej, nawet z drugą ręką ciężko mi to było jakoś rytmicznie skoordynować. Tyle że Peterson, wtedy przynajmniej, nie grał nawet w połowie tak dobrze jak Majki. Bo za cokolwiek byśmy się wzięli, to okazywało się, że Majki już to umie, a w dodatku lepiej. Strasznie mnie ten typek wkurzał.

W tym czasie, kiedy z Grubym i Homerem zakładaliśmy zespół i próbowaliśmy nauczyć się grać na czymkolwiek i opanować choćby tak prosty kawałek jak „Paranoid”, to w Młyńsku powstawało takich ekip od groma. Jakby ktoś nagle nas wszystkich zapłodnił tą szaloną ideą, tym pomysłem na życie i wlewał nam w ucho szeptem truciznę, że najłatwiej wyrwać się w świat poprzez sławę i wielkie pieniądze. A sława i wielkie pieniądze przychodzą same, wystarczy zagrać na scenie trzy akordy na przesterowanej gitarze. Proste, prawda? Było tych zespołów różnej maści i melodii tyle, że można by w Młyńsku zrobić trzydniowy festiwal. Jak jakiś Woodstock w Ameryce przed wielu laty. Nic to, że grubo ponad trzy czwarte tych ekip zielonego pojęcia nie miało o graniu, że o komponowaniu nawet nie wspomnę. Obiektywnie rzecz biorąc, to nie była żadna przeszkoda. Festiwal mógłby być, wszak na festiwalach nie zawsze chodzi tylko o granie. Znałem takiego jednego, co na festiwalu w Jarocinie był z osiem razy i jeszcze na inne pielgrzymował, ale koncertu nie widział żadnego! Ale tego, co tam przeżył i zapomniał, tego żadna siła mu już nie odbierze.

Były tu wtedy takie ekipy jak Jojco i Bolek, co jeden na basie, a drugi na werblu i nikogo więcej do załogi znaleźć nie mogli, ale koncerty już grać chcieli! Jak Kefiry, co łoiły takiego siarczystego grindcore’a, że aż szpik w kościach ścinał się jak galantyna u cioci na imieninach. Byli naśladowcy amerykańskiego thrash metalu i zapatrzeni w scenę rodzimego punk rocka miłośnicy łojenia na dwa, góra trzy akordy. Miejscowe i okoliczne garaże, altanki na ogródkach działkowych, szkolne piwnice i nieliczne salki okolicznych ludowych domów kultury drżały w posadach od wyciskanych bezlitośnie fałszywych dźwięków. Może i były fałszywe, może nietrafione i arytmiczne, ale za to szczere, prawdziwe i koniecznie przesterowane. Taki rządził w tym wszystkim paradoks – fałszywe, a jednak szczere.

Była też w Młyńsku jedna taka heavymetalowa kapela, która wystąpiła w samej mekce polskiego, rockowego świata, czyli w Jarocinie – patrzyliśmy na nich czasami jak na bogów, co zstąpili z Olimpu, i nawet nie śmieliśmy do nich zagadać, gdy spotkaliśmy ich na ulicy. Mieli długie włosy, które czasami tapirowali, obcisłe dżinsy obwieszone łańcuchami, buty kowbojki i skórzane kurtki ramoneski. Wyglądali zawodowo i równie zawodowo grali. To była pierwsza liga – jeśli nie na cały kraj, to na województwo na pewno. Jeśli ktoś z tej całej menażerii rockowej miał się z tej młyńskiej dziury wybić, to tylko oni, nikt inny. Ale marzenia swoją drogą, nadzieje swoją, a życie po jeszcze innym torze się wlecze. Nawet im się nie udało. Jeden się rozpił, drugi grał gdzieś po ulicach Radomia, Warszawy i Nowego Jorku z jakimiś dziwnymi składami o różnych kolorach skóry, a jeszcze inny nagrał wprawdzie płytę, ale nie zyskał tym niczego więcej niż tylko lokalne uwielbienie.

Oczywiście swój zespół założyli też Peterson i Majki. Dobrali sobie kumpli z liceum Majkiego i coś tam grali, jakieś covery z rajtuzowego nurtu pudel rocka. Peterson na basie, a Majki chyba na gitarze, no i wokal, bo przecież jak już coś robił, to wszystko robił. Gdyby mógł, to pewnie na perkusji też by grał. Nie wiem, jak potoczyłaby się ich dalsza kariera, może nawet całkiem nieźle, gdyby nie nastało to, co w życiu młodego, zdolnego człowieka jest nieuniknione. A czego jak czego, ale zdolności przeróżnych Majkiemu odmówić przecież nie można było.

Zbliżał się koniec roku szkolnego. Dla nas to był jeden z kolejnych, przed sobą mieliśmy jeszcze rok czy dwa lata szkolnej odsiadki. Dla Majkiego był to rok ostatni. Otóż nasz skubany kumpel w krawaciku maturę zaliczył na pięć, a potem, razem ze starymi i licznym rodzeństwem, wyjechał do jakiegoś innego miasta i tyleśmy go widzieli. Nawet kartki nigdy nie przysłał. Nie to, że do mnie, nawet na to nie liczyłem. Ale Petersowi? Co mu kumplem w zespole był, ostatnim petem się dzielił? Ja bym mu przysłał, on nie przysłał.

ROZDZIAŁ 11

Ralf, wysiadając z autobusu śmierdzącego smarami i rozgrzaną gumą, wyglądał jak prawdziwa gwiazda rocka. Na ciemne okulary i wielki, orli nos opadała mu jasna grzywa. Rozpięta dżinsowa koszula z cekinami, a pod nią postrzępiony podkoszulek, czerwone spodnie dzwony i buty na grubej podeszwie. Całą garderobę wyciągnął albo z szafy starego, albo zakupił w jakimś składzie z używanymi szmatami, które w naszym mieście zaczęły ostatnio wyrastać jak psie kupy na wiosnę. Butami na koturnach pewnie chciał dodać sobie parę centymetrów wzrostu, ale wielka, skrzypcowa gitara, którą dźwigał na ramieniu, niweczyła te zamiary. Przez rozmiary swojego instrumentu wydawał się jeszcze mniejszy. W tej stęsknionej za nowoczesnością i zachodnim sznytem końcówce lat dziewięćdziesiątych nie ubierał się tak nikt albo prawie nikt. A jeśli już – to znaczy, że albo zatrzymał się w rozwoju i przespał zmiany, które nastąpiły w ostatnich latach, albo brał siebie samego w nawias ekstrawagancji i kontestacji. Nawias, dodajmy szczerze, nie dla wszystkich czytelny. My złapaliśmy go w lot, bo sami przecież świadomie stawialiśmy siebie na obrzeżach tego, co płynęło nurtem głównego ścieku.

Ralf wysiadł z pojazdu krokiem tak nonszalanckim i zblazowanym, jakby wychodził schodami z pokładu prywatnego odrzutowca, jakby zrobił łaskę kierowcy, że raczył w ogóle wsiąść do tego śmierdzącego wehikułu. I jeszcze ta jego pewność siebie – umiecie „Paranoid”? Bo ja na piąteczkę! Dajcie spokój! Nie byliśmy pewni, czy w ogóle umiemy, czy chociaż na trójeczkę, no może góra na trójeczkę z dwoma minusikami, to mogliśmy przyznać, że umiemy. Tymczasem ten nam tu podjeżdża autem z szoferem – nic to, że miejskim – wystrojony jak na California Jam’74 i zasuwa, że on to na piąteczkę.

Nasza konsternacja, kiedy wypowiadał te słowa, trwała ledwie ułamek sekundy. Jakże mogliśmy się przed kimś takim jak Ralf przyznać, że my to nie bardzo?

– No kurwa, cały tydzień to tłukłem, to proste jest przecież – powiedział Gruby z miną, jakby całe życie nic innego nie robił, tylko grał „Paranoid”. Zaraz oczywiście każdy z nas solennie zapewnił, że w czym jak w czym, ale w odgrywaniu tego kawałka osiągamy poziom mistrzowski. Mało, że mistrzowski! Myśmy się urodzili ze znajomością tego utworu, wyssaliśmy go z mlekiem naszych na wsi chowanych matek i tylko jakaś wroga nam magiczna siła sprawiła, że ekipa z Birmingham nagrała go lata przed naszym urodzeniem! Jak do tego doszło? Nie wiem! Ale byliśmy w tej sekundzie przekonani, że zagramy to lepiej od oryginału!

– Ralfa znacie, co nie? – zapytał Gruby. – Żeśmy trochę pobalowali razem ostatnio przecież, pamiętacie, nie?

– No jak nie znamy, jak znamy. Popylał w parku na gitarce przecież – przytaknąłem, ale żebym jakoś szczególnie dużo pamiętał z tego wieczoru, to nie powiem. Ralf się roześmiał chrypliwie i szyderczo.

– No ja to ciebie też widziałem, jak popylałeś. Ty to dopiero popylałeś, ja pierdolę, jak ty popylałeś! No ja coś tam pogrywałem, fakt, ale fest imprezka była, zajebongo totalne panowie. Zajebongo, co nie? Dobrze żarło! Zrobiłem się na cacy przecież. Struny urwane, jeszcze gryf się potem odkręcił, bo to ruska gitara, ale przykręciłem i jakoś gra, tylko mało stroi – wytrajkotał tym swoim skrzeczącym głosikiem. Miał kościste, długie palce i raczej małe te łapki, ale próbował nadrobić siłą uścisku. Tak jak lubię. Homer tylko się skrzywił jak zwykle i wytrzeszczał gały jak nadepnięta żaba.

– Aleś dał czadu w niedzielę – śmiał się Ralf, potrząsając mi dłoń. Nie wiem, czy była w tym serdeczność, czy kpina, zawsze byłem słaby w odczytywaniu cudzych emocji.

– No była jatka, była. – Też się roześmiałem. – Jeszcze takiej nie pamiętam.

– Ale co tu, kurwa, pamiętać? Po to się takie mordownie robi, żeby właśnie niczego nie pamiętać – celnie podsumował Gruby. We wspólnym śmiechu, którym być może maskowaliśmy tremę, Ralf wyciągnął z kieszeni jakieś tanie fajki i jeszcze przy papierosku trochę pogadaliśmy o dzikim wieczorze za Domem Kultury. Mieliśmy tremę przed wspólnym graniem, jakby to miał być jakiś koncert na wielkim stadionie, a nie spotkanie kumpli. Próbowałem wypytać ich o tę dziewczynę, co mi pchała język do gardła, ale żaden jej nie kojarzył. Ja zresztą też nie byłem w stanie opisać najmniejszego choćby szczegółu jej wyglądu. Czy była gruba, czy chuda, czarna, blond, czy ruda – pojęcia nie miałem żadnego. Pamiętałem tylko, że pomyliła mnie z jakimś Gregorym i wpychała mi do ust język, który smakował jak kurza wątróbka. Czyli ohydnie.

– Ty, chyba się nie boisz, że w ciąży jesteś, co? – szydził ze mnie Gruby.

– Ja nie, ale ty zaraz możesz mieć łeb spuchnięty i nie wiadomo, co ci się z niego urodzi. Trociny chyba – odparowałem i przeleciałem mu wierzchem dłoni po potylicy.

– Od ssania języka się w ciążę nie zachodzi, na biol-chemie jestem, to wiem. – Z miną naukowca dodał Ralf. Generalnie wszystkim było wesoło. Wiadomo, z czego najlepiej się pośmiać, jakie żarty najszybciej się zapamiętuje i co chłopaków najbardziej kręci. Zwłaszcza jak mają lat mniej niż więcej i cały świat damsko-męskich przeżyć dopiero przed sobą.

– W ogóle się od ssania w ciążę nie zachodzi, to zupełnie inna fizyka jest. Musi być tarcie zamiast ssania. – Nawet Homer się nie opanował i błysnął fachową wiedzą.

– To nie fizyka, to biologia, do szkoły nie chodziłeś? Słuchaj tu kolegi z biol-chemu – parsknął śmiechem Gruby i teraz dla odmiany on strzelił Homera w potylicę.

No i kiedy tak gaworzyliśmy, przykrywając głupimi żartami i laniem się po potylicy zżerające nas nerwy, to przez cały czas z wnętrza budynku dobiegały nas dźwięki grane przez zespół Satan’s Cream zasilany przez kolegów Homera. Stłumione przez grube kotary i zamknięte drzwi bardziej przypominały grzmoty nadciągającej burzy, armatnie salwy niż jakąś konkretną melodię. Wiedzieliśmy, że zaraz skończą próbę, a potem nasza kolej. W kanciapie domu ludowego trzymali swoje graty i mogliśmy z nich korzystać, dopóki nie dorobimy się własnych. Były tam dwa buczące piece, perkusja w stanie agonalnym, posklejana taśmą i powiązana sznurkami, ale była! Do tego całkiem niezły mikrofon na kiju. My nie mieliśmy nic. Tylko Homer miał swój bas z kloca ciosany i Ralf tę swoją przedpotopową skrzypcówę. Ale i bez tego byliśmy przekonani, że świat należy do nas.

– Może wejdźmy do środka i popatrzmy, jak grają – zapytał w końcu Ralf, wyrażając chyba to, o czym każdy z nas pomyślał na pewno choć przez chwilę.

– No pewnie, kurwa, chodźmy. – Homer czuł się chyba upoważniony do zapraszania nas na próbę Śmietany czy też Krzyku Szatana. Zwał jak zwał, ważne, że od szatana. Podobała nam się ta nazwa. Było w niej coś piekielnego i prowokacyjnego, a równocześnie kryło się w tym szyldzie coś erotycznego i perwersyjnego, co pobudzało naszą wyobraźnię i smak wyostrzony, głodny, żądny nowych wrażeń.

Przestali grać dokładnie w momencie, w którym weszliśmy przez ciężkie drzwi i rozchyliliśmy grubą kotarę. Ucichły dźwięki szybko wchłonięte w starą boazerię i przesiąknięte kurzem zasłony. Oprócz właściwego dla takich miejsc zawsze takiego samego zapachu kurzu i pasty do podłogi wyczuwalna była jeszcze jakaś nowa nuta, przyjemna woń, która wydawała mi się znajoma, ale jeszcze nie potrafiłem jej rozpoznać.

– No koniec, panowie, na dziś, już mam, kurwa, dość. – Perkusista wstał gwałtownie zza garów i rzucił pałkami przez całą salę, kiedy właśnie wynurzaliśmy się zza kotar z grubego aksamitu. Niewiele brakło, a któryś z nas zaliczyłby rzuconą pałką w łeb.

– O kurwa, sorry… nie widziałem, że wchodzicie – tłumaczył się, nie przestając przy tym szatańsko chichotać. Homer dokonał rytualnej i eleganckiej prezentacji. Przedstawił nas chłopakom z zespołu. Był tam Krystek, jego sąsiad, grający na gitarze basowej, perkusista Dziunek i gitarzysta Dżejon, który na szyi miał piękną, niemal idealną podróbkę Fendera Stratocastera. Umieraliśmy z miłości do tej gitary, choć znaliśmy ją tylko z zajechanych taśm video, płonącą pod palcami najlepszych gitarzystów świata.

Krystek, zanosząc się od śmiechu, wykonywał łapami dziwnie szerokie gesty, jakby chciał nas wszystkich objąć.

– No to jak chłopaki? Jest gitara widzę, gra gitara, gitara gra, co nie, gitara to gitara, jak gitara, to jest i para, i gitara – wystrzelił z siebie stukające rytmicznie strofy jak raper z Bronxu. – Co nie? Co nie? Git gitara, jak jest gitara, to gitara git – strzelał dalej, a oczy mu błyszczały i latały na boki, jakby chciały nadążyć za słowami wypluwanymi z szybkością mechanicznego młotka. Dopiero teraz zorientowaliśmy się, że ten rozchodzący się po wnętrzu przyjemny zapach ma niewątpliwie ziołowe pochodzenie.

– Toście, kurwa, nieźle przyjarali, ja pierdolę, ale dziady jesteście. – Homer się roześmiał i aż mu się oczy zaświeciły, chociaż nieco inaczej, bardziej tęskno i chyba z rozpaczą, że ujarali się bez niego. Odpowiedział mu małpi, a może szatański śmiech.

– Nie mogliście na nas zaczekać? – żalił się, a usta mu się same układały, jakby już lufę w nich ciągnął. – Ej, ale, kurwa, kumple jesteście, tak się ujarać beze mnie!

Trochę mnie zdziwiło to jego jojczenie, ten niby żartobliwy, ale jednak żebraczy ton. Oczy mu się świeciły jak psu do szynki.

– Za mało było – parsknął Krystek. – Na takiego potwora dwumetrowego to trzeba by mieć wagon suszu.

Odpinał swój bas i wkładał go pieczołowicie do wyścielanego aksamitem futerału. Dżejon też odłożył swojego prawie fendera i razem z Krystkiem rzucili się oglądać gitarę Ralfa.

– O kurwa, zabytek chyba jakiś. – Dotykali jej z nabożną czułością. Brali do rąk, podnosili w górę, oglądali pod światło, każdy próbował chwycić na niej chociaż parę akordów.

– Eee, nie zabytek, złom raczej. – Ralf się trochę krygował, trochę chyba wstydził takiej gitary, która może i miała swój powab, ale był to raczej miniony powab najstarszej w rodzinie ciotki, a nie zadziornej, młodej sąsiadki. No, ale trudno. Mieliśmy, co mieliśmy. Trzeba było i z tej ciotki jakieś jęki i piski próbować wycisnąć.

– Mój stary taką kiedyś miał. Grał po weselach, jeszcze zanim się ożenił, a potem mu matka zakazała, bo podobno na każdym weselu jakieś laski wyrywał albo wracał do domu najebany. – Dżejon wziął do ręki gitarę Ralfa, a jemu podał swojego fendera. No i co, że podróbka, że nieoryginalny? Wyglądał zawodowo, ostro i dodawał animuszu, a podobno z taką gitarą to od dziewczyn już na starcie nota wzrastała o dziesięć stopni w skali miejskiego uwielbienia. Ralf przerzucił sobie pasek przez ramię i oczy mu niemal wyszły spod grzywy całkiem na wierzch, gdy delikatnie przejechał dłońmi po gryfie. Nawet nie wyglądał z tą gitarą na takiego małego jak wtedy, gdy trzymał swoją. Nawet jego odstające uszy i wielki nos nabierały jakiejś rockowej szlachetności w towarzystwie takiego instrumentu.

– Ale mięciutka… – wymruczał czule. – Aż przyjemnie grać na takiej, od mojej to paluchy więdną, tak trzeba ją dusić, żeby zagrała.

– No fakt, trzeba trochę pary mieć w palcach – mruknął Dżejon przyjaźnie, próbując wycinać jakieś błyskawiczne solówki po starym gryfie. Gitara Ralfa, chociaż niepodłączona do wzmacniacza, dzięki swojej skrzypcowej budowie i dobrej akustyce sali była całkiem dobrze słyszalna.

W końcu z ociąganiem pozbierali swoje instrumenty i pożegnali się z nami, zostawiając po sobie słodkawy zapach ziołowego dymu.

Nastał wreszcie ten moment, w którym mieliśmy podpiąć do wzmacniaczy nie tylko nasze graty, które oprócz gitary Ralfa i basu Homera wcale nasze nie były, ale też, albo przede wszystkim, mieliśmy tam podpiąć siebie samych. Nastała niezręczna cisza. Ralf założył swój instrument na szyję i z namaszczeniem włożył wtyczkę kabla najpierw do gniazda gitary, a po chwili, pieczołowicie go rozwijając, do gniazda we wzmacniaczu. Gruby siadł za perkusją i widziałem po nim, że nie bardzo wie, co ma robić. Przygniótł kilka razy stopą, trochę podzwonił w blachy, ale sensu ani rytmu w tym nie było żadnego. Stanąłem przed statywem mikrofonu, próbując opanować drżenie nogi w kostce – zawsze mi się tak działo w stresujących chwilach. Drżącą dłonią przesunąłem przełącznik w pozycję „on”. Z głośników dobiegł mnie ledwie słyszalny szum.

– Raz, raz, raz, dwa – powiedziałem nieśmiało i od razu się przestraszyłem, bo wzmacniacz nastawiony był w okolicach maksymalnych osiągów i głos, który dobiegł mnie z głośników, wcale nie przypominał mojego. Brzmiał obco, głucho i zupełnie jak nie mój. Okropne to było. Trochę nie wiedziałem, co mam dalej robić, ale nagle przypomniała mi się stara piosenka ze słowami stoję przy mikrofonie, niech mnie który przegoni, różne sceny brygady, już nie dadzą mi rady i nastroił mnie ten tekst bardzo optymistycznie, no przecież – do jasnej cholery – śpiewać każdy może!

Ralf odpalił papierosa, włączył gitarę i podkręcił potencjometr do samego końca, równocześnie przykładając instrument do głośnika, tak że sprzęgnęło ostro, jakby nam tu jakaś rakieta odrzutowa miała zaraz wystartować. Gruby dołączył się do tego, uderzając kilkukrotnie w gary jakieś przejście po kotłach i zabrzmiało to o wiele lepiej, niż bezładne dudnienie stopami sprzed kilku sekund. Gdzieś z boku dochodziło całkiem przyjemne dla ucha dudnienie basu Homera.

– No to co jest, panowie! Jedziemy z tym koksem? – krzyknął Ralf i nie czekając, nie oglądając się na nas, chwycił pierwsze akordy, a z pieca poleciały ostre dźwięki riffu zaczynającego „Paranoid”. To było jak iskra rzucona na proch, jak w porę wciśnięty detonator. Nagle uzyskaliśmy pełną gotowość, poczuliśmy się dobrze na swoich miejscach i kompletnie nie liczyło się to, że gitary nie stroją idealnie, że Gruby nie zawsze trafia w rytm, a moje zawodzenie ani trochę nie przypominało śpiewu. To wszystko było kompletnie nieważne. Liczyło się tylko to, że jedziemy, że puściły ostatnie hamulce, które powstrzymywały nas przed wyzwoleniem kipiącej w nas energii.

Gruby walił w bębny, jakby chciał pałkami przebić się do samego piekła. W prosty, rockowy rytm na cztery czwarte wkładał całego siebie i to wydartego gdzieś z głębi flaków. Rozbiegane oczy, wywalony jęzor, od kilku miesięcy niestrzyżone włosy – wszystko się w nim trzęsło, wszystko w nim grało i bębniło. Oto spełniało się nasze marzenie. Graliśmy, nasz zespół wystartował! Darłem się do mikrofonu, starając się, by mój głos nie brzmiał jak ze szkolnego, chłopięcego chóru. Chciałem go uzbroić w rockową chrypę, przyprawić ostry, zadziorny pazur, żeby brzmiał bardziej jak przesterowana gitara, a nie mdłe zawodzenie kościelnego kantora.

Na wprost mnie stał Homer. Wielki, zgarbiony jak znak zapytania, którym ciągle dla mnie był. Topornie wycięta w jakimś garażu deska gitary samoróbki wisiała na nim idealnie i pasowała do niego jak rodzona córka. Tak samo nieporadna, wielka, ciężka, niezgrabna. Paluchami jak serdele przebierał po smukłym gryfie, prawie zawsze trafiając we właściwe dźwięki.

Ściskałem mikrofon i wiłem się przy statywie, wykrzykując, jak się później okazało, całkowicie błędnie spisany z kasety tekst. „Dyzynt łif maj łumen kouczi, golden help mi łif maj majnd” – skrzeczałem prostą melodię, która przefiltrowana przez charczący głośnik ledwie przypominała oryginał. Kątem oka widziałem naszego gitarzystę. Szczupły, niski, z Homera by można dwóch takich wyciąć. Kołysał biodrami na boki, czasami dla odmiany w przód i w tył, jakby ćwiczył ruchy tego, o czym faceci w pewnym wieku marzą najbardziej. Robił dziwne grymasy, raz wydymał wargi jak do pocałunku, a raz otwierał usta szeroko, jakby próbował nabrać powietrza przed długim nurkowaniem. Jasna, słomiana grzywa opadała mu na oczy i osłaniała odstające uszy. Z wiszącym w kąciku ust papierosem, niby jakiś Keith Richards, był dla mnie wtedy wcieleniem rock’n’rolla. Tak nas wtedy widziałem. Tak też chyba widziałem siebie.

Nasze marzenie nabierało realnych kształtów. Byliśmy głodni takich chwil, niedożywieni, łaknący, spragnieni. Chociaż nikt tu przecież nie traktował na serio biblijnych zaleceń – głodnych nakarmić, spragnionych napoić. Nie o taki głód chodziło, nie o takim pragnieniu nauczał autor natchniony. Nasz głód i niedostatek, nasza nędza i mizeria były innego rodzaju i sami musieliśmy sobie z nimi poradzić.

Gęsta od kurzu, śmierdząca drewnem, lakierem i potem sala widowiskowa domu ludowego w Wojkowicach wypełniła się dźwiękami, które my graliśmy. Nie Krystek, nie Dżejon czy jakiś inny Dziunek. Ta chwila należała do nas i napierdalaliśmy, ile tylko siły mieliśmy w naszych młodych, nie całkiem jeszcze przepitych i przepalonych płucach oraz pięknych, szczerych sercach. Nasza przyjaźń, pasja i marzenia to właściwie było wszystko, co wtedy mieliśmy na wyłączność i nic więcej nam już nie było potrzebne.

Po naszej pierwszej, trwającej blisko trzy godziny próbie uznaliśmy, że jesteśmy już gotowi do wejścia na scenę. Czuliśmy się jak starzy, rockowi wyjadacze, co to niejeden pokój hotelowy zdemolowali i sto razy okrążyli świat, koncertując wszędzie, gdzie tylko się da. Byliśmy sobą zachwyceni i nie przeszkadzało nam w tym zachwycie to, że w repertuarze mieliśmy tylko jeden utwór cudzego autorstwa. Jeden, którego i tak nie potrafiliśmy ani raz dograć do końca bez skuchy. W naszym szczenięcym mniemaniu już byliśmy gwiazdami.

Wracaliśmy torami biegnącymi do miasta od strony Dębowca. To był czas, kiedy pociągi pomiędzy Dębowcem a Podgórnem przez Młyńsko jeździły już coraz rzadziej, by za niespełna kilka lat przestać kursować zupełnie. Szliśmy więc bez strachu i obaw torem, który teoretycznie cały czas był w użyciu.

Stanęliśmy przed domem Homera. Była to typowa peerelowska kostka z płaskim dachem. Nieotynkowane mury z czerwonej cegły wyglądały w słońcu jak rozpalony piec, a w ich spoinach tworzyły się głębokie, kontrastowe cienie. Monstrualnie duży dom sprawiał przez to wrażenie, jakby był popękany, jakby miał się zaraz zawalić i rozpaść niczym budowla ze źle dopasowanych klocków. Obok mały ogródek i doklejony wyraźnie kilka lat później garaż. Do ganku trzeba było wejść w górę po kilku schodach.

– Wejdziecie na chwilę? Chodźcie – zaprosił nas Homer.

– A starzy? Nie będą buczeć, że niedziela?

– Nie, ojca nie ma, wczoraj w nocy pojechał znów do Reichu, a matka nic nie będzie mówić.

W domu Homera pachniało jak w peweksie. Jego matka rzeczywiście złego słowa nie powiedziała, a nawet wprost przeciwnie. Jak tylko nas zobaczyła, to pomachała z uśmiechem i pobiegła w stronę kuchni. Homer wskazał nam swój pokój – był większy i bardziej przestronny niż duży pokój w mieszkaniu moich starych w bloku. Eleganckie mebelki, wieża stereo, gramofon, trochę płyt. Oczywiście od razu zaczęliśmy z Grubym je przeglądać.

– O kurwa, Metallica na winylu – krzyknąłem. Nie pamiętam teraz, która to była płyta, może „Ride the Lightning”, może „Kill’em All”. – Skądżeś to dorwał?

– Stary mi z Niemiec przywiózł – burknął Homer.

– Fajnie masz, mój stary mi czasami śrubki z roboty przynosi, albo kulki z łożysk, a nie płyty!

– Tak, zajebiście, mówię ci, zajebiście… – Homer wydusił bez przekonania.

Przeglądaliśmy jeszcze płyty, wśród których jednak dużo było niemieckiego szmelcu i popeliny w stylu Modern Talking czy podobnego dziadostwa. W oczy rzuciła mi się jeszcze płyta TSA i jakieś składanki z polskim rockiem, pierwsza płyta Kultu. Homer z nabożeństwem wyciągnął z koperty czarny krążek z Metallicą i wrzucił na talerz. Wtedy do pokoju weszła jego mama. Niosła tacę z ciastem i maleńkimi kanapeczkami. Homer przewrócił do góry oczami, jakby mu nagle ktoś nadepnął na odcisk.

– Macie tu, chłopcy, kanapeczki zrobiłam, na pewno jesteście głodni, ciasto wczoraj pieczone, częstujcie się. Herbatka też zaraz będzie. – Postawiła talerz na stole i z uśmiechem wyciągnęła do nas dłoń na powitanie. Uścisnęliśmy ją nieśmiało, zakłopotani, nie wiedząc, co mówi się w takich sytuacjach. Byliśmy przyzwyczajeni do zupełnie innych kontaktów z matkami naszych kumpli.

– Jestem mamą Pawełka, mam na imię Helena. Możecie mi mówić „pani Helena” – przedstawiła się, a my bąknęliśmy nieśmiało nasze imiona. No kto by przypuszczał – Homer tak naprawdę to był Pawełek. Taki duży, pryszczaty Pawełek.

– Jesteście kolegami Pawełka ze szkoły? – dopytywała się i chyba zamierzała posiedzieć razem z nami w pokoju, bo zaczęła porządkować ubrania rozrzucone po krzesłach. – Ciebie chyba znam. – Wskazała na Grubego. Na pewno chodziliście razem z Pawełkiem do szkoły. Takie nietypowe imię, chyba… – Spojrzała na niego pytająco.

– Cyprian – przypomniał szybko Homer tonem, jakby chciał jak najszybciej zakończyć te matczyne pogadanki. Rozbawiło nas to tak samo jak to, że Homer jest Pawełkiem. Gruby coś tam zaczął bąkać twierdząco, kiedy Homer, czyli Pawełek, wbił mu się znów w słowo.

– Niech mamusia na razie idzie do siebie, to są nowi koledzy, mamusia jeszcze zdąży ich poznać. – I mówiąc to, delikatnie popychał ją w stronę drzwi. Jak tylko wyszła, rzuciliśmy się na kanapki i ciasto. Pokój onieśmielał nas i przytłaczał swoją przestrzenią i przepychem. Oprócz wieży i płyt były tam jeszcze telewizor i magnetowid. Rzecz rzadko spotykana w pokojach naszych kumpli – takie sprzęty trzymało się zwykle w dużym pokoju na honorowym miejscu. Usiedliśmy na podłodze, żeby poczuć się bliżej siebie i bardziej swojsko. Z głośników leciały ciężkie dźwięki Metalliki.

– Ty, Homer, to ty Pawełek jesteś – zacząłem się śmiać, wsuwając kolejną kanapkę.

– A weź, bo ci jebnę – udając irytację, burknął Pawełek.

– Ty, to może teraz będziemy Pawełek mówić na ciebie, a nie Homer. – Gruby też zaczął się przekomarzać. Temat jednak ucichł, bo skończyła się pierwsza strona płyty. Gruby ściągnął ją z talerza gramofonu i wrzucił wygrzebany pośród innych Black Sabbath. Było to ruskie wydanie z jakąś składanką typu the best of. Utwory nagrane w kolejności od czapy, bez ładu i składu, z brzydką grafiką na okładce. Wiadomo, jak to u Ruskich, no ale winyl to winyl – nawet ruski.

– Noo, panowie… teraz to będzie prawdziwa muzyka – powiedział z zachwytem i chapsnął kolejną kanapkę. Z głośnika poleciały rytmiczne dźwięki basu otwierającego kawałek o tajemniczym tytule „N.I.B”. Posłuchaliśmy, przeżuwając chlebek, ciasto i niemal się zadławiliśmy, bo siedząc w tym magicznym kręgu, oczywiście rytmicznie machaliśmy głowami. Poleciały pierwsze dźwięki riffu otwierającego „Paranoid”, gdy do pokoju znów weszła pani Helena.

– Chłopcy, przyniosłam wam jeszcze herbatkę, bardzo proszę, o, stawiam na stole.

– Dziękujemy, dziękujemy. – Kiwaliśmy głowami, a Homer znów przewalał oczami na wszystkie strony.

– Widzę, że ciasto wam smakowało, kanapeczki też! Ale musieliście być głodni! Zaraz wam przyniosę jeszcze. – Wzięła pusty talerz i wyszła. Homer zamknął za nią drzwi i pokazał w ich stronę wyciągnięty do góry środkowy palec.

– Jejku, co ci to przeszkadza – mruknął Gruby. – Kobita się stara.

– Wkurwia mnie to, zobaczycie, będzie tak co chwilę przychodzić.

– No i co z tego? Dobre żarełko, to może donosić.

Oczywiście za chwilę weszła jeszcze raz z nową porcją kanapek i ciastem. Z głośników leciał już „Iron Man” albo „Children of the Grave”. Pawełek już nie wytrzymał. Stanął na palcach, chociaż był o niemal dwie głowy od niej wyższy, śmiesznie się nadął i warknął:

– Mamusiu! Jak do mamusi przychodzą goście, to ja się nie wpierdalam! – wybuchnął. Walnęliśmy śmiechem, jak to usłyszeliśmy. Pani Helena popatrzyła z wyrzutem na synalka.

– Wiesz co? Wstydziłbyś się, naprawdę byś się wstydził. Zobaczysz, powiem tacie, jak wróci! Ja tu sobie żyły wypruwam, staram się, a ty tak do mnie! Naprawdę nie sądziłam, że z ciebie jest taki prostak. – Najwyraźniej naprawdę zrobiło jej się przykro. Miała w oczach taki smutek, który potem widziałem jeszcze wiele razy, gdy odwiedzałem Homera. Nawet wtedy, gdy się do nas uśmiechała.

– Ale no naprawdę, niech już mamusia wyjdzie do siebie, bardzo proszę – spokorniał i zmienił się bardzo na twarzy, kiedy tylko usłyszał o starym. Pani Helena wyszła i nie wracała już więcej tego dnia. Nawet kiedy wychodziliśmy, nie widzieliśmy jej na korytarzu czy w kuchni. Jakby znikła. Ale później każde odwiedziny u Pawełka Homera wyglądały tak samo. Starała się, nadskakiwała nam, a synalek ją krytykował, pyskował i wyganiał z pokoju. Pokorniał tylko wtedy, gdy wspominała o ojcu. Coś w tym musiało być, bo robił się momentalnie blady, pryszcze stawały się jeszcze ciemniejsze i bardziej wyraźne, a wielkie łapy zaczynały mu się trząść, jakby miał parkinsona.

ROZDZIAŁ 12

Duch naszego miasta żywił się nieustającą, pazerną i zaborczą obserwacją. Głodne oczy kryły się za żaluzjami, za brudnymi szybami i pstrokatymi firankami. Mogło się wydawać, że miasto żyło tylko po to, żeby patrzeć. Patrzeć, podglądać i oceniać. Najtańsza, łatwo dostępna rozrywka. Inne wymagały większego wysiłku, miały swoje ceny. Patrzenie nie kosztowało nic. Przynosiło ulgę i poczucie, że zawsze jest ktoś głupszy, gorszy, mniej zaradny. Na takich patrzyło się najchętniej, wobec takich najbardziej surowe wydawało się werdykty. Zobacz, jaki to jest idiota, jak się ubrał, jaki on ma krok w ogóle, kto tak chodzi, nikt tak nie chodzi. A tamta to debilka przecież jest, idiotka, kretynka jakaś i jeszcze ta wywłoka męża ma pijaka, zdradza go na pewno, na pewno go zdradza, bo ma takie włosy jak kurwa jakaś, jak dziwka, do niej podobno ten policjant przychodzi po służbie, to przecież stary ubek jest. A tamta ma dziecko każde z innym, trójka dzieci i żadne ojca nie ma, ale za to jak się ubiera, skąd ma na to pieniądze, no wiadomo, skąd ma przecież. A tamten to Żyd, oj, to już najgorzej, mieć Żyda za sąsiada to w życiu, to już bym kurwę wolał, he, he, może by się jeszcze coś na tym skorzystało, he, he. Tak mówili, takie były sąsiedzkich trybunałów orzeczenia.

Peterson i ja mieliśmy swoje dziuple i jaskinie, w których chowaliśmy się przed żrącym wzrokiem miasta. Nie zawsze to była dosłowna kryjówka, ale przecież te nasze włóczęgi po śmierdzących ulicach i ciemnych bramach, po torach do kombinatu też były raz ucieczką, a innym razem prowokacyjnym odkryciem się, wystawieniem na ostrzał i pośmiewisko. Zjeby – przecież nieraz to słyszeliśmy.

Mieliśmy też miejscówkę, która była na wyciągnięcie ręki, a dosłownie to na wyciągnięcie nóg – oczywiście nie chodzi o takie wyciąganie nóg, jak zwykle się mówi, gdy ktoś kopnął w kalendarz czy odwalił kitę. Naprawdę trzeba było wyciągać nogi po schodach, ledwie kilka pięter w górę. Chociaż nie przeczę – było to miejsce, w którym łatwo było wyciągnąć nogi również w sensie powszechnie znanym, oznaczającym zakończenie ziemskiej wędrówki. Wystarczyło parę kroków i właściwie byłoby po zawodach i to w sposób niezwykle łatwy i skuteczny.

Dzięki temu, że mieszkaliśmy w tym samym bloku, nie zawsze musieliśmy wychodzić z budynku, żeby do siebie wpaść. Bliżej i szybciej było górą, przez dach. Tak chodziliśmy do siebie dość często i aż dziw bierze, że nikomu to nie przeszkadzało, że właz na dach jedenastopiętrowego budynku był tak nierozważnie otwarty i dostępny dla wszystkich. Każdy dzieciak, każdy podrostek mógł sobie wleźć na dach wieżowca w centrum Młyńska i bezkarnie próbować poczynić postępy w sztuce latania, najtrudniejszej ze sztuk. Bezkarnie jak bezkarnie – wiadomo, że konsekwencje byłyby, że tak powiem, ostateczne i nieodwracalne. Niemniej nikt w tym nie przeszkadzał, nikt tego nie zabraniał. Do nas też nigdy nikt się o to nie przypieprzył. Chcesz umrzeć? Proszę bardzo, tam są drzwi.

Ja mieszkałem na dziewiątym piętrze, a Peterson na siódmym, tyle że w klatce obok. Wystarczyło, że poszedłem schodami dwa piętra wyżej, na jedenaste, tam gdzie maszynownia od windy, a tuż obok niej drabina do klapy na dach. Po dachu do pierwszej klatki, znów klapa, drabinką w dół, kilka pięter po schodach i już byłem u Petersa. O wiele szybciej niż zjeżdżać na sam dół i potem z dołu dzwonić do niego domofonem. Jeszcze by jego matka odebrała i byłoby po imprezie. A tak – klapa, dach, klapa, schody i już byłem u niego. Albo on u mnie – na jedno wychodzi.

Dość wcześnie odkryliśmy, że wejście na dach jest takie proste. Początkowo chodziliśmy tam po prostu tylko po to, żeby popatrzeć na miasto z wysoka. Nie było w okolicy zbyt wielu wyższych miejsc. Może tylko kościół na Borku. Później okazało się, że dach to również świetne miejsce, by w spokoju zapalić papierosa i pogadać o tym, co chłostało nas w życiu czasami wiklinową gałązką, a czasami uderzało kamieniami, które wbijały się w pierś i chociaż nie zostawiały widocznych śladów, to niektóre z nich odczuwamy do dziś. Z dala od ciekawskich spojrzeń, od oczu gapiących się niemo przez firankę.

Dach jak to dach – nic szczególnie ciekawego w nim nie było. Niemal płaski, wyłożony czarną papą, otoczony murkiem – jak tarasy domów w Turcji czy Tunezji, które kiedyś widziałem na pocztówkach z dalekiego świata. Poza tym wiadomo – kominy, anteny, wywietrzniki i ptasie gówno rozbryzgane po wszystkich możliwych miejscach.

Na samym środku dach nieco się unosił, ale naprawdę w stopniu minimalnym, tylko tyle, żeby woda z płaskiej powierzchni mogła swobodnie spływać do rynien. Lubiłem stawać na tym wybrzuszeniu. Widziałem stamtąd dokładnie całą panoramę Młyńska. Kiedy jeszcze byłem młodszy, to często, stojąc tam, obracałem się dookoła i wyobrażałem sobie, że lecę samolotem, kręcę korkociągi, beczki jakąś iskrą czy irydą, które widywałem czasami nad miastem. Rozkładając szeroko ręce, obracałem się, drepcąc ciasno na palcach jak ruska baletnica. Coraz szybciej, szybciej i szybciej. Świat wokół przesuwał się jak w kinematografie, obracał się dookoła mnie, wkręcał się w głowę i wirowaliśmy wspólnie – ja i świat. Obrazy migotały, ożywały domy, drzewa, nabierały tempa, zaczynały biec ślepo przed siebie, zmieniały swoje kształty, traciły ostrość, by w końcu zejść się w jedną, ciągnącą się smugami wstęgę.

Las, kombinat, las. Kościół, las, las, kościół w Wojkowicach, las. Domy, bloki, szpital, las. Tory, drogi, wiadukt, kościół, las. Dachy czerwone, dachy szare, domy, resztki stodół, las. Borek, kościół, droga w dal i znów kościół i znów las. Lotnisko, las, kombinat, las. I znów kościół na Osiedlu, i znów las.

Można było się tak kręcić, kręcić, zmieniać tempo, położenie głowy, patrzeć w dół lub w niebo i w słońce, co świeci pilotom w oczy. Świat zaczynał wirować, stawałem się jego biegunem, osią, aż w końcu padałem z wycieńczenia na topiącą się w letnim upale papę i staczałem się bezwładnie pod sam murek wieńczący budynek. Gdyby go nie było – leciałbym w przestworza. Ostatni krzyk, łabędzia nuta.

Jednego dnia siedzieliśmy z Petersem na dachu oparci o komin – ja na zachód, on na południe. Zapadał zmrok, ta godzina, co z niebieskiego przechodzi w granat i nawet żółte światła sączące się przez firanki nie powstrzymają jej przed całkowitym przejściem w czerń. Mogło być późne lato, a może wczesna jesień, bo zmrok zapadał wcześniej, chłodniejsze też były wieczory. Peterson palił papierosa. Widziałem jedynie kątem oka jego rękę – dłoń raz opartą o kolano, raz unoszącą się do ust, żar, czułem dym, który rozpływał się w granatach wieczoru. Siedzieliśmy i nic nie mówiliśmy. Chłopakom czasami wystarczy, jak tylko siedzą razem oparci o murek. Chłopaki nie muszą dużo mówić.

– Myślisz czasami o przyszłości? – zapytał niespodziewanie.

– Ale o jakiej przyszłości? O takiej z „Terminatora”, że roboty się będą napierdalać z ludźmi?

– Nie, kurwa. O takiej, jak ci robaki będę wpierdalać kartonowe buciki.

– A nie, o takiej to nie myślę – odpowiedziałem, bo czasami nie wiedziałem, czy mówi do mnie zupełnie poważnie, czy robi sobie jaja i próbuje mnie wkręcić w swoje perfidne gierki. Chwilę pomilczeliśmy, zaciągnął się raz, a może dwa razy dymem z taniego papierosa. Patrzyłem w niebo na ślady, które zostawiły po sobie samoloty – nisko leżące na zachodzie słońce podświetlało je teraz z boku i przez moment stały się jeszcze wyraźniejsze, czerwone jak świeże blizny.

– Pytam o taką najbliższą przyszłość, po maturze – zaczął znów, a ja wyczułem, że gra na poważną nutę. On tak miał – jak się uparł, to drążył temat, aż któryś z nas się w końcu obraził albo aż się nam znudziło. Chwilę się zamyśliłem, bo co tu powiedzieć. Pewnie, że myślę, nawet często, ale co powiedzieć, żeby Peters tego nie wyśmiał. A był to czas, kiedy jeszcze nie graliśmy, nie myśleliśmy o wielkiej karierze gwiazd rocka. To nam się urodziło dopiero później.

– Wiesz… – zacząłem nieśmiało. – Chciałbym chyba iść po maturze na studia – powiedziałem to dość cicho, licząc na to, że Peterson nie usłyszy. Bałem się, że wybuchnie śmiechem i powie coś w stylu „pfff, ty i studia! Ciekawe, co byś studiował? Pewnie wyższa szkoła grzebania kijem w dupie”. Niestety usłyszał, ale powiedział coś zupełnie innego.

– Ja tak samo – mruknął, wydmuchując siwą chmurę dymu. – A myślałeś już o czymś? Jakiś kierunek?

– Takie tam, nic konkretnego, nie wiem jeszcze. Nie wiem, co z tego będzie. Zobaczymy, do matury jeszcze trochę czasu, ale pewnie do Rzeszowa.

– No właśnie… ja chyba też do Rzeszowa, no bo gdzie, kurwa?

– No właśnie, gdzie? Rzeszów najlepiej, duże miasto i daleko stąd. Ale wiesz, jak jest… u mnie stary tylko pracuje, matka na bezrobociu. Może na zaoczne pójdę i jakąś robotę znajdę. Tylko skąd robotę, gdzie? Tu żadnej roboty przecież nie znajdę. Chyba że się zatrudnię na ciecia, żeby kombinatu nie rozkradli do reszty.

– U mnie jeszcze gorzej… – mruknął, ale nie bardzo wtedy wiedziałem, co miał na myśli, bo obydwoje jego starzy jeszcze wtedy pracowali. Chwilę milczałem, czekałem, aż sam zacznie. Jeśliby nic więcej nie powiedział, to też by było dobrze. Ważne, żeby nie ciągnąć za język. W końcu zaczął.

– Wiesz, jaka moja matka jest…

– No wiem przecież, stary… mnie tego nie musisz mówić – westchnąłem, mając w pamięci te wszystkie spotkania z nią, kiedy to zamykała mi drzwi przed nosem, ale udając słodki i grzeczny ton, jak żmija syczała do mnie: „Proszę natychmiast opuścić nasz dom, bo Misio się musi uczyć!”.

– No widzisz – ciągnął tym samym matowym tonem. – A mój stary… to nie mój stary. I tyle, kurwa, w temacie.

– Tak…? – Nie bardzo jeszcze wtedy rozumiałem, co chce mi powiedzieć i nie znałem jeszcze wtedy słów, którymi mógłbym zareagować na takie wyznanie.

– No tak, kurwa. – I pstryknął petem tak mocno, że ten poleciał aż za krawędź dachu. – Dla niego mógłbym nie istnieć. Chuj z tym, że ojczym, nie rusza mnie to. I ja nie wymagam od niego, żeby mnie przytulał, żeby po główce gładził. Ale przecież mógłby, kurwa, czasami zapytać, jak się czuję, czym się interesuję, jak mi w szkole poszło. A ten nic, kurwa. Myśli, że jak miska pełna i buty na zimę mi kupi, to już nic więcej nie trzeba.

Zaskoczyło mnie to wyznanie, bo nigdy nie sądziłem, że sprawy tak się mają. Stary Petersona był taki sam jak większość ojców, których wtedy znałem. Chodził do roboty w kombinacie, po robocie wracał z robotniczego autobusu z małą teczką na ramieniu. Tak samo jak mój stary i jak starzy wszystkich moich kumpli, którzy w kombinacie tracili zdrowie i najpiękniejsze lata życia. Czasami sobie golnął i wracał weselszy, ale bez przesady, też odstępstw tu nie było, zwykła, robotnicza norma. To już mój stary pod tym względem bił go na głowę. A po robocie normalnie – kapcie, telewizor i milcząca obecność. Matka dyrygowała całym domowym interesem – czyli standard, u mnie było tak samo. Ta niespodziewana szczerość kumpla, który do takich wyznań raczej skory nie był, otworzyła mi oczy na wiele spraw. Może jeszcze nie wtedy, może wówczas byłem na to za głupi, ale po latach zrozumiałem, skąd brała się ta jego skłonność do bezinteresownych złośliwości, chamskich docinków. To jego testowanie granic, naciąganie gumy, sprawdzanie mojej wytrzymałości musiało mieć podłoże w relacjach z ojczymem i matką, która skoro mnie tyle krwi napsuła, to co dopiero Petersonowi, co z nią każdego dnia wytrzymywać musiał. Nigdy więcej nie wracaliśmy do tego tematu. Wtedy powiedzieliśmy już wszystko, więcej nie było potrzebne.

Był też raz taki wieczór, inny zupełnie, bez słońca, za to z niebem o kolorze ołowiu. Może to była jesień późna, może wczesna wiosna, znaczenia to przecież nie ma żadnego – zwłaszcza kiedy wychylasz się przez krawędź i czekasz na dzwonek obwieszczający lekcję latania.

Usiadłem na murku, który otaczał dach. Usiadłem nogami na zewnątrz, pod stopami miałem czterdzieści metrów niczego i świadomość absolutnego braku szans na miękkie lądowanie. Nie oszukujmy się – czy w Młyńsku ktokolwiek z naszego pokolenia miał szanse na miękkie lądowanie? Nieliczni.

– Pojebało cię? – Peterson chwycił mnie za kurtkę i próbował wciągnąć na środek dachu.

– Przestań, nie szarp, bo będzie jeszcze gorzej. Wiatr wieje, puścisz i spadnę, a jeszcze nie jestem gotowy – powiedziałem uspokajająco.

– To, kurwa, siedź tak albo nawet skacz, w chuju to mam. – Puścił mnie wyraźnie zagniewany i zbierał się w stronę klapy.

– A siądź tu ze mną, zobacz, to jest wolność. Możesz skoczyć, możesz siedzieć… Nawet jak skoczysz, to będzie tylko twoja decyzja i nikt ci jej już nie zabierze. – Nie patrzyłem w jego stronę, ale po odgłosach kroków słyszałem, że się waha. W końcu przysiadł, ostrożnie przekładając nogi poza murek. Kurczowo trzymał się blachy, którą wykończono jego wierzch.

Wiatr szumiał nam w uszach, szarpał kurtkami, niebo było jeszcze suche, ale coraz bardziej pachniało zbliżającym się deszczem. Wyciągnąłem z kieszeni pudełko zapałek i zapaliłem jedną. Zgasła. Wziąłem drugą, to samo. Trzecia też zgasła.

– Trzy zapałki kolejno… – powiedziałem. – Zapalone nocą.

– Ale pierdolisz. Będziesz tu jakieś dziady odprawiał? – Peterson już się nieco wyluzował i wróciła jego zwyczajna, drwiąca natura. Nawet kiedy siedzieliśmy na krawędzi dachu i dyndaliśmy nogami w gęstej pustce.

– Nie, to przecież z piosenki TSA, nie znasz?

– Nie lubię i nie znam. – Przełożył jedną nogę na wewnętrzną stronę murku i usiadł na nim okrakiem. – Tak można siedzieć, proszę pana? – kpił nadal.

– Można, masz rację. – Zrobiłem to samo. Siedzieliśmy teraz naprzeciw siebie twarzami, niemal stykając się kolanami. Wiatr osłabł, wyciszyło się, co mogło zwiastować burzę, a mogło nie zwiastować kompletnie niczego. Zapaliłem jeszcze jedną zapałkę, teraz paliła się równym płomieniem. Ściskałem palce, na których czułem coraz cieplejszą bliskość ognia. Drewniany patyczek czerniał i wyginał się w agonii, a żółty język muskał śmielej moje palce. Próbowałem wytrzymać jak najdłużej.

– Auć… – Puściłem w końcu zwęgloną resztkę. – Teraz ty, masz. – Podałem zapałki Petersonowi, a kolejną zatrzymałem dla siebie. – Ja też, zapalmy równocześnie i kto dłużej wytrzyma.

– Daj spokój, po chuj. – Wcale się do mojego pomysłu nie palił. Zapałki paliły się chętniej od niego, od wiatru osłanialiśmy je naszymi plecami.

– No nie po chuj, tylko bo tak. Masz, próbuj, odpalamy.

Zgodził się z ociąganiem i trzymając wspólnie pudełko, potarliśmy siarką o draskę, każdy po swojej stronie opakowania. Czechowicka fabryka zapałek, przec. 48 szt. – tak było na każdym pudełku zawsze i wszędzie. W powietrzu rozniósł się delikatny swąd siarki i obie zapałki zapłonęły, ogrzewając nam palce.

– Trzymaj aż do końca, ja wytrzymam. – Patrzyłem na niego, podjął wyzwanie. Zapałki paliły się w równym, dość szybkim tempie. Patrzyliśmy to w płomień, to sobie w oczy i żaden z nas nie chciał pierwszy odpuścić. Wyręczył nas wiatr i to w momencie, kiedy zaczynałem czuć ogień na paznokciach. Wyrzuciłem zwęglony kikut w przestrzeń pomiędzy blokami. Paznokcie pachniały spalonym białkiem.

– Ale śmierdzi. Powąchaj swoje.

– Nie będę wąchał, sam se powąchaj.

– No przecież powąchałem. Pewnie tak samo cuchną paleni ludzie albo bardziej nawet, bo im zwieracze puszczają.

– O kurwa, ale ci się tematy włączyły dzisiaj. Jebnij się w łeb. Chcesz kogoś smażyć?

– Ja nie… ale wiesz, że to już kiedyś było?

– Co było?

– No, kurwa, palenie ludzi żywcem, tu w Młyńsku.

– Ale pierdolisz, było gazowanie, ale w Auschwitzu, i potem palili już zwłoki. U nas nic takiego nie było. Coś ci się pojebało.

– Było, było… tylko mało kto o tym wie. Pokażę ci kiedyś to miejsce.

– Tu w Młyńsku?

– Tak, na Starówie przy targowisku.

Mówiłem wtedy o miejscu w naszym mieście, które zarośnięte zapomnieniem i przysłonięte wstydem straciło swoją moc ciernia wbitego w sumienie. Zarosło, zabliźniło się, nikt nawet nie zauważał. Tam musiało wtedy tak śmierdzieć, ale smrodem pomnożonym przez liczbę ciał, zwielokrotnionym przez ich powierzchnię, podzielonym przez wagę, płeć, podniesionym do potęgi wieku i imion, których dziś nikt nie pamięta. Matematyka zbrodni, fizyka zapominania, wzór na zatarcie. To wszystko było w tej tabliczce, którą odczytać możesz tylko wtedy, jak jej dotkniesz. Jak namacasz palcem, ale pod warunkiem że masz delikatną skórę, bo gruby, zrogowaciały naskórek nie przewodzi ani kształtów, ani obrazów, które kryją wyryte w spiżu słowa – „tu spłonęli żywcem”. Najpierw zapominasz, potem się tego wstydzisz, więc zapominasz jeszcze bardziej, żeby nawet przed samym sobą udawać, że to przecież nigdy się nie stało.

ROZDZIAŁ 13

Od tej niedzieli pamiętnej, kiedy na placu z Cyganami papierosy paliłem, zacząłem inaczej doświadczać upływu czasu. Do tej pory wydawało mi się, że dni przelatują szybko, niezauważenie i nic się nie zmienia, bo każdy jeden podobny jest do drugiego. Wiadomo – szkoła, dom, w domu gderanie, że muzyka za głośno, że lekcje trzeba odrobić, że śmieci niewyniesione i jak wrócisz ze szkoły, to ziemniaki obierz na obiad. Zamiast rozmów – komunikaty, zamiast zainteresowania – podejrzliwość. Codziennie to samo. Ciążyło mi to strasznie, to topienie się, zapadanie w nic nieznaczących, a koniecznych czynnościach, bez oddechu, bez oderwania od przyziemności choć na chwilę. Ratunkiem były ucieczki w noc, w mrok, na samo dno piwnicy, z której coraz trudniej było mi znaleźć wyjście. W światy, gdzie słychać tylko dudnienie i bębny w ciemności zamiast dźwięku piszczałki o świcie.

Od tej niedzieli niby nic się nie zmieniło, a właściwie zmieniło się wszystko. Śmieci wyniesione, lekcje odrobione, ziemniaki obrane, nie wchodziłem w drogę nikomu, jakby mnie nie było. Błogosławiłem teraz tym prostym czynnościom, tej konieczności codziennej, bo nikt mnie o nic nie pytał. Zawsze chciałem, żeby ktoś się mną zainteresował, a teraz nie interesował się nikt i to było dobre. A mimo to czas zdawał się trwać w miejscu niczym rzeka w lodowej skorupie. Dni wiosenne, które naturalnie stają się coraz dłuższe, nagle wydawały się ciągnące i lepkie, jakby trwały po kilka tygodni każdy, jakby noc i sen nie skracały oczekiwania.

Już w czwartek kupiłem karton papierosów. Zaraz po lekcjach poleciałem na targowisko, to w środku lasu. Miałem jakieś pieniądze odłożone, bo sam niedawno obchodziłem urodziny. Trochę grosza kapnęło od jednej ciotki, od drugiej trochę. Na wagon szlugów z ruskiego przemytu akurat wystarczyło. Na targu nikt o dowód nie pytał, nikt w zęby nie zaglądał. Płacisz, kupujesz, bierzesz towar – wszyscy zadowoleni. Takich fantów trefnych oczywiście nie można było do domu przynosić. Bezpieczniej było znaleźć skrytkę gdzieś poza chatą. Papierosy chowało się na dachu windy. Wystarczyło przyciskiem „stop” zatrzymać ją na moment pomiędzy piętrami i sięgnąć ręką w szczelinę przy drzwiach, ponad głową. Trochę się bałem, że ktoś je stamtąd zwędzi, bo przecież różnie może być. Wystarczy, że serwisant przyjdzie albo sąsiad się w windzie zatnie i trzeba będzie awaryjnie otwierać, i zaraz znajdą moją kontrabandę. Dobrze, że od czwartku do soboty czasu mało i prawdopodobieństwo wpadki znikome. Za każdym razem, jak wsiadałem do windy – rano i później, gdy wracałem ze szkoły – to sprawdzałem, czy towar ciągle jeździ w górę i w dół. Na szczęście na tej linii wszystko poszło gładko i karton szlugów przywieziony na młyński bazar ze Lwowa czy Odessy jeździł bezpiecznie między piętrami. Czy to były prawdziwe camele American Tabaco Blend czy z jakiejś szemranej produkcji od sąsiadów ze Wschodu, w to już nie wnikałem. Wielbłąd na pudełku prezentował się jak trzeba.

Wreszcie ten tydzień, długi jak ogrodowy szlauch, dobił żmudnie do soboty. Wiadomo, że najważniejszym końcem tygodnia był piątkowy wieczór, ale i sobota była do przeżycia, jak się miało takie plany jak moje. W każdą sobotę od rana czekały na mnie do wykonania różne, jak to mówił mój stary, zadania bojowe. Standardowo było to wyprawa na leśny bazarek po frukty, buraki i inne flaki. Potem trzepanie mniejszych dywanów z przedpokoju na trzepaku pomiędzy blokami, rajdy odkurzaczem po większych dywanach, które na trzepak wynosiło się dwa razy do roku. Do tego dochodziło jeszcze mycie łazienki, wanna, kibel i cała ta reszta, która człowiekowi jest do zbawienia koniecznie potrzebna. Tak wyglądało przedpołudnie niemal w każdą sobotę. Chciałeś dłużej pospać, zapomnij. Matka czasami już przed siódmą wstawała i jeździła po domu a to z praniem, a to z odkurzaczem. Wchodziła mi do pokoju i mówiła:

– No przecież ja cię wcale nie budzę, chcesz, to śpij nawet do ósmej, ale jak wstaniesz, to podlej, wytrzep, wytrzyj i pościeraj.

No i tyle było tego spania, a wiadomo, że po piątkowych wieczorach sobotnie poranki wymagają delikatności i czułości niezwyczajnej.

Robiłem to wszystko w jakimś ślepym pędzie, jakby mnie ktoś nakręcił, zaprogramował, podczepił pod mechanizm krzywkowy, którego popychacze wzdłużne i poprzeczne poruszały moimi kończynami, zupełnie wyłączając z działania umysł. W głowie miałem tylko dzisiejszy wieczór i cygańskie urodziny. Już widziałem ogniska, ciepły żar palił moją skórę, a nozdrza wypełniał zapach palonych ziół. Słyszałem śpiewy, rytmiczne dźwięki gitar, rzewne zawodzenie skrzypiec i zagrzewające do tańca popiskiwanie akordeonu. Widziałem tańczących wokół ognia ludzi, kobiety w powłóczystych spódnicach, mężczyzn z żelem we włosach i w błyszczących mokasynach. Wszystko to otulone dymem, magiczną mgłą, baśnią, której tak bardzo chciałem stać się częścią.

Późnym popołudniem doczołgałem się w końcu na sam koniec całego poligonu zadań bojowych. Wskoczyłem do wanny, a potem ubrałem się tak jak na każde wieczorne wyjście, czyli nieprzesadnie elegancko ani też niezbyt niechlujnie. Nie chciałem budzić podejrzeń, prowokować pytań, że gdzie idę, co się tak stroję, czy impreza jakaś. Normalnie przecież, wychodzę jak w każdy piątek czy sobotę i cześć, już mnie nie ma, wrócę, jak będę. Jeszcze tylko w drodze w dół ściągnąłem papierosy z dachu windy, owinąłem w foliową reklamówkę i poleciałem. Modliłem się cicho, żeby nie spotkać żadnych ziomali, ekipy, która zaraz mnie wciągnie w otchłań parku za Domem Kultury. Wykręcić byłoby się trudno, wytłumaczyć jeszcze gorzej, a zostać z nimi – niemożliwością absolutną.

Do baraków za górką, gdzie mieszkali Cyganie, niemal dobiegłem. Miasto mignęło mi przed oczami, jakby wcale go nie było. Na szczęście moje modlitwy zostały wysłuchane i nikogo nie spotkałem, a przecież zawsze tylko i wyłącznie po to wychodziło się w sobotę na miasto, żeby kogoś spotkać. Dzień ten zaiste inny był od wszystkich.

Moją głowę zaprzątała też myśl, jaka pora będzie najlepsza. Czy iść zaraz po obiedzie, czy może tuż przed kolacją? Mówili przecież – przyjdź na kolację. Co to znaczy iść do Romów na kolację? Iść zaraz po naszym obiedzie, który u mnie w domu był zawsze wyjątkowo wcześnie, czy iść późnym popołudniem, sporo przed naszą kolacją? Ostatecznie nie miałem wielkiego wyboru. Poszedłem, jak uporałem się ze wszystkimi pracami Herkulesa, którym ani trochę się nie czułem.

Wszedłem wreszcie w sam środek cygańskiego majdanu, w ten nieformalny, otoczony barakami rynek. Gdy tylko przekroczyłem wyznaczoną sznurkami z bielizną linię graniczną tego niechcianego osiedla, obstąpiła mnie chmara dzieciaków. Było inaczej niż poprzednim razem – ubrania kompletne, w miarę czyste, gęby umyte i uśmiechnięte nie patrzyły na mnie już tak podejrzliwie. Jakby trochę czekały, wystawione na stójkę, na wartę, która ma oznajmić przybycie gościa.

– Gadzio, gadzio, przyszedłeś na urodziny? – zawołała najodważniejsza dziewczynka.

– Tak. Hynek mnie zaprosił.

– Hynek, Hynek, małpa i rodzynek – zawołało jedno z nich, a pozostałe się roześmiały i z wrzaskiem, że gadzio przyszedł, pobiegły w głąb osiedla. Trochę nie wiedziałem, co mam ze sobą zrobić. Pod pachą ściskałem zawinięty w reklamówkę karton cameli z przemytu. Widziałem dzieciaki, które pobiegły w głąb baraków, a teraz stały w oddali i patrzyły na mnie, czekały, co zrobię. Sensowne więc wydało mi się podążać za nimi.

Ognisko już płonęło. Wokół niego kłębiła się szeroko rozproszona grupa ludzi, kobiety, dzieci, mężczyźni. Młodzi i starzy. Jedni siedzieli – na kocach, krzesłach, wyniesionych z domu fotelach czy bezpośrednio na ziemi. Inni stali, chodzili, nosili jakieś butelki, kubki, talerze, rozmawiali. Wszyscy wydali mi się tak samo ubrani, podobni do siebie, jak bracia z dalekich plemion. Niby znałem te sylwetki, znałem ich ruchy – przecież tyle razy podglądałem ich ze skarpy, ale to nie było to samo. Teraz stałem przed nimi, miałem za chwilę wejść w ich krąg, a czułem się nagi i obcy. Przychodziłem ze świata, który uważał się pod każdym względem lepszy, ważniejszy i bardziej uprzywilejowany. Bałem się, że tak mnie postrzegają, że patrzą jak na niechcianego misjonarza, który przynosi nową religię. Niby lepszą, niby mądrzejszą, ale taką, co zetrze w pył pięty i głowy starych bogów, zabierze im moce i pozbawi opieki. Bałem się, że potraktują mnie jak kogoś, kto przychodzi, by pokazać im, jak bardzo nienowoczesne i niepotrzebne jest ich życie. A przecież tak nie było – to ja chciałem być nawrócony. To ja chciałem dostąpić chrztu z ich pieśni, opowiadań, baśni, tych rekolekcji, które miały zaprowadzić mnie prostą drogą do zbawienia.

– Hej, gadzio. – Hynek machał do mnie z daleka. Dym rozmywał jego kontury, głos tonął w gwarze. – Tu idziesz, do mnie idziesz – krzyczał. Pomachałem mu, udając, że nic a nic się nie stresuję tą wizytą. Czułem ciężar spojrzeń, obklejały mnie, wieszały się na mnie jak rzucone, kolczaste dziady z chwastów zrywane. Słyszałem, jak cichną rozmowy, a przez tłumek biesiadników przelatuje szept „gadzio, gadzio, co tu, kurwa, gadzio szuka, gadzio przyszedł, jebany jakiś”. Kilku wyrostków poderwało się z gwałtownością, która normalnie podpowiadałaby mi, żeby spieprzać, ile sił w nogach. Liczyłem jednak na to, że słowa Hynka będą moim gwarantem nietykalności, listem żelaznym, który mogę nieść przed sobą jak tarczę. I słusznie – Hynek wyciągnął uspokajająco dłoń w ich stronę.

– Spoko, spoko, braty, to swój, kolega, zaprosiłem go. – Objął mnie przyjacielsko ramieniem. W jednej chwili zeszło z nich napięcie, złagodniały ostre rysy i dłonie opadły rozluźnione. Oczy z wąskich, gotowych do skoku powoli stawały się wesołe i przyjazne.

Wyciągnąłem spod pachy zawinięty w reklamówkę wagon fajek z bazaru i podałem Hynkowi. Lody pękły z trzaskiem zrywanej z pudełka folii. Pośród poklepywań po plecach, wymiany dłoni, rozdarty i podzielony na paczki karton papierosów dopełnił rytualnych powitań. Starałem się zapamiętać imiona – był Gabor, Wasyl, Pietia, Karo, ale też po prostu Janusz, Zdzichu, Marian i wielu innych. Hynek przedstawił mnie ich wójtowi, naczelnikowi czy jak go tam zwali, szefowi ich osiedla. Miał na imię Roman i szczerą, sympatyczną twarz z dużym wąsem. Nosił słomkowy kapelusz, koszulę w kolorowe kwiaty i szerokie brązowe szarawary. Przywitał się ze mną serdecznie.

– Rzadko tu twoi przychodzą do nas – powiedział, ściskając mi dłoń. – A ja sobie marzę nieraz, żebyśmy razem żyli, wspólnie. Co by to komu przeszkadzało? Pytam się ja!

– No właśnie, co by to przeszkadzało – powtórzyłem jak echo, bo sam nie znałem odpowiedzi na to pytanie.

Niektóre z imion się powtarzały, normalne przecież. Po chwili jednak nie potrafiłem już dopasować ich do twarzy. Kobiet nikt mi nie przedstawił, one same też nic nie mówiły, spoglądały tylko na mnie nieśmiało, chowając włosy pod chustki. Te, które miały odkryte głowy, w pośpiechu je obwiązywały. Chwiejny blask ognia odbierał rysom twarzy wyrazistość. Romowie stawali się podobni do siebie, jak Japończycy w tokijskim metrze. Mówili na mnie Gadzio i nie przeszkadzało mi to ani trochę. Przecież nim byłem – gadziem.

– A który to brat, ten, co urodziny ma? – powiedziałem niby do Hynka, ale trochę w przestrzeń. Próbowałem ogarnąć wzrokiem towarzystwo, odszukać jubilata i życzenia jakieś mu złożyć. Nie wiedziałem, co się robi na cygańskich urodzinach, ale jakieś rytuały pewnie być musiały, bo inaczej to po co by tę całą hecę z ogniskiem robić. A może to było już wszystko i tylko o to chodziło, żeby się spotkać, żeby pobyć razem, a urodziny były mało znaczącym pretekstem. Mogło być i tak – czemu nie?

Rozglądałem się tak, gapiłem na twarze, szukając zaczepienia dla oczu w cudzym spojrzeniu. W końcu moją uwagę zwróciła osoba, której wcześniej nie widziałem. Wyłoniła się z tego gryzącego dymu, z mgły – nie z ciemności przecież, bo jasno jeszcze było, chociaż pora już późnopopołudniowa. Patrzyłem za starą i czarną jak noc Cyganką w kolorowych chustach i ciężkich, złotych kolczykach. Noszone przez lata naciągnęły płatki jej uszu. Na splecionych sznurkach niosła puszkę po konserwie, jeszcze szproty z etykiety nie całkiem zblakły. Z puszki ulatniał się wonny, ziołowy dym. Machała tym kadzidłem, mamrocząc pod nosem słowa, których nie rozumiałem. Nie wiem, czy była to modlitwa, czy zaklęcia, odczyniała może uroki, a może nowe rzucała. Podeszła do mnie i spojrzała mi w oczy. Pomachała mi tą swoją dymiącą rakietą przed samą twarzą, okadziła mnie jak ksiądz najświętszy sakrament. Przysunęła się tak blisko do mnie, że czułem zapach jej włosów. Pachniała zbutwiałymi liśćmi i lasem, który budzi się po zimie do życia. Nie wiedziałem, czy powinienem coś powiedzieć, czy się przywitać, skłonić, przedstawić, czy schować może, uciekać. Wbiła we mnie ślepia czarniejsze niż noc w lesie, jak się wbija igłę w ćmę, w motyla, żeby go przyszpilić, ususzyć i zamknąć w gablocie.

– Co się tak boi? Nie boi się, nie ma czego się bać przecież. – Głos jej skrzeczał ptasim tembrem, akcent miała wschodni, śpiewny, jak aktorzy ze starych filmów. – Tu sami swoi – mówiła, patrząc mi przez oczy w głąb mojej głowy. – A to, co było, to do Boga poszło, nie do ludzi, niech zapomni i nie myśli o tym – powiedziała w końcu i ruszyła dalej te uroki swoje rzucać czy odczyniać, tego nie wiem. Słyszałem już te słowa kiedyś. To do Boga poszło, nie do ludzi. Co do Boga poszło, o czym to mam zapomnieć, bo przecież nie chodziło jej na pewno o te pięćdziesiąt tysięcy na stare, co je na buty miałem.

Nie wiem, ile trwało to spotkanie – dla mnie czas się zatrzymał na te ułamki sekund, ale świat zgromadzony przy ogniu nawet nie zauważył tego kadzenia, tej adoracji z kadzidłem z puszki po szprotach w oleju. Hynek gdzieś zniknął – moje pytanie o brata pozostało bez odpowiedzi. Nikt się mną nie interesował, przestali zwracać na mnie uwagę. Staruszka też gdzieś zniknęła. Gdy głowę odwróciłem, rozpłynęła się w dymie, nie widziałem ani Hynka, ani Tarzana. Usiadłem na pniu, zwalonym tu pewnie w tym celu, by zastępował ławkę. Gapiłem się w ogień – rzucał ciepły blask na ich ciemne twarze, które teraz stawały się pomarańczowe i migoczące od płomieni. Przyplątał się jakiś kot, czarny jak włosy ich wszystkich. Łasił się do moich nóg, wyginał grzbiet, mruczał, jakbyśmy się znali od lat. Pogłaskałem go, wskoczył mi na kolana i już zaczął się układać do snu, burcząc jak stare radio, gdy ktoś klepnął mnie w plecy.

– Ej, Gadzio, napijesz się? Bierz, bierz. – Usłyszałem tuż za uchem kobiecy głos, brzmiący czysto, bez tego ich dziwnego akcentu, którego nie potrafiłem rozpoznać, ale coraz lepiej mi szło jego naśladowanie. Zrzuciłem kota z kolan i wstałem, bo stała przy mnie dziewczyna piękna jak romska księżniczka. Na oko w moim wieku, może nieznacznie starsza, za to z uśmiechem takim, jaki chciałbym oglądać przez pół życia albo i więcej. Trzymała kubek z jakąś połyskującą, ciemną cieczą. Wyglądało to trochę jak kompot, trochę jak kawa zbożowa.

– Chętnie. – Wziąłem od niej naczynie i pociągnąłem kilka łyków. Smakował cierpko, jak wino, ale też słodko, jak przesłodzony sok z malin. Nie pytałem, nie wnikałem, dali, to piłem – grzechem przeciwko gościnności byłoby dopytywać, grymasić, odmawiać.

– Dobre, naprawdę dobre, dziękuję. – Otarłem usta. Napój rzeczywiście smakował wybornie, rozkosznie rozgrzewał żołądek i resztę flaków. Chciałem ją zapytać o imię, zagadnąć o cokolwiek, ale już jej nie było. Dostrzegłem tylko, jak zwinnie uwija się pomiędzy ludźmi, nabiera chochlą z wielkiego gara tej cieczy, gorzkawego kompotu czy co to było, i podaje różnokolorowe kubki, szklanki, cynowe garnuszki kolejnym gościom. Nie wiedziałem, gdzie Hynek, gdzie Tarzan, który to ten brat, co ma urodziny. Kot też gdzieś przepadł, obraził się chyba, że zrzuciłem go, gdy próbował zasnąć na moich kolanach. Nie wiedziałem w tym momencie nic, niczego świadom nie byłem. Zaczynał się wieczór, wilgotny, chłodny, dym z ogniska kładł się coraz niżej.

Wtem od przeciwległej strony, od baraku położonego najbliżej zalesionej, piaszczystej skarpy rozległo się najpierw jakieś trąbienie jak ze starego automobilu, a zaraz po nim wybuchła muzyka. Tłumek zebrany wokół ognia rozstąpił się jak wody Morza Czerwonego pod Mojżeszową laską. Natychmiast pojawiły się wiwaty, oklaski, radosne pohukiwania. Przypominało to trochę odgłosy Indian walczących z Jankesami, widziałem na jakimś westernie jeszcze w czarno-białym telewizorze, tylko te były samą radością, i nie brzmiała w nich ani jedna bojowa nuta. I kolory! Nic tu nie było czarno-białe, bure, odbarwione. Kolory były żywsze i piękniejsze niż w ruskim telewizorze rubin, co go ojciec kiedyś kupił, a potem telewizor się zapalił, zapaliła się firanka i niewiele brakło, a cały blok poszedłby z dymem. Matka w porę trzeźwo nakryła kołdrą ruski odbiornik samozapłonowy.

Przecisnąłem się bliżej, chciałem lepiej widzieć, co się zmienia w tym kosmosie, który, chociaż wirujący i ruchliwy, wydawał mi się zobojętniały i niezainteresowany jakimikolwiek urodzinami. Jeszcze chwilę temu podejrzewałem przecież, że żadnych urodzin nie ma, że to zwykła impreza i nie wiem, po co mnie tu ściągnęli. Przecież nie po to tylko, żebym fajki przyniósł. Zatem po co jeszcze? Na szczęście moje podejrzenia okazały się chybione. Na horyzoncie pojawiła się nowa planeta, kometa raczej, bo za jej jądrem podążał barwny i głośny korowód. Zmierzała w stronę słońca, którym było buchające w górę ognisko.

Od strony baraku Hynek i Tarzan pchali stary wózek inwalidzki. Na ustrojonym kolorowymi szmatkami pojeździe siedział zwalisty, duży chłopak z nienaturalnie przekrzywioną do ramienia głową. Ręce miał wykręcone, sztywne, rozcapierzone palce zdawały się żyć własnym życiem. Niezależnie od właściciela ciągle pozostawały w jakimś perwersyjnym drżeniu, które znajdowało zaspokojenie w absolutnie nierytmicznym naciskaniu gumowej gruszki starej trąbki rowerowej. Na kolorową apaszkę spływała mu ślina z rozwartych ust, którą Hynek troskliwie wycierał. Domyśliłem się, że to Pedro, jego brat. Ponad nim kołysała się wielka różowa parasolka – była obszyta kolorowymi frędzlami, dzwoneczkami i jakimiś powiewającymi na wietrze tasiemkami. Dziwny to był pochód – za wózkiem szła najprawdziwsza cygańska orkiestra. Był akordeon, były skrzypce, gitara i kontrabas. Wszystko tak, jak sobie wyobrażałem od kilku dni. Jezu – jak to pięknie grało!

Do orszaku zaczęli dołączać się kolejni goście, krąg wokół ogniska pustoszał. Siarczysty czardasz więcej teraz dawał ognia i iskier niż wrzucone w ogień żywiczne szczapy. Nie tańczyli w parach. Poruszali się w tym korowodzie, każdy w swoim rytmie, ze swoją własną choreografią. Muzyka, okrzyki, wiwaty, wirujące nad głowami kobiece nadgarstki z dzwoniącymi bransoletami, spódnice rozwiane, ożywione, rozszalałe jak kwiaty na wietrze. Cygańskie niebo, głośne jak piekło z muzykantami, którzy mieli diabła w oczach i ogień w palcach. Pedro również wydawał się szczęśliwy. Próbował opanować drżące nadgarstki i cisnął gruchę trąbki z takim zapałem, jakby od tego miał wyzdrowieć, miałby stać się cud, po którym wstanie z wózka na własne nogi. Hynek co chwilę a to apaszkę mu poprawiał, a to ślinę ocierał. Tarzan pchał wózek, unosząc jego przednie kółka i telepiąc nim na boki, tak żeby Pedro też zaznał radości z tego tańca na jego cześć. Ten jednak tylko trąbił z zapamiętaniem i wodził dookoła rozbieganym spojrzeniem, które na żadnym punkcie nie zatrzymało się dłużej niż sekundę. Było coś ptasiego w jego ruchach, oczach i wielkiej, pulsującej grdyce. W końcu pochód złączył się w okrąg, jak wąż zjadający własny ogon, i otoczył ognisko szerokim, ruchliwym pierścieniem. Muzyka niosła się w las, ziemia drżała od tupotu nóg.

Otwarłem gębę ze zdziwienia i stałem jak dziad na weselu oniemiały tym spektaklem, jakiego nie wiedziałem nawet w jugosłowiańskich filmach. Wtem ktoś szarpnął mnie za rękę, aż wypadł mi z dłoni kubek z resztką napoju. Wąż wessał mnie w swoje trzewia.

– A ty co tak stoisz? Korzenia wpuściłeś? – Usłyszałem znajomy głos. – Chodź, chodź do nas.

To była ta sama piękna dziewczyna, romska księżniczka, która rozdawała te piekielnie dobre trunki w kolorowych szklankach i blaszanych garnuszkach. Pobiegłem za nią, ciesząc się dotykiem jej dłoni. Nie trwało to niestety długo, bo jak tylko znalazłem się w środku tej wrzeszczącej procesji, to puściła mnie i pognała dalej, jakbym nie był tu wcale obecny.

– Porwała cię, a to ty będziesz musiał ją porwać – śmiał się Tarzan i klepał mnie po plecach. Teraz wózek pchał jakiś gruby, wąsaty wujek z rozpiętą na brzuchu koszulą i złotym łańcuchem na szyi. Robił to sprawniej niż chuderlawy Tarzanek.

– Po co mam ją porywać? – próbowałem przekrzyczeć muzykę. Nie wiedziałem, o co mu chodzi. Jakie porwanie?

– No taki zwyczaj u nas jest – wykrzyczał mi do ucha, nie przestając podrygiwać. – Jak chcesz się z nią ożenić, to musisz ją porwać. – I śmiał się dalej. Pewnie ze mnie.

– Nie chcę się z nią żenić przecież – odpowiedziałem, próbując gibać i poruszać się w podobnym rytmie. Chciałem wpasować się w ten taniec, ale moje ciało zachowywało się, jakbym był poskręcany z desek i stalowych drutów zbrojeniowych.

– Przecież widzę, jak na nią patrzysz. Co się wstydzisz? Ona się tu każdemu podoba, każdy by ją porwał, a żaden się nie odważył jeszcze. Masz szansę!

– No ładna jest, fakt, nawet bardzo. Ale porywał jej nie będę, gdzie bym ją miał porwać? Do moich starych, do bloku? – Na te słowa Tarzan roześmiał się jeszcze bardziej.

– Głupi jesteś. Wystarczyłoby, żebyś ją porwał do lasu.

W końcu orszak się zatrzymał. Wózek z jubilatem stanął blisko ognia. Kometa dobiła do Słońca. Pedro siedział jak na tronie, próbował klaskać, wydając przy tym jakieś niezrozumiałe dźwięki. O wiele lepiej jednak szło mu naciskanie gruchy miedzianej trąby.

– Cieszy się, jest bardzo zadowolony, szczęśliwy – objaśnił mi Hynek. – Zawsze tak robi, jak jest w dobrym nastroju.

– To twój brat, tak? To o nim mówiłeś na ławce na placu? – spytałem.

– Mówiłem, że co ukradnę i sprzedam, to dla niego. – Zaciągnął się papierosem i poczęstował też mnie. Dostrzegł na opakowaniu wizerunek wielbłąda.

– Camele! Dobre fajki przyniosłeś – zaśmiał się. – Wiesz, jak jest, wszystko drogie. Lekarze chcą pieniądze, bo bez pieniędzy Cygana nie przyjmą. Pieluchy musi nosić, lekarstwa, kremy na odleżyny. Butów nie zużywa, bo nie chodzi, nie pali, nie pije. Tyle na nim oszczędności. Żeby chociaż rentę na niego jakąś dali, ale skąd! Na Cygana nie dadzą przecież. Do roboty sam nie pójdzie, mnie też nigdzie nie chcą, to czasami jak coś skombinuję i sprzedam, to wszystko na niego idzie – żalił się, a ja kiwałem głową ze zrozumieniem.

Tarzan przecisnął się przez tłum w pobliże Pedra. Do dresowej bluzy przypiął mu długą, kolorową wstążkę i włożył jakiś banknot do jego kieszeni. Po nim to samo zaczęli robić inni. Obwieszali go wstążkami, niektórzy zamiast wstążek do ubrania przypinali mu banknoty. Całowali w głowę, w policzki, przytulali, szeptali życzenia do uszu. Wzruszała mnie ta czułość, niepasująca do ich dzikości, ta delikatność dziecka, z jaką go dotykali, jakby był ich skarbem narodowym, plemiennym bóstwem, któremu trzeba oddać hołd i banknot jak ofiarę w kieszeń wsadzić. Nawet nie wiem, czy on zdawał sobie sprawę z tego, że to wszystko dzieje się ze względu na niego. Kiwał się na wózku, patrzył w ogień i coraz bardziej przypominał choinkę ubraną w kolorowe szmatki.

Miałem w sobie taką drzazgę, której nie potrafiłem się nigdy pozbyć. Kiedy widziałem takie sceny radosne, szczęśliwe, ludzi bawiących się trwającą ułamek życia chwilą, to zaczynał się we mnie rodzić smutek. Jakby pod moją skórą jakiś złośliwy kuśnierz wszył podszewkę z żałobnej krepy. Tak było zawsze, odkąd pamiętam. Rodzinne uroczystości, imieniny starego, wesele ciotki – zawsze, cholera jasna, zawsze, chociaż na moment, ale jednak, ta zaraza odzywała się we mnie i nie pozwalała bezkarnie zanurzyć się w zbiorowym radosnym otępieniu. Tam leją szampana, a mnie się gardło ściska, tamci tańczą, a ja siedzę i wyobrażam sobie, że gdzieś ktoś inny umiera w cierpieniach. Śpiewają, grają, skaczą – a mi jakiś diabeł szepcze do ucha, że przecież i tak zaraz to wszystko szlag trafi, więc cieszyć się nie ma z czego! Cały ten śmiech to marność, zabawa marność, szczęście marność, wszystko marność.

Podniosłem mój kubek, który wciąż leżał na zdeptanej trawie, i z wielkiego gara nalałem sobie porcję rozgrzewającego napoju. Do dziś pojęcia bladego nie mam, co to mogło być. Nie było tego już wiele w garze, musiałem go nachylać, żeby móc zaczerpnąć chochlą. Wziąłem z rozłożonych na kocu talerzy grubo krojoną pajdę chleba z jakimś mazidłem. Smakowało głównie cebulą i smalcem, ale dobre to było i sycące. Usiadłem na ławce, która stała nieco dalej, poza kręgiem światła płynącego z ogniska.

Nie usiedziałem tam jednak długo w samotności, bo ledwie zjadłem, zobaczyłem ją zmierzającą w moją stronę. Słaniała się od śmiechu, miedziane bransolety dzwoniły jej na rękach, miała ich chyba ze dwadzieścia na każdej. Chustka zsunęła się jej na tył głowy i część czarnych, kręconych włosów rozsypała się po ramionach. Zauważyłem już wcześniej, że cerę miała nieco jaśniejszą niż inni, co było widoczne nawet w słabym blasku ognia. I włosy miała inne niż wszyscy – niby tak samo czarne, tak samo błyszczące, ale poskręcane gęsto, wełniste sprężyny, a nie proste i gładkie jak inne tutejsze dziewczyny. Nie wiem, czy naprawdę była tak piękna, czy to może ta magia, wieczór, słodko-gorzki napój, śmiechy i smutki sprawiły, że taką ją widziałem. Do dziś mam przed oczami jej obraz, tę właśnie chwilę, gdy zbliża się do mnie i w uśmiechu odsłania uroczą szczelinę pomiędzy białymi zębami. Delikatnym gestem, bez wysiłku zsuwa chustkę z włosów, uwalniając je wszystkie na plecy. I pobrzękiwanie, dzwonienie towarzyszące każdemu ruchowi jej rąk – do dziś zdarza się, że budzi mnie w nocy ten dźwięk.

– Co tak sam siedzisz? Nie tańczysz? Nie podoba ci się u Cyganów? Tarzan mówił, że chciałeś tu przyjść i nas poznać.

– No coś ty, bardzo mi się podoba! – zapewniłem z żywym entuzjazmem. – Tak se siadłem, żeby odpocząć trochę i się napić spokojnie. Chcesz usiąść? – Posunąłem się, robiąc jej miejsce na ławce. Popatrzyła na mnie przez moment jakimś nieufnym wzrokiem, jakby chciała mnie prześwietlić, poznać moje intencje.

– Dobra, Gadzio, siądę. Ale żebyś sobie niczego nie obiecywał – dodała ostrzegawczo.

– A co mam sobie obiecywać? Nic przecież. – Zaskoczyła mnie tym zastrzeżeniem. Czego się obawiała? Przecież już nawet Tarzanowi powiedziałem, że jej nie porwę.

– Jak masz na imię? – spytałem.

– Rachela. A ty jesteś gadzio i mówią na ciebie Gadzio, tak?

– Tak, może być Gadzio. Rachela? Ładne imię, ale to żydowskie chyba?

– No żydowskie, i co z tego? Boli cię to?

– No nie, co mnie tu ma boleć. Tak tylko zauważyłem, bo to ciekawe. – Nie przyznałem się, że tak naprawdę to chciałem błysnąć, popisać się, że coś wiem, chociaż co ja tam wiedziałem wtedy? Gówno wiedziałem.

– To po babci Żydówce – wyjaśniła dumnie.

– Babcia Żydówką, a ty Romką? To skąd się tutaj wzięłaś?

– Cyganką jestem, nie musisz mówić, że Romką przecież. Wszyscy wiedzą, jak jest.

– Nie chciałem cię urazić. Nie wiem, jak mówić, żeby było dobrze.

– A o co się mam obrazić? Cygan to Cygan, Żyd to Żyd, a każdy to człowiek po prostu. To tylko słowa. Ważne jest, co myślisz, gdy je wypowiadasz. Nie lubię takiego pieprzenia, że Cygan to obraźliwe, że Żyd to obraźliwe. A Polak to niby co? Nieobraźliwe? Jakbyś mnie nazwał Polką, tobym się obraziła. A dlaczego za Cygankę mam się obrażać? Żaba się ma obrazić, że się ją nazwało żabą? Krowa, że krową? Głupi jesteś czy co?

– No to jak się to stało, że babcia była Żydówką, a ty Cyganką? – Nie chciałem ciągnąć tego wątku o poprawności, o nazewnictwie, bo grunt stawał się coraz bardziej grząski i stąpanie po nim zbyt ryzykowne. Bardziej mnie interesowała ona sama i jej historia niż to, czy można mówić na Cygankę, że jest Cyganką.

– Aleś ciekawski, jak każdy gadzio. Ale dobra, opowiem ci, bo wyglądasz na lepszego od innych, mądrzejszego, ale tylko trochę. Mądry jak Cygan i tak nigdy nie będziesz. Nie ciesz się za bardzo – roześmiała się.

– Dziękuję, ale i tak się cieszę.

– Nie ma za co. To było tak… – Zrobiła długą pauzę, jakby była zawodową aktorką, która buduje napięcie, budzi w słuchaczu apetyt na dalszy ciąg ciekawej historii. Albo po prostu zbierała myśli, szukała słów, budowała opowieść, będącą jej własnym mitem, rodowodem, który tłumaczył jej istnienie.

– Rodzinę babci wieźli w transporcie do Auschwitz. Babcia była jedynaczką, miała pięć czy sześć lat, kiedy to się stało. Jechała razem ze wszystkimi tym pociągiem do piekła. W nocy był jakiś postój po drodze, gdzieś w lesie. Pociąg stał długo, coś się zepsuło może, tego nie wiem. Noc była ciepła, lato gorące. Niemcy zaczęli się nudzić, więc wybierali sobie z wagonu co ładniejsze Żydówki i brali je do lasu.

– Po co? – spytałem naiwnie.

– No jak po co? Głupi jakiś jesteś czy co? Mówiłam przed chwilą, żeś mądry, a ty taki sam głupek jak każdy. Nie wiesz po co? – zezłościła się na mnie. – Przecież nie po to, żeby się z nimi ożenić! Oj Gadzio, Gadzio. Głupi Gadzio.

Naprawdę nie bardzo rozumiałem po co, ale zaczynałem się domyślać. Nie wiedziałem wtedy jeszcze o tym wszystkim, że wojna to coś więcej niż przygody wesołej załogi z psem, co tylko jeździ czołgiem po lesie i pije bimber z Ruskimi. Nie wiedziałem, że są na wojnie czyny, o których nie piszą w szkolnych podręcznikach, o których nie mówią w propagandowych filmach, a tyle samo zniszczenia i krzywdy niosą, co armatnie kule. Albo i więcej.

– Normalnie jakie to chłopy głupie – stwierdziła, a ja w ogóle nie czułem gniewu, że mówi do mnie w ten sposób. Było coś prostego i szczerego w tym powtarzanym co chwilę „głupi jakiś jesteś czy co?”. Bawiło mnie to, ale powstrzymywałem śmiech, bo przecież historia była zupełnie nie do śmiechu.

– Brali je do lasu i gwałcili. Wszystkie chłopy tak robią, przecież nie tylko jak wojna jest. To samo byś pewnie wtedy robił.

Chciałem gorliwie zaprzeczyć, że ja to na pewno nie, że wszystkiego się można po mnie spodziewać, ale przemocą to się brzydzę jak pies sałatą, ale takie wprost, bez ostrzeżenia rzucone „gwałcili je” sprawiło, że poczułem na sobie ciężar winy, która nigdy nie była moją. Jakiś zastępczy wstyd za całe męskie plemię. Niby, że wszyscy tak robią. Jak to wszyscy? Ja też bym tak robił? Zmroziła mnie ta świadomość i sprawiła, że od razu przestało mi się chcieć śmiać.

– Okropne – powiedziałem, chociaż czułem, że mówiąc to, właściwie nie wyrażam zupełnie niczego. Przestraszyłem się, że zabrzmiało to zbyt banalnie i Rachela znów zacznie się denerwować.

– Tak, okropne – przytaknęła zupełnie poważnie. – Wyciągnęli z wagonu też mamę mojej babci, czyli moją prababcię. Była noc, ciemno, nie zauważyli, że za nią z wagonu wyskoczyła też mała dziewczynka. Ukryła się w krzakach, musiała wszystko widzieć. Słyszeć. Blisko w lesie stał tabor cygański, usłyszeli najpierw pociąg, potem wrzaski pijanych żołnierzy, krzyki kobiet, a na końcu strzały. Wyszli z ukrycia dopiero, jak pociąg pojechał. Co mogli zrobić wcześniej? Nic, przecież od razu by ich zastrzelili, bo to Cygany, dla nich gorzej niż zwierzęta. Modlili się tylko, żeby żołnierze nie usłyszeli koni, które stały spętane bardzo blisko w zaroślach. Ale oprawcy robili taki hałas, że wszystko zagłuszali. Już świtało, kiedy pociąg wreszcie odjechał. Na nasypie przy torach Cyganie znaleźli nagie ciała zgwałconych kobiet. Wszystkie zabite strzałem w głowę. Przy jednym z nich płakała dziewczynka. Przygarnęli ją do taboru. Mówiła, że ma na imię Rachela. Opowiedziała, że jechała z mamą na wycieczkę nad morze, kiedy przyszli żołnierze w nocy i wyciągnęli je z pociągu. Pewnie tak jej mówiła, bo co miała dziecku powiedzieć? Że do pieca jadą?

– O kurwa… ja jebię. Co było dalej?

– No, o kurwa. Tyle tylko potrafisz powiedzieć. Głupi Gadzio. Potem wyszła za Cygana, gdy była już starsza. Potem urodziła się moja mama i też wyszła za Cygana. Potem byłam ja. Mama dała mi na imię Rachela, tak jak babcia. I co dalej? Nic. Też pewnie wyjdę za Cygana.

– A nie chciałaś nigdy wrócić do Żydów? Poznać ich kulturę? Może miałabyś lepiej niż u Cyganów – powiedziałem znów najgłupiej, jak można było powiedzieć.

– A do czego mnie wracać? Przecież nikt z nich już nie żyje. Tu mi dobrze. Tu jest moja kultura, moja rodzina, innej nie mam. Pewnie myślisz, że co to za kultura u Cyganów, że tylko kradną, śpiewają i patelnie robią, ale to jest moje życie. Co mam u Żydów szukać? – mówiła to coraz ciszej, bawiąc się jednym z kółek na swojej dłoni. Po krótkiej przerwie dodała jeszcze:

– A zresztą co za różnica, czy jestem Żydówką, Cyganką czy Romką? Tak samo będziecie mnie nienawidzić.

Zamilkła, a ja jak zwykle w takich chwilach nie wiedziałem, co powiedzieć – w głowie miałem pustkę, a język stawał się nieprzydatną, mięsną kluchą. Za naszymi plecami toczyła się huczna impreza, siarczyste dźwięki zagrzewały do tańca. Czułem się, jakbym dostał tą opowieścią w samo miękkie. Przyszło mi do głowy, że ona czuje się tak samo, że potrzebuje mojego wsparcia, a przede wszystkim potrzebne jest jej teraz to, żeby ktoś ją przytulił. Niewiele myśląc, prawie odruchowo objąłem ją ramieniem. Odskoczyła jak oparzona i zanim się zorientowałem, to poczułem na uchu soczystego plaskacza. Zabolało, w uchu zadzwoniło – nie wiem, czy to w mojej głowie, czy to tylko był dźwięk jej bransolet.

– Jejku! Za co! – Masowałem się po uchu, bo piekło, jakby mi ktoś zmarzniętą gałą śniegu strzelił.

– Zgłupiałeś do reszty? Macania ci się zachciało? – Stała przede mną w bojowej pozie, gotowa do skoku, jak spłoszone dzikie zwierzątko. Jeszcze chwilę temu nie wiedziałem, co powiedzieć, a teraz byłem pewien, że cokolwiek bym powiedział, to tylko pogrążyłbym się jeszcze bardziej.

– Taki sam durny jak wszyscy. Od razu się z łapami bierze! A idźże Gadzio w chuj! – wykrzyczała do mnie i nie czekając ani chwili, poszła, znikając w ciemności pomiędzy barakami. Jeszcze przez chwilę słyszałem dzwonienie miedzianych kółek.

Dopiłem resztę z tego, co zostało mi w kubku. Światła przed oczami zaczęły mi się rozmazywać i drgać niepokojąco. Niepokojąco? Może i tak, gdybym potrafił wtedy trzeźwo ocenić swój stan, to uznałbym, że wystarczy, że dwa kubki magicznego eliksiru to będzie więcej niż dość. Wiadomo jednak, jak jest. W takich chwilach nigdy nie jest dość. Znalazłem więc gar, który ktoś życzliwy napełnił znów po brzegi, i nie szukając chochli, nabrałem cieczy kubkiem. Wypiłem jednym haustem, a potem jeszcze raz i jeszcze raz. Czy to było dość? Powiedzmy, że na tę chwilę tak. Muzykanci właśnie rżnęli „prawy do lewego, lewy do prawego”, najnowszy przebój światowej popkultury, a towarzystwo z nowym wigorem krzesało iskry i kurz spod stóp. Rzuciłem się w tłum jak oszalały, wskoczyłem na główkę w odmęty nieznanej mi ciągle wody. Na moment mój krepą podszyty pancerz zwarł się jakoś mocniej, stał się szczelniejszy i nie drażniły mi dziurawej duszy żadne szczypiące dźwięki. Tańczyłem. Śmiałem się, szalałem – to nie byłem ja. Mignęła mi w tłumie Rachela, falująca jak boja rzucona na morze, machająca spódnicą wraz z innymi starymi i młodymi Romkami. Przeleciał gdzieś nade mną Tarzan, jak prawdziwy król małp skaczący po drzewach. Wokół mnie zakręcił się Hynek, krzyczał coś do mnie o bracie, o kradzieżach, że to właściwie dobre uczynki są, bo dla brata chorego, i żebym nie myślał o nim źle, że my kumple przecież już jesteśmy, jak bracia prawie. Każdy po swojej orbicie leciał, ja też po mojej własnej.

Kilka par silnych rąk uniosło wózek w górę i Pedro tańczył teraz ponad nami potrząsany w rytm muzyki. Prawy do lewego, lewy do prawego, kulawy do ślepego, biedny do bogatego. Kolorowa parasolka chybocząca się nad jego głową wirowała jak tęcza, jak słońce, jak księżyc. Ktoś złapał mnie za ręce, podskakiwaliśmy, nie bacząc już na muzykę, przestała nam przeszkadzać, stała się zbędna. Grała ziemia, dudnił jej rytm pod nogami, grało niebo, gwiazdy świeciły w oczy, a pobliski las śpiewał chórem na wiele głosów. Za lasem spało miasto. Ktoś znów chwycił mnie pod ramię, tak na haczyk, po góralsku, wirowaliśmy, zmieniając partnera co parę taktów.

– Ale się zrobiłeś, nagrzany jesteś jak kadzidło, głupi Gadzio! – Usłyszałem znajomy śmiech, a jej włosy rozrzucone w tańcu owinęły się wokół mojej twarzy. Znów zapadłem w nią jak w toń… albo ona we mnie. Cieszyło mnie to niezmiernie i postanowiłem, że teraz już nie wypuszczę jej z rąk. Zanurzyłem twarz w jej włosach, w zapachu młodych liści, którymi pachniała. Nie wiem, co bardziej mieszało mi teraz w głowie – zapach jej szyi, dotyk ciepłej skóry, wir tańca czy ten dziwny, magiczny bimber rozsadzający mi żyły. Zapomniałem o strzale w ucho, o „idźże Gadzio w chuj” i jedyna myśl, jaka mi się teraz wbiła w mój nawalony, majaczący łeb, to iść za radą Hynka i porwać ją do lasu albo na dziewiąte piętro do moich starych. Zamieszkać z nią, ożenić się i zostać cygańskim księciem, mężem romskiej księżniczki. Tak mi się wtedy roiło w zamroczonym łbie.

– To przez ten kompot z gara – wykrzyczałem, a ona roześmiała się jeszcze mocniej. Nie puszczała mnie, kręciła mną coraz szybciej i czułem, że stawało się to coraz groźniejsze, że jeszcze parę obrotów i z hukiem wylecę z orbity, bo moje nogi coraz mniejszy miały kontakt z podłożem. Ziemia stanęła przeciwko mnie, rozkręciła się siłą moich stóp, nabrała tempa, któremu nie potrafiłem dorównać. Przeraziłem się, że jak wyrżnę o ziemię i padnę na glebę, to przecież obciach będzie straszny i jak ją porwę wtedy!

– Nie przez kompot, tylko przez twoje nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu. Zwłaszcza w piciu. Nie uczyli cię księża, Gadzio? – śmiała się wciąż, a ja już słyszałem tylko jej śmiech i bransoletki, czując, że jeszcze moment i wyrżnę tu orła pod nogi im wszystkim, pociągnę ją za sobą i zadepcze nas ten żywioł, jak stado koni na stepie. Ze strachu, że stanie się to samo z nią i ją zabiję albo połamię, postanowiłem zaryzykować. Wyrwałem się spod jej ramienia, puściłem jej dłonie i w tej samej sekundzie runąłem jak długi na stojące obok ławki i krzesła, przeleciałem bezwładnie na drugą stronę, lądując w zimnej rosie jak worek paszy dla konia.

Ziemia kręciła się wraz z niebem. Czyjeś ręce odciągnęły mnie na bok. Może Hynek, może Tarzan, może ktoś inny jeszcze. Słyszałem męski śmiech i słowa „głupi Gadzio, głupi Gadzio, taki sam głupi jak wszystkie chłopy”. Leżałem chwilę, zimna trawa koiła obroty sfer niebieskich pędzących w mojej głowie. Poczułem dłoń, która odgarnia mi włosy z czoła, gładzi czule mój policzek. Zimne, miedziane kółka dzwoniły mi przy uchu. Otworzyłem oczy – siedziała przy mnie ta sama stara kobieta, która kazała mi o wszystkim zapomnieć, która mówiła mi, że to, co było, to do Boga poszło, a nie do ludzi. Jej czarne, ptasie oczy przyciskały mnie do ziemi mocniej niż mój pijacki bezwład.

– Długo spałeś – zaskrzeczała. Dostrzegłem teraz, że zaczyna świtać, ogień już przygasł i tylko dym z żaru sunie nisko przy ziemi, mieszając się z poranną mgłą.

– Rachelka ci się widzi. – Z politowaniem kiwała nade mną głową. – Nasza Rachelka. Ona nie dla ciebie. Zaniechaj i nie patrz na nią więcej – mówiła prosząco, nie było w jej głosie żadnego nakazu, groźby. Tylko prośba, której niepodobna było odmówić.

– Kłopot tylko z tego będzie, a szczęścia żadnego.

– Jesteś jej mamą, ciotką? Kim? – spytałem, ale nie odpowiedziała.

– A to znasz? Posłuchaj. – Zignorowała moje pytanie i sięgnęła pod jedną ze swoich spódnic, grzebała gdzieś pod fartuchem. W końcu wyciągnęła zwitek pojedynczych kartek, wybrała jedną z nich. Przysunęła brudny, pomięty kawałek papieru blisko nosa i odchylając ją w stronę jaśniejącego nieba, zaczęła czytać:

Gwiazdy! Kto je rozumie,

ten nocą nie chce zasnąć,

na Mleczną Drogę spogląda jasną,

wie, że to droga szczęśliwa

że w dobre strony przyzywa.

Patrzę tu, patrzę tam –

jak się księżyc myje w ciepłych wodach,

niby w strumieniu pod lasem

Cyganeczka młoda.

Cóż to się dzieje

Wszystko się chwieje.

To świat się śmieje*.[1]

Odłożyła kartkę, zwinęła ją z resztą papierzysk, które ściskała w dłoni.

– Znasz? Nie znasz pewnie. Śpij jeszcze. – Wstała i wyciągnęła znów spod spódnicy to swoje kadzidło z puszki po szprotach. Miętosiła w palcach jakieś zioła i sypała je na węgle żarzące się w blaszanym naczyniu. „Wszystko się chwieje, to świat się śmieje” – mamrotała przy tym, machając mi nad głową, jakby chciała dymem wypędzić jakieś złe duchy ze mnie. Przez gęstniejące opary zobaczyłem, że jej rysy się zmieniają, łagodnieją, a ona staje się podobna do Racheli.

– Oj, Gadzio! Głupi jakiś jesteś czy co? – Zanosiła się od śmiechu, który powoli przeradzał się w płacz i szloch. Była już tylko smutkiem, który zarażał mnie i dusił. Jedynym ratunkiem wydało mi się wtedy zamknąć oczy, zasnąć. Dym gęstniał. Odpłynąłem.

Obudził mnie warkot silnika i zapach spalin. Leżałem wciąż na trawie przykryty jakimiś kocami. Z trudem podniosłem powieki, a każde ich drgnienie boleśnie naciągało jakieś sprężynki w moim mózgu. Poranek był już dojrzały, a po majdanie kręciły się dzieci, ogień zgasł zupełnie.

– No toś poimprezował. Nie wiedziałem, że z ciebie taki zawodnik. – Tarzan siedział na wspaniałym, wyścigowym motocyklu i śmiał się ze mnie. Słońce odbijało się w chromach japońskiego cudu techniki. Przysłoniłem oczy ręką.

– Lepszy jesteś od naszych, tyle wypić i jeszcze tańczyć! Wszyscy mówili o tobie z podziwem.

Próbowałem się podnieść. Wcale mnie ten podziw w tej chwili nie cieszył, nie zachwycał. Z czego tu być dumnym? Leżę, leżę, uwaliłem się jak zwierzę.

– Chodź, odwiozę cię do domu, późno już. – Gestem wskazał mi miejsce na tylnym siedzeniu motocykla.

– Była tu taka stara kobieta z kadzidłem – powiedziałem. – Kto to jest?

– Pełno tu staruch, ale z kadzidłem? Śniło ci się pewnie.

– Oj, była. Chodziła z taką dymiącą puszką na sznurkach, jak kadzidłem machała. Gadała mi różne rzeczy, żebym zapomniał, że do Boga poszło, żebym na Rachelę nie patrzył, a potem mi wiersze czytała. – Próbowałem przekrzyczeć warkot motocykla.

– Miała rację. Na Rachelę nie patrz. – Spoważniał i zgasił silnik. – Nie patrz i nie myśl o niej. Nawet jakbyś ją porwał, to nic z tego będzie, tylko byś wpierdol od naszych dostał i by ją odbili. – Zdziwił mnie trochę tymi słowami.

– Daj spokój. – Klepnąłem go. – Nie mam zamiaru jej porywać. Patrzeć też nie muszę.

– Żebyś potem nie mówił, że nie ostrzegałem. Widziałem, ona też na ciebie patrzy, a tak nie może być. Musiałbyś przejść do nas na całe życie, poznać nasze prawa i je szanować, a gadziowi to się nigdy nie uda. Nie przefarbujesz się przecież. Lubię cię, jesteś moim kumplem, ale zawsze będziesz gadzio, inny, nie stąd, nie nasz – mówił mi to zupełnie szczerze, po przyjacielsku i nie odwracał oczu. Było mi przykro. To jedna z tych rozmów, którą cenisz za szczerość, chociaż boli i piecze pod powiekami. Jesteś inny, nie stąd, nie nasz – to bolało, chociaż nie było w tych słowach żadnego fałszu, tylko sama prawda. Byłem nie stąd, byłem inny. Nie z tego taboru. Byłem z Młyńska.

– Rozumiem, masz rację. – Nie chciałem ciągnąć tego tematu. – A ta stara z kadzidłem?

Spojrzał na mnie uważnie, zmrużył oczy.

– Nie ma tu takiej. Są jakieś stare baby, jak zawsze u nas, ale żadna z kadzidłem nie chodzi ani tym bardziej wierszy nie czyta. Przecież one ledwie co podpisać się umieją.

– Była, przecież ci mówię, nie wymyśliłem sobie tego. Wiersze mi czytała.

Tarzan nie spuszczał ze mnie oczu. Widziałem, że jakaś walka w jego głowie się teraz toczy.

– Jakie wiersze, pamiętasz coś?

– Było coś… tak jakoś chyba szło: „patrzę tu, patrzę tam, księżyc się myje w wodzie…”

– Niby w strumieniu pod lasem, Cyganeczka młoda – przerwał mi.

– Tak! Właśnie tak dalej szło!

– To wiersz mojej babci. Pewnie któraś ma spisane.

– Twojej babci?

– No tak, pamiętasz, jak Hynek mówił, że moja babcia to nie była taka zwykła Cyganka?

Oczywiście pamiętałem. To było przecież ledwie tydzień temu.

– Wiersze pisała, sławną poetką była. W szkole was pewnie o niej nie uczą, tylko wasi się liczą przecież.

– Jak się nazywała?

– Nieważne, i tak nie znasz. Dawno już nie żyje. Pamiętam ją trochę, mały jeszcze byłem, jeździliśmy do niej do Gorzowa. Wskakuj, podwiozę cię.

– Jak nie żyje? To musiała być ona, tu wczoraj to ona była – upierałem się, bo nabrałem dziwnego przekonania, że to nie były żadne pijackie zwidy, majaki. To było spotkanie, którego zapach z kadzidła jeszcze nosiłem na ubraniu.

– Pijany byłeś i ci się zwidziało. Wskakuj. – Rzucił mi kask, ale nie złapałem, spadł mi pod nogi i potoczył się w stronę lasu, jak odcięta, dudniąca głowa.

ROZDZIAŁ 14

Jesień w Młyńsku to nie była dobra pora na snucie planów na resztę życia. Jesień w Młyńsku to był czas na szukanie sobie kryjówki, gawry, w której można przetrwać do wiosny. Park za Domem Kultury pustoszał, a lasek na Piaskowej Górce wydawał się jeszcze rzadszy. Resztki pradawnej puszczy, znikome ślady jej potęgi, szczerzyły się jak porzucone na plaży kości wieloryba. Wszystkie miejskie koty, dzikie szczury i bezpańskie psy, które przez wiosnę i lato zapełniały te miejsca swoim nieskrępowaniem, teraz pochowały się do nor i mieszkań w jednym tylko celu – przetrwać. Złota polska jesień, nawet jeśli zjawiała się w Młyńsku na moment, to szybko zmieniała się w błoto i brud, jakby duch miasta chciał ją ukarać za to, że bezczelnie ośmieliła się tu zawitać. Jedynie smród ze spalonych domów, który dusił miasto przez całe lato, rozluźnił swój uścisk, zbladł i zszarzał, rozmywając też ciążący niektórym wstyd. Skuteczne wreszcie się stały wszelkie próby zapomnienia o tym, co się stało. Albo po prostu nasze nozdrza i otumanione odorem umysły przestały go zauważać. Mogło być i tak.

W Domu Ludowym w Wojkowicach graliśmy regularnie przez cały sierpień i kawałek września. Przez te wszystkie godziny docieraliśmy się i ścieraliśmy się, obrażając i godząc, śmiejąc i pijąc po próbach oraz w ich trakcie ciepłe piwo i tanie wino. Odkryliśmy, że całkiem blisko jest budka, w której można było kupić różne trunki, i nikt tam o wiek i kolor oczu nie pytał. Było nam ze sobą dobrze, cementowaliśmy naszą szczenięcą przyjaźń, z której po latach niewiele zostało.

Ralf od czasu do czasu zapodawał jakieś znane riffy czy to z Black Sabbath, czy Led Zeppelin, szczególnie kręcił go „Heartbreaker”, który nawet próbowaliśmy pociągnąć wspólnie dalej – „hej felołs hewju herd de nius?”. Niestety nic więcej z tego nie wychodziło. Nawet ten nieszczęsny „Paranoid”, który ponoć wszyscy umieliśmy „na piąteczkę”, rzadko kiedy udało nam się zagrać bez pomyłki od początku do końca. Co by nie mówić – w nasze szeregi wkradało się coraz więcej zwątpienia. Światowa kariera nie wydawała nam się już tak bliska jak wcześniej. Okazało się, że była o wiele dalej niż Dom Ludowy w Wojkowicach. Marzenia o stadionach pełnych fanów, o dziewczynach rzucających nam majtki na scenę również stawały się coraz bardziej mgliste. Jak to zwykle bywa, mokre sny nastolatków z rzeczywistością mało mają wspólnego.

Pod koniec września przygniotła nas wiadomość, której niby się spodziewaliśmy, bo wisiała nad nami od samego początku, ale przecież spychaliśmy ją na sam tył głowy i zabieraliśmy jej możliwość spełnienia. Okazało się, że nie będziemy mogli grać więcej w Wojkowicach, bo jakiś remont, bo ktoś się nie zgadza, coś komuś przeszkadza. Absolutnie przewidywalny standard w tym mieście i jego okolicach. Chcesz robić coś innego, niż oczekują tak zwani wszyscy, to zaraz się okazuje, że kogoś to boli i dostaje sraczki, a jedynym lekarstwem jest zakaz. Zakaz, kurwa, wszystkiego, zakaz grania, srania, spania, a przede wszystkim zadawania pytań. Możesz co najwyżej siedzieć cicho, chodzić do kościoła i oglądać teleturnieje w telewizorze. Możesz też patrzeć na sąsiadów przez firankę i wystawiać im oceny za to, jak żyją. Taki teleturniej, tylko bez tele, zupełnie na żywo, rozgrywany każdego dnia i całą dobę oknoturniej. A w ogóle to ciesz się, że ci tyle wolno, bo jak my byliśmy w twoim wieku, to nawet tego nie mieliśmy, musieliśmy boso chodzić albo w jednych butach na zmianę z siostrą, bratem, ojcem i dziadem. I patrz! Wyrośliśmy na ludzi, więc nie narzekaj, tylko zbieraj złom, szanuj czas i pieniądz, dobry bądź dla zwierząt. Inni mają gorzej, dzieci w Afryce nie mają co jeść i nie narzekają tak jak ty.

A to nie był jeszcze koniec tragicznych wieści. Kiedy może jeszcze nie całkiem czarna, ale już w głębokich tonach szarości rozpacz sklejała nam powieki i drenowała nasze kieszenie na coraz to tańsze wina, to właśnie wtedy Ralf powiedział tak:

– Sorry, chłopaki, ale ja odchodzę. Nic z tego nie wychodzi, jesteśmy do dupy, klasa maturalna się zaczęła, a ja chcę na medycynę, nie będę miał czasu na granie, lepiej nie będzie.

No może nie dosłownie tak, nie na jednym wydechu, bo trochę się przy tym jąkał. Zrozumieliśmy jednak przekaz i wątpliwości nie mieliśmy żadnych. Jesteśmy do dupy, więc Ralf porzuca karierę gwiazdy rocka i chce widzieć siebie w roli konowała. Chociaż może miało być na odwrót – Ralf woli zostać konowałem, bo to my jesteśmy do dupy? Tak też mogło przecież być, nie zaprzeczam, nie ma co w szczegóły teraz wchodzić. Prawda była dojmująco bolesna – po kilku tygodniach grania zostawaliśmy bez gitarzysty i bez miejsca na próby. Nie dopuszczaliśmy wtedy do siebie jeszcze jednej prawdy, którą dobrze widać dopiero z dystansu lat – po tych wszystkich godzinach grania, ćwiczenia w domu, uczenia się melodii i dźwięków nie byliśmy w stanie zagrać bez skuchy nawet tak łatwego numeru w prostym rytmie na cztery czwarte. Czas, ten szczery jak Asperger i nieprzekupny jak śmierć zegarmistrz, pokazał jeszcze jedno zakończenie tej historii. Otóż Ralf, tak jak zaplanował, tym lekarzem w końcu został. I to wybitnym, takim z tytułami, zaszczytami, dokonaniami i medalem od prezydenta. Czy znaczy to więcej niż majtki fanek rzucane na scenę, o których wtedy marzyliśmy? Obiektywnie tak, ale w pewnych okolicznościach niekoniecznie.

Jesienią zawsze zaczyna się szkoła, a w knajpach zaczyna się picie – śpiewał taki jeden w ciemnych okularach, ponoć absolwent IV Liceum Ogólnokształcącego. Ale nie w Młyńsku, bo u nas aż tyle liceów nie było. Bez przesady. Licea wprawdzie były, ale tylko dwa, do tego jedno technikum komunikacyjne, trochę więcej było zawodówek, ale i tak mniej niż kościołów. Knajp też nie było szczególnie bogato. Gdzie mogliśmy chodzić? Do Zeusa to tak, tam się chodziło, tam można było przetrwać jesień, a przy pomyślnych wiatrach i słodkich deszczach dobić nawet do wiosny. Czasami się chodziło po jakichś bezpłciowych i pozbawionych charakteru lokalach na Starówie, które miały udawać ni to splendor pałacu, ni to swojskość szlacheckiego dworku, a najczęściej wyglądały jak skrzyżowanie pluszowego burdelu z pokojem widzeń, Zakład Karny Uherce. Byli też tacy, którzy zaglądali nawet do przybytków tak podłych jak bar Zagłoba czy bar Wiarus. Tylko że były to wyjścia desperackie, ekskursje dla tych, którzy chcą skosztować prawdziwej, pijackiej przygody, eskapady dla szaleńców, abnegatów i twardzieli. Traktowaliśmy je jak wyprawy na safari, gdzie z bezpiecznej odległości podziwiasz ludzką menażerię w jej naturalnym smrodzie i upadku. Wchodzisz, pijesz piwo, patrzysz, co się dzieje, i spieprzasz, póki cię nie dostrzegli. Trzeba się było liczyć, że przestępuje się tam bramy piekieł i nigdy nie wiesz, co za ciecz masz w kuflu podaną. I czy go chociaż jako tako umyli po poprzedniku. A już na pewno nie wiesz tego, czy wyjdziesz stamtąd niezmieniony, czy też z zupełnie nowym rysopisem. Takie ryzyko ponosili tylko najodważniejsi lub najbardziej bezmyślni – co zwykle na jedno wychodziło. Mimo to każdy z nas za punkt honoru uważał, by w tych warunkach i okolicznościach chociaż jedno piwo zaliczyć. Można potem było snuć legendy i opowieści o swojej odwadze i wyczynach godnych starożytnych pieśni. Panowała tam żuleria totalna i nawet nasi starzy tam nie zaglądali. Oni chodzili do piwnicy U Smoka – i z tego powodu my nie bywaliśmy tam nigdy.

Chodziliśmy w jeszcze jedno miejsce, o którym dziś z czystym sumieniem powiedzieć mogę, że stało się dla nas miejscem kultowym. Było naszą świątynią, którą odwiedzaliśmy co piątek, chociaż wcale nie przychodziliśmy się tam modlić. To był najważniejszy dzień w tygodniu i co siedem dni przeżywaliśmy tam nasz Wielki Piątek. Były wzloty, były upadki, zgony, uniesienia i zmartwychwstania. Wszystko jak w Piśmie.

Oficjalna nazwa, jak każdy porządny kryptonim, w żaden sposób nie zdradzała tego, co naprawdę się tam działo. Wieczorek płytowy – prosto i bez żadnych skojarzeń, prowincjonalnie i w sposób nie budzący podejrzeń. Srodze się jednak zawodzili ci, którzy myśleli, że tylko o słuchanie muzyki tam chodziło. O to oczywiście też. Ale przecież nie tylko! Wiadomo, że kiedy wydaje się, że chodzi tylko o to, co jest w tytule, to nie warto w ogóle zaprzątać sobie głowy, bo wiesz już wszystko i żadnej niespodzianki nie będzie. Musi być drugie dno, metafora, której prosto opowiedzieć się nie da. Tak samo było i z wieczorkami płytowymi, które w tym mniejszym domu kultury, Odeku przy ulicy Sportowców, prowadził starszy instruktor kulturalno-oświatowy Wacław Kołek. Tak się nazywał, ściemy tu nie ma żadnej. Dwie były w Młyńsku żywe legendy – król strzelców, piłkarski bóg Krzysztof Zima i starszy instruktor kulturalno-oświatowy Wacław Kołek.

O wieczorkach płytowych powiedział nam nasz kumpel spod bloku, niejaki Majki. Ten sam, co chodził w białej koszuli, czarnym krawaciku i zaraz po maturze poszedł w siną dal i kartki nigdy nie przysłał. Było to, jeszcze zanim poznałem Grubego, na długo przed tym, zanim zamarzyła nam się kariera gwiazd estrady. Ale jeśli gdzieś mogło się zrodzić to pragnienie, to tylko tam. Skąd Majki wiedział o piątkowych wieczorach przy muzyce? Pojęcia nie mam. Majki wszystko wiedział, wszystko umiał. Chodziliśmy więc tam razem z nim i Petersonem. Mówił nam:

– Tam jest prawdziwa muzyka. Ambitna! Takiej muzyki trzeba słuchać, ambitnej! A nie jakiejś komercyjnej. Komercja zabija! – Tak nas pouczał, tym samym tonem, którym mówił, że pieniądze z kaucji za butelki trzeba odkładać na zakup cegieł i parceli. Majki dzielił muzykę na dwie, stojące do siebie w opozycji kategorie – ambitną i komercyjną. Byliśmy ambitne chłopaki i nic nas wtedy nie rozpalało bardziej niż mocne, rockowe pierdolnięcie, a właśnie taką nutę zapodawał tam starszy instruktor Kołek.

Początkowo impreza była rzeczywiście tym, czym miała być ze swojej definicji. Przychodziła garstka melomanów, rozsiadała się po kątach niewielkiej sali widowiskowej (o takim samym zapachu jak sala naszych prób w Domu Ludowym w Wojkowicach), a pan Wacław włączał jakąś mniej lub bardziej znaną płytę z zamierzchłej przeszłości, poprzedzając rytuał odpowiednią pogadanką. Początkowo nic się szczególnego nie działo. Siedzieliśmy w ciemności, słuchając w skupieniu nut, które błogo sączyły się nam przez uszy prosto do serca i żołądka. Niekiedy pewien typek, znany jako Mareczek vel „Morrison”, gibał się samotnie na środku sali, odstawiając jakieś epileptyczne densy. Reszta słuchała w skupieniu i tak to trwało, dopóki o wieczorach płytowych mało kto wiedział.

Było to trochę później, kiedy Majki już opuścił nasze miasto, a my musieliśmy się zmierzyć z dławiącą goryczą porażki – znów nie mieliśmy gitarzysty, znów nie mieliśmy miejsca na próby. Mieliśmy za to swoje Wielkie Piątki w Odeku. W owym czasie były to już wieczory oblegane tak licznie jak latem krzaki rosnące w parku za Domem Kultury. Kiedy pan Wacek gasił światło i włączał muzę, podłoga sali zasłana już była ciałami dość gęsto i trudno było do drzwi przejść, by kogoś nie nadepnąć.

W najbliższy piątek po hiobowych wieściach z Wojkowic i odejściu Ralfa przyszliśmy z Grubym i Homerem do Odeku, by w ciemności i przy ukochanej muzyce przełknąć i przetrawić cios, który na drodze do światowej kariery zadało nam okrutne życie. Było nas trzech i zamiast alpagi łyku mieliśmy dwa wina o poetyckiej nazwie „Jabłeczny Ogród” oraz dwa kolejne pod groźnie brzmiącym tytułem „Czarny Byk”. Liczyliśmy na to, że ciemność, ludzkie zagęszczenie i dźwięki, które cudownie rozpuszczały i łagodziły siarczany posmak nektaru marki Zakłady Przetwórstwa Owocowego „Przyjaźń” w Podgórnej Woli, stworzą nam razem nastrój bliski idyllicznemu.

Tłum ciasno już wypełniał hall Odeku. Jeszcze nie wszyscy weszli do sali widowiskowej, chociaż drzwi były już otwarte. Zresztą i tam ciężko było wcisnąć choć kawałek buta. Jednak się wchodziło, omijało się leżących, siedzących, przytulonych i odwróconych. Szukało się gdzieś wolnego miejsca, by móc zaśpiewać albo chociaż pomyśleć mój jest ten kawałek podłogi. Dawno już minął ten czas, kiedy była nas garstka i tylko Mareczek „Morrison” gibał się samotnie na środku pustego parkietu. Teraz takich Mareczków było z tuzin albo nawet mendel.

– Ale ludzi najebało, w chuj. – Gruby potrafił szybko oszacować liczebność stada.

– Zawsze tak jest, jak deszcz pada – dodałem od siebie, bo rzeczywiście pogoda tego dnia była mało sprzyjająca poszukiwaniom absolutu w innych miejscach.

– Psa byś z domu nie wyrzucił – stęknął Homer.

– Psa nie mam, ale staremu matka kazała na zakupy iść. – Gruby rzucił wyświechtanym do cna grepsem, ale i tak rozbawiło nas to okrutnie.

– Co dziś będzie grane, wiecie?

– A co za różnica, Homer? Co by nie było, będzie pięknie. – Mimo że nasza kariera znów wisiała na włosku, nastrój miałem niespotykanie pozytywny. Po prostu lubiłem tu przychodzić. Lubiłem ten tłum, tych ludzi, których w większości znałem chociaż z widzenia, i tych, których nie znałem ani trochę. Wprawdzie od dawna nie była to już impreza tak elitarna jak w czasach, kiedy przyprowadził nas tu Majki, ale czy to znaczy, że teraz było gorzej? Nie. Ten tłum nas ubogacał szczodrzej niż obłudne kazania proboszcza, to były nasze rekolekcje, które odmieniały nas na zawsze. Czuliśmy się częścią tej samej, wygłodniałej sfory.

– Masz rację, chuj z tym. Ważne, żeby grało i żeby ciemno było. – Homer zgodził się ze mną.

Nie wchodziliśmy do sali. Do rozpoczęcia pogawędki pana Wacława było jeszcze trochę czasu. Tak naprawdę to lubiliśmy go i czasami trochę z nim pogadywaliśmy na różne muzyczne tematy. Nawet raz brałem udział w konkursie, który zorganizował. Proste to było – puszczał fragmenty różnych mniej lub bardziej znanych utworów i trzeba było podać tytuł i wykonawcę. Taka „Wielka gra” tylko w młyńskiej skali. Chociaż równy był z niego gość, to i tak prawem gówniarstwa i z braku dojrzałości trochę bawiliśmy się z nim w chowanego z winami i skrętami, co próbował tępić ze zbyt delikatną cierpliwością – do czasu! Pięknie opowiadał o muzyce, miał wiedzę, która wywracała nam powieki i uszy na lewą stronę. Doceniliśmy to po latach, kiedy trochę zmądrzeliśmy. Tak naprawdę mało było ludzi, którzy bardziej przyczynili się do naszej muzycznej edukacji. Mało było w naszym życiu nauczycieli, którzy o swojej pasji potrafili opowiadać tak zajmująco i tak hojnie się nią dzielić.

Rozglądałem się trochę po ludziach, bo jak każdy w tym mieście ja też lubiłem ich obserwować. W końcu byłem nieodrodnym synem tego grodu nad Wiślicą, gdzie potężny zakład był – jak śpiewali kiedyś kibice Błękitnych Młyńsko. Gdzieś w tłumie przewijał się Mariusz Poeta, co miał zwyczaj dosiadać się do ludzi na ławce, do dziewczyn szczególnie, i czytać im swoje wiersze o śmierci i kosmosie. Słynął z tego, że się nie mył, bo to zbyt przyziemne zajęcie dla poety. Drętwe były strasznie te jego teksty, okraszone rymami jak z tanecznych piosenek, ale on uważał się za poetę skończonego! I jak każdy poeta skończony żył z pretensją do świata, że go nie docenia. Był tu też Zdzichu Kręcony, z wielkim afro, który śmiesznie seplenił i podobno dilował ziołem. Nie wiem, nie widziałem, tak mówili. Był Mustain, którego ciasny pokoik na strychu pożydowskiej kamienicy na Starówie sławny był na całe Młyńsko, bo wytapetował go gołymi babami w pozycjach zachęcająco ginekologicznych. Grupowe i indywidualne pielgrzymki chodziły je oglądać, za co ponoć Mustain pobierał po pięć złotych od głowy. Był też taki jeden Oski, z Borku chyba, w wielkich okularach, włosy nie chciały mu rosnąć, choć chyba starał się je zapuszczać. Byli nawet bliźniacy Jajko z Zalesia. Tak się nazywali – Jajko. I tak samo jak dwa jajka wyglądali. Bez lupy i liczenia włosów nie odróżnisz. Był koleś, co mówili na niego Dżems, podobno nieźle grał na basie, ale trudno z nim było złapać kontakt, bo ziołowego skręta prawie nie wyciągał z ust i ciągle mu z uszu dymiło. No i oczywiście było mnóstwo dziewczyn, których imion wtedy nie znałem, i kilka też takich, których imiona pragnąłem poznać ponad wszystko. Nie miałem wówczas na to odwagi. Nieśmiałość i paraliż, które dotykały mnie boleśnie na widok dziewczęcych wdzięków, to były moje imiona.

W jednej z grupek Gruby wypatrzył Petersona. Stał z kumplami ze swojego liceum i udawał, że nas nie widzi, nie zna, nie poznaje. Tak myślałem, bo wiedziałem, że to do niego podobne, ale może naprawdę nas wtedy nie widział.

– Patrz, Peterson! – Gruby strzelił mnie w potylicę.

– No kurwa, widzę przecież. – Chciałem mu oddać, ale zdążył się uchylić i tylko machnąłem ręką w powietrzu.

– Chodź, zagadamy, może by pograł z nami. – I już miał iść, ale złapałem go za rękę.

– Czekaj, zawołam go, niech on do nas przyjdzie.

Średnio mi się podobał pomysł, żeby Peterson był z nami w zespole. Dobrze znałem jego fochy i pretensje jak u pensjonarki. Spodziewałem się, że będzie kazał się prosić albo wypali z czymś w stylu „pff, a wy to w ogóle umiecie na czymś grać? Chyba na fujarze ręcznej!”. Niestety rezerwuar gitarzystów, z którego moglibyśmy czerpać talenty, był mocno ograniczony, wyboru nie mieliśmy właściwie żadnego.

– Który to ten Peterson? – Homer nie miał jeszcze okazji go poznać. Pokazałem mu więc dyskretnie oczami. Peters był nieco wyższy i okrąglejszy ode mnie. Miał rudawe i już dość długie włosy przycięte à la niu łejf of britisz hejwimetal stajl, czyli wysoko podcięta grzywka, a dookoła peleryna niczym krzyżacki hełm. Nosiliśmy wtedy kurtki z irchy lub dermy, rzadziej z prawdziwej skóry, które kupowaliśmy w szmateksach albo na bazarach. Ważne, żeby były stare i używane. Peterson też miał taką. Tylko Gruby nosił oślepiająco żółty ortalion, jak jakiś robotnik drogowy.

– Wygląda na pajaca – skwitował Homer.

– A ty, kurwa, za to wyglądasz jak królewna do dymania – Gruby roześmiał się z własnego żartu i pewnie byłby go trzepnął w łeb, gdyby nie to, że głowa Homera była o wiele wyżej.

– Skoro wygląda jak pajac, to znaczy, że do nas pasuje. – Bardzo mi się to podobało, zresztą tak naprawdę to ja przecież tego Petersona, skurczybyka, trochę lubiłem. Zawołałem go więc głośno przez cały korytarz. Kilka osób się obejrzało oczywiście, ale Peterson też. Trochę się obawiałem, czy nie pokaże mi środkowego palucha albo w inny sposób zasugeruje, żebyśmy się kulturalnie oddalili od niego, ale tym razem byłem w błędzie. Jak nas zobaczył, to zaraz podszedł, machając przyjaźnie z oddali. Kiedy szedł w naszą stronę, Gruby szepnął, ale tak, że usłyszeliśmy:

– Tylko nie mówcie mu jeszcze o graniu, ja to załatwię.

Peterson przywitał się z nami i nie dostrzegałem w nim tego irytującego skurczysyna, którym lubił być. To był ten fajny Peterson, który potrafił być też dobrym kumplem do wszystkiego. Gruby z Petersem już trochę się znali, Homer dokonał szybkiej prezentacji, podając swojego zwyczajowego flaka, „żeby było inaczej niż ojciec”. Peterson zmierzył go wzrokiem, zadzierając głowę ku górze.

– No co jest, panowie, wiecie, co Wacek nam będzie dziś zapodawał? – zapytał.

– Chuj z nim. – Gruby odchylił kurtkę, pod którą w kieszeniach wciśnięte miał butelki z etykietą „Jabłeczny Ogród”. – Patrz tutaj.

Peterson zagwizdał tonem głodnym i stęsknionym.

– No ładnie się bawicie, ładnie. – Widziałem, że oczy mu się zaświeciły.

– A patrz, koleżko, tu. – Odchyliłem swoją kurtkę, Homer zrobił to samo. Każdy z nas miał jeszcze po butelce „Czarnego Byka”. – No i widzisz, sprawa jest taka – mówiłem dalej – że butelki są cztery, a nas jest trzech. Przyłączysz się?

– A jeszcze coś ziołowego by się znalazło. – Homer wbił się ze swoją ofertą. Patrzę na Petersona i widzę, jak cienkie lody jego oporu pękają, jakby ktoś ciepłą wodę z elektrowni w zamarznięty kanał spuścił.

– Ha! Pytanie! Ja też coś mam. – Spod kurtki wyciągnął ćwiartkę żołądkowej. – Miałem zamiar po wieczorku napić się z kumplami ze szkoły, ale trochę mnie wkurwiają, olać ich. Zostaję z wami.

Zatem wieczór zapowiadał się na tłusto!

Tymczasem większość zgrai przeszła z hallu w głąb sali, światło było tam już zgaszone, a starszy instruktor Wacław Kołek kończył swoją muzyczną pogadankę. Nie usłyszeliśmy, jakiego wykonawcę, jaką płytę zapowiedział.

– Chodźmy. – Gruby skinął głową. – Może jeszcze jakieś miejsce się znajdzie.

Weszliśmy do środka, potykając się o wszędzie o młode ciała i mokre kurtki. Jakby tu teraz jakaś bomba pierdyknęła, nie byłoby nawet co zbierać. Tylko sałatka mięsna na tanim winie by została, jagnięcina, cielęcina, młode baranki, byczki i jałówki – pomyślałem sobie. Albo nie daj Boże Panie pożar jakiś. Nie masz szans. Smród palonych ciał i krzyk byłby jak sześćdziesiąt lat temu na Starówie, tam gdzie tabliczka wisi, co ją dotykiem trzeba czytać. Drastyczne obrazy zaczęły natrętnie wbijać mi się w wyobraźnię, pod powiekami zaczynały mi majaczyć łuny gryzącego dymu, w mózg wwiercały się krzyki palonych żywcem ludzi. Całkiem niedawno przecież, kilka miesięcy ledwie minęło, a niewiele brakło, by to samo stało się w naszym Młyńsku. Smród ze spalonych domów dopiero co zniknął z ulic, ale jeszcze w niektórych bramach i zaułkach można było wyczuć jego lepką woń.

Szybko otrząsnąłem się, odgoniłem te czarne wizje, gdy z głośników zaczęły płynąć energiczne i podrywające dźwięki „Immigrant Song”, otwierającego trzecią płytę Zeppelinów. Ach! Więc to pan Wacek dzisiaj zapodaje! Brawo wielkie dla niego, niech się młodzież uczy, niech poznaje muzykę, jakiej mogliby słuchać nasi starzy, gdyby tylko urodzili się po innej stronie granicznego regału. W ciemności dostrzegłem, że Mareczek „Morrison” już był na swoim miejscu na środku sali i gibał się w rytm ciężkiej perkusji Bonhama. Jak paralityk, jak święty Wit opętany swoim tańcem bezładnie machał rękoma i głową na wszystkie strony. Nie widziałem tego, bo ciemno było jak w piwnicy, tylko blade światełka znad drzwi znaczące wyjście dawały słaby blask, ale byłem przekonany, że robi głupie miny i oczy wyłażą mu na wierzch.

Siedliśmy w końcu, wcisnęliśmy się pomiędzy jakieś przytulone pary i nie zważając na ich protesty, rozepchaliśmy się trochę na boki, żeby przynajmniej móc jako tako nogi rozprostować. Łatwo nie było, ale za to było ciasno i duszno. Robiliśmy przy tym trochę hałasu, więc syczeli na nas, czyniąc jeszcze większy harmider.

Peterson otworzył swoją ćwiartkę gorzkiej żołądkowej, która wcale nie była gorzka, ale za to do żołądka trafiała bez żadnego oporu. Z głośników poleciały ostatnie nuty „Celebration Day”, kiedy buteleczka, nawet w tej ciemności, błysnęła gołym dnem. Mała flaszka to na czterech było przecież prawie jak nic. Pierwsze wino udało nam się otworzyć dość sprawnie, mieliśmy w tym trochę wprawy, a poza tym Gruby nosił przy sobie specjalny przyrząd do otwierania butelek z plastikowym korkiem. Teraz już bez pośpiechu pociągaliśmy po kilka powolnych łyków, przekazując sobie butelkę z rąk do rąk.

Gdzieś w okolicy „Since I’ve Been Loving You” zacząłem się rozpuszczać. Ten numer zawsze przyprawiał mnie o dreszcze i niekontrolowane odruchy. Nawet wtedy, kiedy musiałem przeżyć rozczarowanie związane z mizerotą warstwy tekstowej tej piosenki. Pracuję od siódmej do jedenastej każdej nocy, to sprawia, że życie jest uciążliwe, a to nie jest w porządku. Naprawdę byłem najlepszym, najlepszym z głupców, zrobiłem, co mogłem, tak. Bo kocham cię, kochanie. Jak ja cię kocham, kochanie. Jak ja cię kocham, kochanie. Jak ja cię kocham, dziewczyno, dziewczynko. Ale kochanie, odkąd cię kocham, tak. Zaraz stracę umysł, o tak. Wszyscy próbują mi powiedzieć, że mnie zostawisz – jakoś tak to leciało przez cały ten skądinąd piękny utwór. To już nasze krajowe Trubadury i inne Bajmy na wyższe literackie wyżyny się wznosiły. No, może nie wyżyny, nie popadajmy w przesadę, ale przynajmniej pagórki to były, a tu mieliśmy do czynienia z kompletną niziną przeplataną obszarami depresyjnych spadów. Tylko że Robert Plant potrafił zaśpiewać ten tekst, wart pierwszego lepszego kretyna, w taki sposób, że chciało się wyć z rozpaczy razem z nim. Do tego te łkające, gitarowe dźwięki Page’a, które wbijały się w kark, powieki i pod paznokcie. To było prawdziwe bluesowe arcydzieło, no powiedzmy może – arcydzieło ze sporym minusem za tekst. Od tamtej pory przestałem sobie tłumaczyć słowa brytyjskich piosenek. Dość miałem rozczarowań w życiu i bez tego.

Niewiele już zostało w tej butelce, którą nie tylko sami opróżnialiśmy, ale też trochę dzieliliśmy się z najbliżej siedzącymi, kiedy poczułem słodkawy dym. Przypominał trochę kościelne kadzidło, a trochę swąd starych liści palonych jesienią w parku. Bez pudła byłem w stanie rozpoznać, co tak pachnie. Rzuciłem okiem w kierunku Homera. Z ciemności wyłoniła się jego okrągła, prostolinijna twarz oświetlona żarem błyskającym na końcu szklanej lufki.

– Eee! – zawołałem scenicznym szeptem. – Ej, Homer! Dajesz lufę! – Homer leniwym ruchem wyciągnął rękę w moją stronę. Poczułem w dłoni miły dotyk ciepłego szkła, obiecujący uniesienia i ekscytację równą zbliżającej się podróży na rajskie wyspy. Zaciągnąłem się, ile tylko sił w płucach, aż iskry poszły mi do gardła i wypłynęły przez oczy razem z piekącymi łzami.

– O kurwa! Ale mnie podarło – powiedziałem już trochę głośniej i kaszląc, podałem lufę Petersowi. Wziął bez żadnego ociągania, za chwilę usłyszałem też jego ciężki kaszel. Tymczasem Gruby już otworzył kolejne wino, pociągnął spory łyk prosto z gwinta i puścił je w ciemność w ślad za lufką Homera. Wprawdzie uciszające nas syczenie zdawało się przybierać na sile i częstotliwości, ale pacyfikowaliśmy je, dzieląc się i butelką i fają.

Z głośników leciał chyba już „Gallows Pole” albo prędzej „Tangerine”, kiedy poczułem przewyższającą wrodzoną mi powściągliwość potrzebę pobujania się jak Mareczek „Morrison”. Wstałem więc i zacząłem najpierw kołysać się metodą pięta-palce, mrucząc przy tym słowa piosenki, a po chwili, rozłożywszy szeroko ręce, również kręcić się dookoła siebie, przestępując z nogi na nogę, jak jakiś omotany peyotlem indiański szaman. Zataczałem coraz szersze kręgi, nawet nie zdając sobie sprawy z tego, że śpiewam już na tyle głośno, by wzbudzić zainteresowanie zgromadzonego w sali tłumu rockowych melomanów. Nie dochodziło do moich uszu ani umysłu to, że ludzie już nie tylko syczeli, ale głośno i bez dyplomatycznych zabiegów domagali się, żebym po prostu zamknął ryja. Przez półprzymknięte powieki dostrzegałem jedynie w ciemności, że Peterson i Gruby przyłączyli się do mnie i bujają się swoim rytmem, tak samo drąc japę jak ja. Dało mi to fałszywe poczucie, że wszyscy, że cała sala robi dokładnie to samo – muzyka gra, a my się bujamy, wirujemy i śpiewamy po flamandzku. Normalnie koncert, wszystko się dzieje na żywo, gra orkiestra, ferajna tańczy i śpiewa, żyć nie umierać.

Wtem płynąca z głośnika muzyka ściszyła się do poziomu dyskretnego tła, na którym rozległ się proszący, aksamitnie radiowy głos starszego instruktora kulturalno-oświatowego:

– Panowie, bardzo proszę o spokój, przeszkadzacie innym w odbiorze muzyki. – Pięknie akcentował słowo „muzyki”, prawidłowo na pierwszą sylabę. Niestety nie starczało mu wówczas ani uroku, ani stanowczości, żeby jego prośby zostały wysłuchane. Homer też wstał i pociągając znów bucha z lufki, zapijając go winem z butelki, zaczął się kołysać tak samo jak my.

– Siadać, kurwa, cicho tam! – ktoś wrzeszczał z drugiego kąta sali.

– Zamknijcie mordy – dodawał ktoś inny.

– Ostatni raz, panowie, proszę o ciszę. – To instruktor Kołek przez mikrofon.

– Pierdol się, Kołek! To koncert jest! Woodstock, kurwa, Ameryka, graj! – A to już Gruby.

– Zeppelini nie grali na Woodstocku – zawołał ktoś z innego kąta sali. Coraz bardziej dla wszystkich prócz nas robiło się jasne, że tej imprezy nie da się już uratować.

– No i chuj, że nie grali. Ale teraz grają, tu jest, kurwa, Ameryka. – Tym razem ja skomentowałem urojoną rzeczywistość i nawet nie przeszkadzało nam, że pan Kołek wyłączył już granie zupełnie i zapalił światło.

– Co jest, kurwa! Graj! Wacek, graj. – Gruby darł się w stroję pulpitu didżeja.

– Graj, graj, kurwa – dodawał od siebie Peterson i naprawdę dziś z ogromnym wstydem muszę przyznać, że bawiła nas ta scena niesamowicie. Ani Bareja, ani Mrożek nawet wspólnie by tego nie wymyślili, takie to wydawało nam się śmieszne. Zwłaszcza że wydawało nam się, iż po każdym takim okrzyku dostawaliśmy brawa, a gwizdy i krzyki braliśmy za aplauz i podziw dla naszego występu.

– Panowie, kulturalnie prosiłem, ale teraz to już naprawdę przesadziliście – powiedział pan Wacław do mikrofonu i ze zwinnością, o jaką nikt nie mógłby go podejrzewać, przeskoczył didżejkę i podbiegł w naszą stronę.

– Proszę natychmiast opuścić salę. – Wskazał nam palcem drzwi wyjściowe. Przyszło mi do głowy wówczas, że może jednak warto jakoś załagodzić sytuację.

– Dobrze, panie Kołku, to my już będziemy grzeczni, proszę grać dalej. – I chcąc usiąść na podłodze, podniosłem z niej swoją kurtkę. Nie pamiętałem, że owinięte jest w nią jeszcze jedno wino. Zamaszyście szarpnąłem szmatę w górę, a ukryta w niej butelka na moment wyleciała obrotowym ruchem w powietrze, by po ułamku sekundy z całym impetem pierdyknąć o podłogę. Poszły konie po betonie! Butelka rozjebała się w drobny mak, a czerwono-różowa, kwaśna ciecz rozprysła się na boki, oblewając nie tylko mnie, ale i wszystkich dookoła. W sali zawrzało! Brawa, buczenie, gwizdy i wszystko naraz! O kurwa, ale się działo! Peterson, Gruby i Homer słaniali się ze śmiechu na wszystkie strony i również wyli i klaskali w ręce. Ja stałem oniemiały, jakbym rzeczywiście wyszedł na scenę i zapomniał swojego tekstu.

– Widzi pan, panie Wacku, to przez pana! Całe wino poszło w chuj – wypalił nagle Gruby prosto we wściekłą twarz starszego instruktora. Tego było już naprawdę za dużo. Pierwszego pod ręką miał Petersona – chwycił go za kołnierz i nie patrząc na rozbite szkła, kałużę śmierdzącą winem i zalegający podłogę tłum, nie zważając na to, że potykał się o porozciągane na podłodze nogi, zaciągnął go w stronę drzwi wyjściowych. Wypchał go na korytarz i jak wściekły byk wypuszczony na arenę rzucił się teraz w naszą stronę. Nie było co zwlekać, nieśpieszno nam było do takiej konfrontacji. Wzięliśmy swoje łachy, kurtkę Petersa też i nie czekając na niczyją pomoc, sami opuściliśmy salę. Kiedy przechodziliśmy koło pana Kołka, spojrzałem mu w oczy. Nie było już w nich złości – zastąpiły ją smutek i ogromne rozczarowanie. Chwycił mnie za rękaw.

– I to zrobiliście wy, ci, którzy przychodziliście tutaj od samego początku. Bardzo się na was zawiodłem. Bardzo – powiedział i poszedł w stronę swojego stanowiska. Wtedy na moment zrobiło mi się go naprawdę żal i poczułem się okropnie. Miał przecież rację. Zupełnie bez sensu rozpieprzyliśmy imprezę, która była dla nas naprawdę ważna. A dziś powtórzyć muszę z czystym sumieniem – nikt nie miał takiego wpływu na moją muzyczną edukację jak starszy instruktor kulturalno-oświatowy Wacław Kołek.

Znaleźliśmy się więc na zewnątrz. Zmrok zapadł już zupełnie, ulice pośpiesznie pustoszały. Pomimo tego, że pan Wacław wyjebał nas bezpardonowo na zbity pysk i ulewny, zimny deszcz, częstując mnie przy tym mentalnym kopem, humory mieliśmy bardzo dobre. Śmialiśmy się do zarzygania, nie wiadomo, czy z tego, co odjebaliśmy zupełnie niechcący i bez żadnych intencji do brukowania piekła, czy ciągle krążył w nas tetrahydrokannabinol pochodzenia ziołowego. Wzmocniony oczywiście napojem owocowym, aromatyzowanym o zawartości alkoholu czternaście procent.

Jedno było pewne, język miałem sztywny jak drewniany kołek obsypany opiłkami żelaza, w żołądku mnie ssało, jakbym tydzień nie jadł. A to jeszcze nie był ten czas, gdzie na każdym rogu mogłeś zaspokoić głód kebabem polskim czy zapiekanką. Zapiekanki i włoskie placki typu pizza to były w Młyńsku dania dopiero popularność zyskujące, serwowały je nieliczne lokale, a ich spożywanie było niedzielną, rodzinną celebrą. Od święta, zamiast rosołu i schabowego.

Poszliśmy w stronę Domu Kultury i placu Głównego. Z nieba lały się na nas hektolitry lodowatej wody, która jednak ani trochę nie studziła naszych rozgrzanych łbów. Do parku za Domem Kultury dobiegliśmy, wykrzykując na różne melodie przekleństwa i najcięższe wyzwiska – ni to pod własnym adresem, ni to pod adresem pana Wacka. Tam drzewa trochę osłoniły nas przed deszczem, więc zwolniliśmy bieg, ciężko dysząc i kaszląc.

Dom Kultury od frontu, od strony placu Głównego, na całej swojej szerokości otwierał się schodami prowadzącymi do czegoś na kształt socrealistycznych podcieni. Wisiały tam gabloty z plakatami filmowymi z bieżącego repertuaru kina Lotnik oraz inne afisze z informacjami, które nie bardzo nas interesowały. Najczęściej dotyczyły działalności różnych emeryckich zespołów artystycznych, koła wędkarskiego czy innych aktywności zasłużonych działaczy lotniczego kombinatu, którzy swoje życie toczyli na trudnym froncie kulturalno-oświatowym. Dla zespołów takich jak nasz miejsca w nim nie było, ale przynajmniej mogliśmy teraz schronić się tam przed deszczem.

Kiedy wreszcie udało się uspokoić oddechy i opanować niekontrolowane wybuchy śmiechu, Gruby klepnął swoim zwyczajem Petersona – tyle że nie w potylicę, a po ludzku, w plecy.

– Słuchaj, Peters, sprawa jest – zaczął.

– No właśnie, jest sprawa tego rodzaju – dodałem. – A rodzaj sprawy jest taki…

– …że Wacek Kołek zajebał flaki – dokończył ze spokojem i powagą Homer. Znów wybuchnęliśmy śmiechem i byłaby się pewnie potoczyła nowa lawina kretyńskich odzywek, wyzwisk i jeszcze głupszych rymowanek. Trzeba było zatrzymać tę karuzelę idiotyzmów i przejść do konkretów.

– Dobra, panowie, spokój. Jest temat do obgadania, prawda, że jest? No bo, kurwa, jest! – Gruby wykonał ręką uspokajający gest i popatrzył na nas pytająco.

– No jest, jest – wymamrotał Homer, spluwając daleko na deszczową, pustą ulicę. Było już ciemno i chociaż wcale nie tak bardzo późno, to ani pół żywego ducha byś na ulicy nie uświadczył. Taka to kaplica w tym Młyńsku. Ledwie po dwudziestej pierwszej, piątek wieczór, a cisza i grób na ulicy. I nic to, że leje. W ciepłe, suche wieczory było tak samo.

– No to, kurwa, mówcie, co jest. – Peterson patrzył na nas z zainteresowaniem.

– Grasz na gitarze, tak czy nie? – spytał Gruby.

– No gram, grałem z takim jednym Majkim, na basie grałem, ale sprawa się rozmyła jeszcze przed wakacjami definitywnie raczej, bo Majki gdzieś wyjechał w chuj. Reszta ekipy też się zajęła innymi sprawami, a poza tym mnie wkurwiali. Pudle w rajtuzach, kurwa.

– No wiem, znałem przecież Majkiego, to twój koleżka ulubiony był – zacząłem kpić, ale Peterson nie dał się wciągnąć.

– Pierdol się – rzucił tylko przyjaźnie do mnie. – No to co z tym graniem?

– Z nami byś może pograł, co? Tylko nie na basie, Homer na basie gra, a nam gitarzysty potrzeba – wydusił w końcu Gruby.

– A z wami to grał chyba ten taki mały, chudy, tak?

– Ralf – przytaknąłem. – No grał, ale już nie gra.

– A co z nim? – dopytywał.

– No co, jajco! A co ma być? Rozmyślił się. Lekarzem chce być, do matury będzie zakuwał.

– Bo wiecie. – Peters uśmiechnął się tak, jak uśmiechał się wtedy, gdy coś knuł: – Właśnie sprzedałem bas, kupiłem solówkę i miałem zamiar was zapytać, czy nie potrzebujecie drugiego gitarzysty…

– Nie, drugiego nie szukamy – powiedziałem, udając stanowczego typa.

– Ale pierwszego… czemu nie? – dopowiedział Gruby. – Dasz radę? – Popatrzył pytająco na Petersa.

– Chętnie spróbuję, jeśli nie macie nic przeciwko – odpowiedział.

– No i kurwa zajebiście, piąteczka. Trzeba tylko nowe miejsce na próby znaleźć i, panowie, gramy dalej! – Gruby poczęstował nas po plaskaczu w potylicę. Nawet Homerowi się dostało, bo nie zdążył się uchylić, tyle że Gruby musiał podskoczyć, jakby piłkę do kosza wrzucał. Piątkę oczywiście też przybiliśmy, sprawa załatwiona z miejsca i bezdyskusyjnie. Peterson dostał angaż bez warunków wstępnych i natychmiastowo został pełnoprawnym członkiem zespołu Jesus’s Drugs. Trochę miałem obawy, nie powiem, że nie. Znałem przecież Petersona i wiedziałem, jak z gówna potrafi ukręcić awanturę i focha strzelić. Wtedy jednak to się kompletnie nie liczyło. Był wieczór, była magia wspólnoty, która przykryła nam, a mnie na pewno, wszystkie głębokie wyrwy smutku i żalu, ryjące od środka przy byle okazji. Uścisnęliśmy się serdecznie w ciasnym, męskim kręgu, złączyliśmy się ramionami jak koszykarze przed meczem i zaczęliśmy skakać w kółko i wyć niczym horda barbarzyńców szykująca się do plądrowania siedzib bardziej cywilizowanych sąsiadów. A potem było jeszcze piękniej.

Gruby wybiegł na deszcz, stanął na pierwszym stopniu schodów i zaczął się odlewać z fajfusem wyciągniętym w stronę alei Wyzwolenia i placu Głównego. Tak centralnie, bez obciachu, w kierunku znudzonych oczekiwaniem taksówkarzy. Szybko dołączyliśmy do niego ze swoimi sikawkami. Mocz spływał w dół po schodach, mieszał się z ulewą, którą odbierałem teraz jako konieczny element dekoracji tej niebywałej, pełnej złudzeń i fałszywych nadziei sceny. Podniosłem głowę w górę, deszcz lał mi się do szeroko otwartych ust, zmywał piasek i papier ścierny z języka. Woda zalewała oczy i wypływała ze mnie przefiltrowana przez nerki, flaki i moją naiwność dziecka, którą postanowiłem pielęgnować w sobie jak najdłużej.

ROZDZIAŁ 15

Urodziny Pedra, w których pokładałem nadzieję, jak rozbitek w parowcu dymiącym na horyzoncie, skończyły się uwierającą świadomością, że nie tak łatwo przejść z jednej historii do drugiej. To nie Akademia Pana Kleksa, gdzie wybierasz sobie w murze drzwi do dowolnej bajki. Ratunkowa szalupa okazała się dziurawą tratwą. Nie wiem, czego się spodziewałem, ale chyba jakąś najbardziej naiwną częścią mnie liczyłem, że poznając ich świat, od razu wrosnę w niego jak młoda sosna w stary las. Będę jak bohater jugosłowiańskich filmów, jak czarny kot i biały kot, jak Don Wasyl i Papusza w jednym. Tymczasem byłem jak trybik od innego mechanizmu, jak nieporadna kura z podwórka, co się zapatrzyła na jaskółki spod powały i myśli, że jest jedną z nich, bo upuściły jej trochę ziarna. Mój czas Cyganów jeszcze nie nadszedł i chwilowo przestałem wierzyć w to, że jego spełnienie jest w ogóle możliwe.

Od tamtej pory przestałem chodzić na skarpę i podglądać życie, które zdawało mi się teraz jeszcze bardziej obce. Nie szukałem wzrokiem po ulicach ani lśniących czernią włosów, ani kwiecistych spódnic i kolorowych chust. A nawet jeśli gdzieś je zauważałem, to omijałem, udawałem, że nie patrzę, nie widzę. Zamykałem oczy, bo przecież jak nie patrzę, to jakby mnie nie było. Tylko że nie wiedziałem jeszcze o jednej rzeczy. Nie znałem fundamentalnego prawa, które trzyma kosmos w ryzach i nie daje mu się rozpaść. Nie wiedziałem, że jeśli będę próbował naruszyć ten porządek, to chaos, który stworzę, wcześniej czy później upomni się o mnie. O tym, co się dzieje, kiedy zbyt długo patrzysz w otchłań, dowiedziałem się dopiero wiele lat później.

To był maj i w Młyńsku nie pachniała ani Saska Kępa, ani nawet zarośla nad Wiślicą. Jeśli coś pachniało, to może jakieś bzy w ogródkach działkowych, może dzikie mirabelki kwitnące tu i ówdzie pomiędzy blokami. Lasek koło szpitala, ten, w którym zrobiono targowisko, cuchnął psim gównem i gnijącymi resztkami ziemniaków, kapusty czy innego bogactwa. Handlarze z bazaru po prostu wyrzucali pod drzewa i w krzaki towar, który nie nadawał się już do sprzedaży. Czasami mycie marchewki płynem do naczyń było zabiegiem z gatunku bezskutecznych.

Lubiłem łazić między straganami, bo oprócz tych wszystkich fruktów i warzyw pojawiały się dość często stoiska z pirackimi nagraniami. Wśród kaset porozkładanych na łóżkach polowych królowały hity disco polo albo italo disco i takie też nieznośne dźwięki atakowały zewsząd uszy sprzedających i kupujących. Czasami jednak można było trafić na coś naprawdę elektryzującego. Raz zdobyłem tam koncert Emerson, Lake and Palmer, a innym razem jakąś składankę z zapomnianymi utworami Vanilla Fudge. Przy obu tych zdobyczach sprzedawca trochę pokpiwał ze mnie, że kupuję jakiś szajs, który wziął z hurtowni przez pomyłkę. Po źle wydrukowanych zdjęciach na okładce myślał, że to Pet Shop Boys i Vanilla Ice – dał mi sporą zniżkę, ciesząc się, że pozbył się dziadostwa. Ale żeby pomylić Emersonów z Pet Shop Boys, to naprawdę paradne.

Do placu targowego szło się ścieżką przez las. Pamiętam, jak całkiem niedawno chodziłem tam trochę biegać. Była wtedy wąska i biegnąc, łatwo było dostać ostrą gałązką w twarz. Odkąd zrobili tam bazar, stała się szersza, rozdeptana na boki i bardziej błotnista. Tego dnia lasek śmierdział zgniłą kapustą i szczynami.

Słońce wcinało się przez liście i igły w ciemną przestrzeń pomiędzy krzewami, rysując na ścieżce drgające, kolorowe krążki. Przed oczami przesuwały mi się ich powidoki, rozmywały rzeczywistość, zabierały ostrość spojrzenia. Pomiędzy tym nieoczywistym światem a rozchwianym światłem majaczyły jakieś powłóczyste sylwetki, kryły się nieco po bokach, bliżej zarośli, jakby bały się wyjść na ścieżkę poszatkowaną cieniem i blaskiem.

– Pan da rękę, powróżę, prawdę powiem. – Usłyszałem znajomy głos. Przede mną stała Rachela. Uśmiechała się łobuzersko, rozbawiona moim zaskoczeniem. Na głowie miała chustkę, którą zawiązała jak pirat. Mocno ściśnięta z tyłu, ściśle przylegała jej do głowy, kryjąc czarne kędziory. W jednym uchu miała długi, chyba złoty kolczyk, który zwisał jej aż do ramienia.

– Cześć – powiedziałem. – Co tu robisz?

– Nie widzisz? Pracuję przecież. Chodź, powróżę ci.

– Daj spokój, już nie wierzę we wróżby – roześmiałem się, ale tak, żeby nie poznała, jak bardzo ucieszyło mnie to spotkanie.

– Oj, daj rękę, nikt przecież w te bzdury nie wierzy. Będę udawać, że ci wróżę, bo staruchy patrzą, a pogadamy chwilę. Nie chcesz?

Podałem jej posłusznie dłoń, bo przecież chciałem. Stojące kilka kroków dalej starsze kobiety bacznie się przyglądały. Rachela spojrzała na moją dłoń tak uważnie, że nabrałem wątpliwości, czy to ma być udawane. Ciepły dotyk jej palców sprawiał, że byłem gotów uwierzyć w każdą jej przepowiednię.

– No i co? Widzisz coś? Zarobię miliony i będę bogaty czy marnie skończę pod mostem?

– Można zarobić miliony i marnie skończyć pod mostem. Nie wiesz o tym?

– Wiem, czytałem o tym kilka książek.

– O… książki czytałeś! Jakiś ty mądry, Gadzio, o jejku, jejku. Nie to co ja, głupia Cyganka, nie?

– Wcale tak nie myślę – powiedziałem pośpiesznie, chociaż czułem się jak przedszkolak złapany na kłamstwie. Chyba rzeczywiście tak wtedy pomyślałem. Przejrzała mnie.

– Ja i bez książek wiem, że można być bogatym i marnie skończyć. Nic nowego w tych twoich książkach nie ma. Coś ci powiem… – zawahała się na moment, zawiesiła głos, jakby do końca ważyła, czy na pewno chce mi coś powiedzieć.

– Trochę się jednak cieszę, że cię dziś spotkałam – wyrzuciła wreszcie z siebie cicho, jednym tchem, nie patrząc już na mnie.

– Tak? A to czemu?

– Nie widziałam cię dawno, nie przychodzisz już, raz byłeś. Tarzan też o ciebie pytał. Obraziłeś się?

– O co się miałem obrazić? Nie no… tak tylko, co mam przychodzić, tak po nic… – plątałem się w zeznaniach.

– Przyjdź jutro. Będą znów tańce, ognisko… przyjdziesz? – mówiła to, cały czas trzymając moją dłoń. Czułem, jak wodzi paznokciem po linii życia, po linii serca.

– A po co mam przyjść? Jestem dla was obcy, inny, nie swój. Tarzan mi to powiedział, i jeszcze że mam nie patrzeć na ciebie.

– Oj, Gadzio! Jesteś jakiś głupi czy co? Przecież nie jesteś Cyganem, to jak masz nie być inny? Zresztą my się tak czujemy każdego dnia. Kiedy na nas patrzycie z niechęcią nawet tutaj w lesie na ścieżce, mijając nas jak trędowate. I tak wszędzie, na ulicy, na mieście, w sklepie. Mówią, że można się do tego przyzwyczaić. Też się przyzwyczaisz. Przyjdź, będzie mniej ludzi niż na urodzinach, tylko tutejsi. Na mnie możesz trochę patrzeć, ale tak, żeby nikt nie widział – roześmiała się, patrząc mi zalotnie w oczy i odsłaniając uroczą szczelinkę między jedynkami.

– Przyjdziesz?

– Dobrze, jeśli ci zależy, to przyjdę.

– Ja pierdolę, Gadzio! Czemu ma mi zależeć? Zapraszam cię po koleżeńsku, będzie fajnie. Nie przyjdziesz, to nie, bez ciebie też się odbędzie. O Jezu, jebać to. Nie chcesz, to nie przychodź, nie będę cię sto razy prosić przecież.

– Dobra, dobra, przyjdę, nie denerwuj się. – Wysunąłem dłoń z jej uścisku, chciałem się już pożegnać, ale jeszcze szepnęła.

– Musisz mi coś zapłacić za wróżbę, staruchy patrzą.

Pogrzebałem w kieszeni, namacałem tam jakąś monetę. Pięć złotych. Trochę żal mi się było z nią rozstawać, można było kupić za to jakąś kasetę albo wino i oranżadę.

– Masz, proszę. – Położyłem pieniądz na jej dłoni. – Przecież to do Boga idzie, a nie do ludzi – roześmiałem się.

– Bóg nie potrzebuje pieniędzy. Nam się bardziej przydadzą.

Pożegnałem się z nią i poszedłem do domu. Ucieszyło mnie to zaproszenie, bo dawało mi drugą szansę. Wiedziałem już, że nie wejdę do ich świata na równych prawach, ale mogłem po prostu być mile widzianym gościem. Zrozumiałem, że to i tak więcej, niż mogłem się spodziewać jeszcze kilka miesięcy temu, kiedy wystawałem na skarpie w lesie i gapiłem się na to, jak żyją.

Po tych rozmyślaniach przestałem żałować tych pięciu złotych. Jeśli to miała być cena mojego spotkania z Rachelą i całą resztą tego świata, który mimo wszystko ciągle mnie kusił, to nie była to cena zbyt wygórowana. Powiedzieć to trzeba wyraźnie i sprawiedliwie. Usłyszałem przecież prosty, konkretny komunikat – przyjdź jutro. A jutro była sobota, jak wtedy w urodziny Pedra. Idealny dzień, żeby gdzieś przyjść, zwłaszcza jak cię zapraszają. A jak w powietrzu wisi obietnica ogniska i tańców, to pytać już nie ma o co, trzeba się zapachem obietnicy upajać.

Niestety okazało się, że tylko zapach mi pozostał. W sobotę rano ojciec wchodzi do mojego pokoju i mówi:

– Wstawaj, zadanie bojowe jest. Jedziemy zaraz do dziadków na wieś, siano trzeba zwieźć.

Było jeszcze dość wcześnie, więc się nie przeraziłem. Byłem mieszczuchem, przesiąkłem miastem i krążyłem po jego ulicach jak czerwone krwinki po aortach. Widziałem kiedyś taki francuski serial animowany – krwinki, białka, cukry i różne inne związki organiczne krążyły po całym organizmie jak po jakimś futurystycznym mieście. Tym właśnie się czułem – krwinką w żyle miasta. Nie straszne mi jednak były prace na wsi. Moi starzy to byli ludzie na wsi chowani, dziadkowie jeszcze żyli i tam mieszkali, więc czasami, a w lecie to nawet częściej, jeździliśmy do nich wykonywać różne niezbędne prace.

Nie przestraszyła mnie jakoś wyjątkowo ta ojcowska pobudka. Ileż to już takich zadań bojowych w niejedną sobotę wykonałem! Gdzie tam w niejedną! I stu byłoby mało. A z sianem to ile roboty? Do obiadu będzie zwiezione do stodoły, babcia krupniku nagotuje, potem powrót do Młyńska, szybka kąpiel, a później piękny i pachnący lecę na tańce przy ognisku. Och, jakbym wtedy wiedział, w jakim byłem błędzie, to kłóciłbym się ze starym, uciekłbym z domu i żadnego siana by nie było. To znaczy byłoby, ale beze mnie, i wracać pewnie też nie miałbym po co, bo ojciec by mnie rozstrzelał krótkim bojowym kijem bambusowym.

Na miejscu okazało się, że to siano to nie do przywiezienia z pola, tylko dopiero trawa do ścięcia! Jezusie! Staremu się tylko tak powiedziało albo mnie się tak usłyszało w półśnie, że to już wszystko gotowe, że wystarczy suche zebrać, na wóz wrzucić, traktorkiem pryk-pryk-pryk i robota zrobiona. Koszenie trawy na wielkiej łące, jej grabienie i układanie w kopki trwa o wiele dłużej! Ale nic to, jestem już na miejscu, z moim starym raczej dyskusje żadne w grę nie wchodziły. To nie ten typ. U niego było tak – rozkaz, żołnierzu, wykonać! Za odmowę sąd polowy i kula w łeb albo jeszcze gorzej – areszt w domowych koszarach i szlaban na wszystkie wyjścia do końca miesiąca. Zaciskam więc zęby, biorę grabie i podążam za kosiarką, odrzucając pokos regularnie na boki. Gzy mnie gryzą, oczy łzawią od pyłu z traw i bezsilnej wściekłości, ale jedyne, co mi pozostaje, to modlić się, żeby gładko poszło.

Oczywiście Bóg jest tylko wtedy, gdy go nikt nie potrzebuje. Jak się modlisz i czekasz jego łaski, pomocy i wybawienia, to chowa się wysoko i udaje, że nie słyszy. Może obraziły go ciężkie słowa rzucane przez mojego ojca. Kosiarka się co chwilę zacinała i trzeba było ją oliwić, reperować, głaskać – ojciec klął już nawet nie jak szewc! Klął jak sam mistrz szewski, jak szewskiej pasji nauczyciel i instruktor, wszystkich cechów szewskich szef nad szewce! Bałem się cokolwiek powiedzieć, o oddychaniu już nawet nie wspominając. Żeby tego było mało, to w drodze powrotnej z pola do dziadkowej chaty traktor się zjebał i musieliśmy czekać, aż dziadek przyjedzie po nas konnym wozem. Wszystkie plagi egipskie, pomór i zaraza. Bóg się wypiął na moje prośby i błagania, jak zwykle zresztą. No, ale zadanie bojowe wykonane, kopki siana jak ciche grusze z rzadka siedzą.

Do Młyńska wróciliśmy już po północy. O wyjściu na ognisko i tańce z Rachelą mowy nie mogło być żadnej. Wykąpałem się i złorzecząc wszystkim rolnikom, wsi, Bogu, kosiarkom i traktorom poszedłem spać.

Przebudziłem się o świcie, niewyspany i wciąż targany złością, otumaniony przerywanym, niepełnym snem. Była niedziela, więc wpadłem na pomysł, że powiem, że idę do kościoła na ranną. Była taka msza o siódmej trzydzieści, dla niektórych ważniejsza od każdej innej. Matka już oczywiście nie spała. Niedzielna cisza i konieczność powstrzymania się od prac niekoniecznych ciążyła jej okropnie i męczyła bardziej niż najcięższa domowa harówka. Kręciła się w koszuli nocnej po kuchni, sprawdzała, czy wszystkie gary domyte, do łazienki zaglądała, czy jakieś pranie zapomniane na nią nie czeka, obrus w dużym pokoju oglądała, czy dobrze wykrochmalony i piętnaście centymetrów za stół wystaje. Ojciec się raz pomylił, myślał, że to blat jeszcze, szklankę z kawą postawił, a ta prawem ciążenia pierdyknęła, rozlewając brunatną ciecz z błotem kawowym na nowiuśki dywan. Plama jest do dziś. Obrus krochmalony sztywno, ale nie aż tak przecież, żeby szklankę z kawą i miedzianym uchwytem utrzymał.

– A ty coś się tak zerwał? – przywitała mnie w kuchni.

– Spać nie mogę, kości mnie bolą po wczorajszej robocie. Do kościoła rano pójdę, to będę miał już spokój potem – wyjaśniłem. Matka popatrzyła na mnie podejrzliwie i z lekkim niedowierzaniem, ale widzę, że nic nie daje po sobie poznać, żeby mnie tylko z tej uświęcającej decyzji nie wytrącić.

– Dobrze, dziecko, to zrobię ci śniadanie szybko. Też bym poszła teraz, ale tata jeszcze śpi, pójdziemy później, jak wstanie, na dziewiątą albo wpół do jedenastej. Mógłbyś też z nami pójść kiedy. Widzę, jak od Szewczyków te córki chodzą z rodzicami, jak to ładnie tak, jak cała rodzina przy ołtarzu stoi. A ty zawsze osobno, zawsze inaczej, słów już do ciebie brak. Zupę sobie teraz już nastawię, ziemniaki na drugie obiorę, to będzie gotowe już.

– Mama, daj spokój, też masz wzorce. Szewczykowa to sama wiesz, największa plotkara na całym osiedlu. A stary Szewczyk? Kiedy go trzeźwego widziałaś? – odparłem.

– Oj, nie mów tak przy niedzieli, dobra kobita jest, jeszcze z mężem takim, sama wszystko musi, dzieci trójka, wszystko na jej głowie. – I tak jeszcze coś tam mówiła w obronie tej jędzy Szewczykowej i o swoich planach na niedzielę, ale już nie słuchałem. Już rozkładałem prasowanie, koszula kościółkowa pod żelazko poszła. Wrzuciłem też ekspresowo kanapkę od mamy w przełyk i poleciałem.

Oczywiście ani mi w głowie było iść do kościoła. Pognałem na baraki.

Pierwszego spotkałem Tarzana. Czyścił, polerował, czule gładził i chuchał chromy swojej japońskiej maszyny. Na kolanach, pochylony jak nad kochanką albo nad jakimś poszkodowanym, któremu trzeba pilnie zrobić masaż serca lub nie daj Boże metodą usta-usta pooddychać razem z nim.

– Cześć – rzuciłem. Burknął coś pod nosem i nie przerywał pracy, nawet na mnie nie spojrzał. Dostrzegłem jednak, że rzucił okiem na moje odbicie w wypolerowanej tarczy hamulca.

– Cześć, Tarzan – powiedziałem głośniej, chociaż już czułem, że coś się kroi, że nie jestem tu najmilej oczekiwanym gościem.

– Czekała wczoraj na ciebie – burknął w końcu, ciągle pucując motocykl. – Miałeś przyjść przecież. Tak mówiła.

– Czekała…? – bąknąłem. – Myślałem, że…

– Tak, czekała do ostatka. No, ale ją zawiodłeś, Gadzio. – Wstał, rzucił szmatę i wyciągnął ze skrzynki stojącej obok puszkę z jakimś smarem.

– Nie mogłem, naprawdę nie mogłem. – Czułem, jak w gardle rośnie mi wielka klucha, czułem też, że robię z siebie idiotę, tłumacząc się przed nim.

– Gdzie jest Rachela? Zawołasz ją? Mogę iść do niej? – spytałem. Odłożył puszkę z rezygnacją i wytarł ręce w spodnie.

– Jej już tu nie ma, Gadzio. Dlatego tak na ciebie wczoraj czekała. Chciała się pożegnać.

– Co? Jak to pożegnać? Jak to jej nie ma? Przecież mówiła, że ognisko, tańce…

– Tak, to była jej pożegnalna impreza. Kilka dni temu przyjechał z Reichu jej ojciec, czekała na niego od dawna. Dziś o świcie pojechali. Spóźniłeś się i zbłaźniłeś. Tak się nie robi, stary. Tak się nie robi dziewczynie, nie takiej jak Rachela – mówił, tak jakby innym dziewczynom można było tak robić.

– Kiedy wraca? – Próbowałem złapać się resztek nadziei. Tarzan wreszcie spojrzał na mnie.

– Nigdy, pojechali tam na stałe. Ona tu już nie wróci, Gadzio. – Czułem, jak klucha, która rosła mi w gardle, dusi mnie coraz mocniej, wyciskając łzy spod powiek. Nie potrafiłem ich powstrzymać.

– Kurwa, Gadzio. Ty nawet nie wiesz, jak ona na ciebie czekała! Każdy by się tu dał pokroić za to, żeby chociaż w połowie tak wypatrywała któregoś z nas. Nie tańczyła, nie śpiewała. Tutaj stała pół nocy i patrzyła, czy idziesz, wszystkim mówiła, że przyjdziesz, że na ciebie czeka. Śmiali się z niej, a ona nic sobie z tego nie robiła. Nawet ciasto dla ciebie specjalnie upiekła, no ale ty, kurwa, miałeś w dupie, zajęty byłeś. Tak to z wami jest. Tacy, kurwa, jesteście prawdomówni, tak obiecujecie, tacy uczciwi! Ale nie! Według was to tylko Romy kłamią, oszukują, kradną – rozpędzał się w swojej złości. Zrzucał na mnie wszystkie urazy i krzywdy, których zaznał od moich współplemieńców. Miał rację, oczywiście, nie byliśmy ani idealni, ani oni nie byli tacy źli. Tylko że przecież to nie ja ich oceniałem, to nie ja sprawiałem, że czuli się gorsi. W swojej złości zapomniał albo nie zauważył, że ciągle ma we mnie przyjaciela.

– Tarzan… to nie tak. Naprawdę nie mogłem. Siła wyższa. Nie chcę ci tłumaczyć. Skoro tak mówisz do mnie… myślałem, że jesteśmy kumplami – powiedziałem i odwróciłem się na pięcie.

– Też tak myślałem, Gadzio – uspokoił się trochę. – Czekaj jeszcze – zawołał: – Mam coś dla ciebie, prosiła, żeby ci dać.

Zatrzymałem się, wyczekując, i w sumie nie wiedziałem, czego się spodziewać. Podał mi coś, co trzymał w zamkniętej dłoni. Poczułem pod palcami zimny dotyk metalu. Pięć złotych.

– Kazała ci to oddać i coś ci powiedzieć.

Wziąłem tę piątkę od niego, ale poczułem się, jakby mi strzeliła w pysk. O wiele gorzej niż wtedy, kiedy dostałem od niej w ucho, gdy próbowałem ją objąć.

– To mów i idę – rzuciłem niegrzecznie.

– Żeby to do Boga poszło, a nie do ludzi. Tak powiedziała. Rozumiesz coś z tego?

– Tak, rozumiem. Nieważne, Tarzan. Dzięki, mimo wszystko dzięki – powiedziałem i nie czekając już dłużej, poszedłem w stronę drogi i alei Wyzwolenia. Wiedziałem, co mam zrobić z tą monetą.

Do domu nie mogłem jeszcze iść, przecież na mszy to się chyba nawet kazanie nie skończyło. Co powiem, że mnie brzuch rozbolał, że zemdlałem? Raz tak zrobiłem, dajcie spokój. Ktoś mnie wtedy zobaczył, jak z murku za kościołem rzucaliśmy szyszki pod jadące samochody. Szewczykowa pewnie. Jezu, jakie było pranie gaci w domu! Drugi raz ten patent nie przejdzie. Musiałem coś zrobić z tą monetą. Nie miała już dla mnie żadnej wartości rynkowej. Nie przeliczałem już tych pieniędzy ani na kasety, ani na wina, papierosy czy gry na flipperach. Pięć nowych złotych, pięćdziesiąt tysięcy na stare. Teraz to był talizman, a prośba Racheli stała się dla mnie jak jej ostatnia wola, którą musiałem wypełnić. Wiedziałem, że nie mogę do domu wrócić zbyt wcześnie, ale wiedziałem też, że wrócę o wiele za późno. Trudno, jakoś to wytłumaczę.

Aleja Wyzwolenia w niedzielę rano zionęła rzadko spotykaną pustką i chociaż dzień zapowiadał się upalnie, to czuć było zimny oddech, który niósł się po ulicach jak w jakimś miasteczku zombie z amerykańskiego filmu klasy najniższej. Powietrze było gęste i nieruchome, liście topoli prężyły się świeżą zielenią i ani drgnęły wbite w rozgrzany, miejski zaduch o zapachu gorącego asfaltu. Pomimo upału i piekącego słońca jakiś mroźny cień muskał mi plecy, szyję, wkradał się mgliście pod powiekę. Nie, nie bałem się oczywiście. Czego miałbym się bać? Czułem jednak, że nad miastem zaczyna wisieć nieodwracalne. Ta cisza musiała coś zwiastować, nie wiedziałem jeszcze co, przekonany jednak byłem, że przygniecie mnie to jeszcze bardziej niż upał ciężki jak smoła.

A może nie miałem racji i nie było to żadne przeczucie, tylko mój smutek spowodowany wyjazdem Racheli albo gorzkimi słowami, które usłyszałem od Tarzana. Może nie potrafiłem sobie z nim poradzić, zwalczyć tego uczucia i zamienić je na coś dobrego. Paraliżowała mnie moja bezradność. I na nic się zdały moje przeczucia, moje profetyczne fantazje – może to, co się później stało, po prostu stać się musiało.

Poszedłem wiaduktem nad torami, na Starówę. Potem w dół drogą koło poczty, obok Pomnika Wolności i dalej ulicą Słowackiego prosto aż na Stary Rynek. W kościele na Starówie właśnie skończyła się msza, tłumów nie było, jak to zwykle na rannej. Minąłem kościół pośpiesznie, by – nie daj Boże – nie spotkać kogoś znajomego. Ponoć najstarszy budynek w całym Młyńsku i jedyny zabytek wart odnotowania w przewodniku – gdyby ktoś oszalał i chciał napisać przewodnik po tym mieście, w którym nie było nic.

Stąd do rzeki było już bardzo blisko, brukowaną przedwojenną kostką ulica coraz śmielej opadała w dół. Z daleka widziałem wymalowane kiedyś na niebiesko dźwigary kładki i rozciągnięte pomiędzy nimi liny. Dziś farba spłowiała i w wielu miejscach odchodziła szerokimi płatami, zostawiając plamy jak wątrobowe wykwity na rękach starca. Nasza młyńska przeprawa kształtem przypominała amerykański Golden Gate, nie drwię tu ani trochę. Skala była tylko zupełnie inna. Właściwie to mikroskala.

Stanąłem wreszcie na środku kładki ponad rzeką. Deski pod stopami trzeszczały ostrzegawczo, a kilkanaście metrów pode mną niezwykle leniwie przesuwały się wody Wiślicy. Wychyliłem się przez wątłą, osiatkowaną poręcz. Woda płynęła tak powoli, że można było mieć wrażenie, iż stoi w miejscu. Ważyłem w ręku monetę, zastanawiałem się, z której strony kładki ją rzucić, żeby poleciała jak najdalej. Spojrzałem jeszcze raz w wodę, żeby się upewnić, w którą stronę ciągnie ją prąd, bo nie byłem tego pewien. I wtedy je zobaczyłem – macewy z żydowskiego cmentarza, który istniał tu nieopodal przez wiele lat i który tak haniebnie zniszczono. Zobaczyłem je ten jeden jedyny raz i już nigdy później. W chwili, w której smutek był wszystkim, co mnie wypełniało, a jedyne pragnienie, jakie miałem, to skoczyć w nurt rzeki. Nawet bym się przecież nie zabił. Za płytko było i za nisko. Połamałbym się co najwyżej i tyle by z tego wyszło, więc nie było to dobre rozwiązanie. Bardzo nieskuteczne. To było jak zapomniany, dawno pisany list, który po latach znalazł adresata.

Nie namyślając się wiele, wyciągnąłem dłoń nad wodę, rozprostowałem palce. Dwukolorowa, nowiutka pięciozłotówka lśniła srebrem i miedzią w porannym, majowym słońcu. Powoli obracałem dłoń w osi przedramienia. Patrzyłem, jak moneta zsuwa się, jak przechodzi przez linię życia, linię serca i linię losu. W końcu spadła prosto na jedną z macew, by po chwili zniknąć w wodach Wiślicy.

– To do Boga poszło, nie do ludzi – wyszeptałem, patrząc w wolno płynący nurt.

ROZDZIAŁ 16

– Peters, a z Majkim to gdzie wyście grali?

Siedzieliśmy z Petersonem na ławce przed blokiem, kilka dni po pamiętnych wydarzeniach na wieczorku płytowym u Wacława Kołka i kilka dni po historycznym angażu Petersona do składu Jesus’s Drugs. Angaż ten uczciliśmy kolektywnym odlaniem się na schody Domu Kultury, na aleję Wyzwolenia, na plac Główny i na całe to miasto, które było nam kulą u nogi i kamieniem u szyi. Wrzesień się już kończył, popołudnie było ciepłe, niemęczące, chociaż świadomość, że to ostatnie takie pogodne dni, powodowała we mnie uczucie z gatunku tych, które ciążyły mi od samego poranka i utrudniały wstanie z łóżka. Ale wstać trzeba było, bo zaczęła się już szkoła i chociaż nie mieliśmy miejsca na próby, to przynajmniej mieliśmy nowego gitarzystę.

– W szkole u nas. Ale to już spalone. Majki był pupilkiem dyrki i na wszystko się zgadzała. Teraz to już po temacie. Ma jakichś nowych frajerów podobno – odpowiedział, spluwając na chodnik i jestem przekonany, że celował w moje buty, na szczęście zdążyłem odsunąć nogi.

– Nowych frajerów? To wy byliście frajerami starymi, tak? – roześmiałem się szyderczo.

– Pierdol się, sam jesteś frajer – odpowiedział mi po przyjacielsku Peterson.

– No to chuj. Ale wiesz… – dodałem zapalczywie, bo wpadł mi do głowy genialny w swej prostocie pomysł: – Zapytam dyra u mnie w szkole. Może się zgodzi. Wydaje się być spoko gościem.

Peterson z Grubym chodzili do tej samej szkoły w pobliżu kościoła na Osiedlu. Ja i Homer do tej w pobliżu szpitala, lasku i leśnego targowiska. Bardzo się zdziwiłem, gdy po wakacjach ujrzałem Homera na korytarzu. Jak to się stało, że wcześniej nie zwróciłem na niego uwagi? Kogo, jak kogo, ale jego to trudno było przeoczyć. Nigdy wcześniej też jakoś się nie złożyło, żebyśmy rozmawiali o szkole. Tak naprawdę to przecież znaliśmy się krótko. Kilka tygodni minęło ledwie od czasu, kiedy w środku wakacji Gruby przyprowadził go do mnie. Jakoś odruchowo i bez grubszego wnikania przekonany byłem, że chodzą do tej samej szkoły – tak jak chodzili razem do podstawówki.

– O! Co ty tu robisz?! Chodzisz tu? Nie wiedziałem, cześć, stary. – Klepnąłem go na powitanie, chyba w dniu rozpoczęcia nowego roku szkolnego, a może któregoś z kolejnych, pierwszych, kiedy to jeszcze żyło się wspomnieniami wakacji i nikt do końca nie wierzył, że znów zaczęła się szkoła. Nawet nauczyciele.

– Wiesz… – wybąkał nieśmiało jak to on: – Mogłeś mnie nie widywać, bo częstym gościem to tu nie jestem. – Nie wnikałem, wystarczyła mi ta odpowiedź. Szkoła była duża, oddziałów wiele, mogło tak być, że na siebie wcześniej nie wpadliśmy.

Następnego dnia po tej rozmowie na ławce z Petersonem odszukałem Homera w szkole i mówię:

– Chodź, idziemy do dyra, zapytamy go o miejsce na próby. Budynek duży, może się znajdzie jakaś kanciapa.

– Eee, nie… wiesz… ja to do dyra nie chcę. Jak ja pójdę, to nic z tego nie będzie. A tak w ogóle to nawet nie wspominaj o mnie, bo wtedy to już na pewno nic z tego nie będzie.

Trochę mnie zdziwiła ta odpowiedź, no ale cóż – nie dopytywałem, nie drążyłem, nie każdy musiał pałać do dyra miłością, a wiadomo, że i na wzajemność w tym układzie ciężko było liczyć.

Tego dnia lekcje kończyłem nieco wcześniej, postanowiłem za to wykrzesać z trzewi czy z serca, czy skąd tam się ją bierze, trochę odwagi i udać się do gabinetu dyrektora. Przyjąłem postawę jak chłop pańszczyźniany przed panem, miętoszący pokornie beret w garści i wyłuszczyłem mu sprawę, trochę niezbornie plącząc słowa. Ku mojemu zdziwieniu dyro zapalił się do pomysłu, jakbym co najmniej zaproponował mu wspólne granie albo że w ramach czynu społecznego odmaluję całą szkołę na różowo, granatowo i szlaczek zrobię dookoła.

– Chodź – mówi do mnie: – Chodź, pokażę ci coś. – Wyskoczył dziarsko zza biurka i papierosowej mgły, która go otaczała. Zaprowadził mnie do małej kanciapy, której okna wychodziły na prawie zawsze zamknięty dziedziniec szkolny. Po drugiej stronie dziedzińca widać było okna korytarza, na którym spędzaliśmy przerwy i nawet teraz widać było jakichś przemykających spóźnialskich. Ważniejsze jednak jest to, co było w pokoju! Stały tu stare wzmacniacze vermony, a do nich w komplecie duże i ciężkie kolumny. Nie był to sprzęt najnowszy, nie był to też żaden szczyt techniki, ale i tak oczy wyszły mi z orbit. Widziałem raz takiego przejechanego przez auto kota – obie gały miał na czole, pewnie tak samo teraz wyglądałem.

– Patrz, wszystko jest, co trzeba. Wzmacniacze, kolumny, kable, statywy, mikrofony… tylko się podłączyć i grać.

– O kurwa… – wyrwało mi się przy dyrektorze. – Ups, przepraszam – zreflektowałem się szybko.

– Nie przejmuj się, sami przecież jesteśmy – zamknął drzwi i zapalił papierosa. – Palisz? – Wyciągnął paczkę w moją stronę. Już miałem odruchowo jak pies wyciągnąć rękę po sterczącego z paczki szluga, ale szybko się powstrzymałem. Nie wiedziałem, co robić, głupio było odmówić, jeszcze głupiej zapalić.

– No bierz, bierz, wiem, że palicie wszyscy. – Nie dałem się zatem dłużej prosić. Ale muszę przyznać, że w życiu bym się tego nie spodziewał, nawet by mi się to nie przyśniło, żebym w jakiejś kanciapie wspólnie z dyrem mojej szkoły fajki kurzył. No to już były szczyty! Dyro przysiadł kantem pośladka na jednym ze wzmacniaczy.

– No widzisz, stoi to i się kurzy. Wszystko sprawne, jak chcecie, to grajcie, jeszcze gdzieś się perkusja znajdzie, leży w magazynie, też nieużywana. Ustalimy tylko godziny, żeby wasze granie nikomu nie przeszkadzało. Dam ci klucze i grajcie. Tylko wiesz, żeby tu bydła nie było – żadnych papierosów, wina, dziewczyn, że o innych używkach nie wspomnę. – Popatrzył na mnie surowo, ale widziałem, że oczy mu błyszczą. Dziwne te zakazy i reguły, skoro tak sobie tutaj siedzimy we dwóch i razem papieroska palimy. No, szkoła to szkoła, a co wolno dyrowi, to nie tobie szczylowi. Pogadaliśmy jeszcze trochę o muzyce, o kapelach i różnych innych dźwiękach. Okazało się, że dyro lubi te same zespoły co my, bo to jego młodość przecież była i też za szczeniaka miał kapelę, w której grał na gitarze. Zdziwił się tylko, że odkopujemy takie dinozaury, zamiast słuchać tego, co reszta młodzieży, a ja się zdziwiłem, że po lekcjach to taki fajny gość z tego dyra, bo przecież na lekcjach to różnie bywało, wiadomo, jak jest.

Próby zaczęliśmy już w najbliższą sobotę. Dyro, tak jak obiecał, wstawił nam do kanciapy perkusję. Wszystko w niej było, co potrzeba, z wyjątkiem kotła i siedzenia dla perkusisty, ale tutaj Gruby wykazał się swoją przedsiębiorczością i zarówno kocioł, jak i krzesełko szybko się znalazły. Widziałem po Petersonie, że trochę się stresuje, bo z Majkim grał na basie, a u nas miał być przecież główną gitarą. Próbowałem nawet z niego żartować, ale powiedział tylko to, co zawsze – pierdol się – no i się pośmialiśmy z tego obaj. O dziwo, o wielkie dziwo, „Paranoid” rzeczywiście wyuczył się na piąteczkę i to razem z solówką. Od pierwszego kopa zagraliśmy cały numer bezbłędnie.

Podobnie jak poprzednio, tak i teraz graliśmy co sobotę. Nie był to szczyt naszych marzeń, zwłaszcza że po piątkowych wieczorach sobotnie poranki były trudne, wymagające delikatności i nawodnienia. Wciąż też mieliśmy w domach różne zadania bojowe do wykonania. Ale jakoś się toczyło. To był nasz miodowy miesiąc, byliśmy w sobie zakochani, szczęśliwi i nawet Peterson nie grymasił tak bardzo, jak wcześniej się obawiałem. Czuliśmy, że sprawy idą w dobrym kierunku, że wreszcie wskoczyły na szlak, który zaprowadzi nas na szczyt.

Przez kilka pierwszych prób, przez dwie, czasami trzy godziny na okrągło graliśmy jeden numer. Wiadomo jaki – „Paranoid”. Stare porzekadło, że trening czyni mistrza, sprawdziło się nawet w przypadku tak szczątkowo utalentowanych zawodników jak nasza ekipa. Wykonanie tego numeru zaczęło nam jako-tako wychodzić i bez wstydu wielkiego moglibyśmy nawet zagrać publicznie cały kawałek. Gdyby tylko ktoś zaprosił nas na którąś ze scen. Wreszcie też samo granie zaczęło sprawiać nam przyjemność i próbowaliśmy wykonywać tę piosenkę na różne sposoby – raz wolniej, raz szybciej, raz bluesowo, raz thrashowo. Ciągle brakowało nam jednak odwagi, żeby zrobić kolejny krok i nauczyć się innego utworu, bo o swoich kompozycjach to nawet nie mieliśmy wtedy jeszcze śmiałości myśleć. Kurczowo trzymaliśmy się tych kilku akordów w obawie, że nauka nowych zajmie nam kolejne, długie miesiące.

Bełkotałem bez zrozumienia fonetycznie spisany tekst, nie zdając sobie sprawy z tego, że śpiewam o sobie samym. Nie rozumiałem ani słowa, więc skąd mogłem wiedzieć, że ta piosenka opisuje nas takich, jakimi wtedy byliśmy. Opowiedz mi dowcip, a ja tylko westchnę – ty będziesz się śmiać, a ja będę płakać – nie czuję szczęścia, a miłość jest taka nierealna. Przecież to właśnie był ten pazur, który rył mnie od środka, kiedy inni się bawili, kiedy udawali, że są szczęśliwi. Jestem pewien, że moi kumple mieli podobne stany, ale oczywiście prawie nigdy o tym nie rozmawialiśmy. Nikt nas przecież nie uczył takich rozmów, nikt w domu z nami nie rozmawiał o tym, co nosimy pod skórą. Chłopaki przecież nie rozmawiają o tym, co boli. Mają być twarde, a nie wzruszać się byle czym jak baby. Wspólne było jednak nasze poczucie matni, czarnej dziury, z której nie mogliśmy się wydostać. Było nam duszno, było nam za ciasno, ale każda próba wydostania się na powierzchnię kończyła się tak samo. Kiedy tylko wydawało nam się, że można się czegoś złapać i wydostać na jasną stronę, to jakaś niewidzialna siła deptała nam po palcach, tłukła nas po głowach i ściągała za nogi w dół, znów na dno. Nie potrafiliśmy wskazać winnego, więc w naszym mniemaniu wina rozlewała się szeroko nie tylko na całe to podłe miasto, ale też na całe pokolenia naszych starych, ich starych i starych ich starych.

Gdzieś pod koniec października, a może nawet wcześniej, poczuliśmy, że łapiemy się liny i wreszcie uda się wydostać, wyjść chociaż parę kroków wyżej. Przyszliśmy na próbę we trzech, bez Petersona, który jak zwykle trochę się spóźniał. W oczekiwaniu na niego Gruby coś tam stukał po blachach i werblu, Homer ćwiczył jakieś basowe pochody, a ja się gotowałem, że Peters znów się spóźnia. W końcu czerwony i spocony wpadł do naszej kanciapy w momencie, w którym Homer wspólnie z Grubym zaczęli po raz tysięczny grać swoją partię naszego przeboju. Właściwie to nie naszego, tylko Black Sabbath, ale czuliśmy się już tak zżyci i zaprzyjaźnieni z tą piosenką, że traktowaliśmy ją, jakby naprawdę była nasza.

– Panowie, ale ja lojalnie informuję, że „Paranoid” dziś nie gram. No kurwa, nie ma chuja. Mam to w dupie. Ileż można! Tłuczemy to drugi miesiąc, już mi się po nocach śni. – Popatrzyliśmy na niego zaskoczeni, ale trudno było nie przyznać mu racji.

– No to co będziemy grać? – zapytałem. – Umiemy coś jeszcze?

– Ja umiem „Wlazł kotek na płotek”. O, i jeszcze „Sto lat” – wyszczerzył się Homer i zaczął przesuwać paluchami po gryfie, wydobywając ze swojego kloca dźwięki, które znaliśmy od przedszkola.

– Dobra, kurwa, koniec. – Peterson podpiął gitarę i zaczął się stroić. – Cicho na moment, coś wam pokażę.

Depnął nogą na pedał przesteru i ze skupieniem, którym maskował chyba lekką tremę, przyłożył palce do gryfu.

– Patrz – rzucił do Homera: – od D i jedziemy.

Z głośników popłynął ciężki, a zarazem zadziorny riff, którego dotąd nie znaliśmy. Miał matowy, grunge’owy odcień, poszarpany, niepokojący rytm i tempo, które wprawiało nas w radosne drżenie. Powtórzył go kilka razy i w krótkiej pauzie rzucił do mnie:

– A tutaj ty wchodzisz, tylko tekst jakiś napisz. – I grał dalej niby ten sam, ale lekko wytłumiony, bardziej wygładzony motyw, inaczej go frazując. Dopiero teraz stało się dla nas jasne, że Peterson przyszedł dziś na próbę ze swoim własnym numerem. Gruby pierwszy otrząsnął się z wrażenia, jakie zrobiła na nim propozycja Petersona, i trzeba uczciwie przyznać, że sprawnie wszedł w rytm – najpierw delikatnie, uderzając tylko pałką w hi-hata. Po kilku taktach dołączył jeszcze werbel, stopę i pojechało! Po kilkunastu powtórzeniach Peters przerwał i mówi:

– No i, kurwa, dzisiaj to gramy, co wy na to? – Popatrzył na nas ze zwycięskim błyskiem w oczach, ale przecież nic musieliśmy odpowiadać. Kiedy patrzyło się po naszych uśmiechniętych gębach i błyszczących oczach, odpowiedź wydawała się przecież oczywista.

– A bas tak, patrz. – Peterson odwrócił się do Homera i pokazał mu, jak gra główny riff. – W zwrotce jest podobnie, ale możesz to sobie uprościć, a resztę dograsz od siebie. I perkusja… – Odwrócił się teraz do Grubego: – Dobrze było, tylko daj mi dwie pierwsze frazy bez garów, wchodzisz z samym hi-hatem na trzecią, na czwartą werbel i od szóstej jedziemy full razem z basem. A po ósmej wchodzi wokal. – Gwizdnął przez zęby w moją stronę i przyznam, że miałem trochę pietra.

– Nie mam tekstu przecież – powiedziałem zgodnie z prawdą.

– To nic, śpiewaj po flamandzku albo co ci tam ślina do łba dyktuje. To jak, panowie, jedziemy? Jesteście gotowi?

– Jedziemy! – krzyknąłem do mikrofonu. – Rokenroł kurwa!

Nerwowo ściskałem statyw, a oparta o jego podstawę noga drżała mi lekko, jakbym naprawdę stał na scenie. W tym roztrzęsieniu odliczałem w myśli frazy grane przez Petersona. Pierwsza, druga, czwarta, gary, bas i wreszcie ja… – I nagle w jakiś magiczny sposób słowa zaczęły mi się same układać, sylaby i akcenty gładko wpasowały się w grany przez chłopaków rytm. Nie miałem cienia wątpliwości, gdzie wyżej, niżej, jaką melodię i barwę z siebie wydobyć. Śpiewałem coś o duszącej nocy, o lęku, który tłumi śmiech, który pęta nogi i umysł. Dziś wydaje mi się to trochę żenujące, ale i tak lepsze niż zepellinowskie jak ja cię kocham dziewczyno, dziewczynko, przez ciebie tracę umysł, bo tak cię kocham dziewczyno, dziewczynko.

– Dobra, przerwa na papierosa – zarządził Peters, gdy odegraliśmy kilka razy nasz nowy kawałek. Oczywiście paliliśmy w kanciapie, chociaż przekazałem chłopakom prośby dyra, no ale wiadomo, jak jest – kota nie ma, myszy kopcą. Otwieraliśmy okno i wystawialiśmy głowę na dziedziniec. Patrzyliśmy na swoje odbicia w oknach po jego przeciwnej stronie. Czasami dla zabawy machaliśmy do nich i robiliśmy głupie miny, bo przecież ciągle byliśmy dziećmi, choć wcale tak o sobie nie myśleliśmy.

Wpadło mi do głowy, że muszę spisać tekst, póki jeszcze świeżo mam go w głowie, łatwiej też będzie na kartce wprowadzać jakieś poprawki. Z jednej z szafek wygrzebałem jakieś stare zeszyty uczniów, którzy już dawno opuścili szkolne mury. Język polski, Wójcik Zygmunt, klasa IIIc, rok szk. 1979/80. O rany, po co ktoś tu trzyma tę makulaturę. Przejrzałem parę kartek. Zygmunt miał nierówne, koślawe pismo, z wypracowaniami się nie namęczył. Pod jednym z nich notatka nauczyciela – „praca bez błędów, ale bardzo chaotyczna, ocena 3+”, w innym miejscu nerwowa uwaga czerwonym długopisem „brak zadania, 2”. Przerzuciłem kilka kolejnych kartek, a tam spore wypracowanie na temat „Moja mała ojczyzna, opisz walory swojej rodzinnej okolicy” i ocena, tu niespodzianka – 5! Wydarłem z końca ostatnią, niezapisaną kartkę. Zeszyt postanowiłem zachować, żeby przeczytać później, jakie walory Młyńska i okolic opisał uczeń Wójcik Zygmunt. Ja nie widziałem żadnych.

– Zaraz wracam – rzuciłem tylko do chłopaków i wyszedłem na korytarz. Szkolne przestrzenie w soboty mają w sobie coś z wymarłych miast. Każdy mój krok rozchodził się echem przez całą długość korytarza pachnącego pastą do podłóg. Usiadłem na parapecie, otworzyłem okno i zapaliłem. Była w tym perwersyjna przyjemność – nie kryć się z papierosem po szkolnych kiblach, po krzakach gdzieś za szkołą, tylko tak sobie usiąść na oknie i całkiem jawnie zapalić. Wziąłem się za zapisywanie tekstu.

Na następną próbę to ja przyniosłem nowy riff i pomysł na kolejny kawałek. Miałem wtedy już swoją gitarę, ruską akustyczną, kupioną na bazarze. Twardą i z krzywym gryfem, akordy trudno było łapać, ale układać riffy na pojedynczych dźwiękach jako tako się dało. Eksperyment z pomysłem Petersona uznaliśmy za udany. Dodało nam to odwagi do dalszych poszukiwań. Peterson trochę kręcił nosem i wybrzydzał na motyw, który mu zagrałem, ale ostatecznie postanowiliśmy spróbować, miałem też już gotowy tekst.

– Chłopaki, zróbmy tak – tłumaczyłem. – Gramy cały czas ten jeden motyw, chodzi o to, żeby było narkotycznie, psychodelicznie, jak w transie. Ciągle te same dźwięki, jak w „In-A-Gadda-Da-Vida”, znacie?

– No kurwa, pytanie! Ajron Baterflaj przecież, zajebisty jest. – Gruby udzielił bezbłędnej odpowiedzi i dla podkreślenia jej wagi przeleciał pałkami po wszystkich bębnach, jakby sam sobie bił w ten sposób brawa.

– No właśnie, o to chodzi, żeby był taki trans, bujanie, takie monotonne, ale rytmiczne powtarzanie takiego kołyszącego motywu – wykładałem mój pomysł z pasją, o którą sam siebie wcześniej nie podejrzewałem. – A po drugiej zwrotce zaczynamy taki młyn jak w „Whole Lotta Love” Zeppelinów. Kojarzycie?

– Taa… – burknął Peters, majstrując coś przy stroikach gitary. Nie widziałem na jego twarzy śladu entuzjazmu dla moich pomysłów. Olałem to.

– I tu gramy dowolnie długie improwizacje, ma być chaos, ma być burza, a potem ucinamy, pauza, cisza, mój krzyk i tu Peters wszedłbyś z jakimś nowym ostrym riffem na zakończenie, którego jeszcze nie ma.

– Mnie się podoba. – Homer już próbował dokleić do mojego motywu swoją partię basu. Petersowi też oczy zaczęły się świecić, jak usłyszał, że będzie miał tu coś więcej do powiedzenia od siebie.

– No dobra, to ja mam jeszcze taki jeden riff, zobaczcie, można dać go na tę drugą część, powinien pasować. – Zagrał kilka energicznych dźwięków, które były jak wbijanie gwoździ, jak pobudka po narkotycznej, pełnej szalonych wizji nocy. Idealnie pasowały do naszego nowego kawałka.

– Zajebiście, dobra, chłopaki, jedziemy z koksem. – Gruby też się zapalał. Energia, którą mieliśmy w sobie nagromadzoną, wreszcie zaczynała znajdować ujście. Patrzyliśmy po sobie, porozumiewając się niemal bez słów. Właściwie to nie musieliśmy w ogóle nic mówić, bo czuliśmy, że magia dzieje się sama i nie potrzebuje żadnych zaklęć. Po plecach przeszedł mi przyjemny dreszcz.

Po dwóch czy trzech godzinach mieliśmy gotowy nowy kawałek, który w porywach trwał nawet do dziesięciu minut, a czasami dłużej. Tę środkową, improwizowaną część rozciągaliśmy, na ile tylko starczyło nam sił i tchu, świetnie się przy tym rozumiejąc i oddając sobie poszczególne jej części na mrugnięcie okiem. Każdy z nas miał w niej swoje takty, swoje miejsce na wyszarpanie tego, co zalegało nam pod powiekami, gdy zamykaliśmy oczy, żeby choć na chwilę skryć się przed rzeczywistością.

Ciągle graliśmy też „Paranoid”, żeby nie wyjść z wprawy, żeby nie zapomnieć tych pierwszych dźwięków, które cementowały nas bez względu na to, w jakim składzie się do nich przykładaliśmy. Traktowaliśmy go jak rozgrzewkę do dalszego ciągu próby. I tak po trzech miesiącach z hakiem wspólnego grania mieliśmy już repertuar, który składał się z trzech numerów. Zapożyczonego od Brytyjczyków „Paranoid”, skomponowanego przez Petersa, grunge’owego ostrego kawałka, który zatytułowałem „Lęki”, i tego z moim riffem, hippisowskiego, psychodelicznego, inspirowanego Iron Butterfly i zeppelinowskim „Whole Lotta Love”, który nosił tytuł „Epitafium”. Nie mówiliśmy jeszcze o tym głośno, ale czuliśmy się już gotowi wyjść na scenę.

ROZDZIAŁ 17

Powietrze było gorące i tłuste jak niewidzialna pajęczyna, oblepiało kark, ramiona, wciskało się do oczu i ust. Każdego dnia, na wiele godzin, miasto pogrążało się w rozpalonej ciszy, zamierało i nic nie było go w stanie wybudzić z tego letargu aż do wieczora, który przynosił znikomą ulgę. Radio podało: „W całej Polsce na niespotykaną dotąd skalę rośnie fala upałów. Zaleca się, by osoby starsze i cierpiące na przewlekłe choroby nie wychodziły z domu. W wielu miastach władze ustawiły specjalne beczkowozy z wodą pitną oraz kurtyny wodne, w których mieszkańcy i zwierzęta mogą się ochłodzić” – w wielu miastach, ale, kurwa, nie w Młyńsku. W życiu nie widziałem beczkowozu z wodą pitną. A kurtyna wodna? Nawet nie wiedziałem wtedy, że coś takiego istnieje. Im bardziej wszystko stawało się nieruchome, martwe z gorąca, tym bardziej czułem się rozdygotany, coś we mnie drżało i budziło niepokój. Nie byłem chyba w tym poczuciu sam. Na ulicach wyczuwało się niecierpliwe, parzące rozdrażnienie. Ludzie tutaj nigdy nie byli dla siebie przesadnie serdeczni ani mili, ale początek czerwca to już były jakieś szczyty bezinteresownego chamstwa i pustej wrogości. W tym upale czaiło się zło – nie mogło być inaczej. Siedzieliśmy wszyscy na jakiejś beczce prochu, to się czuło, a przynajmniej dla mnie było to oczywiste. Ona musiała w końcu pierdolnąć, brakowało tylko iskry, która dałaby pierwszy ogień. Im dłużej trwały te upalne dni, tym bardziej byłem pewien, że zawisła nad miastem jakaś klątwa, która lada moment spadnie nam na łby i wszystko pójdzie w pizdu.

Znów zacząłem chodzić na skarpę. Sosny stały sztywne i nieruchome niczym maszty w suchym doku. Rozgrzany piasek parzył mi uda, gdy na nim siadałem. Igliwie ostre i suche drapało skórę, przypominając, że wciąż żyję. Przychodziłem patrzeć na ten mikroświat, który z każdym dniem wydawał mi się coraz bardziej odległy, jak za szybą telewizora. Jak to się stało, że przez te kilka lat nikt mnie tu nie zauważył? Kiedy to było, gdy stanąłem tu pierwszy raz w zimowy wieczór, chłopiec z sankami na plecach? Punkt tak odległy w pamięci, jakby naprawdę był baśnią, opowieścią zasłyszaną, legendą, a nie moim wspomnieniem. Teraz znałem już ich imiona. Widziałem – to był Gabor, to Hynek, to stara Żerada Gil, pod ścianą siadywał stary i gruby Dżordżio, który prawie nigdy nie trzeźwiał. Brał akordeon albo gitarę i próbował coś grać, ale melodii nie było w tym żadnej, rytmu jeszcze mniej. Z czarnego otworu wąskich drzwi Tarzan wyprowadzał swój japoński motocykl, czyścił, polerował, coś odkręcał i przykręcał, po czym chował go z powrotem do środka. Czemu nie jeździł? Nie miał na paliwo? Nie miał prawka? Pewnie jedno i drugie. Rzadko, bardzo rzadko pojawiał się Pedro na wózku – pchał go zazwyczaj Hynek, czasami jakaś niemłoda kobieta, której imienia nie znałem, matka pewnie, bo kto inny by z taką czułością i miłością pchał ten wózek jak garb przez całe życie. Wzruszało mnie to zawsze, ta troska, którą go otulali jak kocem, pielęgnowali nią jak najdroższym lekarstwem. Jak oni ocierali mu usta, osłaniali głowę od słońca kolorową parasolką, poprawiali koc i bety, jakby był noworodkiem, szczeniakiem ślepym, a nie dorosłym, półświadomym i pokrzywionym chorobą facetem. Robili rundkę dookoła baraków, pchając wózek po piasku, trawie i szyszkach, czasami dwie, po czym znikali w ciemnym wnętrzu jednego z baraków.

Nigdy nie byłem we wnętrzu, w ich wnętrzu. Jak tam mogło być? Próbowałem to sobie wyobrazić, kierując się rozmiarem okien, powierzchnią dachów pokrytych czarną papą. Wydawała się miękka, rozpuszczona piekielnym, bezlitosnym słońcem. Powietrze falowało nad nią, jak nad asfaltem w dalekiej podróży. Boże, jakby to się paliło, gdyby komuś przyszło coś głupiego do głowy! Rysowałem sobie w wyobraźni te zapewne niskie, ciasne pokoiki, komórki prawie, jak nory duszne i wilgotne. W środku wózek dla dziecka albo inwalidzki dla Pedra. Albo motocykl japoński, pewnie łóżka, garnki, kuchnia, telewizor, może pralka, kibel, nie wiem, nie widziałem. Pewnie zaduch, zapach smażonej cebuli czuć było czasami aż tu na skarpie. Byłem pewien, że nigdy już nie wejdę głębiej. To nie były moje gniazda, to nie było moje stado. Mogłem znać ich imiona, pić z nimi z wielkiego gara przy ognisku, ale to by było na tyle, nawet na ich dziewczyny patrzeć nie mogłem. Bałbym się też zaprosić ich do siebie, do mnie na dziewiąte piętro przy ulicy Torowej. Co bym miał powiedzieć starym, że po co tu przyszli? Matka by zawału dostała, że do grobu ją chcę wpędzić, że nas okradną, porwą. „Zobaczysz, jeszcze zapłaczesz na moim grobie, Cyganów do domu mi będziesz sprowadzał! Łotrze ty! Zapłaczesz jeszcze, ale już nie będzie wtedy mamusi, nie będzie do kogo przyjść po pieniążki. Przez ciebie tam będę leżeć, zobaczysz, wykończysz mnie!”. Tak by pewnie mówiła, znam ją dobrze, sto razy słyszałem już podobne litanie.

Patrzyłem na nich z ciążącym poczuciem, że ta układanka nie jest kompletna. Brakowało w niej kogoś, na kogo podświadomie czekałem, zdając sobie jednocześnie sprawę z tego, że czekam na cud. Nie było Racheli. Na co mogłem liczyć? Na jej niespodziewany powrót? Mogłem łudzić się, że jej wyjazd z ojcem do Niemiec będzie rozczarowaniem, porażką, przegraną, o której będzie chciała jak najszybciej zapomnieć i wrócić do Młyńska, najlepiej prosto w me ramiona? Większego idiotę ode mnie trudno znaleźć. Co tam idiotę – głupca, pajaca i kretyna, chociaż to ciągle mało powiedziane. Niby to wiedziałem, niby sam sobie wmawiałem, że tracę czas, ale przecież było coś silniejszego ode mnie, co kazało mi wysiadywać tam godzinami i patrzeć na ich życie, jednocześnie swoje własne przepuszczając przez palce. Ale Rachela to nie był jedyny element tego spektaklu, którego brak mi doskwierał. Nigdy nie widziałem też starej kobiety z kadzidłem. Rozpoznałbym ją nawet z daleka. Widziałem, jak palili ogniska, tańczyli, ale zawsze bez niej. Rozpłynęła się w dymie, w zmierzchu i poranku. Może nigdy jej nie było?

Kiedy nie siedziałem na skarpie, łaziłem po mieście. Zaglądałem w różne dziury i podwórka. Lasek na Górce, lasek za szpitalem, lasek za stadionem. Właziłem w opuszczone i zapomniane podwórka na Starówie, kocią szczyną śmierdziałem razem z nimi. Szkołą się nie martwiłem. Wprawdzie nie było tak dobrze, jak chcieliby starzy, ale nie było też wcale tak źle, żeby załamywać ręce. Wiedziałem, że promocję do klasy następnej otrzymam bez wysiłku i dramatów żadnych nie będzie. Miasto dusiło się w upale, kurz wisiał w powietrzu, a prorocze przeczucie, że coś tu musi w końcu wybuchnąć, ciągnęło się ulicami razem ze mną. Nie ma siły – jak pali się pod beczką z prochem, to przecież w końcu pierdolnie tak, że nie będzie co zbierać.

Błękitni Młyńsko mieli grać swój ostatni mecz ligowej kolejki. Nigdy specjalnie nie interesowałem się ich poczynaniami, ale nawet ja z zażenowaniem przyjmowałem wieść, że walczą o utrzymanie się w tej nie wiem już której lidze i każdy sezon kończy się spadkiem o jedną ligę niżej. Dziesiątej czy dwudziestej, okręgowej czy jakiejś klasy A, B, a może XYZ – nie ogarniałem tego liczenia. Jedno było dla mnie jasne – lecą coraz niżej na łeb na szyję do samego dna piłkarskiego piekła. Jak wszystko w tym rozgrzanym mieście.

Pod koniec poprzedniego sezonu do Młyńska przyjechała piłkarska legenda miasta, okolic, kraju, Europy, świata i prawie całego kosmosu. Krzysztof Zima! Wychowanek i wieloletni zawodnik Błękitnych. Król strzelców Mistrzostw Świata 1974! Absolutny bóg piłki nożnej, nieuznawany jedynie w Brazylii i Argentynie, bo tam mieli własnych bogów. Ściągnęli Zimę z piłkarskiej emerytury, żeby swoim talentem i autorytetem ratował klub, który go wychował, wykarmił i bogiem uczynił. Nic to jednak nie dało, a rozczarowanie było jeszcze większe. Z gówna bata nie ukręcisz i dupy szkłem nie utrzesz, jak głosiły ludowe mądrości z Młyńska i okolic.

Pomimo że Błękitni Młyńsko szorowali kolanami, brzuchami po dnie i nabierali mordą mułu, to i tak mieli sporą grupę fanatycznych wyznawców, kiboli gotowych oddać za nich krew i życie, a nawet dostać po gębie od kiboli drużyny przeciwnej. Jeden taki mieszkał w moim bloku, mówili na niego Norbas. Jak byliśmy młodsi, to czasami nawet bawiliśmy się razem w piaskownicy, ale potem nasze drogi zaczęły się gwałtownie rozchodzić i to tak bardzo, że nawet językami posługiwaliśmy się innymi, chociaż obaj mówiliśmy niby tym samym. Spotkałem go w windzie w ostatnią sobotę czerwca, dzień po rozdaniu świadectw – wakacje się właśnie zaczynały, a upał ani trochę nie odpuszczał, co wielu brało za dobrą wróżbę na lato. Ja zaś widziałem w tym najczarniejszą przepowiednię i majaczące pod powiekami obrazy nieokreślonych dramatów nie pozwalały mi cieszyć się słonecznym początkiem wakacji.

– E, idziesz? – zagadnął mnie Norbas, jak tylko otworzyłem drzwi do windy, upewniając się, zanim wszedłem, że kabina dźwigu znajduje się we właściwym położeniu – tak stało w instrukcji, którą czytałem dziesiątki razy, jeżdżąc tam i z powrotem w górę i w dół. Norbas mieszkał piętro nade mną. Głowa ogolona do łysa, chudy, z gałami wytrzeszczonymi jak ropuch jakiś. Gęba wymalowana w niebieskie pasy, klubowy szalik na szyi.

– Gdzie mam iść? – zapytałem zdumiony.

– No jak gdzie, kurwa, mecz jest, nie? Ostatni dziś, ostatni, kurwa.

– Nie, nie chodzę na mecze. Ale czemu ostatni? – zainteresowałem się. Pomyślałem, że może rozwiązują drużynę, że niżej już się upaść nie da.

– Ostatni, o wszystko, o honor, kurwa! Wakacje, sezon, koniec, no kolejka znaczy się, nie? – wyrzucił z siebie na jednym oddechu.

– Aaa, no tak. I co, spadek? Przegrają pewnie? – prorokowałem.

– Nawet nie pierdol, kurwa. Przegrają to spadek, wygrają to nie spadek – powiedział i nie dało się odmówić racji tej sportowej logice. Winda zjechała na parter, a on, o dziwo, przytrzymał mi drzwi, kiedy wychodziłem.

– To nara, powodzenia! – powiedziałem na odczepne.

– Przyjdź, będziemy się napierdalać!

– Z kim? – zawołałem jeszcze za nim, bo widziałem, że już gorączka go rozpiera, że już jakiś przymus go ciągnie, a wojowniczy duch Manitou każe mu walczyć.

– No kurwa, z tamtymi przecież – krzyknął i pognał w stronę miasta, w stronę stadionu. Słyszałem jeszcze, jak woła na całe zachrypnięte gardło „Błęeeekitni Młyyyyńsko mistrzeeem świaaaataaa!”. No rzeczywiście, kurwa, mistrzem świata – pomyślałem. Z samego dołu dziesiątej tabeli mistrzowie. Wszystko na głowie, wszystko odwrócone, porządek zamieniony w chaos. Mogłem mu nawet zazdrościć tej wiary, tego optymizmu. Bo żeby wierzyć, że ci z końca tabeli są mistrzami świata, to trzeba było mieć w sobie wiarę mierzoną oceanem. Ostatni będą pierwszymi. Ja takiej wiary nie miałem. Ostatni to ostatni, pierwszy to pierwszy, bogaty to bogaty, biedny to biedny, to Polak, a to Cygan – wszystkie role już rozpisane i zmian w scenariuszu nie przewidziano.

Poszedłem do Grubego, ale drzwi były zamknięte na głucho, pewnie ze starymi na działkę pojechał. Ogródki działkowe – koszmar i zmora całego naszego pierwszego pokolenia mieszczuchów, których starzy ze wsi wyrośli. Każda wolna chwila, weekend, sobota, chcesz odpocząć, z kumplami się spotkać, a tu nie! Działka, kurwa! Ziemia wzywa, trzeba ją nawozić, zapładniać, a brzemiennej być akuszerem – chcesz czy nie. Moi starzy nie mieli swojej działeczki za miastem z pietruszką i marchewką, ale za to jeździliśmy obrabiać gospodarki dziadków, wiadomo przecież. Siano przewracać, zboże zbierać, snopki ustawiać po dziesięć, ziemniaki sadzić, kopać, zboże młócić i słomę w stodole układać, ziarna od plew koniecznie oddzielić. Całe życie się człowiek uczy ziarna od plew oddzielać i nie jest to łatwe. Ile razy się pomylisz, ile razy plewą się nie najesz, tylko wypluć trzeba, za sobą zostawić i iść dalej, młócić i rżnąć prosto przed siebie, na trociny i sieczkę się nie oglądać.

Powlokłem się pod Dom Kultury. W tym upale nie dało się normalnie iść, trzeba było się wlec, ciągnąć, noga za nogą, szukając skrawków cienia. Jak zbity pies, jak szczur przemykać pod samym murem, gdzie ciemniejsze pasmo dawało ułudę chłodu. Minęło mnie kilku takich do Norbasa podobnych, jakby z jednego drzewa spadli, z jednej matki rodzeni. Gęby wymalowane na niebiesko, łby łyse, jakieś grzyweczki liche tylko zostawione nad czołem, oczy wyłupiaste, karki szerokie. Na nich łańcuchy i szaliki błękitne, a na nogach buty ciężkie. Jak, kurwa, w takich butach przy takim upale, co za gnój musieli mieć w tych trepach swoich, większy niż w głowach chyba. Chociaż nie wiadomo, może w głowach mieli gorzej niż w butach. Mogło tak być.

Pod Kulturą na schodach nie spotkałem nikogo, z kim chciałoby mi się spędzić resztę dnia. Stały jakieś ziomki, których znałem z widzenia – na jednego mówili Gryzli, nie wiem czemu, może dlatego, że cuchnął jak niedźwiedzia gawra, a może dlatego, że dziewczyny jak go widziały, to spieprzały na kilometr, bo zaraz przytulać je chciał i klepać, na misia normalnie. Drugi, jego kumpel chyba, bo często ich razem widywałem, chudy, w okularach takich drucianych, zawsze z książką albo szkicownikiem, czasami ze sztalugą nawet, pozował na artystę i programowo milczał, do nikogo się nie odzywał. Nie wiem, jak się dogadywali, nie wiem, co ich łączyło, ani wiedzieć nie chciałem. Wiem tylko, że kilka lat później ludzie znaleźli go martwego pod jednym z wysokich bloków na Borku. Nie przeżył lekcji latania. Zostawił po sobie otwarte okno na dziesiątym piętrze i niezapisaną kartkę w białej kopercie. Konsekwentnie milczał do końca.

W parku na tyłach też cisza. Drzewa ani drgną, liście zbladły i przywiędły, wiszą jak nietoperze, głową w kierunku zżółkniętej, wysuszonej trawy. Nie wiem, czy to uciążliwe, parzące powietrze, czy może mecz, ale coś skłoniło wszystkich do zamknięcia się w domach. Albo pojechali na nasze lokalne kąpieliska, na starą żwirownię za kombinatem, może nad Wiślicę, gdzieś, gdzie upał nie był aż tak dokuczliwy i woda, chociaż brudna, dawała trochę wytchnienia. Nawet lokalna żuleria gdzieś się pochowała po melinach, po nieznanych mi norach, jedynie puste butelki po najtańszym winie i pety drugi raz odpalane świadczyły o ich niedawnej, pewnie nocnej tu bytności. Tylko wytrwałym kibolskim zastępom niestraszny był upał, a mecz to wiadomo – święto, warte poświęceń i pielgrzymek po kraju, których marszrutę kreślił kalendarz kolejnych rozgrywek.

Od strony stadionu dobiegał coraz większy gwar i norbasopodobnych ciągnęły się szeregi. Kilka razy przejechał radiowóz na sygnale, tam i z powrotem, potem drugi, trzeci, kolumna cała. Rozgrzaną, gęstą ciszę rozbiło na kawałki wycie policyjnych syren. Niosło się echem odbitym od okien bloków, gasło stłumione w podsychających, parkowych drzewach i krzewach. Z daleka widziałem unoszącą się nad stadionem łunę dymu ciemnego jak zimowa chmura. Wyglądało to coraz gorzej. Ruszyłem powoli w stronę tej młyńskiej areny – bardziej pchany nudą i ciekawością niż jakimkolwiek zainteresowaniem sportowymi emocjami. Nagle, i to w sposób graniczący z natręctwem, zaczęło mnie nurtować pytanie z gatunku podstawowych. Pytanie ze zbioru tych rudymentarnych, pierwszych i najważniejszych, na które odpowiedź jest oczywista dla każdego kibica, ale nie dla mnie. Mianowicie – z kim grają? Zapytać nie było kogo, resztki spóźnionych kiboli minęły mnie chwilę temu, a od strony stadionu dobiegł mnie dźwięk gwizdka rozpoczynającego spotkanie i przerażający grzmot wydobywający się z setek gardeł wzbił się ponad miasto. Biegło jeszcze dwóch Norbasów, ale już wolałem ich nie zaczepiać, nie opóźniać ich marszu na ostatnią w tym roku bitwę. Poza tym miałem obawy, że moje pytanie wydałoby się im niestosowne, a spóźnieni mogliby być podenerwowani, przez co mniej odporni na irytujące zaczepki ignorantów. Wolałem nie ryzykować. Dym nad stadionem stawał się coraz gęstszy, pokrywał go burą łuną unoszącą się powoli w moją stronę. Gryzący, siarczany swąd zaczął drażnić moje nozdrza. Jak pokazała nieodległa przyszłość – powinienem się do tego zapachu już wtedy zacząć przyzwyczajać.

Nie chciałem iść na skarpę. Wiem, jak by się to skończyło – wróciłbym do domu w nastroju gotowym do lotu, a przyznać trzeba, że balkon na dziewiątym piętrze posiadał potencjał, że tak powiem, niepodważalny i niejednokrotnie kuszący. Pierwszy dzień ostatnich wakacji. Ostatnich przed maturą, a dla mnie żaden pierwszy. Jak tu myśleć o pierwszym dniu czegokolwiek, kiedy każdy wydaje ci się ostatni, ostateczny i kładziesz się z przekonaniem, że jutro żadnego dnia już nie będzie.

Połaziłem po parku jeszcze parę minut, pogapiłem się na afisze kinowe na frontowej ścianie Domu Kultury. Coś bym może nawet z nudów obejrzał, ale po pierwsze i tak na bilet miałem za mało środków płatniczych, a po drugie musiało być minimum pięć osób, żeby mógł odbyć się seans, a ja byłem sam. Na bilet miałem za mało, ale w sam raz na papierosy. Dostrzegłem, że w kiosku jakaś nowa baba siedzi, postanowiłem więc zaryzykować, może o wiek nie zapyta. Udało się, nie zapytała, a mnie wystarczyło na czerwone marsy i zapałki.

Walcząc z żarem lata, sobą i myślami, przeciągnąłem się znów w stronę parku. Wynalazłem najbardziej zacienioną ławkę i z rozkoszą zaciągnąłem się papierosem. Cień, w którym udało mi się ukryć, potęgował doznania, dawał kruche, złudne pocieszenie. Wsłuchiwałem się w ryki dobiegające ze stadionu. Tak musiał brzmieć Rzym, kiedy lwy w Koloseum rozszarpywały chrześcijan. Nie minęło jednak więcej niż dwadzieścia minut pierwszej połowy spotkania orłów Zimy z nie wiem wciąż jakim przeciwnikiem, gdy ryk i hałas, wydające się wcześniej ekstremalne, nasiliły się ponad wszelkie wyobrażenia. Wyjrzałem zza krzaków, w których ukryta była moja ławka. Stadion Błękitnych Młyńsko ginął w gryzącej siarką mgle. Ryk setek gardeł mieszał się z gwizdami, a na tę kakofonię nałożyło się, po raz kolejny już dziś, gwałtowne wycie policyjnych syren. Za chwilę w stronę stadionu przejechało kilka wozów straży pożarnej, a tuż za nimi policyjne więźniarki i auto z armatką wodną. O kurwa, tego w Młyńsku nie grano od czasu stanu wojennego, ojciec mi tylko o tym opowiadał i na starych zdjęciach w szkole pokazywali.

To, co się potem działo, przeszło na stałe do annałów młyńskiego sportu. Mecz przerwano, a Błękitnych ukarano walkowerem. Podobno nasze lokalne Norbasy po stracie drugiej bramki w piętnastej minucie meczu zasypały boisko wyłamanymi z trybun ławkami, świecami dymnymi własnej roboty, a potem tłumnie wbiegły na murawę, goniąc błękitnych orłów do szatni i grożąc im srogim wpierdolem. Dwie bramki stracone w pierwszej połowie pierwszej połowy meczu, który miał decydować o ich być albo nie być, to nawet dla nich było nie do zaakceptowania! Każda miłość ma swoje granice, nawet gdy związek jest tak patologiczny i perwersyjnie kolektywny. Ulice od strony stadionu nagle wypełniły się tłumami opuszczającymi w popłochu miejsce sportowej rozrywki. Jedni uciekali przed policją, inni żeby nie zostać posądzonymi o współudział albo żeby nie zaliczyć przypadkowej pały w plecy. Zaroiło się też od czarnych policjantów uzbrojonych w białe hełmy, tarcze i strzelby jak z amerykańskich filmów. Wyłapywali po parku i ulicach co bardziej krewkich aktywistów, bo ci mniej odważni rozbiegli się po norach, bramach i klatkach schodowych. Stadion wyglądał teraz jak wielki leśny kopiec termitów, z którego w panice uciekają przerażone i rozgniewane insekty.

Wieczorem, kiedy upał już zelżał i ludzie zaczęli wychodzić na ulicę, dowiedziałem się od jakiegoś dziadka w parku, że grali ze Stalą z Podgórna. O kurwa – taka sama metropolia jak Młyńsko. Błękitni Młyńsko i Stal Podgórno, prawie sąsiedzi i odwieczni piłkarscy wrogowie, bo przecież nie przeciwnicy. Tutaj nikt w takich kategoriach nie myślał. Albo przyjaciel, albo wróg. Albo czarne, albo białe, pośrodku nie ma nic. Od wielu lat po tym samym dnie szorowali, po tych samych szczeblach próbowali mozolnie piąć się na powierzchnię, jeden drugiemu nogę podkładając i szczeble drabiny piłując. Od tego tarcia między nimi musiało się w końcu zapalić, musiało wybuchnąć i stąd ten zapach gryzący. Z piekłem i siarką żartów nie ma, nawet jeśli ci się wydaje, że masz wszystko pod kontrolą. No, ale wiadomo przecież, jak to się skończyło – kto przegrał, kto wygrał, kto kopnął w stolik i wywrócił w pizdu szachownicę. Faktów dymem nie przykryjesz.

Okazało się jednak, że rozróba na stadionie, przerwany mecz i zasądzony walkower to jeszcze nie było to, co przez ostatnie dni upałów podpowiadało mi przeczucie. To dopiero była uwertura, po której przyjść miało chuligańskie opus magnum. Lud żądny był krwi i szarpania zębami. Tu stadion, policja, za dużo dozoru, zasad i ograniczeń, więc warunki niespecjalne. Trzeba było szybko znaleźć nowy Grunwald i Termopile, gdzie będzie można upuścić krwi i zaspokoić żądze w taki sposób, by nikt w tym szczególnie nie przeszkadzał, a może nawet po cichu bił brawo. Trzeba też było znaleźć nowego przeciwnika, bo tamten przecież się spakował i pojechał do swojej bazy. Okazja nadarzyła się szybciej, niż się wszyscy spodziewali.

Następnego dnia, kiedy jeszcze gaz, gaz na ulicach nie wywietrzał do końca, kiedy jeszcze zapach siarki unosił się nad parkiem i stadionem i o niczym innym przy niedzielnych śniadaniach i obiadach się nie mówiło, jak tylko o wczorajszej rozróbie, nowa bomba wybuchła.

Siedzieliśmy właśnie przy stole, jak co niedzielę obiad przy telewizorze, bo ojciec żadnego teleturnieju nie przepuści, „a widzisz, mówiłem, że stolica Meksyku to Meksyk, takie to proste, a ten nie wiedział, po cholerę się pcha do telewizora, jak nie wie”. Następne pytanie było z kategorii „religia i obyczaje”.

– Byłeś już w kościele? – Matka patrzy na mnie wymownie i pyta, chociaż dobrze wie, że nie byłem.

– Wakacje są przecież – odpowiadam między jedną a drugą łyżką rosołu.

– No i co, że wakacje. Pan Jezus nie ma wakacji. Idź, jeszcze zdążysz na wieczorną, bo już naprawdę słów do ciebie brak. Matura będzie w tym roku, pomodliłbyś się, żeby dobrze wszystko było. Włóczysz się gdzieś do północy, słyszałam, o której wróciłeś, potem śpisz do południa, zamiast do kościoła pójść rano, a gdzie te czasy, kiedy chodziłeś…

– Taa, przy tobie to pośpię do południa, już to widzę – przerwałem ze śmiechem. – Weź, mamo… Dobrze przecież wszystko jest ze szkołą i bez kościoła.

– Dobrze? Takie świadectwo to ma być dobrze?

– No proszę cię, nie zaczynaj znów. Przeszedłem? Przeszedłem. Po co drążyć? A do kościoła może pójdę, nie wiem jeszcze.

– Nie byłeś w kościele, to nawet nie wiesz, co się na mieście dzieje. – Ojciec się wtrącił, odrywając na chwilę oko od telewizora.

– No wiem przecież, co się dzieje. Mecz wczoraj był, a jakoby nie było. Kibole odwalili taką rozróbę! O ja cię! Byłem blisko stadionu, widziałem przecież. Policja, straż pożarna, armatki wodne – pochwaliłem się zakresem mojej wiedzy o społeczeństwie.

– No naprawdę jeszcze ciebie tam brakowało! – Matka aż stuknęła łyżką o talerz z wrażenia.

– Tego Norbasa z góry zamknęli podobno. Ale nie o tym mówię… – Ojciec westchnął, zawieszając głos ni to w uśmiechu, ni to w zagadce jakiejś.

– Uuu, to się doigrał wreszcie – roześmiałem się. – A o czym mówisz, o czym nie wiem, co się na mieście dzieje? Ja to, proszę taty, o wszystkim wiem, co się na mieście dzieje.

– Ale o tym nie wiesz, boś dzisiaj z domu nie wychodził. Założymy się? – Popatrzył na mnie wyzywająco, nie przestając przy tym kroić kotleta.

– No o czym? Powiedz – zaczęła mnie interesować ta zagadka.

– Ponoć Cygany jakieś dziecko porwały. Ksiądz nawet dziś z ambony ogłaszał. Maria chyba miała na imię. Nie! Czekaj! Nie Maria, Madzia, tak? – Popatrzył na matkę, szukając potwierdzenia, ale ta milczała. – Tak, Madzia. Sześć czy siedem lat. Całe miasto już w plakatach. Całą noc kleili podobno.

– Ksiądz ogłaszał, że Cyganie porwali? – zdziwiłem się już teraz naprawdę, bo czegoś takiego to rzeczywiście nie słyszałem. W głowie mi się to nie mieściło.

– A ty podobno tam łazisz do nich, kolegujesz się z nimi, jeszcze nieszczęście z tego jakieś będzie – mama mruknęła cicho, tak żeby ojciec nie słyszał. Spojrzałem na nią zaskoczony. Skąd może to wiedzieć, pewnie ktoś mnie widział, jak tam idę, może na mieście już coś o tym mówili. Tak to jest, kiedy o tobie mówią. Ostatni się dowiadujesz, co robisz i o czym myślisz. Miasto ci powie, jakie masz myśli, marzenia, gdzie chodzisz, choćbyś tam nie był, nie widział, to miasto już wie, że byłeś. A to przecież ważniejsze, niżbyś był naprawdę. Młyńsko locuta, causa finita i nie uciekniesz, nie skryjesz się, fakty przestały się liczyć.

– No ksiądz nie powie przecież, że Cyganie porwali. Tak nie może powiedzieć. – Ojciec wrócił do przerwanego wątku. – Ogłaszał tylko, że dziewczynka zaginęła. Ale ludzie mówią, że to na pewno Cygany. A jak mówią, to coś pewnie wiedzą. W każdej plotce jest ziarnko prawdy, każdy wie przecież.

– Ale widział ktoś, że to oni porwali? Świadkowie jacyś są? – dopytuję i wciąż nie mogę uwierzyć w to, co słyszę.

– Nie wiem, czy ktoś widział. Może ktoś widział, a może nie, ale skoro mówią, to może być, że widział. Ponoć jeździło tu jakieś auto ze starą rejestracją niemiecką, taką jeszcze z NRD. No, to wiadomo przecież, kto takimi autami jeździ! To się przecież kupy trzyma, na logikę to wystarczy wziąć i wszystko jasne. – Ojciec powiedział to z absolutną i niepodważalną pewnością w głosie. Nie podzielałem tej jego dziwacznej logiki, nic mi się tu kupy nie trzymało, jedno z drugim nic wspólnego nie miało. Ojciec najwyraźniej jakąś inną logiką się kierował.

– A dziecko zniknęło ponoć jeszcze w piątek – kontynuował swój wywód. – Rodzina sama szukała, rodzice szukali sami i nic. Dziś ksiądz ogłosił, plakatów pełno. Jakbyś poszedł rano z nami do kościoła, tobyś sam usłyszał. No wiadomo, dla mnie jest jasne. Cygany porwały pewnie na handel, na nerki albo jeszcze co gorszego. Wszyscy tak mówią. I nawet się już szykują na nich.

– Jak to się szykują? Co to znaczy? – Przestałem kroić kotlet, który w międzyczasie matka położyła przede mną na talerzu.

– No normalnie się szykują. Ludzie się zbierają, idą dziś na baraki dziecka szukać. Jak Cyganów docisną, jak łomot spuszczą jak należy, to się w moment znajdzie, bo na policję to nie ma co liczyć przecież. No, chyba że już za późno i dzieciak już do burdelu do Niemiec wywieziony.

– Oj, przestań tak nawet mówić przy jedzeniu, niedziela jest, a ty takie głupoty, naprawdę, wstydziłbyś się, z kogo ten chłopak ma przykład brać. – Matka go skarciła. Ojciec zaczął na potwierdzenie swojej tezy opowiadać jakieś legendy o dzieciach porwanych na macę i inne przetwory, ale już nie czekałem, już czasu nie miałem. Zostawiłem ziemniaki, niedojedzonego kotleta i nawet butów nie zmieniając, wybiegłem z mieszkania. Matka coś jeszcze wołała za mną, ale już po schodach zasuwałem w dół na złamanie karku. Po dwa, trzy schody, byle szybciej. Na windę nie czekałem.

Wiedziałem, kurwa, wiedziałem, że coś się musi stać. Plotka poszła w miasto. Lont pod beczką prochu już się tlił i nikt nie wiedział, czy jakaś siła jeszcze będzie w stanie go ugasić.

ROZDZIAŁ 18

Niby miała być próba, niby mieliśmy grać, ale chwilowo zaabsorbowało nas inne działanie. Niespodziewanie obudziły się w nas rolnicze geny naszych przodków. Nie żeby od razu z aspiracjami na jakieś wielkie uprawy czy chociaż jakieś ogródki działkowe. Nie, na początek zadowoliliśmy się kilkoma doniczkami.

A było to tak – pod koniec jednej z prób Homer wyciągnął z kieszeni plastikowy pojemnik po filmie fotograficznym. Zwykle nosił w takim ziołowy susz, co pięknie pachniał i przyjemnie się spalał.

– Patrzajcie tu, patafiany. – Zagrzechotał nim blisko naszych uszu jak jakimś marakasem.

– Co to masz, pokaż. – Rzuciliśmy się do niego, bo najpierw to przekonani byliśmy, że jak zwykle będzie chciał po graniu przypalić lufę. A tu jakaś niespodzianka.

– Nasionka mam, patrzcie. – Wysypał kilka na dłoń.

– Co to? Zioło?

– Nie, kurwa, ogórki!

– Taa, ogórki… Sam jesteś ogórek, zielony masz garniturek, przyjebie. No i co z nimi zrobisz?

– Pomyślałem, żeby je gdzieś wsadzić. – Popatrzył na nas zadowolony.

– Posiać chyba, matołku – powiedział któryś z nas. – Wsadzić to ty se możesz palec w oko.

– Albo swojego ogórka w grządkę, jak jakąś znajdziesz – śmialiśmy się z niego bezlitośnie. Ten jednak wcale się nie zrażał i w dupie miał naszą szyderę.

– Pomyślałem sobie, że mielibyśmy swoją plantację – ciągnął rozmarzony. – Tylko najpierw trzeba do doniczek, żeby się ukorzeniły, a dopiero potem do ziemi, męskie od żeńskich oddzielić, o kwiaty dbać, grzać, podlewać, pielęgnować, a potem suszyć, skręcać i palić.

– Kurwa, Homer, nie wiedziałem, że ty taki ogrodnik jesteś. – Szyderstwo ustąpiło miejsca podziwowi.

– A co! Trzeba mieć jakieś pasje w życiu, tak mi stary ciągle mówi. Ogrodnictwem się zajmę, uprawą i hodowlą roślin oleistych. Ludzkość będzie mi jeszcze dziękować!

– A za to się nie idzie do pierdla przypadkiem, Homer? Kto ci będzie paczki przysyłał? – zapytałem asekurancko, ale nikt się tym szczególnie nie przejął.

– Eee tam, do pierdla od razu. Przecież nie będziemy handlować. Wyrośnie, to sami se spalimy, najwyżej kogoś poczęstujemy, i chuj. Nikt się nie kapnie, a nie będziemy się chwalić przecież.

Na następną próbę każdy z nas przyniósł z domu po dwie niewielkie doniczki z ziemią. Jedną znalazłem nieużywaną na balkonie, z drugą było trochę trudniej. Wyrwałem matce paprotkę z takiej, co stała trochę na uboczu. Matka się kapnęła dopiero kilka miesięcy później. Chodziła i się zastanawiała, co się z nią mogło stać, czy może komuś dała i nie pamięta, a może uschła, no dziwne, naprawdę dziwne. Rozkopaliśmy glebę widelcem niezbyt głęboko, wsypaliśmy po kilka nasionek, podlaliśmy i na parapet. Koniec jesieni to może nie była najlepsza pora na sianie i zakładanie ogrodów, ale okna naszej kanciapy wychodziły na południowy zachód, właściwie to nawet bardziej na południowy niż zachód, więc nasłonecznienie było idealne. W pokoju było też bardzo ciepło, bo kaloryfery grzały bez litości, a pomieszczenie było o wiele mniejsze niż zwykła sala lekcyjna. Pozostało tylko czekać na żniwa. Plantacja marihuany w szkole – tego jeszcze nie grali! Byliśmy z siebie dumni.

Ostatnio dużo czasu spędzaliśmy razem. Peterson powoli się cywilizował, a Homera stary długo nie wracał z Niemiec, więc chłopak miał więcej swobody i częściej mógł do nas przychodzić. Siedzieliśmy w któryś sobotni wieczór chyba w Zeusie, bo gdzie indziej mogliśmy siedzieć, kiedy jesień zmierzała już do mety i ostatnie jej dni pożerała nieźle rozpędzona zima. Tylko tam mieliśmy ciepło i spokój, a Klaudia, wciąż łaskawie spoglądająca na Grubego, sprzedawała nam piwo, nie pytając zbyt wnikliwie o nasze lata. Zwłaszcza że lada dzień miał się zacząć sezon „osiemnastek” i czuliśmy się w pełni uprawnieni do tego, żeby spożywać piwo w knajpie. Pół roku wte czy wewte, co za różnica, żadna przecież.

– Ja to bym już chciał koncert jakiś zagrać. – Nabrałem odwagi po drugim piwie, by podzielić się z kumplami myślą, która chodziła mi od jakiegoś czasu po głowie.

– Taa, koncert, kurwa. – Gruby wybuchnął śmiechem. – Trzy kawałki i koncert od razu? Z godzinę materiału trzeba mieć minimum. A tak to obciach straszny.

– Pół godziny wstydu i po robocie, co za problem – bagatelizowałem jego obawy. – A przynajmniej byśmy się sprawdzili ze swoim repertuarem przecież.

– Nie musi być od razu godzina, na jakiś festiwal to ze trzy, cztery numery maksymalnie wystarczą. – Niespodziewanie Homer przyszedł mi z odsieczą.

– Festiwal? Chyba w San Remo, jedź, kurwa, do San Remo, Homer, albo do Kołobrzegu! – Peters właśnie wrócił do stolika z nową dostawą piwa. Roześmialiśmy się, słysząc tę propozycję.

– Do San Remo albo na ten, no, jak się nazywa ten kiczowaty taki, co Górniak wygrała? – Gruby poczęstował nas papierosami i od razu zrobiło się przyjemniej. Piwko, papieroski, kumple – taka jesień nie była aż tak straszna.

– Eurowizja – odpowiedziałem. – I nie wygrała, tylko drugie miejsce zajęła.

– No właśnie, Eurowizja. Chuj z nią.

– Tak, chuj z nią – zgodziliśmy się i stuknęliśmy się kuflami.

Nie spodziewaliśmy się, że możliwość zagrania koncertu spadnie nam z nieba. I to niemal dosłownie. Następnego dnia trochę pomagałem matce przy robieniu obiadu, wiadomo, jak to jest. Niedziela, ziemniaki trzeba obrać, schabowe ubić, jest co robić. Matka coś grzebie w torebce, ja obieram ziemniaki, łupiny lecą do wiadra pod zlewem. Normalnie jak w każdym domu.

– Zapalniczki mojej nie widziałeś? Do papierosów, zielona taka – zapytała. Wiedziałem dobrze, że leży w kieszeni mojej kurtki, ale przecież nie będę się przyznawać.

– Nie widziałem, mamo, skąd bym miał widzieć, ja nawet nie wiem, do czego to służy.

– Tak, nie wiesz, już ci uwierzę, śmierdzisz tak papierosami jak do domu wracasz. Na pewno popalacie z tym Peterem czy jak mu tam, i z Cyprianem.

– Z Grubym, mama, a nie z Cyprianem. Śmierdzę, bo to oni palą, a nie ja, gdzie ja bym palił, coś ty.

Matka coś tam poburczała jeszcze i między jedną a drugą łupiną wrzuciła do wiadra z odpadami jakiś zmięty, zadrukowany papier. Mimochodem rzuciłem okiem. Z pomiętej kartki dało się odczytać duży napis „Przegląd zespołów”. Wyciągnąłem ulotkę z kosza i rozwinąłem z zaciekawieniem – „Katolicki Ośrodek Kultury im. św. Antoniego przy parafii Matki Boskiej Młyńskiej zaprasza wszystkich muzykujących na bożonarodzeniowy Przegląd piosenki religijnej – Jerycho. Zgłoszenia w formie pisemnej należy przesyłać lub składać osobiście w kancelarii parafialnej…” – Dalej już nie czytałem, bo zaświtała mi w głowie szatańska myśl.

– Skąd to masz? – spytałem mamy.

– Pod kościołem rozdawali, ksiądz też ogłaszał. Jakbyś poszedł na mszę, tobyś wiedział.

– Pójdę zaraz po obiedzie do Petersa, wyciągnę go do kościoła – roześmiałem się.

Pieczołowicie poskładałem ulotkę w kostkę i wsunąłem sobie do tylnej kieszeni spodni. Matka popatrzyła zdumiona.

Zaraz po obiedzie, którego końca nie mogłem się gorączkowo doczekać, poleciałem przez dach do Petersona. Wiało i piździło, dach oblodzony i cały w śniegu, z trudem otworzyłem klapę, przez którą schodziło się do niego. Oczywiście trochę się obawiałem, czy mnie nie wyśmieje, czy nie będzie szydził, żebym sobie jechał z Homerem do San Remo albo chociaż Opola, ale ku mojej uciesze niespodziewanie zapalił się do pomysłu.

– O kurwa, jak to się uda, to będzie dym jak chuj – skwitował. Zarzucił kurtkę i pognaliśmy do Grubego. Matka Petersona oczywiście coś pokrzykiwała za nami i nawet chyba na klatkę wyszła, ale już byliśmy kilka pięter niżej.

Pokazałem Grubemu ulotkę i przedstawiłem mój pomysł.

– O kurwa, zajebiście. – Gruby nie miał nawet cienia wątpliwości.

– Potrzebne jest tylko oficjalne zgłoszenie przez jakąś placówkę, szkołę, dom kultury czy coś, trzeba to będzie jakoś podrobić. – Popatrzyłem na Grubego, bo różne papiery usprawiedliwiające nieobecność w szkole potrafił spreparować i był w tym naprawdę biegły.

– Mam lepszy pomysł – powiedział. – Przecież moja matka pracuje w szkole, pieczątkę często nosi przy sobie w torebce. Nabije się na kartkę i chuj, wszystko będzie na legalu.

Na drugi dzień w szkole wyszukałem Homera i przedstawiłem mu nasz plan. Zapalił się do pomysłu nie mniej niż my.

– No i chuj, nie San Remo, nie Eurowizja, ale też zrobimy dym.

Akurat też tego dnia miałem lekcję informatyki. Skorzystałem z okazji, że babka od tego przedmiotu gorzej sobie radziła z komputerami niż najbardziej oporny osobnik w klasie i kiedy tylko chcieliśmy, dawała nam luz, mogliśmy stawiać pasjanse, układać klocki w „Tetrisie”, grać w „Sapera” czy co tam jeszcze było.

– Proszę pani – podszedłem do niej: – A ja to bym mógł sobie tekst piosenki wydrukować? Potrzebny mi na scholę do kościoła, jasełka robimy.

– Jak tylko umiesz, to drukuj, ale mnie w to nie mieszaj, ja czasu na to nie mam, lekcja jest!

W zgłoszeniu trzeba było zawrzeć, kto zgłasza, wpisałem więc szkołę, w której pracowała matka Grubego. Ponadto nazwę zespołu, kierownika muzycznego i tytuły trzech utworów, które chce się zaprezentować. Tyle wystarczyło, żadna kaseta demo, żadne nagranie konieczne nie było. Ryzykanci albo mocnej wiary ludzie – pomyślałem. Napisałem więc w edytorze wszystko, co trzeba: zespół Jezus Mym Lekarstwem, kierownik Cyprian Gruby, repertuar: „Bez Jezusa paranoja” (utwór w języku angielskim), „Moje lęki dla Jezusa” i ostatni „Epitafium”, chciałem też dopisać, że dla Jezusa, ale pomyślałem, że to by już było za grube, a samo „Epitafium” też przecież ładnie wygląda. A poza tym to przecież Jezus zmartwychwstał, więc jakie epitafium? Wydrukowałem na wszelki wypadek w trzech kopiach i szybko schowałem do zeszytu, żeby nikt nie widział. Prosto ze szkoły poleciałem do Grubego, na szczęście był już w domu.

– Patrz – mówię i podsuwam mu pod nos kartę zgłoszenia. – Jeszcze tylko pieczątka twojej matki i jedziemy, kurwa, na kościelny Łódstok!

– O kurwa! Aleś wymyślił, Jezus Mym Lekarstwem! – zanosił się śmiechem, oparty o futrynę drzwi.

– A może nie? Jesus’s Drugs, a „drug” to nie tylko narkotyk, to może być też lekarstwo przecież. W słowniku sprawdzałem.

– Nie no, gites jest, zajebiście. Jak tylko matka wróci z roboty, to podbiję pieczątkę i machnę jakiś podpis.

– No, w końcu jesteś kierownikiem, co nie?

– Taa, Cyprian Gruby – kierownik! To chyba sobie taką wizytówkę zamówię – pośmialiśmy się trochę i poszedłem do domu. Wieczorem Gruby przyniósł mi podbite zgłoszenie, a już następnego dnia rano, olewając trochę pierwszą lekcję, pobiegłem na pocztę i wrzuciłem je do skrzynki. Wolałem osobiście się nie fatygować. Proboszcz mógłby rozpoznać we mnie chłopaka, który całkiem niedawno służył do mszy i mógłby zadawać różne niewygodne pytania. Na nic w tej chwili mi to nie było potrzebne.

Odpowiedź przyszła tydzień później – zostaliśmy zakwalifikowani! Za równy miesiąc mieliśmy po raz pierwszy stanąć na deskach sceny i odegrać muzyczny spektakl przed publicznością, która z pewnością zupełnie innego repertuaru oczekiwała. Byliśmy jednak gotowi wziąć to wyzwanie na klaty, bo przecież nie zawsze tylko o to chodzi, żeby zadowolić publiczność. Według różnych definicji kolegi Majkiego tak postępowali tylko wykonawcy komercyjni, a my byliśmy od muzyki ambitnej, taki przynajmniej mieliśmy plan. Muzyka ambitna charakteryzuje się tym, że gra się ją ku uciesze autora, a nie ku uciesze gawiedzi, choćby nie wiem jak świętej i błogosławionej.

W piwnicach dawnego domu katechetycznego przy kościele na Osiedlu mieściła się całkiem spora sala widowiskowa z małą sceną i półokrągłymi krzesełkami jak w starym kinie. Było kiedyś podobno jeszcze jedno kino, ale dwa kina w Młyńsku to za dużo, jedno musiało paść. Być może te krzesełka właśnie z tego kina proboszcz zdobył jakimś cudem. Chociaż pewnie nie za cud, tylko za „Bóg zapłać”. W hallu budynku, do którego kiedyś chodziło się na lekcje religii, ale potem przenieśli ją do szkoły, stały aniołkowo-styropianowe dekoracje, informujące o wielkim święcie muzyki i piosenki – Przegląd Piosenki Religijnej „Jerycho”. Jerycho jak Jerycho, nazwa nieco ryzykowna i na wyrost, żeby nie powiedzieć, że złym proroctwem czarno błyszczy – tak sobie myślałem. Od dźwięku trąb przecież mury Jerycha szlag trafił, a co się tutaj wydarzy, tego jeszcze nie wie nikt.

Według wywieszonej na drzwiach rozpiski mieliśmy grać jako zespół numer pięć. Czasu było aż nadto, więc rozglądaliśmy się trochę po budynku, przy okazji gapiąc się na całe zastępy poświęcanych panienek i świętobliwych kawalerów. Tak na oko to oni wszyscy byli w podobnym wieku jak my, tylko jakoś bardziej poważnie wyglądali, niby bliżej nieba, a do ziemi przybici i bez uśmiechów, jakby im ktoś od dziecka kazał się poprzez cierpienie uszlachetniać. A jeśli nie masz powodów do cierpienia, to chociaż zrób, dziecko, cierpiącą minę, ludzie cię będą od razu za świętego brać – tak im pewnie starzy mówili i tak im zostało. Mnie mama ostrzegała – nie rób głupich min, bo ci tak zostanie, a im pewnie tak kazali, nie ostrzegali – i zostało! Chłopacy spoglądali na nas z pogardą i wyższością, jakby z wyżyn samego nieba patrzyli w czeluście czyśćca. Dziewczyny albo udawały, że nas nie widzą, albo prześmiewczo chichotały za naszymi plecami. Faceci w garniturkach, ewentualnie samych koszulach z krawacikiem, dziewczyny obowiązkowo biała bluzka zapięta pod szyję, o dekoltach zapomnij, i spódnica do połowy łydki, włosy w kucyk, warkocz lub anielsko rozpuszczone. Wyglądało to wszystko trochę jak podczas rekrutacji w zakonne szeregi, zwłaszcza że od czasu do czasu w tej zgrai przemykały zakonnice – te zaś patrzyły na nas ze zgrozą i politowaniem.

Fakt, zdecydowanie wyróżnialiśmy się tu strojem. Wreszcie mieliśmy długie włosy, spływające już niemal do ramion. Wyjątkiem był Homer, któremu stary w czasie ostatniej wizyty domowej, tuż przed naszym scenicznym debiutem, nakazał maszynką zgolić łeb na żołnierską modę. Ja wygrzebałem najbardziej hippisowskie, kolorowe szmaty, takie, jak były modne, kiedy moi starzy byli nieco tylko starsi ode mnie. Wydarłem je z dna szafy, gdzie czekały, aż matka przerobi je na ściery. Do tego obwiesiłem się koralikami, a nawet w jednym ze szmateksów udało mi się zdobyć spodnie dzwony, które stanowiły wtedy szczyt obciachu, w związku z czym zapłaciłem za nie całe dwa złote. Peterson w owym czasie porzucił hejvi metalowe stylówki i skierował swoje fascynacje na amerykański grunge. Ubrał się więc w potargane dżinsy i flanelową koszulę w granatowo-czarną kratę. A Gruby klasycznie – cały na czarno z wielkim metalowym krzyżem na szyi. Ściągnął go chyba gdzieś ze ściany, bo normalnie to się przecież trochę mniejsze nosi. Jedynie Homer z tym wojskowym fryzem wyglądał zwyczajnie – zwykłe dżinsy i normalna, elegancka koszula. Kto wie – może on jeden z naszej czwórki był naprawdę normalny?

Czasu ani miejsca na próby nie przewidziano. Trzeba było na scenę wejść z marszu i od kopa pokazać własny stopień artystycznego rozwoju połączony z boskim wielbieniem. Nie było zatem co ze sobą zrobić, gitary wrzuciliśmy za kulisy i usiedliśmy na widowni, żeby popatrzeć na konkurencję. Lista zespołów rozpisana była alfabetycznie. Przed nami wystąpić miały Ave Abba, Barka, Christus Vincit, Deus Meus, Fatima i potem my, czyli Jezus Mym Lekarstwem. Przyznam szczerze, że chociaż większość tych składów muzycznie prezentowała się o niebo lepiej niż nasza ekipa, to słuchać się tego nie dało. Anielskie zawodzenia dziewczęcych chórków, harcerska gitara, tamburyny, marakasy i rączki do góry, Abba, ojcze, Abba, ojcze, Pan kiedyś stanął przy brzegu. Jeden z zespołów to nawet przerobił piosenkę Bajmu, zmieniając tekst tak, że wokalistka zamiast do kochanka, śpiewała do Jezusa. Jak tak chce, niech tak ma. Różne są na świecie perwersje, niech każdy ma, jak lubi, byle drugiemu krzywdy nie robił. Dla beki po każdej piosence robiliśmy owację na stojąco, machaliśmy kurtkami i radośnie braliśmy udział we wspólnym pląsaniu z rączkami do góry. Wkręcamy panu żaróweczki, pan jest wielki! Budziliśmy większe zainteresowanie niż ekipy na scenie. Żegnał się właśnie ze sceny chyba Deus Meus, kiedy Homer syknął do mnie:

– A my kiedy?

– No jak kiedy? Teraz jakaś Fatima, a potem my.

– To chodźcie, patrzaj, co mam. – I wyciągnął z kieszeni dobrze nam znany pojemniczek po filmie. Szturchnąłem Grubego, Gruby Petersona i wyszliśmy w stronę toalet.

Kilka bachów ze szklanej lufki Homera wprawiło nas w euforycznie sceniczne nastroje. Poszliśmy od razu do kanciapy za sceną, którą przerobiono na garderobę dla zespołów. Nikogo oprócz nas tam nie było, bo kiedy wdychaliśmy w kiblu opary ze szklanej lufki, okazało się, że jest jakaś awaria, komuś coś się zepsuło czy ktoś nie dojechał i zespół Fatima jeszcze nie rozpoczął swojego występu, w związku z czym ogłoszono przerwę.

Gruby zaczął myszkować po kątach.

– Tee, patrz, tu jakieś drzwi są, otwarte – zawołał i wlazł do środka. Poleźliśmy oczywiście za nim, któryś z nas zapalił światło. Było to pomieszczenie, w którym przechowywano różne poświęcone artefakty, taki przykościelny magazyn na święte figurki. Wystawiano je przy różnych okazjach ku wzmożeniu uczuć religijnych kościelnej publiczności. Przed nami stały postaci z szopki bożonarodzeniowej, jakieś żłóbki i ceramiczne bydlątka. Wyraźnie były już przygotowane do corocznej wędrówki za Gwiazdą Betlejemską. Oprócz tego po kątach piętrzyły się feretrony, baldachim, chorągwie odświętne i pogrzebowe, czyli cały ten anturaż do chwalenia Boga niezwykle konieczny.

– O kurwa, patrzcie tutaj – zawołał nagle Gruby. – Grób!

– Pusty!

– No pusty, bo przecież Jezus zmartwychwstał, to grób schowali.

– Przyda się na wiosnę, jak znów go przybiją – zarechotaliśmy.

– Patrzcie, tak mówi, grób ten próżny został – zacząłem śpiewać, nabożnie rozkładając ręce jak ksiądz za ołtarzem.

– Jaki tam pusty, kurwa, patrz – Gruby błyskawicznie pozbył się spodni, czarnej bluzy i podkoszulka, po czym ściskając w garści wielki, metalowy krzyż, który założył sobie na występ, wlazł w ten styropianowy twór udający skalną grotę. Padliśmy z Petersonem na kolana i próbowaliśmy coś śpiewać, ale dusiliśmy się od śmiechu, aż w końcu Peterson padł na podłogę i zaczął się skręcać, bo tak go dopadło, że tchu złapać nie mógł. Gruby leżał w samych gaciach z krzyżem w dłoniach złożonych na piersi, oczy zamknięte i wyglądał normalnie jak Jim Morrison w swojej paryskiej wannie.

– O kurwa, wy to jednak ciężkie przyjeby jesteście. – Homer słaniał się na nogach ze śmiechu. Nie zastanawiając się długo, chwycił stojącą w kącie chorągiew i zaczął nią wymachiwać, wołając: Alleluja! Alleluja! Alleluja!

Wtem do pomieszczenia wparowała jakaś młoda zakonnica.

– Chłopcy, a co się tutaj dzieje! Tu nie wolno wchodzić. – Nie wiem, co mogła zobaczyć ze swojej perspektywy. Ja wiem, co widziałem z mojej. Peters ciągle tarzał się ze śmiechu po podłodze, Homer wymachiwał chorągwią, a ja właśnie wypatrzyłem wiszące na kołku w ścianie kadzidło i już miałem zamiar po nie sięgnąć, kiedy prawie nagi Gruby wstał z grobu.

– No jak to co, proszę siostry! Zmartwychwstaję właśnie! Niech będzie pochwalony!

I na te słowa rzeczywiście zmartwychwstał, dokładnie tak jak przepowiedział! Siostra, jak zobaczyła Grubego w samych majtach, to zbladła tak, że nawet w tym słabym świetle jej lico wydawało się błyszczeć jakąś boską światłością, po czym bez słowa uciekła.

Tymczasem skończyła się przerwa i na scenie instalował się zespół Fatima. Niestety ich występ był krótki, nieudany i nie ma co go wspominać. Ciągle im coś sprzęgało, nie stroiło i robili niekontrolowane przerwy, żeby się między sobą dogadać, co w ogóle grają. No trudno, bywa i tak. Nie każda Fatima to od razu objawienie. Ważniejsze jest to, że teraz była nasza kolej, a my jeszcze nie całkiem otrząsnęliśmy się po zmartwychwstaniu Grubego, po buchach z Homerowej lufki, no i z całego tego rozgardiaszu, który poczyniliśmy. Staliśmy za zasłoną udającą kulisy i zerkaliśmy na widownię. Na scenie para konferansjerska – jakiś chyba kleryk i ta blada zakonnica, która niemal zawału nie dostała na naszych oczach. Wszystkie zapowiedzi mieli rozpisane na role, choć ile tego było? Po dwa zdania przecież, to co? Jedna osoba by nie spamiętała?

– Szanowni państwo! A teraz przed państwem zespół Jezus Mym Lekarstwem – zapowiedział nas kleryk głosem, jakim pewnie zwykł śpiewać psalmy z ambony.

– Zespół reprezentuje Szkołę Podstawową nr 4 w Młyńsku. – Swoją kwestię blada siostrzyczka wypowiedziała z przerażeniem, jakby zapowiadała nadejście samego Belzebuba. – Przyjmijmy ich brawami – dodała jeszcze, po czym w popłochu zbiegła ze sceny, rzucając w naszą stronę przerażone spojrzenie.

Weszliśmy! Światła świeciły nam prosto w oczy. Z ciemności, w której ginęła sala, dobiegły nas liche brawa przykryte głośniejszymi wybuchami śmiechu. Nie wiem, czy dlatego, że jak na reprezentantów podstawówki byliśmy dość mocno wyrośnięci, czy może nie spodobał się im nasz ogólny imidż. Ciągle jednak w żyłach krążyły nam opary wdychane przez szklaną rurkę, więc wzięliśmy ten śmiech za dobrą monetę.

– Kochacie Jezusa? – wypaliłem nagle do mikrofonu najgłośniej, jak tylko umiałem. Gruby przeleciał pałkami po bębnach, Peterson podciągał struny gitary, chaotycznie wzbudzając ostro przesterowane dźwięki. Publiczność odpowiedziała mi entuzjastycznym krzykiem. Pierwsze koty przełamane!

– A rock’n’roll? – zawołałem jeszcze raz. Rozległy się brawa.

Popatrzyłem na Petersa, był gotowy.

– Pierwszy utwór, który zagramy, nosi tytuł „Paranoja”. Opowiada o dramacie człowieka, który pozbył się Boga ze swojego życia, popadł w samotność, w depresję, w paranoję – mówiłem grobowym, nawiedzonym głosem, rozkładając ręce szeroko nad głową i robiąc coraz dłuższe pauzy pomiędzy słowami. – Dajcie czadu! – krzyknąłem jeszcze raz, ale to „dajcie czadu” wydało mi się strasznie gówniarskie, pozerskie i wytarte jak dżinsy w kroku. Coś mi szeptało w głowie, że brakuje mi tu słowa, które na każdym koncercie rockowym musi przecież paść! I w końcu mnie oświeciło:

– Na-pier-da-la-my! – zawołałem, mocno akcentując każdą sylabę. Mój okrzyk zlał się z pierwszymi dźwiękami „Paranoid”, które Peters zapodawał od razu na ostro. Od strony publiczności dobiegł mych uszu jedynie dźwięk przypominający pomieszanie jęku z buczeniem. Dobrze to rokowało, o to nam przecież chodziło.

No i poleciało! „Dyzynt łif maj łumen kouczi, golden help mi łif maj majnd” – wypluwałem z siebie fonetycznie wyuczony tekst, człapałem po scenie jak Ozzy, skakałem w górę i klepałem się po udach. Publiczność przyzwyczajona do anielskich zawodzeń w ogniskowych tonacjach potrzebowała kilku chwil, żeby otrząsnąć się z szoku i nastawić odbiorniki uszne na nowe częstotliwości. Na koniec piosenki brawa były siarczyste i wydawało nam się, że chyba szczere. Popatrzyliśmy się z chłopakami po sobie – jakoś poszło, widziałem w ich oczach radosny błysk i szaleństwo na pograniczu piekła i nieba.

Potem zabrzmiał grunge’owy kawałek skomponowany przez Petersa ze zmienionym tytułem „Moje lęki dla Jezusa” i też wszystko do ostatniej nuty zagrało gładko, chociaż brzmiało chropowato, tak jak brzmieć miało. Publiczność coraz śmielej wyrażała swój entuzjazm, jedynie zasiadające w pierwszych rzędach panie w kornetach i panowie w koloratkach nie wiedzieli, jak się zachować. Jedni się nieśmiało uśmiechali, bijąc brawa w delikatne rączki i to bardziej z potrzeby uczestnictwa w stadzie niż z prawdziwej chęci wyrażenia zachwytu. Inni otwierali szeroko oczy i robili zdziwione miny, ostentacyjnie trzymając sztywne dłonie na kolanach.

Wreszcie przyszedł czas na nasze opus magnum – psychodeliczne, rockowe, szarpane improwizacjami dzieło o pretensjonalnym tytule „Epitafium”. Byliśmy dumni z tego utworu, uważaliśmy go za nasze największe osiągnięcie. Podkręcał nam sprężynki mechanizmów, których działania nigdy nie byliśmy w stanie przewidzieć. Za każdym razem odczuwaliśmy bolesne dźgnięcia, jakby ktoś nam przejeżdżał cyrklem po żebrach i drutem kolczastym po gardle. Tak naprawdę to sami się dźgaliśmy, sami ten drut kręciliśmy, dając upust tym śladom naszych emocji, które na co dzień skrzętnie skrywaliśmy nawet przed nami samymi. Wydawało się nam, że skoro gramy, to można, to nie ma się czego wstydzić, bo przecież bierzemy to wszystko w nawias zgrywy, wygłupu, roli, którą jedynie odgrywamy, a tak naprawdę przecież nie całkiem nas to dotyczy. Może mieliśmy fałszywe poczucie, że obcujemy z arcydziełem, które sami stworzyliśmy, ale za to czuliśmy się w tym wolni, niezależni i zdani tylko na siebie. Tak się nam przynajmniej wtedy wydawało. Trudno to dziś zweryfikować, bo nie nagrywaliśmy naszych wytworów, ale możliwe, że rzeczywistość kompletnie nie przystawała do naszych wyobrażeń. Utwór, który nam się wydawał dziełem absolutnym, prawdopodobnie był po prostu niezbornym, chaotycznym i wtórnym gniotem. Coś, co braliśmy za artystyczną głębię i sięgający wyżyn kunszt, mogło być co najwyżej dziecinną bufonadą chłopaków, których horyzonty sięgały najdalej tam, gdzie wzrok sięga z dachu ich bloku. Więcej nie widzieli, dalej nigdzie nie byli i nic tak naprawdę ważnego jeszcze nie przeżyli. Może i tak było, ale przynajmniej byliśmy w tym szczerzy.

Peterson zaczął, jak Pan Bóg przykazał. Monotonny, kołyszący riff, powtarzany osiem, dwanaście, szesnaście razy, wprowadzał nas w coraz głębszy w trans. Umówiliśmy się jeszcze na próbach, że to ja decyduję, kiedy chcę zacząć, i dopóki nie zacznę śpiewać, to chłopaki ciągle grają w kółko te kilka dźwięków i robią to spokojnie, na pół gwizdka, bez przesterów, szarpania, sprzęgnięć – tak żeby uśpić czujność publiczności, poirytować, kazać czekać i niecierpliwić się. Kołysałem się przy statywie mikrofonu, zasłaniając twarz włosami. Publiczność rzeczywiście stawała się coraz bardziej zdezorientowana, bo ten szamański pląs zdawał się zapętlać i powtarzać bez widocznej szansy na dalsze kroki. Postanowiłem jednak jeszcze trochę ich przetrzymać. Kiedy dobiegające do mych uszu pomruki przybierały na sile, wzmocnione coraz śmielszym buczeniem, przysunąłem mikrofon blisko ust i zacząłem cicho syczeć. Syk powoli przechodził w jęk i zawodzenie, które wzrastało coraz wyżej, przeradzając się w końcu w charczący, wysoki krzyk. Kiedy zacząłem słabnąć i tracić powietrze, zrobiłem krótką pauzę na zaczerpnięcie tchu, po czym z całego gardła i z pełnej mocy mojej przepony zacząłem śpiewać tekst utworu. Nie pamiętam dziś, o czym w ogóle była ta piosenka. Chyba o niczym. Bredziłem coś o wężach i jaszczurach, o zgniłych macicach pełnych robactwa, które nas zeżrą, zanim jeszcze się narodzimy. To nie było ważne. Tekst nie był tu najważniejszy. Ważne było przeżywanie, spektakl, który nam się roił, szok i zdziwienie, które chcieliśmy wywołać. Tak naprawdę to byliśmy tylko kilka kroków dalej od tego miejsca, w którym z Petersonem robiliśmy wygłupy przed ławką zajętą przez naszych blokowych znajomych. Inna była publiczność, inne okoliczności, ale cel ten sam. Powiedzieć o tym, co nas bolało, dusiło, zwrócić na siebie uwagę i pokazać, że chcemy czegoś więcej od życia niż widok z dachu wieżowca w centrum Młyńska, niedzielny obiad i obowiązkowa msza. Chcieliśmy spojrzeć poza horyzont, naciągnąć sztywną obręcz widnokręgu i przekonać się, co kryje się za nią. Nawet jeśli ostrzegali nas i mówili, że tu jest dobrze, że tam nic dobrego na nas nie czeka, to chcieliśmy się o tym przekonać sami.

Szybko przeszliśmy do najdłuższej, improwizowanej części utworu. Gruby z Homerem uspakajali rytm i na tle, które tworzyli, Peterson zaczynał swoje gitarowe popisy. Najpierw normalna solówka, zwykłe rockowe granie, które Petersowi wychodziło naprawdę coraz lepiej. Ale teraz dźwięki, które grał, stawały się chaotyczne i luźno trzymały się pierwotnej tonacji. Chwyciłem leżące w rogu sceny tamburyno i, potrząsając włosami, zacząłem tańczyć wokół Petersa. Przez chwilę grał, stojąc nieruchomo, kołysząc tylko delikatnie głową na boki. Dopiero kiedy dźwięki zaczynały uderzać natrętniej, Peterson drgnął i zakołysał się całym ciałem, machał gitarą, włosami. Zrastał się w jedno ze swoim instrumentem, jak kiedyś Ralf w parku za Domem Kultury. Uderzał pięściami po gryfie, szarpał struny, wyciskając z nich raz płaczliwe jęki, a raz groźne, zagniewane zgrzyty i pomruki. Nie zważał już zupełnie na żaden rytm, na żadną tonację. Jedynie Gruby z Homerem ciągle grali swoje. Pchali monotonny, transowy motyw, który wprowadzał nas w stan oderwania od skrzypiących desek sceny, od dusznego zapachu niewietrzonej kruchty. Potrząsałem tamburynem, spoglądając na Petersa spomiędzy przesłaniających mi oczy włosów. Publiczność siedziała w milczeniu i obawie przed tym, czego jeszcze może stać się świadkiem. Nasz gitarzysta, jakby mało było mu już rąk, palców i pięści, chwycił rurkę mojego statywu i zaczął jeździć nią po strunach gitary. Z głośników poleciały tłukące w zęby i świdrujące mózg, jazgotliwe sprzężenia. Uderzałem bezustannie w tamburyn, skacząc raz wokół Petersa, to znów drażniąc się z Homerem, który niewzruszony, jak posąg uparcie grał wciąż te same dźwięki. Był w transie, z którego nie udawało mi się go wybić.

Peters zrobił dłuższą pauzę i wyciszył struny, przechodząc do delikatnych flażoletów. Chwyciłem mikrofon i po krótkim jęku zacząłem znów bredzić do jego sitka jakieś chaotyczne słowa, które akurat rodziły mi się w głowie.

– Szatan gwałci święte dziewice, sieje chwasty w ich wyschniętych łonach – charczałem do mikrofonu tonem, który wydawał mi się lubieżny i perwersyjny. Peters z gitarą blisko głośnika wydobywał z niego coraz bardziej piskliwe, nieznośne tony. Za naszymi plecami Homer i Gruby rozpędzali swoją maszynę, coraz bardziej gubiąc rytm i rozjeżdżając się każdy w swoją stronę. Brzmieli jak lokomotywa, której koła zaczynają odrywać się od toru, szyny rozjeżdżają się na boki, a ciśnienie pary w kotłach za chwilę rozerwie żelazną maszynę i zamieni ją w kupę gorącego złomu. Porządku nie było w tym już w ogóle, peron odjeżdżał dalej i dalej, a nasz pociąg jechał już bez żadnych hamulców.

– Ich brzuchy puchną krwią cuchnącą, plują jadem wściekłych żmij, narodziny węża jasny dzień zamienią w noc – bredziłem, co tylko najgłupszego ślina przyniosła mi na język. Umówiliśmy się, że kiedy padnę na scenę na mój ośliniony pysk, to zrobią gwałtowną pauzę i po krótkiej ciszy Peters rozpocznie drugą część opartą na jego riffie. Widziałem po ich twarzach, że zaczynają się niecierpliwić i coraz grubsze krople potu spływają Homerowi po nosie. W końcu dałem znak chłopakom, że to już jest ten moment, w którym możemy przejść do następnego aktu. Z wszystkich sił, które udało mi się jeszcze z siebie wykrzesać, i z resztek powietrza, którego zaczerpnąłem z przestrzeni dusznej sali, wydałem z siebie przeciągły i długi skowyt. Ciągnąłem go tak długo, aż pociemniało mi w oczach, aż czułem, jak płuca przestają mi pracować i świadomość odcina mi się od ciała. Kiedy zupełnie brakło mi tchu, padłem na deski sceny, a muzyka ucichła, jakby ktoś nagle wyłączył wzmacniacze.

ROZDZIAŁ 19

Z chłodnej klatki schodowej wybiegłem w gęstą od gorąca przestrzeń miasta. Wskoczyłem na główkę w upał, w ukrop, który natychmiast pokrył mi plecy i skronie słonymi kroplami. Przeleciałem przez brzydki jak psi odbyt pasaż handlowy, przez usianą topolami aleję Wyzwolenia. Z każdego pnia, z każdego słupa i sklepowej witryny patrzyła na mnie uśmiechnięta twarz dziewczynki z kucykami. Madzia Nowak, lat sześć, zaginęła w piątek po południu. Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie, proszony jest o kontakt pod takim a takim numerem lub z najbliższą komendą policji, przewidziano nagrodę. Madzia Nowak – ile takich Madź mogło w Młyńsku mieszkać? Sam znałem dwie Madzie Nowak, każda miała sporo więcej lat niż sześć, żadna z nich nie była tą z plakatu.

Odbite na ksero czarno-szare podobizny patrzyły na mnie z każdej strony i w biegu migały mi przed oczami. Krzywo rozwieszone na pniach, słupach i sklepowych witrynach zdawały się kiwać do mnie głowami, poruszać, mrugać, biegnąć za mną. Na wielu już ktoś zdążył wydrapać oczy, dorysować wąsy albo chuja wepchniętego w usta dziewczynki. Bydlakiem jakim trzeba być, to się w głowie nie mieści.

Dobiegłem do placu Głównego i musiałem przystanąć, żeby złapać oddech, uspokoić roztrzęsione nogi. Sprany, amerykański podkoszulek z durnym napisem Funny life is happy life oblepiał mi plecy.

– Wodę pani ma, niegazowaną? – zapytałem w kiosku, przykładając głowę nisko do okienka.

– Mam. W małych butelkach po dziewięćdziesiąt groszy, podać? – spytała kioskarka.

– Dwie poproszę.

– Na miejscu czy z kaucją? – dopytywała, a ja się coraz bardziej niecierpliwiłem.

– Na miejscu, obie.

– Proszę – podała mi pod nos otwarte butelki, a ja jej odliczoną kwotę, złoty osiemdziesiąt. Jedną od razu wylałem sobie całą na głowę, na szyję. Nie była zimna, nie z lodówki, bo skąd w takim małym kiosku lodówka, ale przyniosła ulgę.

– A pani wie coś? Z tą dziewczynką to co się stało? – Pomyślałem, że pani z kiosku może dużo wiedzieć, nawet jeśli to plotki jakieś, to zawsze się przecież czegoś dowiem. Zresztą czego innego by się można dowiedzieć, faktów nikt nie znał, więc i plotka miała wartość. Kiedy trudno o prawdę, plotka staje się faktem.

– No jak co, jak co! Skąd się urwał, że nie wie! No przecież Cygany porwały, proste, wszyscy już to wiedzą. – Zatelepało mnie wewnętrznie na takie dictum, ale nie daję po sobie poznać. Jak to wszyscy wiedzą, jak ja nie wiem, jacy to wszyscy, jak ja nie! Mało tego, że nie wiem, to jeszcze kompletnie nie wierzę w to, żeby chłopaki z baraków miały z tym cokolwiek wspólnego.

– A skąd pani wie, że Romowie? – spytałem, specjalnie mocniej akcentując ostanie słowo. Próbowałem w ten sposób odróżnić się od owych wszystkich, tak bardzo nastających na ludzi z baraków, których wciąż uważałem za moich przyjaciół.

– No ja nie wiem, przecież nie widziałam, jakbym widziała, to już bym na policji była opowiedzieć o wszystkim, ale każdyn jedyn, co tu do mnie przychodzi, to mówi, że Cygany porwały. One tu ciągle siedzą mi przy kiosku, papierosy palą, plują, ludzi mi odstraszają, nawet gonić już zaczęłam, bo jak Cygany tu siedzą, to ludzie się boją podejść do okienka i kupić co, że zaraz ich okradną albo żebrać będą.

Odsunąłem się na chwilę od okienka, bo ktoś papierosy kupował, co chwilę wodę też, ale kioskarka najwyraźniej spragniona była rozmów i uwagi.

– I co teraz będzie? – dopytywałem. – Znajdzie się?

– Gdzie tam się znajdzie, naiwny! Ja tam nie wierzę, żeby się znalazła! Od piątku, dziś niedziela, to gdzie ona już może być, w Ameryce nawet albo u Chińczyków, ile to w samolot wsadzić i dziecko wywieźć na koniec świata. Ludzie idą do Cyganów dziecka szukać, bo przecież bezczynnie siedzieć nie będą. Sama bym poszła, tylko tu muszę interesu pilnować. Ale żeby znaleźli, to nie wierzę – powtórzyła.

– Ale to Romowie by mieli dziecko w samolot wsadzić? I jak dziecko wywiezione, to po co u nich szukać? – dopytywałem.

– Wywiezione czy niewywiezione, to się jeszcze okaże, a szukać trzeba, a może nie?

– No tak, tak – przytaknąłem. – Szukać trzeba.

Przechyliłem do ust drugą butelkę wody i piłem łapczywymi haustami. Była ciepła i gazowana, nie taka jak chciałem. No kurwa, nawet wody w tym mieście ci nie dadzą takiej, na jaką masz ochotę, tylko inną wepchną, inaczej cię urządzą. Wyraźnie przecież powiedziałem – niegazowaną! Złość jakąś nagłą poczułem przez tę wodę nie taką, jak sobie zażyczyłem. Znienawidziłem w jednej chwili i kioskarkę, i jej klientów, papierosy, wody, gumy do żucia, gazety i wszystko, co u niej można było kupić.

– Już tam się szykują na nich, już widziałam, jak idą na baraki gonić tych brudasów. Trzeba ich raz na zawsze pogonić z tego miasta, spokój wreszcie będzie. Trzy pięćdziesiąt proszę za popularne i zapałki – powiedziała też do jakiegoś typa, co zakupy robił.

– Dobra, koniec tego gadania, bo robotę tu mam, kolejka się robi. Słucham, co dla pani – zagadnęła do kolejnej klientki. Wsunąłem jeszcze głowę do okienka i wycedziłem do niej przez zęby:

– Pierdolisz jak potłuczona, stara jędzo. Cygany przyjdą i ci spalą tę budę, jak będziesz dalej ludzi oszukiwać, głupia, faszystowska pizdo!

Odstawiłem butelkę na półkę przy okienku i pobiegłem na drugą stronę placu, nie czekając, co ma do powiedzenia kioskarka czy czekająca za mną pańcia. Coś z oburzeniem wołały o dzisiejszej młodzieży, ale szczegółów nie słyszałem, w dupie to miałem.

Od strony stadionu, w tym samym kierunku co ja, zmierzały pierwsze grupki naszych młyńskich sotni. Takich typów ze zbioru zbirów, co się na drugą stronę ulicy przechodzi, gdy się ich spotyka. Niektóre mordy znałem z widzenia – a to z knajp różnych, tych najpodlejszych, a to z podstawówki, ze szkolnych korytarzy czy z ulicy po prostu. Trzeba było mieć tę wiedzę, żeby przeżyć, żeby w porę z drogi zejść, w oczy się nie rzucać. Zakapiory, co każdą klasę po dwa lata robili, niektórzy może jeszcze ciągle szkolnych murów nie opuścili. Pamiętam, był u mnie w szkole taki jeden Mireczek, co w ósmej klasie świętował osiemnaste urodziny i zaraz następnego dnia przestał do szkoły przychodzić, bo obowiązku już żadnego nie miał. Potem podobno ukradł matce całą rentę czy emeryturę i pojechał do Hiszpanii prochami handlować. Tyle z tego wyszło, co z jego edukacji, nawet do handlu narkotykami trzeba mieć smykałkę jakąś albo chociaż podstawowe pojęcie o świecie i rządzących nim układach. Karierę szybko zakończył i teraz ponoć gnił w jakimś hiszpańskim więzieniu.

Widzę, że od strony kościoła idzie podobna grupa – to chyba ekipa z Zalesia aż, bo mordy mniej mi znajome, rzadziej oglądane. Obejrzałem się do tyłu i zdębiałem – za mną cały tłum draństwa pospolitego sunie. Same Norbasy, same nicponie najbrudniejszej wody, na gębach jeszcze niedomyta niebieska farba po wczorajszych rozróbach na stadionie. Razem z nimi te ich Natalie, Sylwie i Klaudyny. Niektórzy pały jakieś w rękach niosą bez skrępowania, bez wstydu czy obawy. Jadą też alejami stare maluchy, polonezy, stare golfy jedynki stjuningowane tak, jakby miały zaraz startować w rajdzie Dakar–Pcim–Trzebownisko. Przez szyberdachy i otwarte okna powiewają biało-czerwone i błękitne flagi. Husaria, kurwa mać. Widzę, że żuleria z parku i z placu również porzuciła swoje szańce w krzakach i forty z ławek, swoje zady i bambetle zbiera i człapie powoli w stronę baraków. No kurwa, widowisko będzie, krwawy spektakl za darmo, igrzyska i lwy szarpiące gladiatorów.

Tyłami bloków stojących wzdłuż alei Wyzwolenia, ulicą Konopnickiej pobiegłem, żeby wyprzedzić tłum i dobiec do baraków przed nimi. Za plecami słyszałem wściekłe wycie z wielu gardeł. Szli nabuzowani podobnie jak wczoraj, jak z okazji meczu, tylko cel tu był inny. Obawiałem się, że zakończenie też może się okazać bardziej dramatyczne.

Wbiegłem między baraki, ale widzę, że tu już też atmosfera nerwowa, że już wiedzą, co się święci, ruch większy niż zwykle, drżący, falujący. Samochody na włączonych silnikach, ustawione w poprzek przy wjeździe, barykady z ławek, z krzeseł. Krzątanina wokół, baby lamentują, dzieciarnia jak zwykle półnaga biega. Faceci też bez koszul, z gołymi torsami, w bojowych nastrojach palą papierosy do ostatniego macha, aż nie ma za co trzymać i żar w palce parzy. Powietrze faluje upałem, smrodem spalin, taniego tytoniu i jakimś gniewem, agresją, które pęcznieją, kipią i zaraz wyleją się z gara jak przerośnięte ciasto.

Wypatrzyłem Hynka, pchał akurat wózek z Pedrem w stronę baraków, ukryć go pewnie chciał jak najdalej od wejścia na ten ich majdan.

– Hynek, idą tu do was całe bandy, zróbcie coś, trzeba po policję dzwonić, uciekać, chować się, nie wiem, ale zaraz tu będzie, kurwa, rozpierdol! – Popatrzył tylko na mnie, nie przestając pchać wózkach przez trawę i szyszki.

– Dziewczynki chcą szukać u was, tej Madzi, co na plakatach wszędzie wisi – wołałem mu prawie prosto do ucha. Kółko wózka tymczasem zapadło się w piaszczystym podłożu, ciężko było go ruszyć dalej, bo Pedro to był jednak kawał chłopa – chociaż na wózku. Chwyciłem rączkę z drugiej strony i pcham razem z Hynkiem.

– Z przodu lepiej ciągnij – doradził. Posłuchałem go i chwyciłem wózek za przednie kółka, próbując nieco go unieść.

– A po co tu idą? Myśmy żadnego dziecka nie porwali, czego tu chcą szukać? – sapał ciężko, siłując się nadal z wózkiem.

– Ja wiem, Hynek, ale im po prostu się w dupach pali, rozróby szukają, winnego, nie wiesz? Pretekst dobry znaleźli, z was winnych zrobią.

Szarpnąłem mocniej i wózek znów ruszył, pchany siłą Hynkowych nóg i rąk.

– A ty po której stronie będziesz? – rzucił mi słowami prosto w oczy. Zaskoczył mnie tym pytaniem, no bo jak po której, skoro tu przyszedłem ich ostrzec. – A może na przeszpiegi tu przyszedłeś, co? – Popatrzył na mnie podejrzliwie.

– Hynek, co ty? Odjebało ci? – Przystanąłem zdumiony. Nagle odechciało mi się ciągnąć ten wózek wspólnie z nim.

– No pytam tylko, a co? Nie można? Staniesz tu z nami i będziesz w nich kamieniami rzucał? Będziesz się bił? Przecież ja wiem, jak to będzie, zaraz będą chcieli się z nami napierdalać i tylko pytam: gdzie wtedy będziesz? Po której stronie staniesz? No, powiedz. – Patrzył na mnie wyzywająco.

Wkurwiał mnie tym strasznie, jak mógł mi w ogóle zadawać takie pytania? Mnie? Ja im chciałem być bratem, przestrzec przed swołoczą blokową przybiegłem, a ten do mnie z takimi pytaniami! Złościło mnie też to, że sam nie znajdowałem odpowiedzi. Wiedziałem, to oczywiste, że nie stanę razem z całą kibolską bandą i nie będę w nich kamieniami rzucał. Ale wiedziałem też, że nie starczy mi odwagi, by wejść na barykadę razem z tymi, których tak bardzo chciałem zostać przyjacielem. Nie tylko odwagi mi nie starczy na taki czyn, ale też siły, by ją znaleźć. Ta myśl sprawiała, że czułem się coraz bardziej jak wrzucony do gnojówki szczeniak. Wiedziałem, dobrze wiedziałem, że Hynek ma rację. Złość tchórza, która we mnie buzowała, przelałem na niego.

– Ale pierdolisz, Hynek, wiesz? – krzyknąłem do niego. – W dupie to mam, kto się z kim będzie napierdalał, kto będzie kamieniami rzucał, skoro mnie o takie rzeczy pytasz. Jak tak, to nie moja wojna. Nawet się pozabijajcie, palcem nie kiwnę – wołałem, nie zważając na to, że cały podbródek mam już zapluty lepką śliną. Musiałem wyglądać komicznie, aż dziw, że się nie roześmiał. Patrzył na mnie spokojny, bez cienia zdziwienia, jakby się spodziewał, że taki będzie finał naszej przyjaźni. Chwile próby zawsze najwyraźniej piszą ostatnie rozdziały.

– No właśnie, Gadzio, to mam odpowiedź, palcem nie kiwniesz. – I nie oglądając się na mnie, pchnął wózek z Pedrem przed siebie. I tylko Pedro odwrócił głowę i spoglądnął na mnie, jakby rozumiał wszystko, jakby mnie chciał pocieszyć, przeprosić. Chyba nawet delikatnie machnął mi dłonią na pożegnanie, chociaż może mi się zdawało tylko, bo jego dłonie żyły własnym życiem. Obróciłem się na pięcie i poszedłem w stronę drogi. Czułem na sobie spojrzenia całego majdanu, jak wtedy gdy odważyłem się przyjść tutaj pierwszy raz. Buzowały we mnie gniew, złość, ręce mi się trzęsły, a gwałtowne wyrzuty adrenaliny mąciły mi trzeźwość spojrzenia. Nie wiem, czy to rozedrgane powietrze tak tarło o mnie i wprowadzało w roztrzęsienie, czy to może ze mnie wychodził ten dygot i podgrzewał aurę, wprowadzał ją w niepokojące wibracje.

Złość, która rosła we mnie, mieszała się ze strachem. Rozlewała się po całym ciele, pulsowała promieniście od kręgosłupa aż po końce palców. Wymyśliłem sobie, że pobiegnę na moją skarpę, zajmę miejsce, z którego przez lata podglądałem ich świat, i tam przeczekam rozwój wypadków. I chuj – wystarczy, że będę obserwatorem, jak cała reszta tego miasta.

Wokół prowizorycznej barykady z aut, ławek i krzeseł zebrała się już spora gromada z bajki o mieszkańcach baraków, która – jak przeczuwałem – lada moment miała się dla mnie zakończyć definitywnie zgoła niebaśniowym happy endem.

– Ej, Gadzio – zawołał ktoś do mnie z ich strony. – Powiedz im, żeby sobie poszli, co oni chcą od nas? Jebał ich pies.

– Powiem, powiem, ale nie wiem, czy mnie posłuchają przecież – odpowiedziałem. Ktoś machnął mi ręką z pozdrowieniem, ktoś rzucił kiepa i przydeptał.

Wybiegłem z majdanu na drogę, ale niestety odwrót był już odcięty. Tłumy nadciągnęły od strony miasta, wypełniając szczelnie jedyną krótką i wąską drogę prowadzącą wzdłuż lasu.

Szedłem teraz naprzeciw nich sam, za sobą miałem prymitywne szańce obrońców. Nie było gdzie uciec, bo co – miałem nagle w lasek skręcić i w krzaki spieprzać? Jedni i drudzy widzieli mnie jak na dłoni. Ludzie rozlani już całą szerokością gościńca, a na głównej drodze typów różnych pełno stoi. Auta trąbią, bo przejechać się nie da, ale wielu, widzę, parkuje na poboczu, chodniku, trawie, byle gdzie i drzewce flag, co je przez okna wystawiali, teraz ściskają u boku jak dzidy jakieś, jak dzicz na polowanie się szykująca. Na samym czele, widzę, idzie taki wielki, gruby zakapior – w czarnej koszulce z wielkim napisem Skin is Right, spodnie czarne na czerwonych szelkach i buciory ciężkie. Znałem go trochę, bo kto z nas go nie znał, kto nie spieprzał przed nim, na drugą stronę nie przechodził, żeby tylko w oczy mu się nie rzucać – czasami tyle wystarczyło, by złość w tłuściochu wzbudzić. W naszym pokoleniu młyńszczan mało kto go nie znał. Grubas szczególnie słabszych i młodszych do zaczepek sobie ukochał, ale ponoć i na kibolskich ustawkach mało było takich, którzy mu w boju byli w stanie dorównać. Karpiński się nazywał, ale mówili na niego Karpiu, nieformalny przywódca młyńskich kiboli. Nasz blokowy Norbas z nabożeństwem o nim mówił, jak o papieżu, nawet wtedy, gdy raz wpierdol od niego dostał.

– A ty, kurwa, skądżeś się urwał, czyjżeś ty jest – rzucił do mnie, a ja widzę i czuję już, jak obejmuje mnie ten tłum, cuchnący potem i agresją.

– Co? Z Cyganami trzymasz, kurwa? – I już łapy do mnie wyciąga. I to nie jedną, bo w moich przerażonych oczach jego ręka zamienia się w macki, w setki ramion, jakby cały ten tłum nagle chciał mnie za gardło ścisnąć swoimi włochatymi łapami.

– Gdzie, skąd! – zaparłem się. – Przybiegłem wcześniej już, ale widzę, że was nie ma, że nie było jeszcze, to idę – jąkałem się bezradnie, samemu nie wierząc we własne słowa.

– No ale, kurwa, jesteśmy już. Przyszliśmy, to, kurwa, stajesz tu z nami, no nie?

– No widzę przecież, że przyszliście – mówię, ale głos mi się trzęsie, w oczy nie patrzę i szukam dystansu dobrego, ale dystans to luksus, o który coraz trudniej w dzisiejszych czasach. Nie każdy może sobie na niego pozwolić.

– To cygański kundel, on z tymi czarnuchami trzyma – rzucił ktoś za plecami Karpia.

– Taki sam brudas jebany – dodał ktoś inny. – Na szmaty go.

Karpiu chwycił mnie błyskawicznie za podkoszulek Funny life is happy life.

– Z Cyganami trzymasz, szmaciarzu. – I przyciągnął mnie do siebie, aż poczułem, jak mu z pyska śmierdzi starym piwem, winem, papierosami, rzygowiną. Śmierdział cały starym potem i rzadką kąpielą.

– No daj spokój! Z Cyganami miałbym się zadawać? Weźże przestań. – Udaję, że się śmieję, że to zgrywa taka, ale we łbie mi kołacze taka scena, co w niej kur trzy razy zapiał. Karpiu jednak nieprzekonany trzyma mnie żelazną pięścią i w oczy patrzy, jakby chciał cygańskość moją, której nie ma żadnej, wypatrzyć mi w mózgu przez moje niestrzyżone jasne włosy.

– No jak z Cyganami, no przecież szedłem do was, nie? Przecież oni się z nami nie kumplują, sami nie chcą, to jakbym ja miał, no coś ty – tłumaczyłem się desperacko i tchórzliwie. Trochę ten argument go przekonał chyba, bo zwolnił uścisk, ale dalej patrzył na mnie podejrzliwie.

– Brudasy jebane – mruknął ze złością. – Dobra, idziemy – rzucił i pchnął mnie w kierunku baraków. – Idziesz z nami, na przodzie.

Szedłem koło Karpia w pierwszym szeregu. Nogi miałem miękkie, jakby mi się kości roztapiały w tym upale, drżące i oporne. Czułem, że zaraz padnę, zadepczą mnie, przejdą po mnie i może to by było najlepsze rozwiązanie. Wycofałem się trochę za plecy grubasa, żeby od strony baraków mnie nikt nie rozpoznał, nie widział najlepiej w ogóle. Na szczęście Karpiu, zaaferowany zbliżającą się rozróbą, przestał na mnie zwracać uwagę.

Za postawionymi w poprzek drogi autami stała spora grupa Romów, ale i tak przy nadciągającej bandzie chuliganów była to ledwie garstka. Widziałem ten sam obrazek, co kilka minut wcześniej – faceci w samych spodniach, dzieciarnia, lamentujące baby, tacy to byli obrońcy. Widziałem, że jest tam Hynek, widziałem Tarzana, jakiegoś Wasyla, Gabora i najstarszego z nich, Romana, ichniego wójta, przewodniczącego gromady. Stał odważnie na samym przodzie.

– Jebać brudasów – krzyknął nagle ktoś donośnie tuż za moimi plecami.

– Jebać, jebać, jebać! – odpowiadało skandowanie z wielu gardeł.

Roman stanął ostrożnie pomiędzy blokującymi przejście samochodami. Wyciągnął otwartą dłoń w stronę Karpia. Był dużo niższy od niego, starszy. W brązowych spodniach od starego garnituru, sandałach i słomkowym kapeluszu wyglądał jak kmiotek przed hordą barbarzyńców. Najgorsze było to, że mimowolnie stałem się tej hordy częścią.

– Czego chcecie od nas? Po coście przyszli? – zawołał.

– Dziecko oddajcie, brudasy jebane – Karpiu krzyknął do niego w odpowiedzi, ale przekonania w tym nie było żadnego, jakby sam nie wierzył w to, że mała Madzia jest ukryta w romskich domach.

– U nas jej nie ma, my dzieci nie porywamy, mamy swoich aż nadto. – Roman uśmiechnął się. Imponował mi jego spokój, opanowanie, podczas gdy nogi nie przestawały drżeć, a ręce miałem mokre i zimne ze strachu. – Tchórzu jebany ty – tak mówiłem w myślach do siebie. Upał był piekielny, gęsty, a mnie było zimno tak, że aż miałem dreszcze. Jeśli do tej pory nie wiedziałem, czym naprawdę jest strach, tak teraz właśnie poznałem to uczucie dojmujące, poniżające, którego nie da się z niczym innym pomylić.

– To idziemy poszukać, sami sprawdzimy, szmaciarzu. – Karpiu zrobił kilka kroków w przód, a ja powoli wycofywałem się, bo przestali na mnie zwracać uwagę, zajęci rytualnymi negocjacjami wodzów.

– Powtarzam, tu jej nie ma. – Roman pokojowo rozkładał dłonie na boki i ze spokojem próbował przekonać Karpia i resztę hordy. – Idźcie swoją drogą, nie chcemy problemów, chcemy tu spokojnie żyć, co wam to przeszkadza.

Czułem, że gorączka w tłumie opada, okrzyki słabły i coraz mniej buńczucznie wznosiły się zaciśnięte pięści. Rozpoczął się werbalny festiwal latających nad głowami gróźb i wyzwisk. Powoli przesuwałem się w stronę lasu. Nade mną przelatywały słowa obraźliwe i kanciaste jak brukowe kostki. Liczyłem, że może na samych wyzwiskach i obelgach się skończy, sprawa się rozmyje i pułki rozejdą się na wcześniej ustalone pozycje. Para pójdzie w gwizdek postrzępionych na darmo języków, gróźb wypowiedzianych bez wiary w spełnienie, na machaniu pięściami nad głową się może skończy. Dziecka tu nie ma, to nie oni porwali Madzię, rozejść się – na to liczyłem, resztkę nadziei kładłem na szalę, ale wiedziałem już, że to puch płonny, bo na drugiej szali leży złość ciężka jak macewa w rzece, twarda jak pięść Karpia.

– Zaraz tam pójdziemy i sami poszukamy, dupami będziecie szczekać. – Słyszałem coraz bardziej oddalający się głos grubasa i inne, które dopowiadały nowe obelgi i komentowały jak chór w greckiej tragedii.

– To chodźcie, zobaczymy, skurwysyny polskie – zawołał ktoś od strony baraków, kryjąc się za samochodem. Roman wykonał za siebie uspokajający gest, próbując ochłodzić emocje po obu stronach tej śmiesznej barykady. Ale w taki upał gadaniem samym nie ochłodzisz. Tu trzeba by lodu kubeł na głowę wysypać, a i to mogłoby nie wystarczyć.

– No to chodźcie, brudasy, czarnuchy jebane, wyjdźcie ze swoich nor i się będziemy napierdalać – wołali poszukiwacze zaginionej Madzi. O niej już nikt nie mówił, nie pamiętał. Wiadomo przecież było, że nie o żadną Madzię chodzi, nie o dziecko zaginione, tylko po prostu o to, żeby się napierdalać, żeby spuścić łomot słabszym, pokazać swoją siłę, dominację nad tymi, którzy i tak już byli wystarczająco zdominowani. Nie udało się wczoraj na stadionie, to dziś się uda na barakach.

Byłem już blisko linii drzew, kiedy ktoś chwycił mnie za ramię. Jakiś kolejny zakapior, łeb ogolony do łysa, krzyż celtycki na szyi, oczy rozbiegane, mgliste od nadmiaru wciągniętego butaprenu.

– A ty co? Gdzie spierdalasz? – wymamrotał i próbował przyciągnąć mnie do siebie. Odtrąciłem jego rękę.

– Weź, odlać się idę, zaraz wracam – powiedziałem i rzeczywiście skoczyłem za krzewy, żeby się odcedzić. Mocz lał mi się po butach, drobinki skroplone odbijały się od pnia drzewa i pryskały mi na nogi. Powoli, nie przestając sikać, przesuwałem się w stronę ścieżki prowadzącej na moją skarpę. Tłum, na który patrzyłem przez zarośla, falował, formował się bezładnie jak pszczeli rój. Napakowani adrenaliną i testosteronem ziomale kręcili się bezradnie wkoło, nie wiedząc za bardzo, co dalej ze sobą zrobić. Brakowało komendy, rozkazu, a tak sami z siebie to przecież wiele nie wymyślą. W powietrze leciały okrzyki i kibolskie przyśpiewki.

Nie wiem, kto zaczął, skąd pierwszy kamień poleciał, jaka iskra wznieciła ciąg reakcji. W dole już wrzało, kiedy dobiegłem na moją skarpę. Widok stąd miałem na cały majdan, baraki, drogę. Chuligańskie sotnie kołysały ustawionymi w poprzek samochodami, drąc ryja niemiłosiernie.

– Jebać czarnuchów, do gazu z brudasami, Polska dla Polaków. – Niosło się w górę przez gęste, rozgrzane powietrze.

Jedno z aut miało już wybitą szybę, ktoś po cygańskiej stronie ścierał krew z twarzy. Karpiu przez dach samochodu blokującego przejście próbował dosięgnąć Romana kijem od flagi, ale biało-czerwona płachta plątała mu się o rękę, o głowę, więc zdarł ją jednym mocnym ruchem i rzucił za siebie. Ktoś inny podał ją dalej, ale nikt już nie złapał i poleciała pod nogi, w pył bitewny wzniecony przez znudzoną i żądną rozróby hołotę. Patrzyłem z niedowierzaniem. Nikt tu nie dbał, żeby chorągiew nie padła, żeby dumnie nad głową powiewała. To nie Grunwald przecież, to kibolska naparzanka, nie o zasady tu przecież idzie. Jebać to, krew przodków w piach, my tu mamy teraz ważniejsze sprawy.

Sparaliżowany strachem, przerażony scenami, które wcześniej widziałem tylko w satelitarnych przekazach światowych telewizji, czułem się coraz bardziej przygnieciony bezradnością i wstydem.

Nie wiem, ile czasu minęło. Późne popołudnie przeszło w wieczór, słońce od zachodu świeciło długimi promieniami przebijającymi się uparcie przez wysuszony podszyt i kładło na ściółce suchej jak język po dobrze skręconym blancie. Mimo to upał nie ustawał, jedynie drzewa dawały nieco więcej złudnego cienia. Pode mną rozgrywała się bitwa – chaotyczna, bez strategii i wyraźnych ośrodków dowódczych, ale niebezpiecznie przybierająca na sile. Nie wiem, skąd wzięli pochodnie, a może to były jedynie stadionowe race, ale cały majdan przykryty był już gryzącym dymem – zapach siarki i saletry roznosił się podobnie jak wczoraj wokół stadionu. Jeden z cygańskich samochodów, chyba duży fiat, beżowy, z przerdzewiałymi błotnikami, miał już wybite boczne szyby. Jedynie przednia i tylna ocalały. Karpiu i kilku innych wskoczyło na jego maskę, na dach i kijami od flag próbowali dosięgnąć obrońców. Jakby bali się wkroczyć dalej, jakby za broniącymi dostępu do osady autami była jakaś magiczna ściana, która nie pozwalała im przeskoczyć na drugą stronę. Obrońcy rzucali w nich butelkami, kamieniami, ale skuteczności w tym wielkiej nie było. Furgały w powietrzu przedmioty, słowa, wisiała nienawiść jak chmura, co zaraz eksploduje gromem.

Nagle jeden z samochodów ruszył. Karpiu i jego żołnierze stojący na aucie zachwiali się niebezpiecznie, jeden upadł na kolana, chwycił się tylnej szyby. Karpiu położył się na dachu i próbował przez rozbitą boczną szybę dźgać kierowcę swoją patriotyczną dzidą.

– Dojadę cię, czarnuchu, skurwysynu brudny – darł się tak, że nawet ja go słyszałem na górze. Nie byłem pewien, ale przez moment wydawało mi się, że za kierownicą auta siedzi Tarzan.

Koła gwałtownie zakręciły się w miejscu, Karpiu stracił równowagę. Auto szarpnęło na wstecznym, a herszt kiboli śliznął się przez przednią szybę na maskę, skąd runął całym swoim cielskiem na piaszczyste podłoże. Kilkunastu osiłków rzuciło się na samochód, próbując go zatrzymać. Koła znów zabuksowały w miejscu i auto, wyjąc na najwyższych obrotach, ruszyło przed siebie. Widziałem teraz wyraźnie – to był Tarzan.

– Boże, co on robi… – mruknąłem do siebie. Tymczasem auto, sypiąc spod kół szyszki i pył, nabierało rozpędu. Karpiu zdążył się pozbierać i utykając na jedną nogę, w ostatniej sekundzie odskoczył na bok. Jeden z jego kumpli nie miał tyle szczęścia – fiat uderzył w niego, a ten z głuchym łomotem przetoczył się przez maskę, przez dach i upadł obok zbierającego się z trawy Karpińskiego. Po chwili jednak wstał, otrzepał ubranie i ruszył w pogoń za autem. Tak samo reszta bandy rzuciła się, próbując zatrzymać samochód. Broniący osady Romowie stali oniemiali, ktoś trzymał się za głowę, ktoś krzyczał jakieś niezrozumiałe dla mnie słowa, do tego wszystkiego dołączyły się jeszcze lamenty i zawodzenia starych kobiet. Wtem prowadzone przez Tarzana auto zawróciło w miejscu i znów wyjąc i rycząc, tocząc kurz i piach spod kół, ruszyło w stronę baraków. Goniący go napastnicy teraz sami stali się celem. Tarzan jechał zygzakiem, jakby chciał upolować któregoś z nich, przejechać, zgnieść. Rozbiegali się na boki, ktoś wskoczył za kierownicę drugiego samochodu i próbował nim odjechać, usunąć się z drogi. Tarzan chyba nie zauważył tego manewru i rozpędzony przygrzmocił w tył drugiego auta. Siny dym spod maski zmieszał się z burym dymem rac i pochodni noszonych przez miejskich rozbójników. Dopadli teraz drzwi beżowego fiata i wyszarpali Tarzana na zewnątrz. Karpiu machał łapami, roztrącał grupę na boki i kuśtykając, torował sobie drogę pomiędzy ziomalami wprost do ofiary.

– O kurwa, zajebie go teraz – pomyślałem z przerażeniem. Widziałem, jak w kilku trzymają Tarzana dociśniętego do auta, broniąc dostępu do niego próbującym odbić go kumplom.

– Zostawcie mi go. – Bardziej domyśliłem się, co krzyknął Karpiu, niż usłyszałem. Równie dobrze mógł zawołać: – Mój ci on! Do mnie on należy, nie do kata! Tylko, że teraz to on był katem. W ułamku sekundy mignął mi tylko zwinny i pewny ruch jego ręki i głowa Tarzana zakołysała się gwałtownie pod mocą uderzenia pięści kibola. Upadł. Karpiu szarpnął go w górę i uderzył jeszcze raz z drugiej strony, a potem jeszcze raz. Widziałem, jak głowa Tarzana odbiła się od ramy auta.

Jakby w jednym momencie pękła magicznie niewidzialna bariera, która wcześniej nie pozwalała im przekroczyć linii aut. Cała młyńska swołocz, pewnie ze dwustu chłopa i te wszystkie ich Natalie, Klaudie, Kaśki, rozbiegła się z rykiem na gębach pomiędzy barakami. Brzęk tłuczonego szkła przenikał się z ich rykami, z nienawistnymi krzykami, że Polska dla Polaków, a Cygany do Rumunii. Rozpoczęło się plądrowanie, wybijanie okien i najzwyklejsza w świecie demolka. Podręczniki historii pełne są opisów takiej barbarii.

Zmrok coraz szczelniej otulał cygańską osadę, kiedy ponad smolistym dachem pierwszego z baraków wzbiły się w niebo płomienie. Drewniana konstrukcja, pokryta starym, odpadającym tynkiem i dachem z papy zajęła się w kilkanaście sekund. Trzask ognia mieszał się z przerażonymi krzykami, z lamentem i płaczem. Czarny dym buchnął w górę nieprzejrzystą łuną.

Na samym dnie mózgu, w najstarszej jego warstwie, zrodził mi się gwałtowny odruch, którego źródłem był tłumiony przez cały czas strach. Uciekać. Byle dalej stąd. Może do niedalekiego kościoła na Osiedlu, niech dzwony biją na trwogę! Może na plac i stamtąd z budki zadzwonić na straż, na policję. Tak, na plac, do telefonu! Przypomniał mi się w jednej sekundzie zapach przypiekanych zapałką paznokci. Wyobraziłem sobie, że przecież tu zaraz smród taki będzie jak tam, gdzie dziś jest tabliczka z zatartym napisem „tu spłonęli żywcem”, że niebawem trzeba będzie drugą tutaj, taką samą wkopać, pomnik może postawić z napisem wielkim. Takim, żeby tym razem nie dało się go zatrzeć, zburzyć, zapomnieć. Ma uwierać i kłuć w oczy. W głowie już słyszałem wycie palonych żywcem ludzi, widziałem zwęglone ciała i skowyt poparzonych. Na szczęście nic takiego się nie działo, to tylko moja głowa podsuwała mi te obrazy, które od lat się w niej gnieździły, które wyobrażałem sobie, opowiadałem w bezsenne noce i bure poranki.

– Tak, tak trzeba, biegnę na plac, do budki, dzwonić trzeba – powiedziałem głośno sam do siebie, bo przecież jakoś musiałem się uwolnić od tych koszmarnych wizji, przerwać je i zacząć działać. Zdając sobie sprawę z tego, że jest już o wiele za późno, rzuciłem jeszcze okiem na spowitą dymem cygańską polanę. Jej mieszkańcy uciekali w popłochu jak mrówki z rozgrzebanego w lesie kopca. Wspinali się na mur ogródków działkowych, skakali przez ogrodzenie osiedla, biegli wspólnie z kibolstwem byle dalej od tego miejsca, gdzie pożoga rozpędzała się gwałtownie i tylko ulewa jakaś, burza, na którą się nie zanosiło, mogła ją zatrzymać.

Przez moment w gęstej mgle zrobiła na wyrwa, lekki wiatr, który wreszcie pojawił się od strony kombinatu, zaczął rozsuwać dymną zasłonę. Dostrzegłem tam wózek z Pedrem. Pchało go dwóch kiboli. Gdzie tam pchało, to nie było żadne pchanie wózka! Jeden z nich założył sobie na głowę kapelusz inwalidy, drugi zdarł kolorową parasolkę i szarpali wózkiem na boki, próbując zrzucić niepełnosprawnego chłopaka. Wtem jeden z nich, pewnie wzburzony tym, że Pedro kurczowo trzymał się ramy pojazdu, z całej siły uderzył chłopaka dłonią w potylicę. Roześmiali się, gdy Pedro zaczął płakać jak małe dziecko, jak przedszkolak, który upada i niegroźnie tłucze kolano. Rozzuchwaliło ich to jeszcze bardziej. Chwycili wózek z jednej strony i sprawnym ruchem przechylili go tak, że Pedro natychmiast wylądował na trawie i szyszkach. Wykiprowali go jak wywrotka kupę żwiru na budowie. Schorowany chłopak pacnął bezwładnie o ziemię, zanosząc się płaczem.

Porzuciłem myśl o spartańskim biegu do budki telefonicznej. Spojrzałem w dół – skarpa była niemal pionowa, wysoka na jakieś dziesięć, piętnaście metrów. Jak drugie piętro w bloku, jak trzecie może. Wystawały z niej korzenie, ale strome zbocze było miękkie, piaszczyste i chyba nie aż tak pionowe, jak mi się wydawało. Musiałem coś zrobić, przełamać paraliż i wyjść wreszcie z roli obserwatora – nieodrodnego syna tego miasta. Chwyciłem się wystających, sosnowych korzeni i zacząłem zsuwać się w dół. Jeden z nich przejechał mi po dłoni – zapiekło, więc odruchowo puściłem go, przez co zleciałem gwałtownie kilka metrów niżej. Na szczęście piasek przesuwający się pod plecami amortyzował tarcie i uderzenia. Korzenie smagały mnie po plecach, po tyłku, ale jeszcze moment, tylko dwa metry, trzy może i już stanąłem na tyłach baraków. Miałem wreszcie swoją górkę śmierci, swój zjazd po stromiźnie, tylko zamiast wiatru czułem piekący w oczy dym, zamiast szronu na czapce miałem piasek w zębach. Otrzepałem się i pobiegłem w kierunku, gdzie przed chwilą widziałem dwóch bydlaków robiących sobie zabawę z Pedra.

Brat Hynka leżał zwinięty jak gąsienica i ryczał jak zarzynane zwierzę, podczas gdy tamci dojeżdżali go jego własnym wózkiem. Jeździli po jego pokrzywionych, nieustannie trzęsących się rękach, rozjeżdżali chude jak leśne patyki, niesprawne nogi. Pedro wił się pod kołami pojazdu i krzyczał gardłowo, charczał, nie rozumiejąc zupełnie, co się z nim dzieje, za co spotyka go taka kara.

– Masz, kurwo cygańska, kaleko, jebany brudasie, won z tego miasta – wołał jeden z nich.

Podbiegłem do niego i chwyciłem za wózek mocno obiema rękami.

– Pojebało was? Tacy, kurwa, jesteście odważni? Do inwalidy startujecie? – Momentalnie przestali, zadziwieni tym, że ktoś odważył się przerwać im zabawę. Patrzyłem przerażony w ich wykręcone nienawiścią gęby, dobrze przeczuwając, co się za chwilę stanie. Było mi już wszystko jedno. Musiałem zmyć z siebie piętno tchórza, nieważne, jakim kosztem. Dym z płonącego baraku coraz bardziej szczypał w oczy, dusił oddech.

– A tyś, kurwa, to kto jest? Matka Teresa z Nowej Huty? – zapytał ten drugi i chwycił mnie za koszulkę. Napis Funny life is happy life nabierał nowego znaczenia.

– Nie z Nowej Huty, tylko z Kalkuty – poprawiłem go.

– Kurwa, co? – zapytał zdziwiony, bo nie dotarło do niego, że próbuję go naprostować i że w mojej intencji było to większe szyderstwo i obelga, niż gdybym go zwyzywał w sposób dla niego zrozumiały.

– Chujów sto! – odpowiedziałem do rymu i teraz zrozumiał. W ułamku sekundy poczułem, jak twarda pięść ląduje na moim żołądku. Próbowałem oddać, ale oczywiście ani wprawy nie miałem w takich walkach, bo przecież kilka bójek na szkolnym korytarzu się nie liczy przecież, ani siły i sprawności tyle co przeciwnik. Drugie uderzenie wylądowało na mojej twarzy, a potem trzecie, czwarte i kolejne. Leżałem już przy ich stopach, z boku miałem płaczącego i zwijającego się z bólu Pedra i jego przewrócony wózek. Zasłoniłem głowę rękami, wtuliłem ją głęboko w ramiona. Na całym ciele czułem twarde podeszwy ich butów, ich obcasy i pięści jak ołowiane kule. Wargi zrobiły mi się gorące i słodkie od krwi, napuchnięte, oczy zaszły mgłą i nie wiedziałem już, czy to przez szczypiący dym, czy przez spadający mi na twarz grad ciosów.

Nagle przeciwnicy przestali i niespodziewanie skierowali swoją energię w inną stronę. Usłyszałem cygańskie głosy, czyjeś ręce wzięły mnie pod pachy i odciągnęły na bok. Teraz napastnicy musieli przejść do defensywy – nie wiem, kto tam był, ale widziałem przez mgłę, jak dwie sylwetki uciekają, pozostawiając za sobą mnie, wózek i biednego Pedra. Kilka innych pobiegło za nimi, ciskając w ich stronę kamienie. Obok trzy kobiety w kwiecistych spódnicach, z rozwianymi, czarnymi włosami zbierały pobitego chłopaka z ziemi, z piachu i próbowały posadzić go na wózek. Jęczał i szlochał, wstrząsany spazmami, wyraźnie jednak odzyskiwał spokój i jak mógł, tak próbował pomóc usadowić swoje bezwładne ciało na jeżdżącym tronie.

– Dobry jesteś, nie spodziewałem się tego po tobie. – Usłyszałem nad sobą głos Hynka. To on mnie odciągnął.

– Co z Pedrem? – wymamrotałem.

– Już jest bezpieczny, zaraz do niego idę, teraz ma opiekę – odpowiedział. Czułem na sobie gorąc ognia, żar i kleisty pot. Ktoś jeszcze chwycił mnie z drugiej strony, chyba stary Roman, bo majaczył mi na tle brunatnej łuny jego słomkowy kapelusz. Przenieśli mnie na skraj osiedla. Trawa była tu chłodniejsza, ziemia nie pulsowała mi pod głową takim żarem jak jeszcze przed momentem. Gdzieś, całkiem blisko, gwałtownie zawyły syreny policyjnych samochodów, błysnęły czerwienią wozy strażackie. W jednej chwili cały majdan rozbłysnął niebieskim, migającym światłem, zaroił się od ludzi w mundurach, od ludzi w żółto-czerwonych skafandrach ratowników, bo przyjechało też kilka karetek pogotowia. Paliły się już drugi i trzeci barak. Wiatr unosił w powietrze płonące strzępy i niósł je w stronę lasu. Wokoło lecą szmaty zapalone – przypomniała mi się nagle jakaś pełna patosu, stara piosenka. Podparłem się na ramionach moich romskich kumpli i poczułem, że nie jest chyba ze mną całkiem źle, gęba mnie tylko strasznie piekła i oczy miałem wąskie, jakbym na świat z wnętrza ula patrzył.

– Postawcie mnie – poprosiłem. – Dam radę.

Byliśmy gdzieś w pobliżu drogi na kombinat. Cale romskie osiedle spowite było śmierdzącą łuną dymu. Wokół biegali jacyś ludzie, jacyś gapie z miasta, tłum urósł, jakby nagle całe Młyńsko postanowiło nie kłaść się spać, tylko przyjść tutaj i się gapić, bić brawo, igrzyska, kurwa, w niedzielną noc. Rzym płonie! Pożar, pożar, coś nareszcie dzieje się, patrz pan, jak tych Cyganów dojechali, należało się, dawno już trzeba było to zrobić, spokój teraz wreszcie będzie, bo wcześniej nie było.

Oparłem się o drzewo. Roman poklepał mnie po ramieniu i pobiegł znów w stronę baraków, widziałem z daleka, jak mówi coś do policjanta, gestykuluje energicznie, jakby opisywał całe zajście, ręką wyciągniętą w noc pokazywał, skąd przyszli napastnicy. Hynek podsunął w moją stronę pogniecioną paczkę papierosów.

– Zapalisz? – zapytał. Jego twarz migała na przemian to niebieskim od strażackich kogutów, to żółtym od ognia i ulicznych latarni blaskiem. Wziąłem papieros do ust, ale ledwie co mogłem go utrzymać, tak mnie gęba bolała.

– Wszystko w pizdu poszło z dymem – mruknął Hynek.

– Co teraz?

– Chuj wie. Odbudujemy albo pojedziemy do Niemiec albo na Wyspy, albo do Hiszpanii. My Cyganie, co pędzimy z wiatrem, my Cyganie znamy cały świat… Słyszałeś taką piosenkę?

– Słyszałem. Każdy chyba słyszał.

– No właśnie. Znamy cały świat. Cały świat jest nasz. Dziś tu, jutro tam. Co za różnica, nie ma się co przywiązywać, budować, fundamenty kopać. Trzeba żyć tak, żeby łatwo było spierdalać, gdy ci przyjdą chałupę spalić.

Zazdrościłem mu tego, że mówił z takim spokojem. Wydawał mi się całkowicie wolnym. Dziś tu, jutro tam. Tam ziemia moja, gdzie stopy moje, gdzie namiot postawię, tam dom mój – chciałbym tak umieć.

– Do Racheli pojedziecie? – spytałem i chciałem, żeby brzmiało to obojętnie, bez żadnych emocji. Popatrzył jednak na mnie tak, jakby wyczuł nutę tęsknoty w tym pytaniu.

– Taa… może do Racheli. Nie wiem, nie zostawiła adresu. Po całych Niemczech ją będę szukał? – powiedział, wydmuchując dym. – Obiecała, że przyśle adres, ale nic nie ma.

– A Tarzan gdzie? Ale odjebał z tym samochodem… – próbowałem się uśmiechnąć.

– No jest wariat, kurwa. Widziałeś? Pięknie ich pogonił, należało się.

– Widziałem, Hynek, wszystko widziałem. Ale nie jestem z tego dumny.

Na szczęście nie dopytywał mnie, gdzie byłem, po której stronie barykady wznosiłem okrzyki. Nie wiem też, czy chciałem się przyznać, że całe zajście oglądałem z krzaków na skarpie, gdzie skryłem się jak dezerter, co spierdala z armii tuż przed decydującą bitwą i zostawia kolegów pod ostrzałem wroga, tak że nawet rannych nie ma kto wynosić.

– Dostał trochę wpierdol, groźnie to wyglądało, ale nic mu nie jest. Twoja gęba jest bardziej pokiereszowana – roześmiał się. Ja też próbowałem, ale nie bardzo mi to wychodziło, bo szczęka mnie bolała przy każdym ruchu, przy każdym słowie.

– Ale gdzie on jest? – Nie dawało mi to spokoju.

– Nie mogę ci powiedzieć…. – Hynek odpalił drugiego papierosa. – Jak go pozbieraliśmy, to siadł na swój motor i gdzieś pojechał. Musi się ukryć na jakiś czas po tym, co odjebał z autem. Będą go szukać przecież. I kibole, i policja. Zresztą wiesz, jak jest, wiadomo, kto będzie winny. Cyganie sami na siebie napadli i spalili swoje chałupy, taka to patologia niewdzięczna. Tak będzie, zobaczysz.

– Dobra, to nie mów. – Poczułem się trochę dotknięty tą ostrożnością, którą wtedy brałem za brak zaufania. – Masz rację, mniej wiesz, dalej jedziesz. – Przypomniało mi się stare przysłowie.

– No właśnie, Gadzio, po co wszystko wiedzieć? Czasami lepiej nie wiedzieć. Zwłaszcza, gdzie kto się chowa…

Zrozumiałem przytyk, miał rację. Chwilę milczeliśmy. Wiatr zrobił się wreszcie chłodniejszy i przybierał na sile. Poczułem na rozpalonych skroniach pierwsze krople deszczu.

– Pada? – zapytał Hynek.

– Chyba tak… – mruknąłem. – To dobrze, szybciej ugasi… ogień na las nie pójdzie. Ale o pogodzie będziemy gadać?

– No nie… Dzięki, Gadzio, dzięki. Ostatecznie byłeś tam, gdzie trzeba. – Objął mnie ramieniem, a potem przybiliśmy piątkę. Miałem jednak wrażenie, że kiedy mówił, że lepiej nie wiedzieć, gdzie się kto chowa, to dobrze wiedział, gdzie byłem. Może mnie widział, jak szedłem z Karpiem w pierwszym szeregu albo jak się trzęsę ze strachu na skarpie, może widział, jak tam spieprzałem albo jak leciałem w dół ratować jego brata.

– Nie, Hynek, wcale nie byłem tam, gdzie trzeba. Jestem tchórzem. Jestem wielkim, jebanym tchórzem i nigdy się z tego nie otrząsnę.

– Nie mów tak. Jak ty siebie nazywasz tchórzem, to jak nazwać tych skurwysynów, którzy pobili Pedra? We dwóch, kurwa, na kalekę na wózku. Jebani! Gnidy pierdolone. Nie daruję im tego, znajdę ich. Gdyby nie ty, to nie wiem, co by było z Pedrem. Uratowałeś go, Gadzio.

– A jak to się stało, że Pedro był sam? – spytałem. Nie chciałem ciągnąć wątku o moich zasługach, nie czułem się bohaterem. Hynek strzepał popiół z papierosa, patrzył pod buty.

– Na moment go tylko zostawiłem i pobiegłem pożegnać się z Tarzanem. A tu nagle wszystko zaczęło się palić. Myślę: Boże! Tam przecież Pedro został. Dobrze, że wcześniej, jak zaczęli szyby wybijać, to go wyciągnąłem ze środka, postawiłem wózek pod drzewem. Gdyby nie to, pewnie by się spalił ze wszystkim… Myślałem, że kaleki chorego nie ruszą. Kto by się spodziewał, jebani…

– Każdy by tak pomyślał. Co za swołocz… – dołożyłem jeszcze kilka przekleństw od siebie.

– Ktoś mi krzyknął, że Pedra biją, Tarzan odjeżdżał właśnie. Pobiegłem, a tam już nie Pedra, tylko ciebie na flekach nosili. Dzięki, stary.

Milczałem. Deszcz puścił się gwałtowny, gęste krople bębniły w liście nad naszymi głowami, ich szum mieszał się z szumem wiatru, jak werble mieszają się z tupotem nóg w marszu. Patrzyłem na bąble powietrza, które pływały po kałużach powstałych nagle tam, gdzie jeszcze przed minutą były tylko suchy piach, trawa i szyszki. Czułem, jak zimna woda zmywa ze mnie całe napięcie, jak z jej strumieniami spływa z moich pleców ten rozedrgany nerw, złożony ze złości i strachu. Rzuciłem w kałużę końcówkę papierosa.

Może miał rację Hynek – nie trzeba wszystkiego o sobie wiedzieć. Może po prostu liczy się to, kim byłeś na końcu, dokąd udało ci się dojść i jakie przeszkody pokonać. Zwłaszcza te największe, te, z którymi najtrudniej się walczy, bo sami sobie je budujemy w naszych umysłach. Na kruchych fundamentach wspomnień i drżących piaskach wyobraźni stawiamy najbardziej trwałe zasieki. Trudno je pokonać, bo przecież znamy przeciwnika lepiej niż ktokolwiek inny.

ROZDZIAŁ 20

Wrażenie, jakie zrobił nasz występ na publiczności „Jerycha”, było nomen omen piekielne.

Nie dane nam było dokończenie utworu „Epitafium”. Wzmacniacze wyłączono nam naprawdę, a na scenę wpadł parafialny organista – jak się potem okazało, pomysłodawca i dyrektor artystyczny tego pożal się Boże festiwalu. Włos miał wzburzony, głos charczący, oczy zmrużone nienawiścią. Złość go dławiła, kiedy krzyczał do nas tymi słowy:

– Wypierdalać mi stąd! Banda kudłatych pajaców, a nie artyści! Macie natychmiast zejść ze sceny i opuścić teren mojego festiwalu! – ujadał w naszą stronę, kładąc szczególny nacisk na słowo „mojego”. Księża siedzący w pierwszym rzędzie wtórowali mu nieco bardziej powściągliwym językiem, ale słyszeliśmy, zbiegając ze sceny, jak mówili: „bardzo dobrze, panie Stanisławie, słusznie pan postąpił, tu trzeba twardo, chuligaństwo chce nam Kościół i wiarę zniszczyć”.

– To chyba są jacyś sataniści albo jeszcze gorzej: metalowcy! – powiedział wyraźnie i głośno jeden z nich. Publiczność jednak w tle krzyczała, gwizdała i biła brawo – nie wiem, czy organiście, czy nam, ale te wszystkie dziewczyny z anielskimi włosami i bluzkami zapiętymi ciasno pod szyję, ci chłopcy w krawacikach – teraz nonszalancko wiszących w nieładzie – wreszcie poczuli jakieś emocje na tej sali. Oczy im błyszczały, jakby doznali rzeczywistego objawienia, jakby wreszcie z ciemnej doliny weszli na słoneczną polanę. Fatima czy nie Fatima, Lourdes czy może tylko maryjny zaciek na szybie, nieważne – cokolwiek by to było, to jednak coś się im tu objawiło i, jak się okazało, dla niektórych to było przeżycie z gatunku tych najważniejszych.

Kilkanaście lat później, kiedy już nie mieszkałem w Młyńsku, a jedynie bywałem tu przy różnych okazjach, zaczepiła mnie na ulicy nieznajoma kobieta. Wózek, dzieci trójka, torby z zakupami, twarz zmęczona, włosy w nieładzie i uśmiech, który nie przychodził jej łatwo – typowy obraz Matki Polki udręczonej.

– Pamiętam wasz występ na przeglądzie „Jerycho” – powiedziała nieśmiało, upewniwszy się wprzód, że jestem jednym z dawnych członków zespołu, który w tak burzliwych okolicznościach wtedy zszedł ze sceny – bądź co bądź – niepokonany!

– Bardzo mi miło – bąknąłem ostrożnie, bo nie wiedziałem, jaki będzie ciąg dalszy jej przemowy. Śnieg padał tak jak wtedy, gdy wyrzucano nas z sali Katolickiego Ośrodka Kultury im. św. Antoniego przy parafii Matki Boskiej Młyńskiej. Postawiłem kołnierz i naciągnąłem czapkę głębiej na uszy. Chciałem odejść, ale chwyciła mnie delikatnie za rękaw płaszcza.

– Szkoda, że nie graliście już potem więcej – mówiła, próbując dłonią w rękawiczce osłonić twarz przed padającym śniegiem. – Dużo się zmieniło w moim życiu po tym koncercie. To znaczy, wie pan, to, jak was potraktowano… przemyślałam to sobie. Zobaczyłam, że życie jest gdzie indziej, że nie kończy się na kościelnej salce i chórku z organistą. Tak się nie robi z ludźmi, zwłaszcza kiedy tyle się mówi o miłosierdziu i świętości. Bardzo mi się podobał wasz występ… wie pan, to było inne od wszystkiego, to była taka… – zawahała się na moment – czysta wolność, tak wtedy czułam…

– Dziękuję pani… że też pani to pamięta… – Z zakłopotaniem ściągnąłem rękawiczkę i uścisnąłem wyciągniętą dłoń. – Tak, szkoda, że nie graliśmy więcej… Wie pani, jak to jest, życie jest życie… – tłumaczyłem banałami, bo co mogłem więcej powiedzieć. – Ale ma pani rację, tak się nie robi. – Siliłem się na uśmiech, chociaż gardło ściskało mi się ze wzruszenia. Nosiłem już wtedy okulary, były zaparowane, więc pewnie nie widziała, jak oczy zaczynają mi błyszczeć. Jeśli nasz szalony koncert przyniósł chociaż taki efekt i słowa te były spóźnioną nagrodą, to cenniejszego trofeum nie można było sobie wymarzyć. Warto było czekać na nie tyle lat.

Wybiegliśmy wówczas z sali żegnani obelgami organisty, srogimi spojrzeniami księży i przerażonymi zakonnic. Słanialiśmy się ze śmiechu, turlaliśmy się z przykościelnej górki i kładliśmy się na śniegu, machając rękami i nogami. Na świeżym puchu odbijały się orły i gołębie czy co tam wychodziło. Nie mieliśmy bynajmniej poczucia, że to, co zrobiliśmy, mogło być dla kogoś przełomowe, że dzieje się jakaś – choćby w jednej tylko głowie – rewolucja, bo skąd mieliśmy to wiedzieć? Nie byliśmy inżynierami dusz, nie mieliśmy ambicji, by zmieniać ludzi. Chcieliśmy po prostu dobrze się bawić i uchylić chociaż lufcik w tym dusznym mieście, które coraz bardziej stawało się zakrystią. Towarzyszyła nam wtedy radość z dobrze rozegranej zgrywy, skandalu, o którym mówiło się na mieście jeszcze przynajmniej do Bożego Narodzenia. To były najważniejsze momenty – te, w których udawało nam się zagłuszyć bolesne wycie rozlegające się w naszych wnętrzach. Może to były tylko moje emocje, może moi koledzy tak nie myśleli, ale chociaż nigdy o tym nie rozmawialiśmy, to sądzę, że nie byłem w tym osamotniony. Jedno jest pewne – staliśmy się bogatsi o doświadczenie, które dało nam nową energię, i zaczynaliśmy śmielej planować repertuar, myśleć o kolejnych, tym razem już prawdziwych występach.

Niedługo potem przyszły święta Bożego Narodzenia, huczne i mgliście pamiętane sylwestry, a w szkole nowy semestr i nikt nie mówił już o tym, co wydarzyło się na przeglądzie piosenki religijnej „Jerycho”.

W ostatnim tygodniu przed feriami na korytarzu w czasie przerwy zaczepił mnie dyro. Przechodziłem właśnie koło jego gabinetu.

– No, jak wam idzie granie? Może posłuchałbym kiedyś?

– Nie ma sprawy, panie dyrektorze… Zapraszamy! Może nawet zagralibyśmy w czerwcu na zakończenie roku szkolnego? – Po występie na przeglądzie „Jerycho” perspektywa każdego następnego koncertu wydawała nam się pokusą, której trudno było się oprzeć.

– Wspaniały pomysł! – ucieszył się, wyciągając z kieszeni wielki pęk kluczy. – Ach! Właśnie! Widziałem z okna, że chyba ładnie zagospodarowaliście sobie przestrzeń w kantorku. Kwiaty sobie posadziliście, pięknie wam rosną na parapecie! Zuch chłopaki! – Wtedy dopiero dotarło do mnie, że przecież z przeciwległego korytarza po drugiej stronie dziedzińca widać całkiem już spore sadzonki konopi, które posialiśmy jesienią w doniczkach. Było tam ciepło, słońce świeciło też w okna, rośliny bardzo ładnie wzeszły – podlewaliśmy je i pielęgnowaliśmy. Plan był taki, że wiosną, jak tylko zrobi się słonecznie, przesadzimy je do Grubego na działkę. Dobrze, że ani dyro, ani nikt z nauczycieli nie skapował się, co naprawdę tam rośnie. Czy nie zauważyli tego też inni uczniowie? Tego nie mogę być pewien.

W tym samym czasie, blisko ferii kończących semestr, Homer powiedział, że wyjeżdża ze starymi na jakieś zimowe wczasy, narty czy gdzie tam wtedy jeździli ci, których było na to stać. Próby zawiesiliśmy, bo Gruby też pojechał do rodziny swojej matki, gdzieś na Dolny Śląsk. Z perspektywy Młyńska to był odległy koniec świata. Mieliśmy grać sami z Petersonem? Ja nie umiałem grać na niczym.

Niestety po feriach Homer nie wrócił, przestałem widywać go w szkole, nie przychodził na próby. Rozpytywałem ludzi z jego klasy, ale nikt nie wiedział, co się z nim dzieje, nikt nie słyszał, nikt nie widział. Okazało się, że z nikim szczególnie się nie przyjaźnił, stosunki w jego klasie były luźne i dalekie choćby nawet od kumpelskich, o przyjaźniach szkoda gadać. Wcale się temu nie dziwiłem. Z chłopakami z mojej klasy też nie wchodziłem w bliższe relacje, mając na ich temat zdanie podobne do tego, jakie z Petersonem mieliśmy o naszych byłych kolegach spod bloku. Gdybym zniknął na parę tygodni, to zapewne tak samo nikt by się tym nie przejął.

– Chory pewnie. – Tak ktoś mówił. – Normalne przecież, zima jest, wszyscy smarkają, to i on się pewnie zasmarkał. Tak, zasmarkał się na śmierć, to pewne! – kpili i śmiali się, gdy o niego pytałem.

– Ferie sobie przedłużył, przyćpał za mocno – dodawali inni. Trochę mnie to niepokoiło, bo nie wiadomo skąd i jak, ale Homer jako jedyny z nas ciągle miał dostęp do zioła, to może i do mocniejszych środków znał drogi dojścia. Sam zresztą wiele razy słyszałem, że maki by sobie posiał, a potem słomę gotował albo jakichś leków by się nawpierdalał i wtedy toby dopiero poczuł, że żyje.

– Gówno byś poczuł, i to swoje raczej. – Tak mu tłumaczyłem, ale co naprawdę mu się w głowie lęgło, to tylko on sam mógł wiedzieć. No, chyba że nawet on tego nie wiedział – mogło tak być przecież. Chwalił się też, że eksperymentował z aviomarinem, który bez recepty można było dostać w każdej aptece. Choćbyś pięć paczek tego zeżarł, to jedynym efektem była senność nad sennościami połączona z oczopląsem, a czasami nawet sraczką – zależy, co się wcześniej jadło.

W końcu poszedłem do niego. Był luty, na chodnikach zalegały zmarznięte pryzmy czarno-żółtego śniegu, okopcone spalinami, ozdobione psim gównem. Poszedłem po lekcjach, skrótem przez las i targowisko, które zimą wydawało się opuszczone, rzadkie, jedynie nieliczni handlarze, obwinięci w szaliki i koce próbowali sprzedać jakąś oziminę prosto z auta. Nie grała muzyka, choćby tak podła, jak tutaj zwykle, nie słychać było normalnego gwaru targowania. Puste budy straszyły ślepą paszczą, jedynie pijaczkowie znajdowali w nich schronienie przed śniegiem i wiatrem. Znaczyli teren pustymi butelkami i rzygowinami. Potem wąskimi ścieżkami przez las, który wrzynał się w osiedle domków na Wojkowickiej Górce, parę uliczek o wymyślnych nazwach – Fiołkowa, Truskawkowa, Jaśminowa – i już stałem przed wielkim jak atomowy schron domem Homera. Ulica Różana 44.

Wszedłem po schodkach na dość wysoki ganek i zadzwoniłem. Otworzyła mi pani Helena, ale od razu wyczułem, że coś nie gra, że tym razem nie będzie ani kanapeczek, ani herbatki z ciasteczkami. Drzwi ledwie uchyliła i patrzyła na mnie wzrokiem, w którym mieszał się strach z próbą uśmiechu. Wyraźnie walczyła ze swoją wrodzoną potrzebą serdeczności i gościnności. Chciała być taka, jak zawsze, kiedy nas witała, gdy przychodziliśmy do Homera, ale nie potrafiła ukryć, że tym razem jest inaczej.

– Dzień dobry, zastałem Homera? Znaczy się tego, no, Pawła? – spytałem. Popatrzyła na mnie przez skąpo uchylone drzwi i przez chwilę nie mówiła nic.

– Tak, Pawełek jest… to znaczy nie, nie ma go – zmieszała się i ze strachem spojrzała za siebie, po czym zniżyła głos do szeptu. – Tak, Paweł jest w domu, ale nie możesz się z nim spotkać. Na razie Paweł ma zakaz spotykania się z kolegami, z kimkolwiek, idź lepiej, idź, przyjdź za tydzień może.

Patrzyłem zdumiony i nie wiedziałem, co na to odpowiedzieć. Nie będę się przecież sprzeczał, nie będę przekonywał, w końcu to matka Pawełka, naszego Homera. Już miałem odejść, kiedy drzwi gwałtownie się otworzyły, a pani Helena odskoczyła przerażona w głąb przedpokoju. Stanął w nich postawny, szpakowaty mężczyzna wzrostu takiego samego jak Homer, o takiej samej, zgarbionej sylwetce i wodnistym spojrzeniu. Różniło go od Homera jedynie to, że starszy był o jedno pokolenie, z mocnymi zakolami i wielkimi, siwymi brwiami, które groźnie podskakiwały nad małymi, zmrużonymi oczkami. Natychmiast stało się dla mnie jasne, że to Homera stary.

– Z kim tu rozmawiasz? – warknął do pani Heleny.

– To kolega do Pawełka, ale powiedziałam, że na razie nasz syn nie może się z nikim spotykać. Idź już, do widzenia. – Uśmiechnęła się do mnie.

– Nie tylko na razie, tylko na zawsze – warknął. – Ja wam wybiję z głowy granie, narkotyki, balangi i inne pierdoły. Za naukę się weźcie, a nie tylko pierdolenie i głupoty wam w głowach. I żebym cię tu nie widział więcej. – Ostatnie słowa dobiegły do mnie, już kiedy zbiegałem po schodach ganku do ogrodu i ścieżki prowadzącej do furtki.

Byłem jeszcze przed furtką, gdy zza pleców dobiegło mnie przeciągłe gwizdnięcie. Obejrzałem się za siebie. W uchylonym oknie na piętrze stał Homer, machnął do mnie ręką.

– Podejdź z drugiej strony, za garaż – zawołał i zamknął okno.

Obiegłem dom dookoła, zerkając tchórzliwie po oknach, czy z któregoś nie wychyli się głowa starego Homera. Na tyłach budynku znajdowało się drugie wejście do garażu, Homer czekał już na mnie w uchylonych drzwiach.

– Właź szybko – szepnął konspiracyjnie. – Stary cię nie widział?

– Nie wiem, chyba nie – odpowiedziałem, ale pewności żadnej nie miałem. – Co się dzieje, kurwa, Homer, co to za akcja ze starym? – zapytałem. Zamknął za mną drzwi i zapalił światło, które bladożółtym blaskiem rozlało się po rupieciarni. Przysiadłem lekko na masce stojącego w garażu volkswagena. Dookoła, jak to w garażu, piętrzyły się jakieś regały z klamotami, kosiarka, półka ze słoikami i przetworami na zimę, rowery. Narty, widać dawno nieużywane, leżały na samej górze regału. Przypomniało mi się, że tuż przed feriami Homer mówił, że na narty ze starymi jedzie. Wyciągnąłem z kieszeni kurtki papierosy.

– Mogę tu zapalić? – spytałem.

– Jasne. Matka tu pali, ciągle śmierdzi, nikt się nie kapnie. Masz tu popiołkę. – Ściągnął z regału słoik zapełniony do połowy petami. Pstryknąłem w spód paczki i podsunąłem ją Homerowi. Wyciągnął wystającego szluga i teraz dopiero zobaczyłem, że głowę ma znów ogoloną na krótko, tak jak przed naszym grudniowym występem, albo może nawet krócej. Na wardze miał resztki schodzącej opuchlizny, podobnie pod okiem.

– O kurwa, Homer… – Patrzyłem na niego ze współczuciem. – Stary cię tak urządził?

– No a jak myślisz, kurwa, kto? A patrz tu. – Ściągnął sweter razem z podkoszulkiem i odwrócił się do mnie tyłem. – No patrz, widzisz, kurwa, jaki kochany ojczulek?

– Ja pierdolę, Homer… – Tyle byłem w stanie powiedzieć, bo całe plecy miał pokryte sinoniebieskimi pręgami, na niektórych jeszcze zachowała się opuchlizna.

– Na nogach mam to samo.

Założył sweter z powrotem na grzbiet i zaciągnął się papierosem.

– Kurwa, ale żeby stary cię tak urządził? Za co? Coś odjebał? – Spojrzałem wyczekująco. Patrzył nieobecnym wzrokiem wbitym w ścianę, gdzieś ponad moją głową, daleko za oknem, które wychodziło na ogródek.

– Bo to pierwszy raz? Kolego… – Wypuścił dym w sufit. – U mnie to nie pierwszyzna.

– Kurwa, ale żeby aż tak! Jakiś powód?

– No wiesz… kurwa, szkoła.

– Ale co? Miałeś jakąś gałę na semestr?

– Stary, żeby to jedną… Polak gała, matma gała, angielski gała, chemia gała, gegra gała, nawet wuef gała – wyliczał.

– Homer, kurwa, jak można mieć gałę z wuefu? – dziwiło mnie to coraz bardziej. Rzadko rozmawialiśmy o szkole, przekonani, że każdemu jako tako idzie, traktując ją jak zło konieczne i przykry obowiązek do wypełnienia. A nawet kiedy próbowaliśmy rozmawiać na ten temat, to Homer albo się nie odzywał, albo szybko kierował gadkę na inne tory.

– No, jak widzisz, można. – Uśmiechnął się jakoś gorzko. – Ale to jeszcze nie koniec…

– To co jeszcze?

– Wychowawczyni przyszła tu do nas do domu, bo przecież nie mówiłem nigdy o żadnych wywiadówkach. Akurat stary przyjechał z Niemiec, bo rzeczywiście mieliśmy na narty jechać, no ale wiesz… Nie pojechaliśmy nigdzie. Jak tego wszystkiego wysłuchał… jak się wkurwił… a jemu dużo nie trzeba. Jeszcze mu powiedziała, że muszę zmienić szkołę na jakąś zawodówkę czy coś branżowego, bo i tak mnie wyjebią, bo przecież nie ma szans, żebym z tego wyszedł na prostą, zwłaszcza że wagarów też mam w chuj przecież.

– No i co? Przy niej ci wpierdolił?

– Nie… przy niej nic nie mówił. Siedział i zaciskał zęby. Dopiero jak poszła… najpierw wpierdolił mnie… a potem matce, jak zaczęła mnie bronić. – Słyszałem, jak głos mu się łamie, jak coraz trudniej przychodzi mu dzielenie się tą historią.

– Nie musisz nic więcej mówić, Homer, rozumiem…

– Nie obraź się, ale chuja tam rozumiesz… dostałeś kiedyś taki wpierdol od starego? I jeszcze matka na twoich oczach?

– No zdarzało się, że dostałem, ale nigdy aż tak. Matki też nie lał, czasami się pokłócą, normalne przecież, ale w normie – odpowiedziałem zgodnie z prawdą.

– No widzisz. Ale chcę powiedzieć, bo muszę. – Przysiadł na stojącym obok krześle i zaciągnął się jeszcze raz papierosem. Niestrzepywany długo popiół posypał mu się po spodniach.

– Lepiej mi, jak się wygadam – dodał.

Milczeliśmy przez chwilę, zaciągając się powoli gorzkim dymem. Nawet nie patrzyłem na niego. Trochę źle się czułem z tą spowiedzią, ale nie chciałem, żeby pomyślał, że mu się przyglądam, że użalam się nad nim czy coś podobnego. Przykucnąłem przy aucie, oparłem łokieć o kolana. Zakiepowałem papierosa o podłogę, podał mi słoik robiący za popielniczkę. Patrzyłem, jak ćma lata wokół żółto świecącego kinkietu. Nad nami wisiała sącząca blade światło, techniczna świetlówka, w której kloszu czerniło się zaschnięte cmentarzysko much. Woń benzyny mieszała się z zapachem smarów, smrodem popielniczki i starych opon.

– Potem mi wyjebał wszystko z szafek, z szuflad, płyty w ogień do kominka, ale to jeszcze nie było najgorsze, stary… – Homer ciągnął dalej swoje wyznanie.

– To co było?

– Znalazł worek z suszem… o, jak się wtedy wkurwił. Zaczęło się, że narkoman, że jak narkoman, to pewnie też i pedał, bo pedały dają dupy za kasę, żeby mieć na narkotyki, że on to widział w Berlinie, a teraz ten syf już do Polski przyszedł, ale on nie pozwoli, żeby pod jego dachem i takie tam, pierdolił jak potłuczony, oszalał normalnie, aż matka uciekła do ogródka. No i wtedy się stało najgorsze… – mówił teraz spokojnym, matowym głosem, bez barw, odcieni, wypranym z emocji, z drżeń i półsłówek wyszeptanych rwącym się oddechem.

– Wziął mój bas i najpierw zaczął mnie nim napierdalać, po plecach, po głowie, nogach, gdzie trafił, kurwa, ale wiesz… ta gitara to ciężka przecież jak chuj i się szybko zmachał. To wziął i ją porąbał, a potem spalił tak samo… Patrz tu – sięgnął do szczeliny za regałem stojącym blisko ściany: – Tyle uratowałem.

W ręku trzymał kawałek odłamanego gryfu z zachowaną główką. Na stroikach zwisały, smętnie dyndając, resztki strun.

– No i nie będzie żadnego grania, i chuj – powiedział, po czym nagle uleciał z niego cały spokój, którym zaczynał mi już imponować. Rozkleił się, rozpłakał jak małe dziecko. Przysiadłem obok niego, poklepałem go po plecach, po ramieniu. Czułem pod dłonią, jak jego wielkie ciało drży, kuli się w niekontrolowanych spazmach. Co miałem robić? Przecież nie będę go przytulał. Rachelę kiedyś chciałem przytulić, miałem taką romską przyjaciółkę, ale nie Homera przecież. Jeszcze by jego ojciec wszedł i wiadomo, co by sobie pomyślał.

– Daj spokój, stary, co tam granie… i tak nam nie idzie. – Próbowałem znaleźć jakiś sposób na pocieszenie kumpla. – O siebie teraz zadbaj, o matkę… bo jak ją też leje, to słabo bardzo. Może na policję trzeba zgłosić czy do jakiejś opieki społecznej? Nie wiem, nie wiem, co się robi w takich przypadkach – gadałem, żeby jakoś zagadać to zażenowanie, ale też żal i bezradność, które czułem. – W szkole tego nie uczą, same bzdety, a tego, co ważne, sam się musisz nauczyć.

Przestał płakać, otarł łzy rękawem.

– Stary już o wszystko zadbał, uzgodnili z matką… – powiedział, szlochając jeszcze. – Wypisali mnie już ze szkoły, dlatego po feriach nie poszedłem. Staremu kończy się urlop za parę dni i jadę z nim. Wraca do Niemiec, mam jechać z nim do roboty, będziemy zapierdalać obaj na niemieckich budowach. A od września idę do szkoły z internatem, gdzieś w chuj daleko, ale blisko niemieckiej granicy, żeby stary mógł mnie częściej kontrolować, odwiedzać niby… Oczywiście jak się uspokoił, to mówił, że to wszystko dla mojego dobra, żebym na ludzi wyszedł, na ludzi, kurwa, takich jak on!

– Tak powiedział? Jak on, kurwa?

– No tak… pamiętasz, jak się spotkaliśmy kiedyś i powiedziałem, że ja chcę wszystko inaczej niż mój stary?

– Pamiętam, jasne, że pamiętam – odpowiedziałem i sięgnąłem po drugiego papierosa. Podałem też paczkę Homerowi, wziął chętnie.

– No właśnie… zawsze taki był, zawsze mnie lał o byle co, od małego. Pamiętam, jaki raz wpierdol dostałem, jak wiatr zrzucił z okna doniczkę z kwiatkiem i się rozbiła na nowym dywanie. Okazało się, że to moja wina, bo jak wchodziłem do domu, to nie zamknąłem drzwi, a akurat burza szła i zaczęło silnie wiać. Zrobił się przeciąg, wiatr pierdolnął doniczką o podłogę, jakieś drzwi trzasnęły i poleciała szyba w oknie. No, ale wina była moja. Tak mnie sprał wtedy, że tydzień do przedszkola nie chodziłem… pamiętam to jak dziś. Matka siedziała cicho i się nie odezwała ani słowem. Dopiero w nocy przyszła do mnie, spała za mną, płakała. Myślała, że nie słyszę, że śpię. Albo jak zaraz po pierwszej komunii zegarek utopiłem w stawie, niechcący przecież, wpadł mi w wodę i już go nie znalazłem… żal mi go było bardzo, wiadomo. Normalny ojciec to by pocieszył, łzy otarł, przytulił, ale nie on. Ale dostałem wpierdol wtedy… o rany. Wylądowałem w nocy na pogotowiu ze złamaną ręką… oczywiście matka powiedziała, że na rowerze się potłukłem. W szpitalu na pewno się domyślili, że to bujda. Co się nie domyślą? Nie znają się? Nie wiedzą, jak wygląda złamanie, gdy z roweru spadniesz, a jak masz rękę przetrąconą i całe ciało w paskowane sińce, to, kurwa, nie wiedzą, że to nie żaden rower, tylko jakiś jebany oprawca? A potem było już coraz gorzej… Każda wywiadówka, każde potknięcie. Jeszcze jakbym ci opowiedział, jak próbował mnie nauczyć autem jeździć. O, to był cyrk, kurwa, rzeźnia normalnie. Jego autem, bo przecież w tym domu wszystko jest jego, nie nasze, nie wspólne naszej rodziny, tylko jego. Wziął taką długą elektrodę do spawania i za każdym razem, jak coś zrobiłem źle, to mnie dźgał albo lał tym drutem po rękach, przez co oczywiście szło mi coraz gorzej, a ten miał radość i jeszcze mnie wyzywał, że ciota jestem, a nie facet, że w życiu się nie nauczę autem jeździć, że każda baba będzie lepiej jeździć ode mnie. Chuj, a nie ojciec, pierdolony sadysta. Gówno będzie z tego internatu, mówię ci, jeszcze się przekona, stary chuj. Spierdolę stamtąd i więcej mnie już nigdy nie zobaczy. Matki tylko szkoda… no, ale trudno, to nie ja go na męża wybrałem.

Słuchałem, nie przerywając mu, nie dopytując. Niech się wygada, niech się wyżali, tak myślałem, jeśli to ma mu przynieść ulgę. Rzeczywiście chyba tak było, bo jak skończył, to wstał i westchnął głęboko, tak jak się wzdycha, gdy czujesz, że już wszystko wypłakałeś, że już wszystko z siebie wyrzuciłeś i jesteś czystszy, lżejszy. Bez tego ciężkiego balastu wszytego pod skórę, bez waty w gardle i kamieni w żołądku.

– Przepraszam, stary – powiedział. – Rozkleiłem się niepotrzebnie, na chuj ci to wszystko mówię.

– Za co, Homer? Daj spokój przecież… jak ci ulżyło, to dobrze, nie przejmuj się mną.

– Ulżyło i to bardzo. Dzięki! – Niezgrabnie ocierał łzy i próbował się do mnie uśmiechnąć.

– No i zajebiście. To się cieszę. – Próbowałem go uspokoić, a potem wziąłem paczkę papierosów, zostały jeszcze cztery w środku: – Zostawić ci? Ja sobie kupię po drodze.

– Nie, weź… podbieram matce… wie o tym, ale nic nie mówi. A te jeszcze by ten sadysta znalazł i znów by była jazda. Idź już – dodał. – Jeszcze stary się kapnie, że mnie nie ma w domu, zacznie szukać, jeszcze tobie będzie chciał wpierdolić, słyszałem, jak mówił, że masz się tu nie pokazywać.

– Jasne, stary, to lecę. Trzymaj się dzielnie. Jakby co, to wiesz… Jak będziesz mógł już wychodzić, to wpadnij do mnie. Może moja matka nie robi nam kanapeczek, ale przynajmniej się nie wpierdala, jak przychodzą do mnie goście – roześmialiśmy się obaj i Homer uścisnął mi dłoń naprawdę mocno, inaczej niż robił to zazwyczaj. Męski uścisk i pewny wzrok, a nie rozedrgany, uciekający gdzieś ponad głową. Nigdy wcześniej tak nie robił. Poczułem, że to jego prezent dla mnie, jego wyraz wdzięczności. Wiedział, że zawsze irytował mnie ten jego rybi flak zamiast silnej, twardej dłoni.

– Dzięki, stary. Pewnie, że wpadnę… – powiedział, zamykając za mną drzwi.

Wyszedłem w zimny, lutowy wieczór, zostawiając za drzwiami garażu Homera, ale niosąc ze sobą jego opowieść. W głowie ciągle brzmiały mi dopiero co usłyszane słowa, barwa głosu jeszcze dźwięczała mi w uszach. Filtrowałem tę historię przez moje własne przeżycia, budując z niej obrazy, które potem stały się wspomnieniami. Nie mogłem się uwolnić od wizji jego posiniaczonych pleców, spuchniętej wargi, ogolonej głowy – majaczyła mi ciągle pod powiekami, wbijała się w skroń jak szpikulec do lodu. Nie powiedziałem o tej rozmowie ani Grubemu, ani Petersonowi. Pomyślałem, że przecież gdy będzie chciał, to sam im opowie. Nie dopuszczałem też myśli, że Homer wyjedzie ze starym, że będzie chodził do szkoły gdzieś daleko i ktoś inny zastąpi go w naszym zespole. Wierzyłem, że spotkamy się niebawem, może za tydzień, może za dwa, znów na próbie, na piwie, na winie, może nawet zagramy jeszcze jakiś koncert, przed którym Homer wyciągnie pojemnik po kliszy, nabije szklaną lufę słodko pachnącym ziołem i powie:

– Tee, patrzaj, co mam! Chcecie macha? – A my oczywiście będziemy chcieli.

Niestety moja wiara w przyszłość była zbyt naiwna, niepoparta żadnym namacalnym cudem kwalifikującym do świętości. Nic takiego się nie wydarzyło. Gdybym wtedy wiedział, że to będzie moje ostatnie spotkanie z Homerem, to może pożegnałbym się z nim inaczej. Może czulej, może bardziej serdecznie i przyjacielsko. Może udałoby mi się powiedzieć coś mądrzejszego, co obaj zapamiętalibyśmy na długo i co zmieniłoby bieg wypadków. Ale skąd mogłem wtedy wiedzieć, że tak się potoczą sprawy? Może on już to wiedział, może właśnie o tym myślał, kiedy mówił, że spierdoli staremu i nie będzie żadnego internatu. Przecież każdy z nas miał czasami takie myśli. Ja też.

ROZDZIAŁ 21

Madzia, cała i zdrowa, znalazła się w poniedziałek rano. Głodna przygody dziewczynka sama wsiadła w autobus i pojechała do babci mieszkającej w Dębowcu. Niby tylko trzydzieści kilometrów, ale wiadomo, jak jest – sobota, niedziela, nic już nie jeździło. Babcia nie miała telefonu i nieświadoma dramatów, jakie tu się wydarzyły, odwiozła wnuczkę pierwszym po niedzieli autobusem. Jeszcze dymy pogromu unosiły się nad miastem, gdy obie wysiadły na placu udającym młyński dworzec autobusowy i niczego nieświadome udały się w stronę ulicy Spółdzielców, gdzie ponoć mieszkali rodzice dziewczynki.

„Pogrom młyński” – takim właśnie mianem ochrzciły niedzielne wydarzenia dziennikarskie gęby, od których nazajutrz zaroiło się w mieście. Wczesnym rankiem, pewnie nawet wcześniej niż wróciła Madzia, do Młyńska ściągnęły wozy transmisyjne chyba wszystkich stacji telewizyjnych i radiowych, jakie istniały w tym kraju. O niczym innym przez najbliższe dni nie mówiono jak tylko o „pogromie młyńskim” i „pogromie młyńskim”. Odmieniano go na lewą i prawą stronę, szukano analogii, a to do Kielc, a to do Mławy czy nawet Oświęcimia. Miasto wreszcie doczekało się swojej sławy, nie wiem tylko, czy o takiej marzono. Dziennikarze filmowali pogorzelisko, chodzili po mieście i zadawali niewygodne pytania, na które nikt nie mógł znaleźć dobrej odpowiedzi.

No wie pan, jak jest, myśmy myśleli, że to Cygany, głupio wyszło no nie? Madzia niby się znalazła, ale kto wie, jak to naprawdę było? Skoro ludzie mówili, że to Cygany, to coś w tym musi być, nie wiadomo, czy w tę babcię wierzyć, gdzież by tam dziecko samo pojechało, ja w to nie wierzę. A że się znalazła? No trudno, to się znalazła, po co drążyć! Ale w sumie dobrze się stało, bo najwyższa pora było zrobić z nimi porządek. Co oni sobie wyobrażali, za bardzo się tu panoszyli, nic nie robią, wszystko za darmo chcą, a zasiłki to z naszych podatków, przez nich bezrobocie i kradzieże, siedzą i tylko piją, tylko by śpiewali i tańczyli, a baby ich niby wróżą, ale wiadomo, że na piniondze naciągają, po mieście chodzą, za robotę by się wzięli, spokój wreszcie będzie, dawno trzeba było to zrobić.

Tak miasto mówiło światu, taka gęba odbijała się w soczewkach telewizyjnych kamer. A co miało mówić? Przepraszać miało? Miały się te wszystkie Karpie i Norbasy rzucić głową w wir pracy i odbudować romskie osiedle? Do budowania trzeba siły i mądrości, do niszczenia sama siła wystarczy.

Po deszczowej nocy upał wreszcie nieco zelżał, kolejne dni jednak tak samo były duszne i wypełnione gorącym swądem tlących się ciągle zgliszczy. Ulice, nagrzewane intensywnym słońcem przez wiele dni, parowały, spowijając miasto mgłą o zapachu gotowanej smoły, mokrego kurzu i rozgrzanego asfaltu. Woń spalonej osady miała zostać w mieście aż do jesieni, kiedy to pierwsze wiatry wreszcie przewiały ostatni wstydliwy ślad wydarzeń. Niektórzy nawet mówili – Cyganów już nie ma, a smród pozostał. Jakby to była ich wina, że im domy spłonęły, że słońce grzeje ogniem żywym i bezustannym, że nie ma wiatru, że deszcz tak rzadko pada.

Czym więcej jednak czasu mijało od feralnej niedzieli, tym mniej było takich, którzy chcieli się przyznać, że tam byli i wszystko widzieli. Proszę pana, ja to cały wieczór w domu siedziałem, mecz w telewizorze oglądałem, a ja byłem u dziewczyny, z żoną u teściów byliśmy, proszę pana. No słyszałem, że coś się paliło, że jakaś scysja z Cyganami była, ale szczegółów nie znam – tak mówiono już ledwie kilka dni po tym, jak miasto opuściły ekipy telewizyjne.

Upalne lato nie pozwalało miastu się przewietrzyć, ale nikt też specjalnie nie kwapił się do uprzątnięcia pogorzeliska. Kiedy dwa czy może trzy dni po pogromie stanąłem znów na skarpie, pomyślałem, że to ciemna dolina, po której nikt chodzić nie powinien, bo Pana nie ma, bo przecież nikt za rękę nie weźmie, nikt nie wyprowadzi owcy zbłąkanej.

W głowę wprasowany miałem obrazek z czasu, gdy trafiłem tu pierwszy raz w mroźny, granatowy wieczór. Chłopiec z sankami, chłopiec nad urwiskiem. To, co zobaczyłem teraz, w żaden sposób nie przypominało baśni, do której tak bardzo chciałem wskoczyć. Nowy obraz zmieszał mi się z tamtym pierwszym, zapamiętanym z dzieciństwa. Nałożył się na niego, jak czasami nakładają się na siebie klatki filmu w aparacie i dwa obrazki mieszają się z sobą w jednym kadrze. Na kolorowy, baśniowy slajd, który nosiłem w pamięci, nałożył się niedoświetlony, źle wywołany kadr z czarno-białego filmu. Żywa czerń, falująca wciąż unoszącym się z pogorzeliska dymem. Stojąc nad urwiskiem, nabierałem przekonania, że to nie żadna dolina cienista, tylko czarna dziura piekła. Nasze młyńskie jądro ciemności, otchłań, od której nie możesz oderwać oczu. Im dłużej patrzyłem, tym większą miałem potrzebę, żeby zejść na dół i przesiąknąć tym smrodem, cuchnąć jak całe to miasto. Niby się tego bałem, ale głos jakiś szeptał mi, że musi tam jeszcze stanąć moja stopa, na pożegnanie.

W końcu zszedłem. Stąpałem ostrożnie po nadpalonych deskach, uważając, by jakiś gwóźdź nie przebił mi stopy. Z doszczętnie zwęglonych ruin w niebo sterczały czarne od ognia i dymu kikuty belek. Jakieś resztki sprzętów, na wpół spalone łóżka, kredensy, dymiące wciąż bety. Na szczęście tablica „tu spłonęli żywcem” nie będzie potrzebna. Kiedy wszystko się paliło, to czuwał tu chyba jakiś bóg zapomniany, więc nikt nie spłonął, ale zaledwie w ciągu kilku dni wyjechali wszyscy. Tarzan nie wrócił od dnia pożaru, ciągle się gdzieś ukrywał, poza wiedzą moją, poza wiedzą miasta, ale inni… Hynek, stary Roman, Gabor, Żerada i pozostali, których imiona ledwie znałem. Powsiadali w te swoje stare volkswageny, beczkowate mercedesy, skody i rozjechali się blaszanym taborem po świecie. A jeśli nawet Rachela przysłałaby kartkę ze swoim nowym adresem, to i tak nie miał jej już kto odebrać. Nikogo z nich już nigdy więcej nie spotkałem.

W lipcu miasto opustoszało. Gruby, jak co roku, wyjechał z matką do rodziny na Dolny Śląsk. Peterson zwykle wyjeżdżał na jakieś obozy czy kolonie – nie pamiętam, nie ma to teraz znaczenia. W ogóle każdy, kto tylko mógł, wyjeżdżał byle dalej, tam gdzie można patrzeć z dystansu i oddychać inną rzeczywistością. Miałem wrażenie, że szczególnie w tym roku upalne lato wygnało z miasta większość jego mieszkańców. Nie ma się co dziwić, bo przecież jeden ciężki smród rozpływał się pomiędzy ciasnymi budynkami, wpychał do mieszkań przez uchylone okiennice i dusił nawet nocami. Okna nie mogłeś otworzyć, mieszkania wywietrzyć, bo zaraz cuchnęło wszystko spaloną papą, siarką, odorem tlących się jeszcze długo cygańskich szmat. Ulice, które nigdy nie były wypełnione tłumami, teraz wyglądały jak wyschnięte koryta rzek, jak pustynne kaniony, w których ani woda nie płynie, ani wiatr nie tańczy. Rzadko kiedy tylko spotkać możesz samotnego przybłędę, szczuropsa, miastokota, który przemyka w półcieniach i w ciemniejszych skrawkach szarości szuka schronienia. Kroki odbijały się od ścian, ginęły głucho w gorącym powietrzu. Niszczyłem buty na dobrze znanych trasach. Od brzegów Wiślicy, aż po łagodne zbocza Piaskowej Górki – czasami chodziłem tam i z powrotem, bo ile to czasu zabiera? Czterdzieści minut, trzy tysiące czterysta osiemdziesiąt kroków w jedną stronę, jak szedłeś prostą drogą, ulicą główną, bez zaglądania w boczne odnogi i podwórka. Raz jedną, a raz drugą stroną alei Wyzwolenia, czasami przystanąłem przy Domu Kultury, patrzyłem na plakaty filmowe, na gazetkę miejscowego koła Polskiego Związku Wędkarskiego, gdzie wąsaci wujowie prezentowali wyciągnięte z różnych akwenów trofea. To były moje wakacje w mieście, moje wczasy, samotny wypoczynek, nikt mi nie wrzeszczał nad uchem, miejsca na plaży nie zajmował. Puste miasto było moje. Czasami tylko ojciec wymyślał zadania bojowe – trzeba było zwykle do dziadków na wieś pojechać, pomóc w polu przy pracach albo przy sianie czy później przy młóceniu po żniwach – ale to już mówiłem, nie będę się powtarzał. To nie była jakaś tragedia, dało się z tym żyć.

Lubiłem też przystawać przy witrynie fotografa. Jego zakład mieścił się w jednym z budynków na rogu placu Głównego. Trzeba było wejść w zacienione przejście pod budynkami, a tam we wnęce ukryte były drzwi, za którymi wisiała aksamitna, bordowa kotara. Byłem tam raz z mamą, żeby zrobić zdjęcie do pierwszej legitymacji szkolnej. Gdy skończyłem podstawówkę, poszedłem tam drugi raz. Tym razem już sam, żeby mieć aktualną fotografię do legitymacji w nowej szkole. Na zewnątrz wisiała gablota wypełniona twarzami młyńszczan – niedługo potem i moja tam zawisła. Stawałem przed witrynką wyklejoną zdjęciami do dowodu, do legitymacji, na nagrobek i patrzyłem na te twarze, które niczego nie mówiły, żadnych historii z nich nie mogłeś wyczytać. Wpatrzone tępo w obiektyw albo z nienaturalnie przekrzywioną głową. Takie same poważne usta i oczy, które niczego nie opowiadają. Podobni wszyscy do siebie, chociaż przecież za każdym z nich kryła się inna opowieść. Jakie historie mogły tu wisieć? Jakie dramaty, których nie da się opowiedzieć, i radości, których nie można wspólnie przeżyć, kryły się pod tymi kartonikami? Odczłowieczona ewidencja, bezimienny katalog rysów, łysin, uszu, wąsów i zmarszczek. Jak folder handlowy z twarzami na sprzedaż. Możesz sobie wybrać, którą chcesz, i założyć, zmienić, pod warunkiem że cię będzie stać. Na te starsze, proszę pana, mamy teraz promocję, nikt starych kupować nie chce, to taniej będzie, o, proszę – ta jest jeszcze w niezłym stanie, mało zmarszczek i włosy jeszcze gęste, chociaż już zaczynają siwieć. O, ta to nie… ta jest piękna, młoda, jeszcze długo może służyć, na całe życie wystarczy, to z tej panu nie spuszczę, tu musi być drogo. Gdy patrzyłem na ten katalog młyńskich gąb, to przypominały mi się zdjęcia widziane w podręcznikach. Robione przez obozowego fotografa zdjęcia z Auschwitz, z Bełżca, z Treblinki czy z innych miejsc, gdzie metodą fabryczną ucinano życiorysy nagle i nieodwracalnie. Z tamtych oczu można było wyczytać chociaż przerażenie i strach, którego nigdy nie zrozumiesz, dopóki sam nie doświadczysz. Gęby fotografa z Młyńska były puste i zapadnięte, bez śladu nadziei na jakąś odmianę.

Pamiętam, jak pod koniec podstawówki poszliśmy ze szkołą do muzeum regionalnego. Okazało się, że jest tam taka gablota, a w niej zdjęcia Żydów, którzy mieszkali kiedyś w Młyńsku. Ich dokumenty osobiste, paszporty, legitymacje sympatyków klubu sportowego Makabi Młyńsko. Kustosz pokazywał nam z dumą te pamiątki i mówił:

– Przed drugą wojną światową żydowska społeczność stanowiła niemal połowę mieszkańców Młyńska. Żydzi zasiadali w radzie miasta, byli cenionymi lekarzami, architektami, prowadzili sklepy korzenne i składy bławatne, dzięki ich przedsiębiorczości miasto kwitło i rozwijało się, stając się perłą regionu – recytował wyuczoną lekcję i trudno było mu przerwać, ale cierpliwie trzymałem rękę w górze, by zadać pytanie. W końcu się udało.

– Proszę pana, czy na tych zdjęciach to są osoby, których groby po wojnie wepchano spychaczami do Wiślicy?

Do dziś pamiętam ciszę, która zapadła. Zmieszanie kustosza i niemy spazm naszej nauczycielki. Zrobiła się blada i nerwowo kłapała ustami, jak gupik wyciągnięty z akwarium. Nawet ci mniej zainteresowani zwiedzaniem tych dwóch izb szumnie nazywanych muzeum przestali na moment gadać, wymieniać się obrazkami z gumy Turbo i zamarli w oczekiwaniu na to, że może wydarzy się coś, o czym długo będzie można opowiadać. Nic takiego jednak się nie wydarzyło. Jakby nie było pytania, jakby nigdy nie padło. Nie poznałem odpowiedzi.

– Nie mamy czasu, nie mamy już czasu! – Nauczycielka i przewodnik zawołali jak na komendę, przepychając nas do sąsiedniej sali, gdzie znajdowała się ekspozycja dotycząca powojennych czasów naszego miasta. Były tu zdjęcia z budowy i rozwoju lotniczego kombinatu. Stały modele samolotów, samochodów, nawet prawdziwe śmigło od prawdziwego samolotu i kotwica prawdziwa od prawdziwego statku m/s „Młyńsko”, który podobno kiedyś pływał po morzach i oceanach. Zdjęcia były barwniejsze, historie na pozór ciekawsze. Nie zadawałem więcej pytań. Nauczyłem się wówczas, że na wiele z nich sam będę musiał znaleźć odpowiedź.

Na skarpę drugi raz poszedłem dopiero miesiąc później, musiały to być jakieś ostatnie dni lipca. Upał wciąż rozpościerał swoje kleiste macki nad okolicą, zbierał żniwo w postaci wysuszonych trawników i częstszych niż zwykle udarów i zawałów serca. Szedłem przez lasek na Piaskowej Górce ścieżką, którą przez lata wydeptały moje stopy. Znałem na niej każdy wystający korzeń, wiedziałem, gdzie się schylić pod gałęzią i skąd jest najlepszy widok na osiedle z bajki, która okazała się horrorem. Z daleka już dobiegał mnie odgłos, którego się nie spodziewałem, a który przez upalną ciszę lata dochodził mnie wyraźnie i napawał drżeniem, jak wtedy, gdy pogrom wisiał nad miastem i toczył w górę czarną chmurę dymu. Tylko teraz również ziemia drgała złowieszczym pomrukiem.

W dole pode mną pracowały potężne buldożery i koparki. Resztki dobytku, zwęglone ślady romskiej społeczności, podnosiły w górę ogromnymi paszczami i wrzucały na platformy ciężarówek. Załadowane auta odjeżdżały drogą w stronę kombinatu. Maszyny były niczym mastodonty, które swoimi trąbami podnoszą w górę pnie drzew i bawią się nimi w powietrzu, przerzucając z miejsca na miejsce. Jakbym trafił nagle na plan jakiegoś filmu o parku jurajskim, o innej planecie, gdzie obce formy życia i dziwne monstra budzą strach i przerażenie. Wokół unosił się gryzący w oczy i nozdrza kurz zmieszany z sadzą i popiołem. Zamiast znajomych sylwetek postaci z leśnej bajki pośród tego kurzu uwijali się robotnicy w maskach i żółtych kaskach. Ukośne promienie słońca przecinały malowniczo kłęby pyłu i kładły się na ich plecach, dodając obrazkowi złośliwej ironii. Stałem zobojętniały, patrzyłem na te działania w odrętwieniu, nie czułem niczego. A więc tak wygląda koniec. Pewnie, gdy pięćdziesiąt lat temu wpychano w odmęty Wiślicy kamienne płyty żydowskiego cmentarza, widok był podobny. Czy ktoś stał i patrzył ze smutkiem, czy ktoś protestował? Może choć jedna osoba, w takim samym odrętwieniu jak ja teraz, przyglądała się w milczeniu, mając świadomość, że to jest ta w chwila, w której rodzi się wstyd. O zniszczonym żydowskim cmentarzu nad Wiślicą wiedzieli wszyscy, choć nikt oficjalnie o tym nie mówił. O spalonym i zrównanym z ziemią romskim osiedlu też wszyscy będą wiedzieć, choć mało kto odważy się głośniej o nim wspomnieć. Wstyd też kryty będzie milczeniem i troskliwym brakiem śladów w miejskich kronikach. W muzeum regionalnym nie będzie żadnej gabloty, żadnego zdjęcia bajkowego osiedla za Piaskową Górką, przy murze Rodzinnych Ogródków Działkowych „Lotnik”. Jeb, koparka, jeb, spychacz – i nie ma problemu.

Na początku sierpnia niektórzy zaczynali już wracać ze swoich kanikuł, a do parku za Domem Kultury powoli wracało życie. Jakby znów była wiosna i na ławkach, na trawnikach zakwitły młode kwiaty, zmieszane z chwastami, walczące o dostęp do słońca, o szerszy widnokrąg i przestrzeń, w której wzrok sięgnie aż po horyzont. Zaroiło się od spoconych nastolatków, a w smród ciągnący się od spalonego osiedla wkradł się zapach taniego wina, papierosów i słodkiego zioła. Chodziliśmy do parku oczywiście i my. Czasami z Petersonem, ale częściej z Grubym, żeby spotkać znajomych ludzi, pogadać o dziewczynach, napić się wina przelanego do kartonu po soku. Nigdy nie mówiłem im o moich romskich doświadczeniach, o strachu i lęku, o pragnieniach, które buzowały we mnie od pamiętnej zimy, wiele lat temu. Oczywiście, jak wszyscy, tak i my rozmawialiśmy o pogromie, o smrodzie, który zawładnął miastem, ale udawałem, że jest mi to obojętne. Udawałem, że żyję tym tak samo jak reszta miasta, nie wychylając się ponad sensacyjne zadziwienie – chociaż kur w mojej głowie piał nie trzy, ale i sto trzy razy.

– Cyganie? Nie znam przecież. Strach tam chodzić, jeszcze wpierdol dostaniesz.

– No, trochę szkoda, że tak się stało, jednak to ludzie, nikomu nie przeszkadzali w sumie.

– Ty wiesz, Gruby, to trochę jak w Auschwitz, no nie?

– A weź, nie pierdol, w Auschwitz to hitlerowcy w komorach gazowali, a tu nasza młyńska bandyterka im zrobiła Auschwitz, ale, kurwa, po swojemu nieudolnie. Dobrze, że nikomu nic się nie stało, wszyscy przeżyli. Jebani.

– Kto? Cyganie?

– No nie… kibolstwo i reszta tej bandy przecież. Chociaż, kurwa, tam jakiś idiota też chciał ludzi autem rozjeżdżać, wiedziałeś?

– Nie no, skąd, ale coś słyszałem o tym.

– Co za bydło jednak… Ale, kurwa, jedni i drudzy dobrzy.

– No, ale tak ludziom domy spalić, a ta Madzia to się przecież znalazła!

– Znalazła się? Serio?

– No tak, to nie wiesz? Do babci pojechała sama, babcia ją w poniedziałek przywiozła. Skubana gówniara, tak sama pojechała, a tu drama taka, jeszcze by pół miasta z dymem poszło przez nią.

– Ja jak byłem mały, to raz spierdoliłem matce z autobusu. Wysiadłem sam na wcześniejszym przystanku. Matka się dopiero na następnym kapnęła, że mnie nie ma, i wróciła, a tam się już mną ktoś zaopiekował. Stałem i ryczałem, gdzie mama, gdzie mama.

– Ty to jednak pojeb byłeś od małego, spierdolił z autobusu, a potem ryczał, gdzie mama, kurwa, co za debil z ciebie – śmiałem się z niego i rzucałem mu w twarz źdźbła wyrwanej z korzeniami trawy.

– Sam, kurwa, jesteś debil. – Odrzucał zdejmowane z głowy łodygi roślin i strzępy liści.

Tak wyglądały nasze rozmowy. Gadaliśmy też o tym, co zawsze – w którym kawałku Black Sabbath jest najlepszy riff, przy której solówce w utworze Led Zeppelin mamy największe ciary i czy Pink Floyd dobry na pogrzeb, czy może lepszy Dead Can Dance. Te i podobne kwestie mogliśmy wałkować setki razy i czasami osiągaliśmy konsensus, czasami pozostawaliśmy przy zdaniach odrębnych, ale nigdy nie poróżniło nas to szczególnie mocno. No, chyba że z Petersonem, bo ten to się oczywiście obrażał i potrafił się tydzień nie odzywać.

I był taki wieczór, gdzieś koło połowy sierpnia, a może bliżej już jego końca, ale na pewno w piątek – to pamiętam dobrze. Siedzieliśmy z Grubym w parku, piliśmy wino przelane do kartonu po soku. Przelewałem właśnie kolejne z butelki, gdy Gruby wyrwał mi ją z ręki i pociągając spory łyk prosto z gwinta, powiedział:

– Załóżmy zespół.

– Zespół? A umiesz na czymś grać? – spytałem, choć nie byłem zaskoczony, bo podobne myśli też chodziły mi wcześniej po głowie, ale nie miałem odwagi, by wyartykułować je tak bezczelnie.

– Nie, kurwa, a ty?

– Ja, kurwa, też nie.

– No i zajebiście. Zakładamy kapelę.

Niedługo potem zaczął się ostatni w naszym życiu rok szkolny, ten, który miał być zwieńczony maturą i który otworzyć miał przed nami nowe perspektywy. Założyliśmy zespół, trochę pograliśmy i nawet udało nam się zagrać jeden koncert – na przeglądzie piosenki religijnej „Jerycho”. Na chwilę, trwającą te parę miesięcy, zapomniałem o drzazdze, którą miałem wbitą pod skórę, a która przy każdym poruszeniu wydawała dźwięki podobne cygańskim pieśniom. Niby jest radośnie, niby skocznie i widzisz uśmiechy muzyków, ale czujesz, że pod tymi nutami kryje się smutek o kolorze popiołów i tęsknota drżąca jak dym na zgliszczach. I dlatego właśnie te nuty są takie porywające i tylko na pozór radosne, bo trzeba nimi przykryć to, co uwiera najbardziej i wciąż domaga się ujścia, paraliżuje i przysłania spojrzenie szarym pyłem. Tak, jak nie ma odwagi bez strachu, tak też nie ma radości bez smutku.

Te parę miesięcy wspólnego grania sprawiło, że żyłem w złudnym poczuciu, iż uda się zagłuszyć wycie, które nosiłem pod skórą. Myślałem, że drzazga najpierw zaropieje, a potem wyjdzie i rana się w końcu zabliźni, zagoi, zostawiając jedynie niknący z biegiem czasu ślad. Niestety, stało się to, czego nie przewidział nikt z nas, i kolec wbił się jeszcze głębiej, tnąc kolejne warstwy i tak już poszarpanej otuliny.

ROZDZIAŁ 22

O tym, w jaki sposób Homer postanowił rozwiązać swoje problemy ze starym i jak daleko mu uciekł, dowiedziałem się w szkole. Siedziałem na lekcji polskiego, gdy do sali wszedł dyro. Wstaliśmy rutynowo, jak na komendę, jak zawsze, gdy niespodziewanie wpadał do klasy w środku lekcji. Hałas odsuwanych krzeseł na moment wypełnił duszną przestrzeń i przerwał czytanie strof o tym, czy to kula, czy to serce pękło.

– Siedźcie, siedźcie – powiedział i wskazał na mnie dłonią. – Chodź na chwilę do mnie do gabinetu.

Wyszliśmy z sali, a ja czułem na plecach wzrok całej klasy. Dyro, zwykle skory do rozmów i żartów, tym razem nie mówił nic. Szedłem szybkim krokiem tuż za nim, patrzyłem na jego zgarbioną sylwetkę i dłoń, w której nerwowo obracał paczkę papierosów, nie mogąc się doczekać, kiedy zapali. Odruchowo spojrzałem przez okno korytarza na dziedziniec – po drugiej stronie pięknie zieleniła się nasza plantacja. Na moment oblał mnie zimny pot. O kurwa – pewnie ktoś rozpoznał, co to za kwiatki. Utwierdziłem się w tym przekonaniu, gdy weszliśmy do jego gabinetu. Siedziała tam nasza szkolna pani pedagog. Bardzo młoda, świeżo po studiach od razu rzucono ją na głęboką wodę naszej szkoły. Wyglądała, jakby sama była uczennicą. Włosy spięte w kucyk i duże, wiecznie zdziwione oczy – nie wiem, czy cały czas była taka zdziwiona, czy to może przez te wysoko wyskubane brwi jej twarz nabierała takiego wyrazu. Ja pierdolę… Ta to na pewno rozpoznała, co to za krzaki. Przejebane – tak myślałem, bo po cóż innego dyro mógł mnie wezwać do siebie tak nagle w środku lekcji? I jeszcze sam po mnie przyszedł, zamiast poprosić o to sekretarkę.

– Usiądź. – Wskazał mi wolne krzesło obok pedagog. Popatrzyłem na nią, uśmiechnęła się do mnie łagodnie. Była zmieszana, nerwowo zacierała dłonie i co chwilę poprawiała opadającą grzywkę. Dyrektor zapalił papierosa i popatrzył na nią, to znów ona na niego, jakby próbowali wzrokiem odbijać jakąś niewidzialną piłeczkę. A ja siedziałem między nimi i coraz bardziej nie wiedziałem, o co chodzi. W końcu dyro zaczął.

– Niebawem będzie oficjalny komunikat, ale pomyśleliśmy z panią pedagog, że dobrze będzie, jak najpierw dowiesz się od nas, tak mniej oficjalnie. – Popatrzył na mnie tylko przez chwilę i zaraz odwrócił wzrok.

– No tak, ale o co chodzi – zapytałem, coraz bardziej przekonany, że pewnie o te krzaki na oknie i zaraz będzie oficjalny komunikat, że mnie wylali ze szkoły.

– Ty przyjaźniłeś się z Pawłem Cichoniem? – spytała pedagog głosem ocierającym się o anielskie rejestry. Wykonała przy tym jakiś dziwny gest, jakby chciała wziąć mnie za rękę czy pogłaskać, ale szybko cofnęła dłoń. Potrzebowałem kilku sekund, żeby ogarnąć w ogóle, kto to jest Paweł Cichoń! No tak, Pawełek, nasz Homer przecież.

– Tak, kumplujemy się – odpowiedziałem. Dyrektor zgasił papierosa i sięgnął po następnego.

– W zespole nawet razem gramy. – Rzuciłem okiem na dyra, bo przecież Homer prosił kiedyś, żeby o nim nie wspominać. Ale skoro i tak go już wyjebali ze szkoły, to co za różnica, przecież nie wywalą go jeszcze bardziej. Dyro wyszedł zza biurka i położył mi rękę na ramieniu.

– Paweł nie żyje. Popełnił wczoraj samobójstwo, powiesił się w garażu. – Słowa wypowiedziane cicho i z ogromną delikatnością przecięły mi gardło jak ostra brzytwa w ręce nieuważnego golibrody.

Wyszedłem z gabinetu w milczeniu, nawet nie zamykając za sobą drzwi. Tego dnia nie wróciłem już na lekcje. Zabrałem tylko swoje rzeczy z klasy i poszedłem pod mury liceum, do którego chodzili Gruby z Petersonem. Kiedy tylko mnie zobaczyli, z miejsca wyczuli, że coś zmieniło się w naszej rzeczywistości i słów mi braknie, by opowiedzieć im o tym, co się wydarzyło.

– Co się stało, coś taki blady? – zapytał Gruby. Peterson przyglądał mi się bacznie i widziałem w jego oczach autentyczną troskę, współczucie połączone z ciekawością. Czekał cierpliwie na historię, bo przecież jasne było dla nich, że przyszedłem im tutaj coś powiedzieć, podzielić się nowiną, która ich przytłoczy i kopnie w sam środek żołądka.

– Paweł nie żyje – powiedziałem cicho, po raz pierwszy w życiu używając w naszych rozmowach jego imienia. – Powiesił się w garażu starego – dodałem jeszcze. Nie wiem, co miałem na twarzy, co miałem w gestach i fakturze głosu, ale uwierzyli od razu. Nie płakaliśmy wtedy, choć widziałem, że walczą ze sobą tak samo jak ja. Chłopaki nie płaczą. Chłopaki nie płaczą, nawet wtedy, gdy kumpel robi ten, kurwa, najbardziej niepotrzebny w życiu krok i zostawia ich samych, zdradza, idzie gdzieś bez nich i nawet pojeb nie zostawi listu żadnego. I wiesz też, że kartki nigdy nie przyśle, że to już koniec przyjaźni. Jakaś miękka szmata rozsadzała mi gardło od środka, podbródek trząsł mi się, ale przecież to nic, to z zimna, chłopaki. Nie przejmujcie się. Tak, tak, nam też jest zimno, kurwa, jak zimno. Luty przecież jest.

Wieczorem spotkaliśmy się u Grubego. Peterson przyniósł flaszkę wódki. Matka Grubego też już wiedziała – nie powiedziała nam ani słowa, nie skarciła, choć widziała, że wódkę odkręcamy, że Gruby kieliszki bierze z kredensu w dużym pokoju. Nie przeszkadzała też, kiedy siedzieliśmy po ciemku, pijąc czystą wódkę i przepijając ją jakimś podłym napojem z kartonu. Przecież sezon osiemnastek już się zaczął, parę miesięcy mniej czy więcej – chuj, co za różnica. Raz tylko weszła zapytać, czy czegoś nam nie potrzeba, herbaty może zrobić?

– Nie, dzięki, mamuś – powiedział Gruby. – Jest okay, dajemy radę. Za Homera mamo, niech mu będzie lżej teraz, za Pawła, fajny był kumpel.

– To dobrze, nie przeszkadzam wam, trzymajcie się dzielnie, tylko głupot nie róbcie, żeby wam też coś do łba nie strzeliło – powiedziała, zamykając za sobą drzwi. Jedyne, czego wówczas potrzebowaliśmy, to milczeć i, milcząc, pić. Było ciemno, z głośników leciała jakaś muzyka dobra na tę okazję – może Pink Floyd, może Dead Can Dance, może Joy Division nawet – nie pamiętam, w chuj z tym, nieważne teraz. Milczeliśmy więc i ciemność dodawała nam odwagi, by wreszcie przejść przez ten punkt, przez linię, za którą przestawaliśmy być chłopcami, a stawaliśmy się mężczyznami. Chłopaki nie płaczą, ale mężczyźni mogą. Ja pierwszy pękłem. Zawyłem głośno, jakby ktoś nagle rzucił we mnie zdradliwie kamieniem, jeszcze próbowałem stłumić ten jęk, zdławić go w płucach, żołądku, jeszcze zaciskałem powieki, by łzy nie mogły znaleźć ujścia, ale już było za późno. Wylało się ze mnie wszystko to, co bolało tak bardzo, co nie mogło być dłużej tłumione. Szybko, niemal od razu przyłączyli się do mnie Gruby i Peterson. Zrobiłem wyrwę, tama puściła. Słyszałem ich szloch, potem wycie i wiem, że to absurdalnie głupie, że to niemożliwe, ale miałem poczucie, jakbym słyszał też, jak płyną ich łzy. Peterson leżał w spazmach obok mnie na dywanie, ja siedziałem oparty o łóżko Grubego, a on wciśnięty w kąt koło biurka, jak kiedyś Homer, gdy spotkaliśmy się tu pierwszy raz, jeszcze w składzie z Gerberem, i wymyślaliśmy nazwę naszego zespołu. Mówi się, że nic tak facetów nie łączy jak wspólne picie, ale spróbujcie wspólnie zapłakać. Nie ma spoiwa mocniejszego, nie ma przeżyć, które bardziej jednoczą.

Do domu wróciłem rano, świtało już. Starzy wyglądali, jakby nie spali całą noc, pewnie czekali na mnie. Nie wiem, co wtedy mogli przeżywać, myśląc o mnie i samobóju mojego kumpla. Pewien jestem jednak, że nie było im lżej niż mnie. Jakaś rzadko obecna nić porozumienia zawisła wówczas między nami. Matka nic nie mówiła, ojciec tylko pokiwał smutno głową. Było w tych drobnych, czułych gestach poparcie i opieka, której w tej chwili potrzebowałem. Czasami tyle wystarczy.

– Prześpij się i odpocznij – powiedziało któreś z nich. – Kiedy pogrzeb?

– Jutro chyba. Nie wiem jeszcze – odpowiedziałem i zamknąłem za sobą drzwi mojego pokoju, nie mówiąc do nich nic więcej.

Tak, pogrzeb był następnego dnia. Kościół pachniał świeżymi kwiatami i jedliną, z której ukręcone były wieńce. Jasnobrązowa trumna ozdobiona srebrzystymi falbanami stała na środku głównej nawy. Wokół niej wiązanki kwiatów, wieńce z choiny z fioletowymi szarfami – dla drogiego Pawła koleżanki i koledzy z klasy – jakiego drogiego, kurwa, co za hipokryzja jebana, myślałem. Przecież pytałem o niego i nikt nie wiedział, co się z nim dzieje, nawet nie wiedzieli, gdzie mieszka, a teraz drogi im Paweł.

Na mszy wytrzymaliśmy jakoś tak do połowy kazania. Ksiądz pieprzył oderwane od życia farmazony, które zaczerpnął chyba z podręcznika „I ty możesz zostać kaznodzieją”, ale na pewno nie przeczytał rozdziału o empatii. Patrzyłem na Grubego kątem oka – chyba miał ochotę wstać i mu jebnąć. Każdy z nas by lepsze kazanie powiedział na pewno.

– Nie ma w niebie miejsca dla tych, którzy Boży plan, którzy świętą celebrę, zamieniają na nihilistyczne wybryki – mówił klecha karcącym, surowym głosem, jakby nie widział tu żadnej trumny, jakby nie widział pani Heleny, całej na czarno, zgarbionej, zapłakanej. – Jakiej muzyki dziś słucha młodzież i kto na to pozwala? Weźmy tego idola nastolatków, Korta Kołbajna, który śpiewał „jestem głupi, jestem głupi”, by wreszcie skończyć życie samobójczym strzałem w głowę. I to ma być autorytet? I to ma być dziś wzór dla młodzieży? A gdzie święty Jan Bosko? A gdzie święty Dominik Savio? Gdzie święta Faustyna? Kto dziś mówi zagubionym młodym ludziom o świętych męczennikach, o błogosławionych wzorcach do naśladowania! Zamiast słuchać słów wielkiego Polaka Jana Pawła II, słuchają rokendrolowych cyrkowców, którzy świętość zamienili na narkotyczne upodlenie, a obietnicę życia wiecznego sprzedali za dobra doczesne i cielesne.

– Kurwa, nie wytrzymam – syknął Gruby.

– Ja pierdolę, Kort Kołbajn! – Peterson ukrył twarz w dłoniach i nie wiedziałem, czy jego ciało trzęsie się od płaczu, czy od śmiechu.

– Nie mam zamiaru tego słuchać. Ja wychodzę, a wy? – spytałem.

– A co z wiankiem? – Peterson się zmartwił, jakby to było najważniejsze teraz, jakby Homer niczego innego nie oczekiwał od nas tylko wianka na swój pogrzeb. No, ale przecież kupiliśmy, bo tak wypadało, i nawet napis na szarfę zamówiliśmy specjalny: Trzymaj się, Homer, napisz kiedyś! – z jednej strony, a na drugiej tak: Z życzeniami wiecznego szczęścia i słodkiego zioła – koledzy z zespołu Jezus Mym Lekarstwem. Leżał teraz oparty o katafalk pośród innych położonych tam niby dekoracyjnie i dostojnie, ale tak naprawdę pieprzniętych w nieładzie dookoła trumny.

– Chuj z wiankiem, niech zostanie, wezmą przecież wszystkie na cmentarz. – Gruby wstał i zaczął przez ławkę przepychać się do wyjścia. Poszliśmy za nim. Nie patrzyłem wtedy po ludziach, ale krótka, nielogiczna pauza, którą zrobił kaznodzieja, pozwalała nam sądzić, że patrzy za nami karcącym wzrokiem. Wyszliśmy wówczas z kościoła na zawsze.

Na grób Pawła poszliśmy dopiero późnym wieczorem. Cmentarz Komunalny Miasta Młyńsko, osiedle Zalesie, ulica Władysława Jagiełły. Wiadomo, jak to w lutym – zanim się zorientujesz, że to dzień, to już robi się ciemno i noc. Mroźną czerń cmentarza rozświetlały rzadkie o tej porze roku ogniki zniczy. Nasza młyńska nekropolia ginęła w ciemnościach – powiedzieć, że grobowych, byłoby akuratnie, ale przecież grób to śmierć i pustka, a my tu byliśmy całkiem żywi i nie mieliśmy zamiaru użalać się nad sobą i umartwiać. Swoje już wypłakaliśmy.

Łatwo znaleźliśmy mogiłę naszego kumpla, bo jedyna rozświetlona dziesiątkami świec błyszczała jasno jak oaza na czarnej pustyni. Stanęliśmy przed świeżym kopcem przykrytym wieńcami i kwiatami. Z naszego ktoś oderwał szarfy i przypiął na nowo tylko fragment ze słowami „koledzy z zespołu”. Byliśmy tu teraz zupełnie sami na całym cmentarzu, nie licząc oczywiście tych setek nieboszczyków rozłożonych wszędzie dookoła. Miałem ze sobą żołądkową gorzką, Peterson przyniósł wino.

– No, Paweł, patrzaj, przyszliśmy do ciebie na stypę – powiedziałem, wyciągając butelkę spod kurtki. Nie wiem, z jakiego powodu, dlaczego tak się stało, ale odkąd dowiedziałem się o jego śmierci, odkąd szkolna pedagog zapytała mnie, czy przyjaźniłem się z Pawłem Cichoniem, to nie potrafiłem już mówić o nim Homer. Stał się dla mnie Pawłem. Homer umarł. Paweł żył ciągle w mojej pamięci.

– Wiecie, czego nie może zabraknąć na stypie u Pawła? – Gruby popatrzył na nas pytająco. Wiedzieliśmy, dobrze znaliśmy odpowiedź.

– Załatwiłem trochę… – Wyciągnął z kieszeni kurtki okrągłe pudełeczko z napisem „Kodak”. – Łatwo nie było, nie wiem, skąd on brał takie ilości, mnie tę odrobinkę siana udało się niemal spod ziemi wydrzeć, ale jest – mówił, nabijając lufkę.

Wyciągnęliśmy z kieszeni znicze i odpaliliśmy od innych, już tu stojących.

– Ej, pentagram ułóżmy z tych świeczek – zaśmiał się Gruby. Para ulatująca nam z ust mieszała się w ciemności z papierosowym dymem.

– Pawłowi by się spodobało. – Też roześmiałem się z tego pomysłu.

– Nie wiem tylko, co jego matka na to, pewnie jutro tu przyjdzie, jeszcze by zawału dostała i nowy pogrzeb by trzeba robić – odparował Peterson.

– Masz rację, na razie wystarczy pogrzebów. – Odstąpiliśmy od realizacji pomysłu mającego w sobie jednak pokusę trudną do odparcia.

– Daj tę lufę, Gruby, trzeba pożegnać się z Pawłem.

Przysiedliśmy na murku sąsiedniego grobu. Gruby odpalił nabitą lufkę od świeczki i zaciągnął się po samo dno płuc. Potem podał mnie, ja Petersowi i tak poszło. Siedzieliśmy chwilę w milczeniu. Ręce nam marzły i drżały, czuliśmy, jak mróz zgina nam palce i trudno było trzymać w nich szklaną fajeczkę.

– I co dalej? – spytałem. – Będziemy tak siedzieć? Rozgrzać się trzeba trochę. – Wyciągnąłem spod kurtki butelkę żołądkowej. Wiatr wiał mroźny i kłujący w powieki. Widziałem w ciemnościach, jak Peters wbija głowę w kołnierz, naciąga głębiej czapę na oczy.

– Chujowe jakieś to zioło, nic nie czuję – powiedział Gruby i splunął gdzieś w ciemność alejki. – Paweł miał lepszy towar, skąd on to brał, kurwa… – zastanawiał się.

– Zabrał tajemnicę do grobu – powiedziałem. Roześmialiśmy się znów, bo co innego nam zostało. Lepiej się śmiać, bo ile można płakać. Podałem butelkę z wódką Petersowi.

– Masz, bo widzę, że ci zimno. – Wziął ode mnie i pociągnął spory łyk.

– Trzeba by mu jakąś mowę dziękczynną wygłosić – powiedział, oddając mi butelkę. – Za to zioło, za granie. W sumie wy go lepiej znaliście. Ja to ile… tyle, co go poznałem na wieczorku u Wacka Kołka jesienią. Nawet pół roku nie minęło…

Nie wiedziałem, czy mówi poważnie, czy żartuje – jak to zwykle Peterson. Nikt z nas nie czuł się teraz na siłach, żeby silić się na jakieś przemowy, sztuczne by to było i śmieszne bardziej, niż potrzeba.

– Ty, Gruby, najdłużej go znałeś… bo ja to ile też? W lecie się poznaliśmy, jak przyszedłeś z nim do mnie razem z Gerberem – powiedziałem, ale miałem poczucie, że wiem o Pawle najwięcej z nich wszystkich.

– Ale dajcie spokój, nie będziemy tu przecież robić szopek z kazaniem, jak ten klecha w kościele. Żartowałem przecież – oburzył się Peters. – Jebany księżulo! Kort Kołbajn! Myślałem, że pęknę ze śmiechu, co za pajac! – Peters wziął jeszcze raz butelkę ode mnie i przyssał się do szyjki.

– Chyba nikt z nas nie znał go dobrze… bo przecież wiedzielibyśmy, że coś jest nie halo, że coś jest z nim, kurwa, nie tak, żeby taki numer wywinąć… – W głosie Grubego słyszałem żal, rozczarowanie. Mówił to w sposób, jakby oskarżał Pawła o to, co nam wszystkim sprawił, o tę kurewską niespodziankę, której nikt nie chciał, na którą nikt nie czekał, chociaż każdy z nas czasami o tym samym myślał.

– Ja trochę wiedziałem… – powiedziałem, zapalając kolejnego papierosa. Bardziej poczułem, niż dostrzegłem, że popatrzyli na mnie z zaciekawieniem.

– O czym wiedziałeś? Co ty pierdolisz?

– No wiedziałem, jak go stary napierdalał przy każdej okazji. Opowiadał mi o tym dwa dni przed śmiercią.

Powiedziałem im wtedy o moim ostatnim spotkaniu z Pawłem. O naszej rozmowie w garażu jego ojca. O tym wszystkim, co mi opowiadał, ale też o posiniaczonych plecach, ogolonej głowie, spuchniętej wardze. O tym, jak mówił o swoim starym, oprawcy, o tym, jak bała się go nawet Pawła matka. Długo milczeli.

– Skurwysyn, a nie ojciec. – Pierwszy ciszę przełamał Peters.

– Chybabym takiego zajebał – powiedziałem, ale kompletnie w to nie wierzyłem. Mówiłem tak chyba tylko po to, żeby przykryć ciężkie poczucie winy, które rodziło się we mnie i drapało w sumienie mocniej niż cokolwiek innego.

– A tam pierdolisz – Gruby się oburzył. – Nie zajebałbyś, bo jakby cię tak napierdalał od małego, to żyłbyś ciągle w strachu przed nim. W przekonaniu, że jest wszechmocny i nikt nie jest w stanie mu zagrozić. Na tym to polega. Homer pewnie też tak myślał. Pamiętacie, jak truchlał, kiedy tylko się powiedziało coś o jego starym, jak go zapytaliśmy cokolwiek o robotę jego starego, o to, kiedy przyjeżdża, wyjeżdża i tak dalej? Kurwa, momentalnie robił się blady i spocony. Nie zajebałbyś, ci powiem, tylko byś był obesrany ze strachu i prędzej byś zrobił to samo co Homer, niż podniósł rękę na takiego skurwysyna. – Słuchałem, jak głos Grubego rozchodzi się w ciemności cmentarza. Pomimo wiatru gwiżdżącego nam w uszach dźwięk jego słów docierał do mnie jakoś dziwnie wyraźnie i ostro. Miał rację – bałbym się i nie zrobiłbym niczego.

– Nie mamy basisty, panowie. – Peters przerwał nam te rozważania.

– Głupio tak teraz kogoś szukać na jego miejsce, co nie? – powiedziałem, patrząc na Grubego, bo rzeczywiście widziałem w nim kierownika zespołu. W końcu to jego pomysł był przecież.

– No i to jeszcze nie wszystko. – Gruby odpalił papierosa i powiedział to gdzieś w ciemność, nie patrząc na nas. Czekaliśmy na to, co powie. Nic nie mówiliśmy, bo po co?

– Co masz na myśli? – Peters sięgnął do paczki papierosów, którą podał mu Gruby. Nasz perkusista znów przez chwilę milczał, wydmuchiwał tylko powoli dym z ust, próbując robić z niego kółka, ale bez powodzenia.

– Nie mówiłem wam wcześniej, bo jakoś nie było okazji… no, ale jest tak, że moi starzy się rozwodzą – odezwał się w końcu.

– No i? – Też sięgnąłem po papierosa. Zawsze to jakieś złudzenie ciepła.

– No i chuj. Stary zostaje w Młyńsku, matka wraca w swoje rodzinne strony do Oławy, a ja razem z nią… I to już w przyszłym miesiącu. Maturę będę tam zdawał.

– O kurwa… – jęknęliśmy wspólnie z Petersonem niemal równocześnie.

– No tak… chciałem wam powiedzieć wcześniej, zaraz po występie na tym, kurwa, jebanym „Jerychu”, bo miałem się tam przenieść już od drugiego semestru, ale coś tam się sprawy opóźniły starym w sądzie, coś się przesunęło, nie wnikałem. Będę tutaj do Wielkanocy, a potem baj, baj Młyńsko, łelkom Oława. Z jednej dziury do drugiej, tyle że stamtąd bliżej do Niemiec.

– Basista nam spierdolił w zaświaty, a perkusista spierdala na koniec świata – westchnąłem.

– No sorry, takie życie, nic na to nie poradzę. – Gruby objął mnie ramieniem i poklepał po plecach.

Posiedzieliśmy jeszcze chwilę, ale wiatr robił się coraz trudniejszy do zniesienia, a skończyła nam się żołądkowa, skończyły nam się papierosy. Wprawdzie Peterson miał jeszcze wino, ale nie było go czym otworzyć. Wcisnęliśmy je w stos wieńców ułożonych na grobie Homera.

– Niech też ma – mówiliśmy. – Ale będzie chryja, jak znajdą, gdy będą wianki sprzątać – śmialiśmy się z goryczą.

Zioło, które wydmuchaliśmy ze szklanej lufki, nie zadziałało zupełnie albo zadziałało w sposób odmienny, bo nastroje mieliśmy naprawdę podłe. Ale może nie przez ten susz, tylko po prostu przez to wszystko, co się wydarzyło – śmierć Pawła, przeprowadzkę Grubego i oczywisty koniec zespołu. Peterson pocieszał – w historię każdej kapeli wpisany jest tylko jeden pewnik – to, że wcześniej czy później zespół kończy swoją działalność. Marne to było jednak pocieszenie, bo co tu mówić o końcu kariery, kiedy tak naprawdę jeszcze nic się na poważnie nie zaczęło.

Spotkaliśmy się potem jeszcze na jednej próbie. Trochę pograliśmy, ale bez Pawła to już nie było to. I nie chodzi wcale o to, że był jakimś genialnym basistą, bo był tak samo cienki jak każdy z nas. Po prostu dźwięki się nie kleiły, nic się nie trzymało rytmu, więcej czasu spędziliśmy na paleniu papierosów i gadaniu niż na graniu. Nie chcieliśmy też szukać nikogo innego na jego miejsce. Wraz z jego śmiercią opuścił nas entuzjazm, straciliśmy radość grania i każdy dźwięk, który próbowaliśmy wydobyć, przygniatał nas pustką i wydzierał poczucie sensu. Nie widzieliśmy go już w naszym graniu, straciliśmy go z oczu, jak traci się światła odjeżdżającego pociągu. Potem spotkaliśmy się tylko jeszcze raz w naszej kanciapie do grania. Posprzątaliśmy uprawę, która trochę przywiędła, bo ostatnio przestaliśmy się troszczyć o rośliny. Zabraliśmy swoje rzeczy i następnego dnia oddałem klucze dyrektorowi.

– I co? Nie będziecie już grać? – zapytał zatroskany.

– Może kiedyś jeszcze, panie dyrektorze. Na razie to wie pan… ciężko jakoś tak po tym, co się stało z Pawłem. Nuty się nie kleją.

– Tak, masz rację. Nam też ciężko… Chociaż Paweł nie należał do dobrych uczniów i sam rekomendowałem mu zmianę szkoły… ale kto by się spodziewał, że tak się to skończy. Nikt przecież.

– No właśnie, panie dyrektorze. Nikt przecież, skąd mogliśmy wiedzieć, no nie?

– No właśnie, to trzymaj się. Gdybyście jednak chcieli grać, to przyjdź. Będzie miejsce.

– Pewnie, przyjdę, dziękuję – obiecałem.

Z cmentarza, z tej dziwnej, niecodziennej stypy na grobie naszego kumpla wróciłem do domu późną nocą. Starzy już spali. Zapaliłem lampkę przy biurku. Na blacie leżał zeszyt, który kiedyś znalazłem w szafce naszej salki do grania. Język polski, Wójcik Zygmunt, klasa IIIc, rok szkolny 1979/80. Odszukałem wypracowanie „Moja mała ojczyzna, opisz walory swojej rodzinnej okolicy” ocenione na ocenę bardzo dobrą.

Moją małą ojczyzną jest miasto Młyńsko – pisał Wójcik Zygmunt. – Leży ono nad rzeką Wiślicą w jej południowym biegu. Tu się urodziłem i wychowałem. Bardzo lubię to miasto, bo posiada ono ciekawą historię i przechodziło różne koleje losu. Prawa miejskie otrzymało od króla Kazimierza Jagiellończyka w 1489 roku. Było ważnym przystankiem na szlaku handlowym. Nie ma tu wielu zabytków, bo miasto często było plądrowane przez Tatarów i różne inne wojska. Jest tu tylko zabytkowy kościół na starówce oraz rynek otoczony kamienicami, które przed wojną należały do Żydów. Podczas drugiej wojny światowej Młyńsko szczęśliwie ocalało, a po wojnie rozpoczęła się rozbudowa nowoczesnych osiedli oraz budowa zakładów lotniczych, gdzie pracę znaleźli mieszkańcy miasta i okolic. Bardzo lubię to miasto, bo jest w nim dużo zieleni, lasów. Można tam chodzić na spacery i miło spędzać czas. – Czytałem to i trochę było mi żal, że nie potrafiłem spojrzeć na Młyńsko z naiwnością Zygmunta Wójcika. Niby pisał prawdę, nie kłamał przecież ani jednym słowem, ale bijąca z jego wypracowania szkolna prostota i infantylna pupa przyprawiała mnie o ból brzucha. Rodziła się we mnie wściekłość na obcego mi zupełnie ucznia, na jego polonistkę, na całe to miasto, które przez takich Zygmuntów właśnie i ich nauczycieli było takim zapadłym, wciśniętym między lasy pierdem. Zacząłem ze złością wyrywać kartki z zeszytu. Czułem, jak łzy podchodzą mi znów pod powieki, jak szukają ujścia, by w końcu wyznaczyć mi na policzkach słony ślad. Szarpałem papier na strzępy i darłem zeszyt, dając upust dławiącej mnie frustracji. Otworzyłem okno, gwałtowny podmuch mroźnego wiatru wepchał firankę do wnętrza pokoju. Wyciągnąłem z kieszeni zapalniczkę i każdą kartkę, którą wydarłem z zeszytu Wójcika Zygmunta, podpalałem i wyrzucałem przez okno w ciemną, mroźną noc. Patrzyłem, jak w przestrzeń pod dziewiątym piętrem lecą zapalone, papierowe motyle, jak trawią się słowa Zygmunta, by nikt ich nie mógł już przeczytać. Koślawe litery pisane jego ręką ulatywały, świecąc się i płonąc, by po krótkiej chwili zamienić się w popiół, zgasnąć i zniknąć w coraz większej śnieżycy.

Jaka mała ojczyzna? Jakie, kurwa, walory i zalety? Przecież ja od dziecka, odkąd tylko pamiętałem, miałem wrażenie, że jestem w tym mieście obcy, że nie pasuję do niego i być może ktoś zrobił mi po prostu głupi kawał, umieszczając mnie pomiędzy ludźmi, z którymi nie potrafię znaleźć wspólnego języka, chociaż nasze słowa rodzą się z tego samego pnia. Jedyne, co ciągle dawało mi siłę, by wstawać i otwierać oczy każdego kolejnego dnia, to poczucie, ślepa wiara, że nie mogę być przecież samotnym rozbitkiem, że na pewno gdzieś są podobni do mnie. Długo mijaliśmy się na szkolnych korytarzach i miejskich ulicach. Błądziliśmy nocą po chodnikach, udając twardzieli, odrzucając wszystko, co wątłe i delikatne, bo zawstydzało nas to, jakby było jakąś ułomnością. Szczuropsy, miastokoty, łazęgi sikające po murach i krzakach. Przez naszą wrażliwość czuliśmy się kalecy, inni, niepotrzebni i wybrakowani, ze zbyt miękką skorupą, z dziurawym pancerzem. Musieliśmy choć trochę dojrzeć, przeżyć wspólnie chwile, które zapomnieć i wymazać się nie dadzą. To pozwalało nam zrozumieć, że na tym polegała nasza wartość, że to, co uważaliśmy za słabiznę i defekt, było naszą siłą. Nauczyliśmy się też, że warto czasami zaufać i opuścić gardę, a nawet dać się obić, bo dzięki temu mogliśmy być bliżej i wspólnie lizać nasze rany.

KONIEC

[1] Bronisława Wajs (Papusza), Patrzę tu, patrzę tam.