Spis treści

Od Autorki

Wstęp

Skąd wziął się kot?

Kocie zmysły

Odrobina anatomii

Superczułe zmysły

Koty w różnych częściach świata

EGIPT – kot na piedestale

PERSJA – kot maga

GRECJA I RZYM – koty i łasice

STAROŻYTNE INDIE – kot w butach

CHINY – kot wyrzucony z kalendarza

TAJLANDIA – ogon na pierścionki

ANGLIA – kot familiariusz

FRANCJA – w zgodzie z inkwizycją

WŁOCHY – piekło dla czarnych kotów

STANY ZJEDNOCZONE – sen o białym kocie

JAPONIA – maneki-neko

KOTY OKRĘTOWE – w różnych stronach świata

Kot w religiach świata

CHRZEŚCIJAŃSTWO – koty czarownic

ISLAM – kot Mahometa

BUDDYZM – koty birmańskie

Polskie przesądy na temat kotów

Kot w porzekadłach

Baśnie, bajki i legendy o kotach

Legenda z Indonezji o błękitnym kocie

Bajka z Birmy o wdzięcznych zwierzętach

Bajka koreańska o tym, dlaczego psy nie lubią kotów

Szare, bure i pstrokate – umaszczenia kotów

Kot czarny

Kot biały

Kot rudy

Szylkret i trikolor

Kot bury

Zbadane i niezbadane możliwości kota

Genetyka i rasy

Felinoterapia

Kocie kawiarnie – szczególna forma felinoterapii

Jak dziś patrzymy na koty

Kocie pomniki

Nasz towarzysz na co dzień

Dodatek

Koty sławnych ludzi

Kocie rekordy

Bibliografia

Komu można pomóc?

Przypisy

Dedykacja

Książkę tę dedykuję najbardziej niezwykłej kotce, jaką poznałam w swoim życiu. Nie wiem, kim byłaś, Verbenko, i gdzie teraz jesteś, ale mam nadzieję, że za sprawą jakiejś magii powrócisz.

Podziękowania

Dziękuję mojej redaktorce i dobremu duchowi, Justynie Mrowiec, za iście anielską cierpliwość, życzliwość i pomoc zawsze, kiedy jej potrzebowałam.

Dziękuję również mojej łaciatej czarno-białej kotce nestorce Melisie za współautorstwo. Przesiedziała wiele godzin podczas pisania tej książki na moich kolanach i mruczeniem podpowiadała ciąg dalszy.

Od Autorki

Koty nie od zawsze były obecne w moim życiu. Żyły sobie gdzieś w pobliżu, tak jak żyją gawrony, jaszczurki czy inne zwierzęta, z którymi nie przychodzi nam do głowy wchodzić w bliższe relacje. W rodzinie, z której pochodzę, pojawiały się psy – były „czytelne”, zrozumiałe i miłe – to było takie naturalne, że pragniemy ich towarzystwa.

Nie miałam pojęcia, co robię, biorąc swojego pierwszego kota – całkowicie czarnego, któremu dałam na imię Klakier. Wzięłam go trochę z przekory – nie miałam wówczas żadnej wiedzy o kotach. Z małej, słodkiej kuleczki wyrastało zwierzę piękne, niezależne, egocentryczne i fascynujące. Obcowanie z nim na co dzień było ogromnie zajmujące. Kot budził szacunek, choć niekiedy jego zachowanie bywało irytujące.

Po Klakierze pojawiło się w moim domu i życiu jeszcze kilka kotów – dwa z nich mam do dziś. Każdy jest inny, niepowtarzalny, jak inne i niepowtarzalne jest każde stworzenie.

Natura kota, jego osobowość i zmysły oczarowały mnie. Z zainteresowaniem zaczęłam obserwować, jak różne jest podejście ludzi do tych zwierząt, jak wiele jest sądów i przesądów, domniemań i konfabulacji. Wiele z nich jest zdecydowanie nieprawdziwych, ale jedno jest prawdą: zwierzęta te wzbudzają silne emocje.

W tej książce starałam się zebrać ugruntowane przez wieki w różnych krajach i religiach przekonania na temat kotów. Tropiłam je w porzekadłach, przysłowiach i zabobonach, które towarzyszą nam w codziennym życiu.

Mam nadzieję, że ta książka pozwoli tym z Was, którzy odnoszą się do kotów z rezerwą czy nawet z niechęcią, na spojrzenie na nie z zainteresowaniem, a być może nawet z podziwem i bez uprzedzeń.

Tak zwani „kociarze”, czyli wielbiciele kotów, są ich orędownikami i im nie trzeba tłumaczyć, na czym polega magia kotów..

Życzę Państwu ciekawej lektury.

Barbara Sieradzan

Wstęp

Trudno mieć obojętny stosunek do kotów. Jest w nich coś tak niezwykłego, że albo nas poruszają i zachwycają, albo budzą w nas intensywnie negatywne skojarzenia. Sądzę, że ktoś, kto dobrze poznał naturę kota, nie może go nie podziwiać. Niektórzy ludzie twierdzą, że nie lubią kotów – ja myślę, że raczej się ich w jakiś sposób obawiają. Taka jest ludzka natura: nie ufamy temu, co jest nam obce.

Tak powstało wiele przesądów na temat tych zwierząt. Przypisuje się im paranormalne właściwości, gdyż piękna powierzchowność ukrywa szczególną istotę, wyposażoną nie tylko w niesłychanie sprawne zmysły, lecz także w nietuzinkową osobowość.

Kot nie daje się łatwo poznać. Jest introwertykiem, co wiąże się z jego naturą drapieżnika. Ma swój świat, którego elementem – nawet bardzo miłym – możemy być, ale którego nie wypełnimy całkowicie. Kot nie jest zwierzęciem oswojonym – jest zaledwie udomowiony, co oznacza, że żyjąc blisko człowieka, zachował swą niezależność. Może to właśnie powoduje, że przypisuje mu się tak pejoratywne cechy jak złośliwość czy podstępność. Wynika to z nieznajomości kociej natury – kot po prostu żyje według swoich zasad, które nie zawsze przypadają nam do gustu. Niestety, człowiek wciąż próbuje podporządkować sobie otaczający go świat, a kot się tym zabiegom wymyka. Jest to zwierzę dla tych osób, które potrafią uszanować przestrzeń innej istoty bez narzucania jej własnej woli. A więc nie dla każdego.

Istotną rolę w postrzeganiu kota odgrywa jego sposób poruszania się, miękkość i gracja, puszystość futra (poza bezwłosym sfinksem!) a przede wszystkim niezwykłe oczy. To wszystko nadaje zwierzęciu aurę tajemniczości. Wrażliwym zmysłom, reagującym na zjawiska nie zawsze widoczne czy słyszalne dla człowieka, przypisuje się magiczne znaczenie. Niektórzy twierdzą, że koty wyczuwają, kiedy śmierć przyjdzie po kogoś z domowników, że widzą duchy, że przeczuwają zjawiska niedostępne naszym zmysłom. Może to tylko ostrzejsze odbieranie dźwięków i obrazów, a może… Kto to wie? A zatem przyjrzyjmy się kotu bliżej.

Skąd wziął się kot?

Oczywiście z Afryki – tak jak i my. Historia kota to historia ssaków – pochodzimy od prymitywnych niewielkich zwierząt, które pojawiły się na Ziemi około 225 milionów lat temu. Wiele czasu musiało upłynąć, zanim ukształtowało się zwierzę, które dziś znamy jako kota.

Protoplastami kota są Miacidae, rodzina zwierząt zamieszkujących tereny leśne (wykopaliska z ich szczątkami znajdują się na terenie całej Eurazji), która dała początek wszystkim ssakom drapieżnym. Same Miacidae stopniowo wyginęły, ale od nich wywodzi się 236 gatunków żyjących współcześnie zwierząt, między innymi łaszowate. Do łaszowatych należą żenety i cywety – zwierzęta o wydłużonym ciele, prowadzące nocny tryb życia. Odżywiały się one niewielkimi ssakami i ptakami bądź owocami, gadami i ich jajami. Od pracywet pochodzą kotowate – czyli Felidae.

Ciekawostką w genealogii kotów są koty szablozębne, których górna szczęka była wyposażona w potężne, zakrzywione kły. Wciąż nie wiemy, dlaczego zwierzęta te całkowicie wymarły, i to jednocześnie w Ameryce i Eurazji. Jedynie w Kalifornii stwierdzono ich obecność jeszcze przed 13 tysiącami lat. Szczęśliwie inne kotowate przetrwały, ulegając dalszej ewolucji.

Podejrzewa się, że dzisiejsze koty pochodzą bezpośrednio od kota nubijskiego, blisko spowinowaconego ze żbikiem; oba te zwierzęta nauka zalicza do jednego gatunku. Kot nubijski zasiedla całą Afrykę, a także Półwysep Arabski poza terenami pustynnymi i lasami tropikalnymi. Jest dobrze przystosowany do egzystencji w tych warunkach, nawet pod względem umaszczenia: koty leśne mają ciemniejszą okrywę włosową, koty przebywające na terenach trawiastych – jaśniejszą.

Szczątki pierwszego udomowionego kota znaleziono na Cyprze, a wiek wykopaliska datowany jest na 9,5 tysiąca lat. Prawdopodobnie neolityczni mieszkańcy wioski zakopali zwierzę wraz z jego właścicielem po śmierci, ponieważ dwa szkielety znalezione zostały w bliskim sąsiedztwie, a ich wiek jest podobny. Informacja o tym znalezisku została opublikowana w czasopiśmie „Science” w 2004 roku.

Człowiek jest na tyle cywilizowany, na ile może zrozumieć kota.

JEAN COCTEAU

Najogólniej rzecz biorąc, kotowate dzieli się na: koty duże, ryczące – Panthera, czyli lew, tygrys, lampart i jaguar (od 2006 roku zalicza się do nich również irbisa czyli panterę śnieżną – ona jednakże nie ryczy tak donośnie jak jej czterej wymienieni kuzyni); Acinonyx – należy do niej tylko gepard, oraz Felis, czyli koty miauczące – małe.

Współczesna nauka wyodrębniła ponad 30 gatunków kotów małych, w większości żyjących dziko w różnych strefach geograficznych i na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy i Australii. Gatunki rozprzestrzeniły się na skutek ruchów skorupy ziemskiej. Oczywiście współcześnie koty zamieszkują wszystkie kontynenty, ale na tych dwóch nie są zwierzętami rodzimymi; przypłynęły wraz z człowiekiem na statkach.

Ludzie dość szybko dostrzegli walory kota jako tępiciela szczurów – gryzonie te stanowiły istną plagę zagrażającą zbiorom. Do rozprzestrzenienia się kotów przyczynili się zwłaszcza Fenicjanie, którzy, handlując, docierali do wielu krajów.

Tak w wielkim skrócie wygląda koci rodowód; gdzieś na początku drogi ewolucyjnej mieliśmy z nimi wspólnych przodków – jak wszystkie ssaki.

Kocie zmysły

Odrobina anatomii

Superczułe zmysły

Koty w różnych częściach świata

EGIPT

Kot na piedestale

PERSJA

Kot maga

GRECJA I RZYM

Koty i łasice

STAROŻYTNE INDIE

Kot w butach

CHINY

Kot wyrzucony z kalendarza

TAJLANDIA

Ogon na pierścionki

ANGLIA

Kot familiariusz

FRANCJA

W zgodzie z inkwizycja

WŁOCHY

Piekło dla czarnych kotów

STANY ZJEDNOCZONE

Sen o białym kocie

JAPONIA

Maneki-neko

KOTY OKRĘTOWE

W różnych stronach świata

Kot w religiach świata

CHRZEŚCIJAŃSTWO

Koty czarownic

ISLAM

Kot Mahometa

BUDDYZM

Koty birmańskie

W domu, w którym jest kot, nie potrzeba dzieł sztuki.

WESLEY BATES

Polskie przesądy na temat kotów

Kot w porzekadłach

Baśnie, bajki i legendy o kotach

Legenda z Indonezji o błękitnym kocie

Bajka z Birmy o wdzięcznych zwierzętach

Bajka koreańska o tym, dlaczego psy nie lubią kotów

Obcując z kotem, człowiek ryzykuje tylko tyle, że stanie się wewnętrznie bogatszy.

COLETTE

Szare, bure i pstrokate – umaszczenia kotów

Kot czarny

Kot biały

Kot rudy

Szylkret i trikolor

Kot bury

Zbadane i niezbadane możliwości kota

Czarny kot przecinający ci drogę oznacza po prostu, że mu się spieszy.

GROUCHO MARX

Genetyka i rasy

Felinoterapia

Kocie kawiarnie – szczególna forma felinoterapii

Ja mam Pana Boga w futrze.

HALINA POŚWIATOWSKA

Jak dziś patrzymy na koty

Kocie pomniki

Nasz towarzysz na co dzień

Prawdziwe koty słyszą otwieranie lodówki dwa pomieszczenia dalej.

TERRY PRATCHETT, KOT W STANIE CZYSTYM

Dodatek

Koty sławnych ludzi

Kocie rekordy

Istnieją dwa sposoby ucieczki od prozy życia: muzyka i koty.

ALBERT SCHWEITZER

Bibliografia

Bajki azjatyckie, www.kocidom.waw.pl/bajki-azjatyckie.html, dostęp: 21.01.2019.

Balicka Bogda, Kot święty i przeklęty. Białystok: Studio Astropsychologii 2006.

Bessant Claire, Cutts Paddy, Viner Bradley, Kot – rasy, pielęgnacja, zachowanie, wychowanie, przeł. Przemysław Duda, Warszawa: Klub dla Ciebie 2002.

Bojs Karin, Jak kot udomowił człowieka, „Gazeta Wyborcza”, 23.05.2018, http://wyborcza.pl/7,75400,23430046,jak-kot-udomowil-czlowieka.html, dostęp: 20.01.2019.

Breyer Melissa, Uwaga! Kot na pokładzie!, https://www.koty.pl/uwaga-kot-na-pokladzie/, dostęp: 20.01.2019.

Carpenter Frances, Księżniczka z kamforowego drzewa, przeł. Ewa Kołaczkowska, Juliusz Makowski, Warszawa: Nasza Księgarnia 1966.

Cupak Agnieszka, Święte i przeklęte. Jak koty podbiły świat, https://www.koty.pl/swiete-i-przeklete-czyli-rzecz-o-kotach-bostwach-i-diablach/, dostęp: 20.01.2019.

Czy plaga Czarnej Śmierci to efekt urządzonej przez papieża Grzegorza IX krucjaty przeciw kotom?, http://joemonster.org/art/36714, dostęp: 20.01.2019.

Grębecka Zuzanna, Kot, „Wróżka”, nr 3/2012, https://www.wrozka.com.pl/magia/magia-przedmiotow/6676-kot, dostęp: 20.01.2019.

„Kociarze”, czyli dlaczego Polskę ominęła „czarna śmierć”?, https://www.salon24.pl/u/roux/773146,kociarze-czyli-dlaczego-polske-ominela-czarna-smierc, dostęp: 20.01.2019.

Kopaliński Władysław, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm 2011.

Kot nubijski, https://pl.wikipedia.org/wiki/Kot_nubijski, dostęp: 18.01.2019.

Kot w starożytnym Egipcie, http://www.kocidom.waw.pl/starozytny-egipt/442-kot-w-starozytnym-egipcie.html, dostęp 20.01.2019.

Koty w tradycjach i kulturach azjatyckich, cz. 1, http://fantastykamitologia.blogspot.com/2014/08/koty-w-tradycjach-i-kulturach_17.html, dostęp: 20.01.2019.

Krawczyk Bartłomiej, Śladami czarownic i ich zwierzęcych sług, https://bartkrawczyk.natemat.pl/56393,sladami-czarownic-i-ich-zwierzecych-slug-wywiad, dostęp: 20.01.2019.

Likowska Ewa, Kocie przesądy, https://www.tygodnikprzeglad.pl/kocie-przesady/, dostęp: 20.01.2019.

Lorenz Konrad, I tak człowiek trafił na psa, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B. 2013.

Łabędzka Kamila, Historia kota na ziemiach polskich, https://www.slawoslaw.pl/historia-kota-na-ziemiach-polskich/, dostęp: 20.01.2019.

Maneki-neko japoński kot przynoszący szczęście, http://www.kocidom.waw.pl/japonia.html, dostęp: 20.01.2019.

Mark Joshua J., Cats in the Ancient World, 2012, https://www.ancient.eu/article/466/cats-in-the-ancient-world/, dostęp 20.01.2019.

Moje 3 po 3, blog Agnieszki Jagody, http://moje3po3.com/, dostęp: 18.01.2019.

Nagórska Magdalena, Bajki, mity legendy, www.kocidom.waw.pl/basnie-mity-legendy.html?start=6, dostęp: 21.01.2019.

Nowakowska Joanna, Dlaczego i jak koty mruczą?, https://www.koty.pl/dlaczego-i-jak-koty-mrucza, dostęp: 20.01.2019.

Nowakowska Joanna, Rude koty są jakieś inne. Poznaj ich ukryte tajemnice, online https://www.koty.pl/rude-koty-sa-jakies-inne-poznaj-ukryte-tajemnice/, dostęp: 20.01.2019.

Nowakowska Joanna, Szylkret – 6 rzeczy, których nie wiedziałeś, https://www.koty.pl/szylkret-6-rzeczy-ktorych-wiedziales/, dostęp: 20.01.2019.

Ogarek-Czoj Halina, Pradzieje i legendy Korei, Warszawa: Iskry 1981.

Parchimowicz Nikoletta, Czy wiedziałeś, że rudy kot to prawie zawsze… kocur?! Jak to możliwe?, https://www.koty.pl/ruda-kotka-to-rzadkosc/, dostęp: 20.01.2019.

Pomnik ku czci kota podróżnika, https://www.koty.pl/ku-czci-kota-podroznika/, dostęp: 20.01.2019.

Purrrfekcyjny relax!, https://www.koty.pl/purrrfekcyjny-relax/, dostęp: 20.01.2019.

Sidorski Roman, Kot. Najbardziej znienawidzone zwierzę w dziejach?, https://ciekawostkihistoryczne.pl/2015/03/26/kot-najbardziej-znienawidzone-zwierze-w-dziejach/#2, dostęp: 20.01.2019.

Skrudlik Mieczysław, Chrystianizm a świat zwierzęcy, Poznań: Księgarnia św. Wojciecha 1938.

Szydełko Marta, Trójkolorowy kot to niemal zawsze..., https://koty24.pl/mam-kota,ac415/trojkolorowy-kot-to-niemal-zawsze,3934, dostęp: 20.01.2019.

Vigne J.-D., Guilaine J., Debue K., Haye L., Gérard P., Early Taming of the Cat in Cyprus. “Science”, 09.04.2004: 304(5668), s. 259, DOI: 10.1126/science.1095335.

Wirth-Dzięciołowska Elżbieta, Poradnik hodowcy kotów, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Multico 2008.

Portale internetowe:

Koci Dom, http://www.kocidom.waw.pl/

Koty24, https://koty24.pl/

Koty.pl, https://www.koty.pl/

Mój Pies, https://www.mojpies.com/

Świat Kotów, http://swiatkotow.pl/

Komu można pomóc?

Fundacja Obrony Zwierząt Bojkot

https://www.facebook.com/Fundacja-Bojkot-188735467878627/

Kontakt w sprawie adopcji i współpracy: fundacjabojkot@wp.pl

Fundację można wspomóc finansowo, przekazując na jej konto darowiznę:

Fundacja Bojkot

ul. Kasprzaka 10/16, 01-211 Warszawa

88 1600 1462 1834 2149 5000 0001

Z dopiskiem: darowizna na cele statutowe

PayPal: fundacjabojkot@gmail.com

Pionkowskie Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami

pionki.org.pl

ul. Niepodległości 2 C, 26-670 Pionki

48 1020 4317 0000 5102 0260 8180

Z dopiskiem: darowizna na cele statutowe

PayPal: ptonz@wp.pl

Na rzecz Towarzystwa można też przekazać 1% podatku:

KRS PTOnZ: 0000340617

Schronisko w Korabiewicach

https://schronisko.info.pl/

Fundację można wspomóc finansowo, przekazując na jej konto darowiznę:

Fundacja Międzynarodowy Ruch na Rzecz Zwierząt – Viva!

Oddział Korabiewice

96-330 Puszcza Mariańska

Korabiewice 11

73 1240 1040 1111 0010 6697 7358

Darowizna – nakarm zwierzaka

Wyślij SMS o treści SCHRONISKO na numer:

91983 Koszt wysłania SMS wynosi 19,00 zł PLN

79567 Koszt wysłania SMS wynosi 9,00 zł PLN

76567 Koszt wysłania SMS wynosi 6,00 zł PLN

74567 Koszt wysłania SMS wynosi 4,00 PLN

73601 Koszt wysłania SMS wynosi 3,00 PLN

72051 Koszt wysłania SMS wynosi 2,00 PLN

71051 Koszt wysłania SMS wynosi 1,00 PLN

Podane ceny są netto i nie zawierają 23% vatu.

PayPal: Korabiewice@viva.org.pl

Na rzecz Towarzystwa można też przekazać 1% podatku:

KRS 0000135274, w cel szczegółowy należy wpisać „Korabiewice”.

Przypisy

MAGIA KOTÓW

Barbara Sieradzan

Copyright © 2020 by Wydawnictwo RM

Wydawnictwo RM, 03-808 Warszawa, ul. Mińska 25

rm@rm.com.pl

www.rm.com.pl

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana, w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny, mechaniczny) włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na taśmy lub przy użyciu innych systemów, bez pisemnej zgody wydawcy.

Wszystkie nazwy handlowe i towarów występujące w niniejszej publikacji są znakami towarowymi zastrzeżonymi lub nazwami zastrzeżonymi odpowiednich firm odnośnych właścicieli.

Wydawnictwo RM dołożyło wszelkich starań, aby zapewnić najwyższą jakość tej książce, jednakże nikomu nie udziela żadnej rękojmi ani gwarancji. Wydawnictwo RM nie jest w żadnym przypadku odpowiedzialne za jakąkolwiek szkodę będącą następstwem korzystania z informacji zawartych w niniejszej publikacji, nawet jeśli Wydawnictwo RM zostało zawiadomione o możliwości wystąpienia szkód.

ISBN 978-83-8151-298-5

ISBN 978-83-89622-91-4 (epub)

ISBN 978-83-89622-92-1 (mobi)

Edytor: Justyna Mrowiec

Redaktor prowadzący: Aleksandra Żdan

Redakcja: Aleksandra Małek

Korekta: Justyna Mrowiec

Nadzór graficzny: Grażyna Jędrzejec

Projekt graficzny książki i okładki oraz skład: Maciej Jędrzejec

Ilustracje: Shutterstock, zdjęcia autorki, wikipedia.com

Koordynacja produkcji wersji elektronicznej: Tomasz Zajbt

Opracowanie wersji elektronicznej: Marcin Fabijański

Weryfikacja wersji elektronicznej: Justyna Mrowiec

W razie trudności z zakupem tej książki prosimy o kontakt z wydawnictwem: rm@rm.com.pl

Table of Contents

Od Autorki

Wstęp

Skąd wziął się kot?

Kocie zmysły

Odrobina anatomii

Superczułe zmysły

Koty w różnych częściach świata

EGIPT – Kot na piedestale

PERSJA – Kot maga

GRECJA I RZYM – Koty i łasice

STAROŻYTNE INDIE – Kot w butach

CHINY – Kot wyrzucony z kalendarza

TAJLANDIA – Ogon na pierścionki

ANGLIA – Kot familiariusz

FRANCJA – W zgodzie z inkwizycja

WŁOCHY – Piekło dla czarnych kotów

STANY ZJEDNOCZONE – Sen o białym kocie

JAPONIA – Maneki-neko

KOTY OKRĘTOWE – W różnych stronach świata

Kot w religiach świata

CHRZEŚCIJAŃSTWO – Koty czarownic

ISLAM – Kot Mahometa

BUDDYZM – Koty birmańskie

Polskie przesądy na temat kotów

Kot w porzekadłach

Baśnie, bajki i legendy o kotach

Legenda z Indonezji o błękitnym kocie

Bajka z Birmy o wdzięcznych zwierzętach

Bajka koreańska o tym, dlaczego psy nie lubią kotów

Szare, bure i pstrokate – umaszczenia kotów

Kot czarny

Kot biały

Kot rudy

Szylkret i trikolor

Kot bury

Zbadane i niezbadane możliwości kota

Genetyka i rasy

Felinoterapia

Kocie kawiarnie – szczególna forma felinoterapii

Jak dziś patrzymy na koty

Kocie pomniki

Nasz towarzysz na co dzień

Dodatek

Koty sławnych ludzi

Kocie rekordy

Bibliografia

Komu można pomóc?

Przypisy