ISBN:
978-83-65546-51-7

Copyright © by Jakub Wozinski
Copyright to this edition © by Wydawnictwo Prohibita

Projekt graficzny okładki:
Maciej Harabasz

Rysunki:
Krzysztof Boruszewski

Redakcja, korekta i indeks:
Edyta Chrzanowska

Wydawca:
Wydawnictwo PROHIBITA
Paweł Toboła-Pertkiewicz
www.prohibita.pl
wydawnictwo@prohibita.pl
Tel: 22 425 66 68
facebook.com/WydawnictwoProhibita
ul. Dymińska 4
01-519 Warszawa

Sprzedaż książki w internecie:

Wprowadzenie

Czym jest libertarianizm?

Odpuśćmy sobie uczone definicje. Usatysfakcjonowałyby osoby dociekliwe, ale nie oddałyby sedna problemu. Definicje są martwe, myśl libertariańska żywa, a żywe twory mają to do siebie, że potrafią zawędrować w najbardziej niespodziewanych kierunkach. Czy to dobrze, czy źle, że libertarianizm zawędrował… a nawet rozpełzł się na boki (a już zwłaszcza na lewy bok) – na to właśnie pytanie postaram się odpowiedzieć.

Potrzeba napisania tej książki wzięła się z dwóch powodów. Po pierwsze, zdaniem autora istniejące na rynku wydawnictwa wprowadzające w tematykę libertarianizmu są najczęściej pozbawione polotu lub też starają się pomijać to, co w filozofii libertariańskiej kontrowersyjne i to, co w niej słabe. Poza tym myśl libertariańska nieustannie się rozwija, przez co wcześniejsze wprowadzenia do libertarianizmu straciły już nieco na aktualności.

Po drugie zaś, w ramach ruchu libertariańskiego pojawiło się w ostatnim czasie wiele niebezpiecznych trendów, które czynią z niego radykalny i nieodpowiedzialny nurt myślowy. W związku z czym (mam nadzieję, że nie obrażam części czytelników) nurt szczególnie atrakcyjny dla ludzi młodych. Niniejsza publikacja stanowi próbę pokazania, że libertarianizm można i powinno się interpretować w sposób dojrzały i przemyślany, a nie wywrotowy, zgodny z zasadą „po nas choćby potop”.

Po trzecie wreszcie, wśród zwolenników wolności dominuje najczęściej mylne przekonanie, że najbardziej wolnościowy nurt filozoficzny to liberalizm. Od wielu lat praktyczny monopol w kwestii wolnościowych autorytetów dzierżą tak nieciekawe postacie jak Adam Smith, Ayn Rand czy Milton Friedman. Ukazując ich prawdziwe oblicze i zawartość proponowanych przez nich idei, staram się pokazać, że wspieranie się na myśli liberalnej w walce o wolność to zabieg skazany na porażkę. Dominacja polityczna anglosaskich elit sprawiła, że daliśmy sobie wmówić, że nauczycielami wolności byli filozofowie liberalni, choć wcale tak nie było. W pracy tej pokazuję, że nawet właściwie rozumiany libertarianizm nie wyrasta, wbrew wszelkim pozorom, z myśli liberalnej, lecz ma o wiele starszy i chwalebniejszy rodowód.

Libertarianizm zyskuje wciąż na popularności i życzyłbym sobie, aby ta publikacja mogła posłużyć wielu osobom jako krótki przewodnik po najważniejszych pojęciach, nazwiskach i nurtach filozofii wolności oraz kompas pozwalający nie zabłądzić w czasie intelektualnej podróży po libertariańskim świecie. Zamiast kolejnej nadętej i pisanej przesadnie uczonym językiem książki wprowadzającej czytelnika w zagadnienia libertarianizmu proponuję więc pracę, którą, mam nadzieję, będzie się czytało lekko, łatwo i przyjemnie.

***

Chciałbym bardzo podziękować dr. Pawłowi Nowakowskiemu oraz dr. Stanisławowi Wójtowiczowi za pomoc przy pisaniu tej książki i udzielenie wielu krytycznych, ale bardzo konstruktywnych uwag. Ich wkład pomógł mi nabrać większego dystansu do własnych poglądów na wiele kwestii i lepiej je doprecyzować. Tradycyjnie dużo skorzystałem także z uwag mojej żony, Kasi, za co jestem jej ogromnie wdzięczny.

A

ABOLICJONIZM

– z libertarianizmem jest jak z abolicjonizmem. (Miało być lekko, a na starcie dwa -izmy… Przypomnijmy, o co chodzi). Dziś najczęściej uważa się, że do zniesienia niewolnictwa doprowadziły przede wszystkim działające od połowy XVIII w. ruchy abolicjonistyczne, mające rzekomo wcielać w życie idee oświecenia. Wyciąga się stąd wniosek, że dopiero postęp i nowoczesność doprowadziły do upadku starą jak świat praktykę niewolenia w tzw. cywilizowanym świecie. Jednocześnie zupełnie się zapomina, że niewolnictwo zostało już raz naprawdę zniesione! Chrześcijaństwo, które objąwszy swoim zasięgiem całą Europę, skutecznie eliminowało tę haniebną praktykę państwo po państwie. Powróciła do łask dopiero w momencie, gdy europejskie potęgi przystąpiły do podbojów kolonialnych i gdy w wyniku rewolucji protestanckiej oraz wielkiego kulturowego zwrotu ku ideom renesansu zrezygnowano z chrześcijaństwa jako głównej siły modelującej rozwój cywilizacji.

Najbardziej rozwinięty system niewolnictwa oraz apartheidu, czyli ścisłego oddzielenia od siebie ludności europejskiej oraz miejscowej, stosowały państwa protestanckie (przede wszystkim Anglia), w których jednocześnie nastąpiło najsilniejsze ideowe zerwanie ciągłości z tradycją chrześcijańskiego średniowiecza. Abolicjoniści z XVII i XVIII w. nie byli więc pionierami w zakresie walki z niewolnictwem, lecz jedynie występowali wobec nadużyć reformacyjno-oświeceniowych idei.

Miało być o libertarianizmie, prawda? W identyczny sposób libertarianizm nie jest ideą, która powstała w XVIII czy XIX w. jako pierwszy w historii wyraz buntu przeciwko nadużyciom władzy państwa, jak uczy się na uniwersytetach (państwowych, nomen omen). Oświeceniowi i postoświeceniowi libertarianie występowali i występują przeciwko nadużyciom zdechrystianizowanych idei ostatnich kilku stuleci, ale to nie oni są głównymi bohaterami dziejowych zmagań o wolność. Rzeczywistymi bohaterami są ci, którzy wbrew powszechnemu zniewoleniu, plemiennemu i rodowemu kolektywizmowi i całkowitemu zinstrumentalizowaniu kobiet czy dzieci stworzyli zupełnie nową cywilizację opartą na szacunku dla każdego człowieka.

Sama nazwa „libertarianizm” wzięła się w sporej mierze właśnie stąd[1], że dostrzeżono, iż liberalizm, czyli obok socjalizmu główna idea nowożytności, uległ poważnej deformacji i przestał realizować swoje obietnice. Obietnice tego nowego, lepszego świata, które składali Kalwin, Luter, Locke, Smith, Rousseau czy Kant, okazały się bez pokrycia i dlatego na celowniku libertarian znalazło się państwo jako takie. W chrześcijańskiej Europie nie kwestionowano państwa (czyniły tak jedynie skrajne sekty), bo nie było ono tak dotkliwe jak w nowożytności i potrafiono neutralizować jego negatywne skutki. Dla ówczesnych zwolenników wolności zagrożeniem nie był wcale Lewiatan, lecz np. islam oraz radykalne ruchy heretyckie postulujące m.in. zniesienie własności prywatnej czy też grabież mienia kościelnego, które za sprawą reformacji uzyskały dominujący głos na Zachodzie w epoce oświecenia. Właśnie te ruchy stworzyły jednak nowoczesność, w której libertarianom często się wydaje, że jako pierwsi zrozumieli, czym tak naprawdę jest wolność.

ABORCJA

– temat, w którym największy błąd popełnił naczelny libertarianin w historii, Murray Rothbard. W Etyce wolności przedstawił swoją argumentację na rzecz aborcji głoszącą, że dziecko znajdujące się w łonie matki jest tak naprawdę agresorem, który (a poznać mamy to po tym, że ciąża jest niechciana) bezprawnie „wtargnął na teren” matki (jej ciała) i dlatego może zostać z niego usunięty. Każdy, kto miał okazję czytać lub słuchać Rothbarda, miał prawo doświadczyć dysonansu, że tak wnikliwy intelektualista popełnił tego rodzaju błąd w myśleniu, skutkujący przerażającymi wnioskami. Dziecko nie wkracza przecież do brzucha matki z uprzednio zajmowanego miejsca. Nie dokonuje najazdu. Ono zaczyna w nim swoje istnienie za sprawą działania rodziców. Jeśli ktokolwiek jest w tę sprawę wplątany bez swojej winy, to najbardziej właśnie ono. W związku z tym zwyczajnie nie można go uznać za napastnika, a następnie abortować.

Najprawdopodobniej już nigdy się nie dowiemy, dlaczego Murray Rothbard żywił właśnie takie, a nie inne poglądy w kwestii aborcji, lecz na pewno w jego rodzimym środowisku nie były one czymś nietypowym. „Mr Libertarian” urodził się przecież i przez większą część swojego życia mieszkał w aborcyjnej stolicy USA – Nowym Jorku. Już w XIX stuleciu w mieście tym aborcjoniści otwarcie się reklamowali w gazetach i na ulicach, średnio co piąte dziecko kończyło życie za sprawą lekarskich przyrządów, a wiele osób zbudowało na przemyśle aborcyjnym prawdziwe fortuny. Pod tym względem sytuacja nie zmieniła się tam właściwie do dziś.

Czy jednak libertarianin powinien wspierać wprowadzony przez państwo częściowy lub całkowity zakaz aborcji? Libertarianie są przecież przeciwnikami stosowanych przez państwo zakazów i można by stąd wywieść wniosek, że powinni się sprzeciwiać tego typu prawodawstwu.

Odpowiedź brzmi: tak.

Przede wszystkim nie można nigdy zapominać o tym, że aborcja jest zwykłym zabójstwem. Żaden człowiek nie jest w stanie rozmnożyć się sam z siebie i potrzebuje do tego celu płci przeciwnej. To właśnie akt płciowy (lub jego laboratoryjny substytut) powołuje do istnienia nowe życie – gdyby było inaczej, musielibyśmy przyjąć, że każdy z nas istniał już wcześniej w łonie matki (a ona w łonie swojej matki itd., co prowadziłoby do absurdu), albo że nieoczekiwanie płód sam z siebie decyduje o tym, że zostaje człowiekiem dopiero po swoim poczęciu (co jest oczywistym absurdem).

Skoro więc aborcja jest zabójstwem, to państwo powinno bezwzględnie ścigać ją jako przestępstwo. Libertarianie pragną, aby państwo zostało kiedyś zastąpione przez prywatne agencje ochrony, ale nie chcą przecież, by do tego czasu Lewiatan całkowicie zaprzestał dostarczać usług prawnych i bezpieczeństwa. Banalne, lecz jeśli państwo uzurpuje sobie prawo do zapewniania określonych usług, to jego obowiązkiem jest ich zapewnianie. Nikt o zdrowych zmysłach nie chciałby przecież, aby w obecnej sytuacji państwo przestało ścigać innych morderców cz złodziei; dlaczegóż by miało więc przestać ścigać winnych przestępstwa aborcji?[2]

AGORYZM

– nurt libertariański związany najmocniej z osobą Samuela Konkina III. Urodzony w Kanadzie autor Nowego manifestu libertariańskiego najwięcej uwagi przywiązywał do kwestii znalezienia odpowiedniej strategii zniesienia państwa. W latach 70. i 80. ruch libertariański w USA zyskał sporą popularność, co siłą rzeczy wiązało się z pojawieniem zjawisk oportunistycznych. Wydaje się, że właśnie oportunizm raził najbardziej Konkina, który w swoim manifeście wypowiadał się kategorycznie na temat „niespójności” wielu libertarian. Przez „niespójność” rozumiał to, że wiele osób uważających państwo za zło nie przestaje dla niego pracować oraz akceptuje jego obecność. Kierując się rygoryzmem moralnym, wzywał więc, aby na każdym kroku okazywać etyczną dezaprobatę dla państwa i stosowanego przez nie przymusu.

Obserwując relacje między społeczeństwem a państwem, Samuel Konkin III stwierdził, że najbardziej „spójni” są ci, którzy angażują się w działalność na czarnym rynku lub w szarej strefie. Dlatego też wychwalał tych wszystkich, którzy unikają płacenia podatków, dokonują wymian poza legalnymi strukturami, zatrudniają nielegalnych imigrantów czy handlują bronią lub narkotykami. Konkin kibicował wszystkim tym, którzy podejmowali ryzyko działań z pominięciem państwa. Był oczywiście świadomy, że zdecydowana większość z nich czyni tak nie dlatego, że przeczytała Rothbarda, lecz przekonywał, że można zwiększyć ich świadomość.

Swój program rozpisał na cztery fazy, w których każda kolejna następuje wraz ze stopniowym rozszerzaniem się czarnych rynków i funkcjonujących na nich agencji zapewniających ochronę. Decydujące w tej sekwencji było przejście od fazy nr 2 do fazy nr 3, kiedy siły prywatne miały dokonać rewolucji polegającej na zepchnięciu zwolenników państwa do getta, w którym funkcjonuje dziś wolny rynek.

Konkin nazwał swoją koncepcję agoryzmem, odwołując się do greckiego pojęcia agory, czyli otwartego rynku, na którym dokonują się nieustanne innowacje, zmiany i wymiany. Przekonywał, że libertariańskie agory nie muszą wcale się ograniczać do pewnego skromnego terytorium, lecz mogą funkcjonować na zasadzie sieci łączących osoby żyjące nawet w sporym oddaleniu. Te sieci niezależnych czarnorynkowych wymian miały według niego tworzyć podstawy tzw. kontrgospodarki. W jej funkcjonowaniu upatrywał nadziei na odciągnięcie możliwie jak największej liczby osób większymi zyskami, jakie czekają na podejmujących ryzyko dokonywania wymian poza systemem podatkowym państwa.

Teoria Konkina znalazła całkiem sporo zwolenników, a ich liczba niewątpliwie wzrosła w dobie Internetu. Dlaczego? Otóż Internet stanowi naturalne środowisko dla rozmaitych wymian i usług świadczonych poza zakresem państwa. Taka jest już zresztą specyfika czarnego rynku, że najbardziej sprawdzają się na nim towary, które są jednocześnie cenne i łatwe do ukrycia. Dlatego też od zawsze handlowano tam takimi rzeczami, jak: biżuteria, waluty, dzieła sztuki, czy też alkohol, papierosy lub odzież. Nieco trudniej na czarnym rynku sprzedać jednak usługi i towary, z którymi nie sposób się zakonspirować. Z tego względu nie funkcjonuje żaden czarny rynek przewozów kolejowych, budowy dróg przeznaczonych dla ruchu kołowego, czy też energii pozyskiwanej z węgla brunatnego. Tej trudności Konkin zdawał się jednak nie dostrzegać.

Murray Rothbard, który był do Konkina nastawiony przychylnie, poddał jego program zdecydowanej krytyce, przede wszystkim z racji stosunku agoryzmu do uprawiania polityki przy pomocy partii. Wpływ na reakcję Rothbarda miało niewątpliwie zachowanie Konkina wobec Partii Libertariańskiej, w której działania angażował się wówczas autor Etyki wolności. Sponsorem Partii byli bracia-milionerzy Koch, którzy dla Konkina uosabiali „biały rynek”. Konkin uważał również, że wszelkie działania polityczne są pozbawione sensu, gdyż stanowią wyraz „niespójności” z libertariańskim postulatem odrzucenia państwa z pobudek moralnych.

Problem z Konkinem i jego koncepcją polegał też na niektórych kwestiach praktycznych. Choć sam wzywał do „spójności”, przez całe życie korzystał wyłącznie z państwowej komunikacji miejskiej. Fascynacja czarnym rynkiem zamykała mu nieco oczy na realną perspektywę działań każdego libertarianina. Do państwa należą przecież drogi, chodniki, lotniska, parki i wiele innych obiektów, z których musimy korzystać, jeśli tylko chcemy zachować życie i być w ogóle w stanie wyrażać swój sprzeciw wobec obecnej sytuacji.

Nie znaczy to oczywiście, że propozycja Konkina była kompletnie mylna. Czarny rynek i szara strefa są nierzadko zjawiskami zbawiennymi w dzisiejszym świecie, pozwalającymi na większy zakres swobody, niż formalnie zezwala na to państwo (szczególnie gdy mamy do czynienia z okupacją lub komunizmem). Pomimo pełnienia tak ważnej roli nie mogą jednak być jedynym sposobem na walkę z Lewiatanem, gdyż zasadniczo dotyczą zaledwie pewnego wycinka gospodarki. Każde państwo wsparte jest na pewnych kluczowych elementach, do których zaliczyć można transport, energetykę, wojsko czy pieniądze. Siła rażenia drugiego obiegu w tych dziedzinach pozostaje mocno ograniczona. O wiele lepszy skutek są w stanie przynieść działania mające na celu osłabienie władzy państwa poprzez wspieranie samorządności lub autonomii regionów.

Jednocześnie nie można bagatelizować wyzwania „spójności”, które rzucił Konkin. Odnosi się to w szczególności do tych, którzy głoszą idee libertariańskie, pracując jednocześnie na państwowej posadzie. Praca dla Lewiatana nie jest państwową drogą ani chodnikiem, których nie możemy ominąć. Nikt też nie zmusza nas do brania państwowych dotacji. Choć skromny, to jednak margines naszych działań pozwalających pominąć państwo jest zauważalny i wielka w tym zasługa Konkina, że dzięki niemu dyskusja na temat tego, co libertarianin robić powinien lub nie, została znacząco pogłębiona. Konkin pozwolił także lepiej dostrzec niektóre korzystne efekty funkcjonowania tzw. nielegalnych rynków. Ich obecność na pewno poszerza zakres wolności, lecz właściwą strategią libertarian powinna być przede wszystkim secesja (o czym więcej w osobnym haśle).

ANARCHOKAPITALIZM

– lepiej unikać słowa „anarchia”, bo jest ono wyjątkowo kłopotliwe. Przede wszystkim dlatego, że anarchiści mają wiele wspólnego na gruncie teoretycznym z socjalistami. Wielu anarchoindywidualistów wykazywało i wykazuje zresztą wyjątkową łatwość przechodzenia ze stanowiska anarchoindywidualizmu na stanowisko anarchokolektywistyczne.

Słowo „anarchia” sugeruje niezmiennie brak porządku, chaos i zamieszanie, a przecież libertarianie opowiadają się właśnie za systemem opartym na większej współpracy i większym porządku niż panuje obecnie. Nie zmienimy nigdy źródłosłowu słowa „anarchia”, który odsyła nas do braku istnienia łuku (łac. arche) czy raczej zasady lub władcy spinającego życie społeczne w jedną całość. Libertarianin to przecież ktoś, kto pragnie porządku i poszanowania zasad wedle obiektywnego wzorca.

Zamiast „anarchia” mówmy lepiej „ład prywatny”; zamiast o „anarchokapitalizmie” mówmy lepiej o „libertarianizmie”[3]. A jeśli termin „libertarianizm” brzmi nam zbyt podobnie do „liberalizmu”, to mówmy zwyczajnie o filozofii wolnościowej.

AUSTRIACKA SZKOŁA EKONOMII

– za sprawą m.in. Murraya Rothbarda powstało zjawisko noszące niekiedy nazwę „austrolibertarianizm”, które odnosi się do dość specyficznej filozofii politycznej bazującej na pojęciach i tezach formułowanych w obszarze ekonomii austriackiej. Austrolibertarianizm opiera się w szczególności na ekonomii politycznej, czyli tym dziale ekonomii, który stara się wyłonić najefektywniejsze gospodarczo metody życia społecznego.

W gruncie rzeczy jednak ekonomia ma z bbertarianizmem niewiele wspólnego, gdyż jest to nauka zajmująca się przewidywanymi skutkami ludzkich działań. Ekonomia nie jest nauką wartościującą, dlatego nie stwierdza, czy dane działanie, choćby miało przynieść śmierć i pożogę, należy uznać za złe albo za dobre. Choć to rzadkie lub praktycznie niespotykane połączenie, ekonomista akceptujący metodę szkoły austriackiej może być nawet komunistą (choć po zapoznaniu się z „Rachunkiem ekonomicznym we wspólnocie socjalistycznej” Misesa mogłoby to być dość karkołomne). Nawet w przypadku ekonomii politycznej, która rozpatruje skutki określonych działań w kontekście społecznym (a w szczególności w kontekście państwa), jesteśmy nadal ograniczeni naturą ekonomii, w ramach której nie wolno nam formułować celów[4].

Mając to wszystko na uwadze, należy stwierdzić, że tak naprawdę nie ma czegoś takiego jak „wolnorynkowa ekonomia”. Co najwyżej swą sugestywnością przedstawionych skutków danych rozwiązań społecznych i politycznych może nas skłonić do przyjęcia prywatnie postawy wolnorynkowej. Jeśli dostrzeżemy atrakcyjność czy też piękno mechanizmów opisywanych przez „Austriaków”, być może łatwiej będzie nam zostać libertarianami, lecz nie powinniśmy nimi zostać ze względu na efektywność, tylko z powodów etycznych.

Libertarianizm to przede wszystkim etyka polityczna regulująca zasady korzystania z przymusu zarówno w proponowanym przez libertarian ładzie prywatnym, jak i systemie społecznym zdominowanym przez instytucję państwa. Ekonomia może nam posłużyć za argument dodatkowy, jako obrazowe uzupełnienie, lecz najgorszy błąd popełnimy, jeśli na rzecz wolności będziemy przekonywali, wskazując na mnogość dóbr materialnych i efektywność społeczeństwa żyjącego wedle libertariańskiej etyki i prawa. Nie mamy bowiem żadnych podstaw, aby sądzić, że po zniesieniu państwa wszyscy wykorzystają uzyskaną wolność przede wszystkim do tego, by pomnażać zasoby materialne. Tak może być, ale wcale nie musi. Być może społeczeństwo zechce wybrać życie oparte na zupełnie innych cnotach i wartościach, niż tylko powiększanie kapitału i zasobu dóbr materialnych. Jeśli świat całkowicie kapitalistyczny, tj. libertariański, wyobrażamy sobie jako jeden wielki Hongkong, to pora, abyśmy zrozumieli, że bardziej niż na wolności zależy nam na zasobności materialnej.

Na koniec wspomnijmy jeszcze nieco o samej szkole austriackiej, którą od większości pozostałych kierunków odróżnia podejście dedukcyjne i werbalny, a nie zmatematyzowany charakter przeprowadzanych analiz. Pod tym względem „Austriacy” stanowią swego rodzaju ewenement w ramach niemal całkowicie skolonizowanej przez pozytywizm ekonomii. Można zasadnie powiedzieć, że stworzona w Wiedniu szkoła ekonomistów wydobyła tę naukę z mroków oświecenia i przywróciła jej charakter, który posiadała w czasach, gdy dominowała scholastyka.

Nie sposób nie wspomnieć tu też o bardzo powszechnym błędzie obecnym nie tylko u zwolenników szkoły austriackiej, lecz także nawet u samych jej założycieli i głównych przedstawicieli. Błąd ten wyjaśnia jednocześnie, dlaczego austriacka szkoła ekonomii jest tak szczególnie popularna w środowisku libertarian. Polega on mianowicie na tym, że ukrytymi i milcząco przyjmowanymi założeniami analiz przeprowadzanych przez ekonomistów ze szkoły austriackiej są legalność i sprawiedliwość tytułów własnościowych posiadanych przez przytłaczającą większość ludzi. Ekonomiści austriaccy, tworząc swoje teorie, posługują się fikcyjnymi osobami X, Y, Z, wskazując na określone konsekwencje ich czynów, i analizy te są jak najbardziej prawdziwe i słuszne. Problem polega jednak na tym, że tak naprawdę dotyczą one świata opisywanego przez libertarian (przypominającego tak naprawdę stan natury), w którym wszystkie tytuły własnościowe są dzierżone sprawiedliwie, gdy tymczasem w rzeczywistym świecie wcale tak nie jest. Przedstawiciele szkoły odnoszą najczęściej wrażenie, że mają świadomość zniekształceń i komplikacji, które wynikają z istnienia państwa, i dlatego wskazują na skutki państwowego interwencjonizmu. Analiza gospodarczego interwencjonizmu jest jednak niewystarczająca, ponieważ nie jesteśmy w stanie (o czym będzie jeszcze mowa dokładniej w haśle „podatki to kradzież”) wyłonić precyzyjnie, kto dokładnie tworzy państwo, a kto nie. Innymi słowy, austriacka analiza mylnie tworzy dychotomię i zestawia całkowicie niewinne ofiary interwencjonizmu ze złowrogimi siłami państwa. A to mogłoby mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdyby państwo pragnęło zastosować swoje środki przymusu wobec społeczeństwa libertariańskiego, którym przecież nie jesteśmy, bo każdy z nas w ten czy inny sposób współtworzy państwo.

Pragnę podkreślić po raz kolejny: austriacka szkoła ekonomii absolutnie perfekcyjnie opisuje mechanizmy działające w społeczeństwie bezpaństwowym i powinniśmy ją pielęgnować jako wspaniałe narzędzie wiedzy oraz ilustrację libertariańskich ideałów. W naszym obecnym świecie, naznaczonym nieustannym wywłaszczaniem jednych przez drugich, powielanie schematów niezawodnych dla społeczeństwa respektującego prawa własności nie zawsze prowadzi nas do przyjęcia poprawnych wniosków.

W naszych warunkach, czyli w stanie dominacji państwa nad społeczeństwem, piękne w swej prostocie schematy ekonomii austriackiej nie mogą być zastosowane w pełni dokładnie tak samo jak proste schematy etyki libertariańskiej odnoszące się do stanu natury. Nie oznacza to jednak, że z ekonomii austriackiej należy rezygnować całkowicie, wręcz przeciwnie. Trudność w jej zastosowaniu polega jedynie na tym, aby pamiętać, że analizując poszczególne konsekwencje ludzkich działań, powinniśmy uwzględnić całą złożoność posiadanych przez jednostki tytułów własnościowych. Przykład? Jeśli w danym kraju istnieje klasa oligarchów uwłaszczona na państwowym mieniu, to społeczeństwo może podejmować próbę walki przy pomocy licznych ograniczeń funkcjonowania biznesu. Ekonomista wybiórczo patrzący na rzeczywistość będzie przedstawiał środki interwencjonistyczne jako ograniczające produkcję i efektywność, sugerując tym samym ich szkodliwość. Mądry ekonomista polityczny dostrzeże zaburzenia w tytułach własnościowych i weźmie pod uwagę to, że nieefektywność i ograniczenie produkcji powstały już wcześniej, w momencie bezprawnego uwłaszczenia, przez co wyważy prezentację spodziewanych skutków.

Każdy ekonomista wolałby zapewne uprawiać czystą i niczym niezakłóconą analizę skutków działań niczym z traktatu Misesa, bez wchodzenia w meandry prawa własności, lecz niestety nie pozwala na to permanentny chaos w jego zakresie.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.

Wszystkie książki naszego Wydawnictwa polecamy
nabywać w internecie:

lub w naszej księgarni stacjonarnej:
Księgarnia Multibook.pl
Dymińska 4, 01-519 Warszawa
facebook.com/Multibookpl

Przypisy

[1] Ustalenie, skąd wziął się termin „libertarianizm”, nadal sprawia pewne problemy. Początkowo w XIX w. mianem libertarian określano czasami francuskich anarchistów, jednakże później nazwy tej zaczęto używać w Stanach Zjednoczonych w odniesieniu do zwolenników klasycznego liberalizmu.

[2] Mój postulat, aby państwo wywiązywało się ze swoich obowiązków do czasu jego zniesienia i wprowadzenia ładu prywatnego, może być bez wątpienia odczytywany jako rodzaj kapitulacji wobec kluczowego dla anarchokapitalizmu postulatu bezwzględnej delegitymizacji państwa ze skutkiem natychmiastowym. Swoje gradualistyczne stanowisko w tym zakresie opieram przede wszystkim na złożoności natury państwa oraz trudnościach prawnych związanych z wyłonieniem, kto tak naprawdę je tworzy. Więcej o tym m.in. w hasłach: „podatki to kradzież” czy też „zasada nieagresji”.

[3] Oprócz zaproponowanej przeze mnie faktycznej równoznaczności terminów „libertarianizm” i „anarchokapitalizm” istnieją jeszcze inne interpretacje, m.in. ta, zgodnie z którą anarchokapitalizm stanowi rodzaj libertarianizmu. Wedle tej koncepcji libertarianizm funkcjonowałby jako zbiorcza nazwa dla wszystkich ruchów antypaństwowych odwołujących się do idei wolności, anarchokapitalizm natomiast oznaczałby ruch dążący do zastąpienia państwa prywatnymi agencjami ochrony.

[4] Co prawda Hans-Hermann Hoppe stoi na stanowisku, że ekonomię polityczną oraz filozofię polityczną można połączyć w jedną całość, lecz tak naprawdę jego teoria jest połączeniem filozofii politycznej oraz prakseologii badającej działanie jako takie. Prakseologia dostarcza ekonomii ram pojęciowych i właśnie na tym polega złudzenie możliwości pełnego zintegrowania ekonomii z filozofią polityki.

Spis treści

Wprowadzenie

A

ABOLICJONIZM

ABORCJA

AGORYZM

ANARCHOKAPITALIZM

AUSTRIACKA SZKOŁA EKONOMII

B

BARBARZYŃCY

BASTIAT, FRYDERYK

BOGACTWO

C

CHRZEŚCIJAŃSTWO

CIENKI I GRUBY LIBERTARIANIZM

CO ROBIĆ I CZEGO NIE ROBIĆ?

D

DOBRO WSPÓLNE

DON’T TREAD ON ME

DROGI

DYSKRYMINACJA

DZIKI KAPITALIZM

E

EGOIZM

ESTOPPEL

ETATYZM

ETYKA

F

FEDERACJA

MILTON FRIEDMAN SOCJALISTA CZCZONY JAKO WOLNORYNKOWIEC

FRIEDMAN, DAVID

G

GEOPOLITYKA

H

FRYDERYK VON HAYEK FAŁSZYWY PRZYJACIEL WOLNOŚCI

HAZLITT, HENRY

HONGKONG

HOPPE, HANS-HERMANN

DAVID HUME OŚWIECONY PĄCZEK

I

INFLACJA

INTERNET

INTERWENCJONIZM

ISLAM

K

KAPITALIZM

KAPITALIZM PAŃSTWOWY

KARA

KLASYCZNY LIBERALIZM

KLEINSTAATEREI

KOLONIALIZM

KOMUNITARYZM

KONSERWATYZM

KONSUMPCJONIZM

L

LGBT

LIBERALIZM

LIBERALIZM GOSPODARCZY

M

MARKS, KAROL

DEIRDRE McCLOSKEY O DONALDZIE, KTÓRY ZAPRAGNĄŁ BYĆ KOBIETĄ

MINARCHIZM

MISES, LUDWIG VON

MOLINARI, GUSTAVE DE

MONOPOL

N

NARÓD

NIEAGRESJI ZASADA

NISKIE PODATKI

NOCK, ALBERT JAY

NOWE TECHNOLOGIE

O

OŚWIECENIE

OTWARTE GRANICE

P

PACYFIZM

PIERWOTNE ZAWŁASZCZENIE

PIRACI

PO CO?

PODATKI TO KRADZIEŻ

POLICJA

POLITYKA

PRAWA CZŁOWIEKA

PRAWA ZWIERZĄT

PRAWICA

PROTESTANTYZM

PRYWATNE AGENCJE OCHRONY

PRYWATYZACJA

R

RACHUNEK EKONOMICZNY

AYN RAND WIEDŹMA Z LENINGRADU

REALIZM

RELIGIA

REWOLUCJA PRZEMYSŁOWA

ROTHBARD, MURRAY

RYNEK IDEI

S

SECESJA

SILNE PAŃSTWO

SKANDYNAWIA

ADAM SMITH BANAŁ WYNIESIONY NA PIEDESTAŁ

SOCJALIZM

SPOONER, LYSANDER

STANDARD ZŁOTA

SUBKULTURA

SZKOŁA CHICAGOWSKA

Ś

ŚREDNIOWIECZE

T

TEORIA ARGUMENTACJI

U

UBÓSTWO

UNIA EUROPEJSKA

UTOPIA

W

WIELKA FIKCJA

WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA

WOLNOŚĆ POZYTYWNA I NEGATYWNA

WOLNY RYNEK

WOLZOGEN, JAN LUDWIG

Ż

ŻYDOWSKI REWOLUCJONIZM

Przypisy