Juliusz Słowacki

MAZEPA

Wydawnictwo Avia Artis

2020

ISBN: 978-83-66362-74-1

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (http://write.streetlib.com).

spis treści

Osoby

KRÓL JAN KAZIMIERZ
MAZEPA, dworzanin króla
WOJEWODA
AMELIA, żona wojewody
ZBIGNIEW, syn wojewody z pierwszego małżeństwa
CHMARA, dworzanin wojewody
CHRZĄSTKA, dworzanin wojewody
KASZTELANOWA
Pokojowi królewscy, szlachta, ludzie wojewody, ksiądz etc.

Scena w zamku wojewody.

AKT I

Scena I

Sala oświecona jak na bal.
WOJEWODA, ZBIGNIEW, potem KASZTELANOWA

WOJEWODA

A przy moździerzach trzymać zapalone lonty. —

Waść mi, panie Zbigniewie synu, zajrzyj w kąty,

Czy wszystko jak potrzeba na królewskie gody.

do wchodzącej KASZTELANOWEJ

Mościa kasztelanowo, mam wielkie powody

Cieszyć się, że cię widzę w zdrowiu i w świeżości.

KASZTELANOWA

Jakże mi pięknie zamek wygląda waszmości.

Co lamp! co pozłotowin! — A gdzie aści żona?

WOJEWODA

Dotychczas niegotowa i nieprzystrojona —

A to mój syn zastąpi ją tu przy asińdźce.

Pójdę tymczasem z wieży zajrzeć na gościńce,

Czy się już król nie toczy po drodze lipowej.

Zbigniewie, atentuj się waść kasztelanowej

I baw jaśnie wielmożną.

KASZTELANOWA
do Zbigniewa

Waść przyjeżdżasz z Padwy?

ZBIGNIEW

Nie, mościa dobrodziejko, już z wojska.

KASZTELANOWA

Doprawdy?

Waść w wojsku?

ZBIGNIEW

Tak, rotmistrzem zostałem pancernym.

KASZTELANOWA

Strzeż mi się waść, bo zaraz zostaniesz niewiernym,

Płochym, uwodzicielem, jak wszyscy rotmistrze.

ZBIGNIEW

Broń Boże!

KASZTELANOWA

Masz oczęta, co się błyszczą bystrze,

Ale coś trochę mgliste i afekcjonalne.

I cóż to jest waćpanu?... ot, w pancerz cię palnę

Wachlarzykiem i wszystko serduszko wyśpiewa. —

Mówże mi co o Włoszech asińdziej.

Słychać zgiełk za sceną.

WOJEWODA

Cholewa!

Panie Cholewa, co tam za wrzask? Panie Chmara!

Mości Chrząstko! czy wszystkich diabli wzięli? — Wiara!

Szablice dzwonią, trzeba iść pacyfikować.

Wychodzi.

Scena II

ZBIGNIEW, KASZTELANOWA, PAN CHRZĄSTKA

wchodzący innymi drzwiami

CHRZĄSTKA

Gdzie wojewoda?

KASZTELANOWA

Chciej nas wać zainformować,

Co to za krzyk?

CHRZĄSTKA

Zdarzenie, mościa dobrodziéjko,

Bardzo smutne.

KASZTELANOWA

A powiedzże?

CHRZĄSTKA

Bryka za bryką

Wjechała na dziedziniec, mościa dobrodziko.

Z tych bryk wysiadło szlachty, panów co niemiara.

Jednych prowadził pan marszałek ziemski Szczara,

Lubomirszczyk zajadły, rokoszanin, śmiałek;

Drugim pan Olgopolski przywodził marszałek,

Babińcowym nazwany, bo trzyma z królową.

Zeszli się, mościa pani, przed bramą zamkową

Owi dwaj marszałkowie, a każdy jak patron

Caudy swej przyjacielskiej, amicos i matron.

KASZTELANOWA

Proszę waćpana, nie leź w łacinę jak w błoto.

CHRZĄSTKA

Obu więc tym marszałkom przeciwnym szło o to,

Który z nich krok najpierwszy ma mieć do przedsienia;

Lecz jako oba grzeczni, więc bez ubliżenia

Jeden drugiemu, oba, mając czapki w rękach,

Nuż się kłaniać, we dwoje giąć się jak na mękach;

Próżno obu łysiny mroził księżyc chłodny,

Jeden krzyczał: "Niegodny!" — i drugi: "Niegodny!"

I byłyby na wieki trwały te respekta,

Gdyby jeden z baczących na te kontrefekta

Jezuickiej grzeczności nie był krzyknął z brzucha:

"A weźże, panie Szczara, krok i nakryj ucha".

Co słysząc Olgopolski, jak piorun z obłoku

W bramę — co widząc, równie accelerans kroku

I pan Szczara uczynił. — Waćpani się spytasz,

Co się stało? — Jak razem wstąpili w korytarz,

Tak i razem ugrzęźli, brzuch z brzuchem, nos z nosem;

Próżno ich szlachta częstym szturchańcem i głosem

Podżega i na dalsze zaprasza pokoje —

Nie mogą — więc myśl wzięto secare na dwoje

Zaciętych inimicos, więc błysnęły szable.

Jako więc w ciasnym porcie dwa wielkie korable,

Które fortunam niosą, przed burzliwym gromem...

WOJEWODA
za sceną

Rozbić mur, niechaj wejdą ichmoście wyłomem.

Panie Chmara! rozwalić mur!

KASZTELANOWA

O! krotochwila.

Chrząstka wychodzi.

Scena III

ZBIGNIEW, KASZTELANOWA, wchodzi AMELIA.

KASZTELANOWA

Cóż to jest za dzieweczka? Ze skrzydeł motyla

Trzewiczki ma; na głowie bez żadnego fiocha.

ZBIGNIEW

To, mościa dobrodziejko, jest moja macocha.

KASZTELANOWA

Ta młodziutka? To jeszcze dziecko!

do Amelii

A proszę cię,

Bądźże mi przyjaciółką, moje piękne dziecię.

Uważaj mię jak swoją. — Cóż? jaka ty ładna!

A to, panie Zbigniewie, cud! — z sąsiadek żadna

nie wyrówna. — Nie płoń się, starej wolno mówić.

Trzeba ci było muszek wiosennych nałowić,

Oberwać im skrzydełka i upstrzyć twarzyczkę.

Nadto białą we włosach zatknęłaś różyczkę,

Nadto białą. — To jeszcze dzieciątko niewinne. —

Panie Zbigniewie, czy masz respekta powinne

Dla takiej młodej matki? jakże wy z nią razem?

To dziwnie, waszeć mi się zdajesz zimnym głazem,

Atentujże się wasze tej młodziutkiej matce.

do Amelii

Tobie tu jak białemu gołębiowi w klatce;

Ten zamek bardzo smutny, tobie trzeba słońca.

Cóż — czy cię nudzi starej gawęda bez końca?

Powiem ci coś miłego: tu z królem przybywa

Pan Mazepa.

AMELIA

Któż to jest?

KASZTELANOWA

Jak to, nieszczęśliwa!

Ty nigdy nie słyszałaś o panu Mazepie?

AMELIA

Nie, mościa dobrodziejko.

KASZTELANOWA

Ja ciebie oślepię,

Jak ci zacznę o złotym mówić sowizdrzale,

A może twoje czyste serduszko rozpalę

Ogniem nieugaszonym. — Obaczysz go sama.

Serce jego otwarte jak przejezdna brama:

Jedna wjeżdża, a druga wyjeżdża za wrota...

Spojrzenia jego na kształt kowalskiego młota

Ciągle w biedne serduszka uderzają, tłuką

Ta miazgę. — Niech to będzie asińdźce nauką.

Walą z dział.

AMELIA

O Boże, król!

KASZTELANOWA

Nim wejdzie, mamy czasu dużo,

Tam na ganku pan Pasek, z powagą papużą

I z wielkim stał papierem — ba! to mówca śliczny

Przygotował dla króla wiersz makaroniczny.

O czymże ja mówiła, mościa dobrodziéjko?...

Ha! — Otóż paź Mazepa... jeszcze mu czuć mléko

Pod nosem, a już o nim tyle rzeczy plotą.

Scena IV

Ciż sami, MAZEPA włazi oknem nie widziany przez aktorów.

KASZTELANOWA

Wystaw ty sobie, co to za sowizdrzał! co to

Za urwis ten Mazepa!

MAZEPA
na stronie

Ba, tu o mnie mowa.

KASZTELANOWA

Wystaw sobie, co to jest za przewrótna głowa!

Co to za wróg niewieści! Węża wziął za godło...

Raz kochanek włosami kazał wypchać siodło...

MAZEPA
kłaniając się kasztelanowej nagle

Fałsz, mościa dobrodziejko — proszę nie dać wiary.

KASZTELANOWA

Jakże tu pan przyszedłeś?

MAZEPA

Z księżycem przez szpary.

Lecz w czas przychodzę bronić własnego honoru.

KASZTELANOWA

Lecz jak tu pan przyszedłeś?

MAZEPA

Jak motylek dworu

Przez okno, mościa pani.

KASZTELANOWA

Ba, kłamcy masz minę;

Okno wysokie.

MAZEPA

Z włosów mam różnych drabinę.

KASZTELANOWA

Z włosów kochanek?

MAZEPA

Tak jest.

KASZTELANOWA

Lecz czemuż przez szyby,

Nie przeze drzwi?

MAZEPA

Bo we drzwiach jest pan Pasek, niby

Cerber z trzema głowami — krew się w żyłach ścina,

Co jedna skończy mówić, to druga zaczyna...

Myśląc, że to się nigdy nie skończy — uciekłem.

KASZTELANOWA

Już ja widzę, że waćpan ten dom zrobisz piekłem,

Że tu waćpan przez okno wniesiesz niepokoje.

MAZEPA

Skądże tak zła opinia?

KASZTELANOWA

Ja bardzo się boję

Waszej niestateczności. — Niech nas Bóg ochrania,

Waszeć nigdy nie możesz być bez zakochania.

Lecz tutaj warto by się rozkochać ze skruchą...

Jak się zakochasz, to mi powiesz w kim — na ucho —

Ja stara cię nie zdradzę...

MAZEPA
z ręką na sercu

Paź aśćkę przekona...

Scena V

Ciż sami, KRÓL, WOJEWODA i wiele szlachty

WOJEWODA

Oto jest, najjaśniejszy panie, moja żona,

Która ci się pokornie do kolan uniży.

A to — kasztelanowa Robroncka ze Spiży.

A to — mój syn jedynak, twej potencji sługa.

KRÓL

Cóż to? Paź tu?

MAZEPA

Oracja była bardzo długa,

Nie chciałem się rozczulić, wnet mi oczy mokną —

Wszedłem przez okno...

KRÓL

Strzeż się wylecić przez okno.

MAZEPA

W szczęśliwsze pozwól, królu, ufać horoskopy.

KRÓL
do wojewodziny

Pani, racz mi dać rękę. — Te ogniste stropy

Prawdziwie empirejskim zdają się obłokiem,

A ty, wojewodzino...

Kończy do ucha komplement.

WOJEWODA

Za królewskim krokiem,

Mości panowie, proszę — proszę — bardzo proszę. —

Wychodzą wszyscy, oprócz Mazepy, na dalsze pokoje.

Scena VI

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Scena VII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Scena VIII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Scena IX

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Scena X

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Scena XI

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Scena XII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Scena XIII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Scena XIV

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Scena XV

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

AKT II

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

AKT III

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

AKT IV

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

AKT V

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Juliusz Słowacki

MAZEPA

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano portret Juliusza Słowackiego.

Autor: Juliusz Zuber

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

©Wydawnictwo Avia Artis

2020