Spis treści

Podziękowania

Klucz – Anda Rottenberg

MARYAN. POWRÓT

Przypisy

O Autorze

Redakcja: KRYSTYNA BRATKOWSKA

Korekta: DOROTA DUL

Projekt graficzny: RYSZARD KAJZER

Skład i łamanie: Zerkaj Studio

Copyright © by Ewa Andrzejewska and Wydawnictwo Nisza

Autorzy i źródła ilustracji: reprodukcja obrazu Maryana na okładce – Spertus Museum, pierwsze skrzydełko, s. 5, 56, 65 – fot. Bernard Gotfryd, s. 22, 23, 27 – Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, szkic na okładce oraz na s. 9, 12, 19, 37, 46, 62, 66, 67, 78, 86, 87, 88, 99 – © Réunion des Musées Nationaux, pozostałe ilustracje – ze zbiorów autorki.

Warszawa 2017

Wydanie I

Wydanie pierwsze elektroniczne, Warszawa 2018

ISBN 978-83-62795-70-3

Wydawnictwo Nisza
tel. +48 607 622 655
e-mail: nisza@intertop.pl

Księgarnia internetowa: www.nisza-wydawnictwo.pl
Polub nas na : www.facebook.com/Nisza.Wydawnictwo

Konwersja: eLitera s.c.

.

Annette mówiła, że w Maryanie żyli zmarli. Jego siostra, brat, mama i tata.

Zawsze wiedziała, z kim akurat rozmawia.

Bo rozmawiał z każdym z nich inaczej.

Zawsze niespokojnie.

Czasem tamci wychodzili i pojawiali się inni.

Esesmani. Kapo.

Dybuk An-skiego wystawiano przed wojną bardzo często. Teatry przyjeżdżały z nim do małych miast, takich jak Nowy Sącz.

Na Piekle też była sala teatralna, na piętrze kamienicy przy Kochanowskiego.

Rabin Satmer wskazywał wiele imion dybuka. Czy można zapomnieć o istnieniu dybuka?, pytał.

Był bardzo skromny. Chodził zawsze z gabim. Wychodząc z domu, od razu otwierał parasol. Zasłaniał się parasolem i nie patrzył na kobiety. Spuszczał oczy.

On omija własny cień, mówiono, on nawet nie spojrzy w lustro. Cały świat nosi pod parasolem. Wszystkich tam ma, zmarłych też. Rozmawia z nimi. Pewnie w nim mieszkają.

Wiedziałam, kiedy przychodzi ta choroba, mówiła Annette. Zmieniała mu twarz w maskę. Był ze swoją rodziną. A ja byłam każdym z nich.

Krzyczał do mnie: Ty brudny Żydzie! Wymiotował wojnę.

Pisał i rysował swoje życie. Kajet za kajetem. Tak kazał doktor.

Rysował, jakby był w kaftanie. W którym nigdy nie był.

Rysował, jakby się przebierał. Raz w szkielet w szmatach, raz w mundur pajaca.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki