Michel Montignac

Metoda Montignac dla dzieci

Zapobieganie i leczenie otyłości dziecięcej

Tłumaczenie
Anna Supronowicz

ARTVITAE

Warszawa 2013

Spis treści

Przedmowa

Wstęp

Rozdział 1 Definicja otyłości dzieci

BMI dorosłych

BMI dzieci

Nawroty otyłości

Sygnał alarmowy dla przyszłych pokoleń

Przybieranie na wadze w okresie wzrostu

Rozdział 2 Problem otyłości we współczesnych społeczeństwach

Różne odmiany otyłości

Długotrwała tendencja

Rozdział 3 Skutki otyłości dziecięcej

Schorzenia związane z otyłością dziecięcą

Wzrost czynników ryzyka chorób serca i układu krążenia oraz zaburzeń metabolicznych

Czynniki psychospołeczne

Konsekwencje na płaszczyźnie społecznej

Związek otyłości dziecięcej z chorobami w wieku dorosłym

Rozdział 4 Przyczyny otyłości dziecięcej

Dziedziczność

Błędy żywieniowe rodziców

Karmienie piersią

Karmienie piersią chroni przed otyłością

Białka zawarte w mleku krowim powodują tycie

Przedwcześnie urozmaicona dieta

Nieświadoma matka

Choroby powodujące tycie

1. Niedoczynność tarczycy

2. Nadczynność kory nadnerczy

3. Czaszkogardlak

4. Syndrom Pradera-Willego

Rozdział 5 Podanie w wątpliwość koncepcji równowagi energetycznej

WHO bije na alarm

Otyłość Amerykanów

Paradoks amerykański

Zanik dawnych zwyczajów żywieniowych

Liczenie kalorii to absurd

Rozdział 6 Wartość odżywcza pokarmów

Kryteria określające wartość odżywczą makrocząsteczek

Wartość odżywcza produktu warunkuje jego trawienie

Rozdział 7 Rewolucja pokarmowa

Węglowodany

Indeks glikemiczny

Prawidłowy wybór produktów

Analiza tabeli indeksów glikemicznych

Co jedzą Amerykanie?

Lipidy (tłuszcze)

Wpływ tłuszczów na wagę ciała

Białka

Źródła białka

Wpływ białek na wagę ciała

Mit równowagi pokarmowej

Białka

Tłuszcze

Węglowodany

Równowaga żywieniowa zalecana w Metodzie MONTIGNAC

Rozdział 8 Główna przyczyna otyłości: hiperinsulinizm

Teza

Antyteza

Glikemia

Wartość ładunku glikemicznego

Zapotrzebowanie na glikogen jest ograniczone

Hiperinsulinizm, a zła tolerancja glukozy

Żałosne zwyczaje żywieniowe społeczeństw zachodnich

Fatalny model żywienia Amerykanów

Koniec francuskiego modelu żywienia

Rozdział 9 Odżywianie się przyszłych rodziców

Przyszły ojciec

Sposób ubierania się

Palenie

Odżywianie się

Waga ciała ojca

Alkohol

Przyszła matka

Kategoryczny zakaz palenia

Prawidłowa waga ciała

Rozdział 10 Dieta kobiety ciężarnej

Ile jeść?

Prawidłowe przybieranie na wadze w czasie ciąży

Komplikacje spowodowane otyłością kobiety ciężarnej

Ilość białek zalecana w czasie ciąży

Ilość cukrów zalecana w czasie ciąży

Ilość tłuszczów zalecana w czasie ciąży

Kwasy tłuszczowe są niezbędne w diecie kobiety ciężarnej

Zapotrzebowanie na błonnik

Co powinna pić kobieta ciężarna?

Picie małej ilości płynów pociąga za sobą różnego rodzaju konsekwencje:

Jakie napoje są najbardziej wskazane dla kobiety ciężarnej?

Czy można pić napoje alkoholowe w czasie ciąży?

Pierwiastki chemiczne

Żelazo

Wapń

Magnez

Sól

Cynk

Witaminy

Witamina B9 lub kwas foliowy

Witamina D

Uwaga na witaminę A

Odżywianie płodu

Zapobieganie chorobom, których przyczyną jest niewłaściwa dieta

Zapobieganie chorobom alergicznym

Zapobieganie cukrzycy

Zapobieganie chorobom serca i układu krążenia

Zapobieganie otyłości

Śmierć noworodków

Rozdział 11 Odżywianie noworodka

Mleko matki

Siara

Mleko przejściowe

Naturalne mleko matki

Korzyści dla matki

Sytuacja dziecka

Dieta kobiety karmiącej

Odżywianie sztuczne

Minerały

Zawartość witamin w obu rodzajach mleka

Układ odpornościowy

Hormony

Efekty uboczne karmienia mlekiem krowim

Mleko w proszku

Szkodliwe działanie mleka w proszku

Rozdział 12 Różnorodność pokarmowa

Stopniowe wprowadzanie pokarmów

Niebezpieczeństwo związane z nadmiarem białek i niedoborem tłuszczów

Niedobór witamin i minerałów

Błędy w karmieniu niemowląt

Zróżnicowanie pokarmowe

Wprowadzenie warzyw

Wprowadzenie owoców

Przykładowe produkty dla niemowląt

Produkty zbożowe z mlekiem

Konsekwencje przedwcześnie urozmaiconej diety

Rozdział 13 Odżywianie dziecka

Zapobieganie nadwadze

Białka

Zapotrzebowanie na węglowodany

Odchudzanie dzieci z nadwagą

Śniadanie

Obiad

Podwieczorek

Kolacja

Odstępstwa

Zalecenia żywieniowe dla dzieci z nadwagą

Zalecenia żywieniowe dla dzieci otyłych

Rozdział 14 Czy żywność przetworzona jest odpowiednia dla dzieci?

Płatki śniadaniowe

Batoniki zbożowe dla zaspokojenia głodu

Słodycze

Herbatniki

Nabiał

Wnioski

Rozdział 15 Nawyki żywieniowe młodzieży

Zasady żywienia młodzieży uwzględniające potrzeby organizmu

Potrzeby energetyczne

Zapotrzebowanie na białka

Zapotrzebowanie na tłuszcze

Zapotrzebowanie na węglowodany

Zapotrzebowanie na minerały i witaminy

Napoje

Wartość odżywcza produktów spożywanych przez młodzież francuską

Przekąska

Podjadanie

Analiza jakościowa codziennej diety nastolatków

Nawyki żywieniowe młodzieży w innych krajach

Zapobieganie tyciu (i chudnięciu) dziewczynek

Pulchna nastolatka

Nastolatka o normalnej wadze

Zapobieganie tyciu (i chudnięciu) chłopców

Dziecko otyłe wchodzące w okres dojrzewania

W jaki sposób odchudzić otyłego chłopca

Jak zapobiegać tyciu chłopców w okresie dojrzewania?

Aneks I

Podstawy naukowe Metody MONTIGNAC, opisane w badaniach przeprowadzonych przez naukowców kanadyjskich

Wyniki badań, aspekt żywieniowy

Mechanizm tracenia na wadze

Różnice między dietami, aspekt równowagi pokarmowej

Wyniki dotyczące poziomu glukozy i insuliny

Wyniki dotyczące profilu lipidowego

Inne pomiary

Podsumowanie

Aneks II

Metabolizm wapnia w organizmie ludzkim

Układ kostny

Wchłanianie jelitowe

Wydalanie moczu

Stres

Brak ćwiczeń fizycznych

Zapotrzebowanie na wapń

W jaki sposób określać minimalne dawki?

Dostosowywanie ilości do potrzeb organizmu

O czym świadczy przykład Japończyków?

Aneks III

Konsekwencje palenia papierosów

Niebezpieczeństwa dla zdrowia kobiety ciężarnej:

Zagrożenia płodu:

Wnioski

Strona redakcyjna

Przedmowa

Wasze pożywienie będzie Waszym lekarstwem.

Hipokrates

Szanowni Państwo,

wydaje się, że nie muszę przedstawiać autora książki, którą oddajemy w Wasze ręce. Jego dotychczasowe publikacje prezentujące metodę racjonalnego odżywiania, znaną jako Metoda MONTIGNAC, dotarły do milionów ludzi na świecie. O tym, że jest to skuteczna metoda, przekonały się już dawno takie osobistości, jak królowa holenderska Beatrix, piosenkarka Kylie Minoque, aktorzy: Veronica Ferres, Rovan Atkinson (Jaś Fasola), Hugh Grant, projektant mody Christian Lacroix, bardzo popularny kucharz francuski Paul Bocuse i wiele innych znanych postaci ze świata kultury, polityki i biznesu.

Wydane do tej pory książki Michela Montignaca zawierały porady przeznaczone przede wszystkim dla dorosłych. Niestety, wyniki badań prowadzonych od dłuższego czasu w wielu krajach Europy, Ameryki i Azji wskazują, że naszej cywilizacji zagraża otyłość. Dotyczy to zwłaszcza młodego pokolenia. Wielu naukowców doszło już do wniosku, że epidemii otyłości nie można tłumaczyć jedynie tak zwanymi czynnikami genetycznymi. Najbardziej doświadczeni dostrzegają główną przyczynę w western life style – zachodnim stylu życia. Michel Montignac już kilkanaście lat temu dokonał podobnego odkrycia i opisał je w książce Jeść, aby schudnąć. Obok przyczyn narastającego zjawiska otyłości wskazał także sposoby walki z nadwagą.

Książka, którą obecnie Państwu polecam, jest świetnym poradnikiem adresowanym przede wszystkim do młodych rodziców. Dowiedzą się z niej, jak powinni odżywiać swoje ukochane pociechy, aby nie cierpiały w przyszłości z powodu nadwagi. Najistotniejszą sprawą jest wybór właściwych produktów żywnościowych; jest on podstawą profilaktyki otyłości oraz warunkiem skutecznego leczenia.

Autor starał się pisać przystępnym językiem, niemniej jednak odwołuje się często do faktów naukowych, żeby rzetelnie opisać całość zagadnienia. Jako osoba odpowiedzialna za stronę techniczno-medyczną nie waham się powiedzieć, że Metoda MONTIGNAC dla dzieci to książka o charakterze poglądowo-medycznym ze względu na potraktowanie tematu i bogatą bibliografię. Aczkolwiek niektóre stwierdzenia i wnioski, może czasem zbyt rygorystyczne, mogą wywołać ostrą polemikę, szczególnie wśród przeciwników publikacji, na które autor się powołuje.

Mam nadzieję, że typowy dla Michela Montignaca autorytatywny i czasem nawet żartobliwy ton wypowiedzi, znany z jego innych książek (np. Jeść, aby schudnąć), przyjmą czytelnicy za dobrą monetę. Możemy jedynie „poczytywać autorowi za złe” to, że z uporem maniaka próbuje ostrzec nas i nasze pociechy przed spożywaniem tego, co jest dla nas szkodliwe. Wszyscy zaakceptowali już napisy typu: „powoduje raka” czy „grozi śmiercią” na papierosach. Wydaje się, że na podstawie argumentów przedstawionych w tej książce można by tego rodzaju ostrzeżenia umieścić na niektórych produktach spożywczych.

Niestety, lobby przemysłowo-spożywcze jest tak silne, że raczej nie doczekamy się tego w najbliższym czasie. W tej sytuacji, marzy Montignac... producenci powinni przynajmniej umieszczać obok składu i wartości kalorycznej również wartości indeksów glikemicznych na swoich produktach.

Wydawca

Rozdział 1

Definicja otyłości dzieci

Nadwaga dzieci, a w szczególności otyłość, oznacza, jak w wypadku dorosłych, nadmierny przyrost tkanki tłuszczowej, co może być bardzo niebezpieczne dla zdrowia. Od 1995 roku WHO wskazuje, aby określając poziom otyłości, brać pod uwagę BMI – wskaźnik masy ciała (ang. Body Mass Index, fr. IMC – l’indice de mace corporelle). Jest to stosunek wagi do wzrostu do kwadratu, liczony w określonym przedziale wiekowym, z podziałem na płeć.

Ten łatwy do obliczenia wskaźnik okazał się niezawodny w określaniu ilości masy tłuszczowej w różnych okresach wiekowych. W przeciwieństwie do metody pomiaru fałdów skórnych wskazuje dokładniej masę tkanki tłuszczowej w organizmie. Niewątpliwą zaletą jest możliwość wykorzystania BMI w skali międzynarodowej, co pozwala na dokonanie niezbędnych porównań.

BMI dorosłych

Obliczenie BMI osoby dorosłej i zorientowanie się, czy ma ona nadwagę, czy nie, jest niezwykle proste, gdyż jeden z głównych parametrów tego rachunku – wzrost – pozostaje niezmienny.

Wartości określające poziom nadwagi będą więc następujące:

Wartość BMI

Mężczyzna

Kobieta

Norma

od 20 do 25

od 19 do 23

Nadwaga

od 26 do 30

od 24 do 29

Nieznaczna otyłość

od 31 do 40

od 30 do 39

Poważna otyłość

>40

>39

Przykłady

Jacek, 30 lat, wzrost 1,79 m, waga 95 kg.

Jego BMI wynosi

BMI Jacka wskazuje na sporą nadwagę. Jeżeli Jacek przytyje jeszcze 3 kg, jego BMI wyniesie 30,58 i znajdzie się on w przedziale osób otyłych.

Anna, 25 lat, wzrost 1,65 m, waga 65 kg.

Jej BMI wynosi

BMI Anny oznacza, że ma ona niewielką nadwagę i powinna schudnąć co najmniej 3 kg.

BMI dzieci

Określenie nadwagi dzieci jest trochę trudniejsze, gdyż jeden z parametrów – wzrost – zmienia się wraz z wiekiem. Najlepiej przedstawić tę zależność w postaci funkcji na siatce centylowej: parametr BMI znajdzie się na osi rzędnych, a wiek na osi odciętych. Indywidualny BMI będzie mierzony w zależności od położenia w przedziałach, w których najwyższe i najniższe wartości są wyznaczane przez krzywe zwane centylami. Krzywa określająca średnią wagę znajdzie się na 50. centylu. Wielkości poniżej 10. centyla oznaczają u dziecka niedowagę, między 10. a 89. wagę normalną, w przedziale od 90. do 97. centyla wskazują na nadwagę, a powyżej 97. na otyłość.

Wymienione przedziały ustalono na podstawie danych statystycznych z sześciu państw, które przeprowadziły badania reprezentatywne (Brazylia, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Holandia, Singapur, Hongkong). Zaletą tej metody jest zachowanie ciągłości między definicją otyłości dziecięcej i dorosłych: stosowany jest ten sam wskaźnik (BMI) oraz te same progi wiekowe.

Obrazy krzywych (funkcji) BMI ustanowione we Francji w 1982 roku, figurujące od 1995 roku w książeczkach zdrowia dziecka, są bardziej precyzyjne niż krzywe międzynarodowe. We Francji przedstawiają one 3, 25, 75 i 95 centyli dla dziewczynek i dla chłopców. Zawierają również dodatkowe informacje, a mianowicie pozwalają określić niedowagę czy nadwagę dzieci. Natomiast krzywe międzynarodowe wyznaczają jedynie granice między wagą prawidłową, nadwagą i otyłością.

Przykłady

Maria ma 6 lat, 1,16 m wzrostu i waży 20 kg.

Jej BMI wyniesie więc

co odpowiada dokładanie krzywej oznaczającej wagę średnią (50. centyl).

Rozważę teraz przypadek Julii, która ma również 6 lat i 1,16 m wzrostu, ale waży o 7 kg więcej (27 kg zamiast 20).

Jej BMI wyniesie 20,14, co na schemacie znajdzie się powyżej 97. centyla, tzn. w strefie otyłości.

Nawroty otyłości

Masa tłuszczowa dziecka kształtuje się podczas kolejnych etapów jego rozwoju. Zdecydowanie wzrasta w pierwszym roku życia, gdy dziecko szybciej tyje, niż rośnie. Przyrost tkanki tłuszczowej zmienia się z 10–17% całkowitej wagi w momencie narodzin do 25–30% w ciągu następnych dwunastu miesięcy. Dlatego też dziecko w tym wieku jest zwykle pulchniutkie i pucołowate.

Następnie ilość tłuszczu zmniejsza się regularnie przez kolejne pięć lat. Dzieje się tak, gdyż dziecko rośnie i zaczyna chodzić. Tendencja się odwraca po szóstym roku życia. Następuje wtedy „nawrót otyłości” – kolejny przyrost masy tłuszczowej. Komórki tłuszczowe (adipocyty) nie tylko rosną i wypełniają się tłuszczem, lecz także stają się liczniejsze. Taki stan jest typowy dla dziewczynek, które wchodzą w okres dojrzewania.

Sygnał alarmowy dla przyszłych pokoleń

Problem nadwagi jest szczególnie niepokojący, gdy dotyczy dzieci przed wspomnianym typowym „nawrotem otyłości” lub przed 6. rokiem życia. Im większa liczba nawrotów otyłości we wczesnym dzieciństwie (4 lub 5 lat), tym większe prawdopodobieństwo trwałej otyłości w wieku dorosłym (1), (2)2. Z tego względu rodzice powinni dokładnie kontrolować wagę swoich dzieci od pierwszych miesięcy życia. Organizm dziecka, które cierpi na przedwczesne nawroty otyłości, wykształca bowiem dodatkową liczbę komórek tłuszczowych, stąd poważne tendencje do tycia powyżej 6. roku życia.

Trzeba sobie uświadomić, że dzieci otyłe szybciej dojrzewają. Dziewczynki mogą dostać pierwszą miesiączkę już w wieku 9 lat. Niestety, przedwczesne dojrzewanie prowadzi często do nadwagi. Wobec takiego stanu rzeczy powinniśmy przede wszystkim zwrócić uwagę na przyrost tkanki tłuszczowej małych dziewczynek – do momentu wystąpienia pierwszej miesiączki wynosi on 25% – gdyż burza hormonalna w okresie dojrzewania może zwiększyć to zjawisko. Rodzice muszą od samego początku stosować wszelkie niezbędne środki zapobiegające nadwadze, a zwłaszcza otyłości małej dziewczynki.

Problem nadwagi chłopców przedstawia się nieco inaczej. Chłopiec, który w wieku siedmiu, ośmiu lat cierpi na otyłość, ma pięćdziesiąt procent szans na to, by powrócić do normalnej wagi po okresie dojrzewania. Mimo to jednak, podobnie jak w wypadku zjawisko dziewczynek, im więcej przedwczesnych „nawrotów otyłości”, tym większe prawdopodobieństwo, że to utrzyma się w wieku dorosłym.

Przybieranie na wadze w okresie wzrostu

Na wykresie przedstawiono cztery rodzaje wzrostu wagi ciała od momentu narodzin aż po wiek dorosły:

♦ Przypadek 1. – dziecko otyłe mające rok pozostanie otyłe przy jednym przedwczesnym nawrocie otyłości (dwa lata).

♦ Przypadek 2. – dziecko otyłe mające rok powróci do średniej wagi przy późniejszym nawrocie otyłości (osiem lat).

♦ Przypadek 3. – dziecko szczupłe mające rok przytyje po jednym nawrocie otyłości (cztery, pięć lat).

♦ Przypadek 4. – dziecko szczupłe mające rok pozostanie szczupłe po późnym nawrocie otyłości.

Nowe normy międzynarodowe wskaźnika masy ciała (BMI) przy określaniu nadwagi i otyłości dzieci w wieku od 2 do 18 lat

Wiek

BMI określający próg nadwagi

BMI określający próg otyłości

Chłopcy

Dziewczynki

Chłopcy

Dziewczynki

2

18,41

18,02

20,09

19,81

2,5

18,13

17,76

19,80

19,55

3

17,89

17,56

19,57

19,36

3,5

17,69

17,40

19,39

19,23

4

17,55

17,28

19,29

19,15

4,5

17,47

17,19

19,26

19,12

5

17,42

17,15

19,30

19,17

5,5

17,45

17,20

19,47

19,34

6

17,55

17,34

19,78

19,65

6,5

17,71

17,53

20,23

20,08

7

17,92

17,75

20,63

20,51

7,5

18,16

18,03

21,09

21,01

8

18,44

18,35

21,60

21,57

8,5

18,76

18,69

22,17

22,18

9

19,10

19,07

22,77

22,81

9,5

19,46

19,45

23,39

23,46

10

19,84

19,86

24

24,11

10,5

20,20

20,29

24,57

24,77

11

20,55

20,74

25,10

25,42

11,5

20,89

21,20

25,58

26,05

12

21,22

21,68

26,02

26,67

12,5

21,56

22,14

26,43

27,24

13

21,91

22,58

26,84

27,76

13,5

22,27

22,98

27,25

28,20

14

22,62

23,34

27,63

28,57

14,5

22,96

23,66

27,98

28,87

15

23,29

23,94

28,30

29,11

15,5

23,60

24,17

28,60

29,29

16

23,90

24,37

28,88

29,43

16,5

24,19

24,54

29,14

26,56

17

24,46

24,70

29,41

29,69

17,5

24,73

24,85

29,70

29,84

18

25

25

30

30

LITERATURA

(1) Rolland-Cachera M.F., Deheeger M., Avons P., Guilloud-Bataille M., Patois E., Sempe M., Tracking adiposity patterns from 1 month to adulthood. „Ann. Hum. Biol.”, 1987, 14, 219–222.

(2) Whitaker R.C., Wright J.A., Pepe M.S., Seidel K.D., Dietz W.H., Predicting obesity in young adulthood from childhood and parental obesity. „N. Engl. J. Med.”, 1997, 337, 869–887.

2Numery 1 i 2 odnoszą się do badań zamieszczonych pod koniec tego rozdziału.

Tytuł oryginału

Prévenir et combattre l’obesité chez l’enfant

Avec la méthode Montignac

Tłumaczenie z języka francuskiego

Anna Supronowicz

Konsultacja medyczna wydania polskiego

lek. med. Tadeusz Wierzbicki – anestezjolog

lek. med. Włodzimierz Borowski – pediatra gastroenterolog

Redakcja

Barbara Nowak

Redakcja wydania drugiego

Krystyna Śliwa

Redakcja techniczna

Małgorzata Karłowicz

Projekt okładki

Cezary Powierża

© 2003 by Michel Montignac

© 2004, for the Polish edition by ARTVITAE Sp. z o.o.
All Rights Reserved

Warszawa 2010

Wydanie II poprawione

ARTVITAE Sp. z o.o.

e-mail: artvitae@poczta.onet.pl

ISBN 978-83-88108-29-7

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo

Warszawa 2013