Książkę tę poświęcam życiowym Żeglarzom,

którzy mają odwagę zmierzyć się

z wielkim wiatrem marzeń…

Moja droga i twoja droga tak się szelestnie przecięły…

z polskiego filmu Senność

Ach, gdyby to Hilda wiedziała… Czy podjęłaby decyzję o małżeństwie z Erichem? Ten złowróżbny ślub zmienił jej serce. Nie spotkało już miłości i zgorzkniało, jakby posypane okruchami piołunu, który ocierał się miękko o jej nogi, gdy chodziła na cmentarz. Często odwiedzała tam swego męża nie męża, w jakimś poczuciu przyzwoitości, obowiązku. Szara płyta zasypana pyłem z łąk nieubłaganie opowiadała wykutymi na niej datami całą prawdę o tym małżeństwie… Zdecydowała się na nie, by nie być wyśmiewaną panną z dzieckiem, by dać mu nazwisko ojca. Teraz… jest wdową, choć tak naprawdę nigdy nie była mężatką…

Po polach płynie smętna baśń, omdlałych kwiatów drżący ton[1]

Wiosna 1941 roku była w Pustnicku na Prusach Wschodnich dziwna i smutna. Ptaki milczały, nawet krzykliwe o tej porze roku żurawie jakby zapomniały o swojej misji i przecinały ołowiane niebo lekko słyszalnym łopotem. Łąki nie podnosiły się do słońca nazbyt śpiesznie, kwiaty wyrastały na nich trwożliwie, jakby przeczuwając trudny czas. Diabelska Góra, której obrys majaczył nad Pustnickiem szarym cieniem, spała zimowym snem, nie chcąc pokrywać się zielonością. Ludzie modlili się więcej niż zwykle, spoglądali z obawą w niebo, po czym wracali do swoich zajęć, w przerwach popijając swoje myśli słodkim meschkines[2].

Hilda codziennie wyglądała przez okno na drogę, w nadziei, że zobaczy wreszcie na niej tego, którego wciąż oczekiwała. W pamięci miała jeszcze miłosne przysięgi i obietnicę małżeństwa po powrocie z frontu. Czas oczekiwania dłużył się z każdym dniem tej dziwnej wiosny.

Pewnego dnia Hilda poczuła lekkie ruchy pod swoim sercem, jakby uwięziony motyl łopotał skrępowanymi skrzydłami. Lęk, jaki towarzyszył temu odkryciu, jak i poranne mdłości były tak silne, że Hilda musiała tamtego wiosennego poranka pozostać w łóżku. Nie poszła do swojej codziennej pracy we dworze Gustawa Heimanna[3], gdzie była kucharką. Wiedziała, że jej zachowanie jest bardzo lekkomyślne i że powinna przynajmniej uprzedzić swojego pracodawcę, wierzyła jednak, że jej pomocnica Helga poradzi sobie ze wszystkim. Leżąc w niebieskiej pościeli, marzyła, że jej Erich do niej wraca, że oto idą razem przez wieś, jakby chcąc pokazać, że łączy ich wielkie uczucie… Że mijają dom Neumannów, Bahrów, Bzdurków, budynek karczmy, schodzą nad jezioro Gielądzkie i, objęci, patrzą na taflę wody, skrzącą się w marcowym słońcu.

Erich jednak nie wraca. Wciąż bierze udział w jakiejś wojnie, z której ona nic nie rozumie. Wojna trwa gdzieś daleko, a ona jest tylko kucharką we dworze i jej codziennym problemem jest smak cielęcych klopsików królewieckich albo mięsa duszonego z warzywami. Inne sprawy są obce, nie dotyczą jej życia.

Ludzie we wsi mówili, że Erich dostał nawet jakieś ważne odznaczenie. Przyjechał do niej. Kochali się wtedy pierwszy raz. A potem jeszcze kilka razy – zawsze z tym samym entuzjazmem. Odkrywała miłość fizyczną do mężczyzny, choć wiedziała, że jest zakazana.

Kiedy rodzice chrzestni nieśli ją do kościoła, włożyli jej pod kołdrę kawałek chleba, stalówkę i mirtową gałązkę. Matka schowała te podarunki do blaszanego pudełka po kawie. Zapytana potem przez Hildę o znaczenie tego prezentu, odpowiedziała: „chleb, by ci go za życia nie zabrakło, stalówka – na pilną naukę, a mirtowa gałązka, cobyś zachowała ślubny wianek”. Wianka Hilda nie zachowała, ale gdyby z nim poczekała do ślubu z Erichem… Nigdy nie zaznałaby smaku miłości i nie urodziłaby Rosemarie.

Wtedy jeszcze nie przeczuwała, że ich wspólne noce okażą się brzemienne w skutki. Dla trzydziestotrzyletniej Hildy rok młodszy Erich okazał się ucieleśnieniem prawdziwego mężczyzny. Postawny, wysoki, z jasnym wąsem i błękitnymi jak skrawki pustnickiego jeziora oczami. Ona, wyższa niż inne kobiety, o której mówiło się „przystojna”, obawiała się, że nie znajdzie męża równego sobie. Rozglądała się za nim i w pobliskim Sensburgu[4], do którego jeździła na targ, i w Tolkmicku, gdzie mieszkała jej ciotka. A tymczasem… Kilka domów dalej żył Erich Sobottka. Miłość przyszła jednak dość późno, gdy oboje zauważyli już uciekający czas. Mieszkali przy jednej drodze, stali przy niej jako ten zakurzony groch, aż zeszli się wreszcie ze sobą.

Erich… Poszedł na wojnę… Ale wróci, bo to wszystko przecież musi się zaraz skończyć. I znów nastanie upragniony wiejski spokój, wszyscy wrócą do swoich domów, będzie można spotkać na drodze swoich przyjaciół i znajomych, pójść nad jezioro czy rozpalić ognisko u podnóża Diabelskiej Góry…

Rozmyślania przerwało pianie koguta. Ranek. Wszyscy wstają do swoich zajęć. Ona, Hilda, dziś pozostanie w łóżku. Oby pan Gustaw jej to wybaczył!

[1] Zarówno ten, jak i pozostałe cytaty pochodzą z wierszy Marii Zientary-Malewskiej, poetki, nauczycielki i działaczki Warmii i Mazur, zmarłej w 1984 roku.

[2] Litewska nazwa pruskiej niedźwiedziówki, czyli likieru na miodzie i spirytusie. Niemcy nazywają go Bärenfang.

[3] Prawdziwe nazwisko właściciela dworu w Pustnicku to Heitmann. Na potrzeby książki zostało zmienione, a współczesna historia tej rodziny jest zmyślona. W powieści wciąż przeplata się prawda z fikcją, ale to wszystko mogło się przecież kiedyś zdarzyć, w tym lub innym miejscu pod milczącym mazurskim niebem.

[4] Przedwojenna nazwa Mrągowa

Gdyby mi błękit dał z tęczy chmury

Dostępne w wersji pełnej

Ten grób. On mieści moje sny,
Do niego tulę zbladłą skroń

Dostępne w wersji pełnej

A niebo – takie jasne, wysokie,
otwarło dźwierze dali na oślep

Dostępne w wersji pełnej

Świat w cudnej tęczy ubrał się w kolory,
Słyszę, jak w ciszy liście z drzew spadają

Dostępne w wersji pełnej

W tę aksamitną miękką ciszę idę samotna i zmęczona

Dostępne w wersji pełnej

Jesienny poranek, ciężki rosami,
Tak słodko pachnie jabłkami

Dostępne w wersji pełnej

W smutnych jałowcach rozdroży
Śpi mgła w perlonej sukience

Dostępne w wersji pełnej

Wśród czarów nocy w zaklętym jeziorze
Tajemne głosy coś szepczą i bają

Dostępne w wersji pełnej

W ostatnich blaskach kona dzień
Jak szyba gładkie wód lazury

Dostępne w wersji pełnej

Wsłuchany w spowiedź nocy
Co tajemniczym szyfrem kreśli gwiaździste horoskopy,
Rybak zarzuca w głębię swe sieci.
Od wioseł stwardniałe dłonie
Chłodzi wiatr pachnący kalmusem

Dostępne w wersji pełnej

I poszły w świat sny moje świetlane,
Poszły jak echa w przestworza zaklęte

Dostępne w wersji pełnej

Do stóp uwiesza się wspomnienie…

Dostępne w wersji pełnej

Wyrwany z ziemi, co jedna i tylko jedna, i wieczna,
za którą płacze tęsknota

Dostępne w wersji pełnej

W aksamit nieba wszywa noc syriuszowe brylanty.
Wiatr na zegarach przedświtu…

Dostępne w wersji pełnej

Nie głoszą imion waszych marmury
Tylko te głazy omszałe

Dostępne w wersji pełnej

Szłam przez pola, z łzą u powieki

Dostępne w wersji pełnej

(Dom) uśmiechnął się do słońca rzędami okien,
Pachniał wapnem, potem i troską…

Dostępne w wersji pełnej

(Tęsknota) czasem serc dwojga rozgina ogniwa

Dostępne w wersji pełnej

(Tęsknota) czasem serc dwojga rozgina ogniwa

Dostępne w wersji pełnej

Noc srebrna w błękitach rozwiała wokół łzy (…),
jam ją zrozumiała, lecz nie wiem, czy ty?

Dostępne w wersji pełnej

Może przyjdzie czas, gdy zabraknie
Oczom łez, a sercu drżeń

Dostępne w wersji pełnej

W poświacie księżyca staliśmy oboje

Dostępne w wersji pełnej

Po listkach półsennych kładł cicho się zmrok

Dostępne w wersji pełnej

Barwne klony na miedzy szlak sypnęły liści przebogato!

Dostępne w wersji pełnej

Strojna w welony babiego lata
spływa ku ziemi jesień urocza…

Dostępne w wersji pełnej

Nad płotem się rozpostarło słonecznikowe dumanie…

Dostępne w wersji pełnej

Poza drzewami widzę już
jezioro modrookie

Dostępne w wersji pełnej

Sfrunął listek brzozowy, złoty dukat jesieni

Dostępne w wersji pełnej

Nie mów, że nigdy we wrota nie wstąpi
skrzydlata baśń twego życia!

Dostępne w wersji pełnej

Pielgrzym, co zgubił busolę,
nie znajdzie drogi do domu

Dostępne w wersji pełnej

Nie żałuj róży, co więdnie w jesieni,
Nie żałuj liścia, gdy wiatr nim pomiata,
Na wiosnę świeża róża się rumieni,
Zielony listek w okna twe kołata

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Po polach płynie smętna baśń, omdlałych kwiatów drżący ton[1]

Gdyby mi błękit dał z tęczy chmury

Ten grób. On mieści moje sny, Do niego tulę zbladłą skroń

A niebo – takie jasne, wysokie, otwarło dźwierze dali na oślep

Świat w cudnej tęczy ubrał się w kolory, Słyszę, jak w ciszy liście z drzew spadają

W tę aksamitną miękką ciszę idę samotna i zmęczona

Jesienny poranek, ciężki rosami, Tak słodko pachnie jabłkami

W smutnych jałowcach rozdroży Śpi mgła w perlonej sukience

Wśród czarów nocy w zaklętym jeziorze Tajemne głosy coś szepczą i bają

W ostatnich blaskach kona dzień Jak szyba gładkie wód lazury

Wsłuchany w spowiedź nocy Co tajemniczym szyfrem kreśli gwiaździste horoskopy, Rybak zarzuca w głębię swe sieci. Od wioseł stwardniałe dłonie Chłodzi wiatr pachnący kalmusem

I poszły w świat sny moje świetlane, Poszły jak echa w przestworza zaklęte

Do stóp uwiesza się wspomnienie…

Wyrwany z ziemi, co jedna i tylko jedna, i wieczna, za którą płacze tęsknota

W aksamit nieba wszywa noc syriuszowe brylanty. Wiatr na zegarach przedświtu…

Nie głoszą imion waszych marmury Tylko te głazy omszałe

Szłam przez pola, z łzą u powieki

(Dom) uśmiechnął się do słońca rzędami okien, Pachniał wapnem, potem i troską…

(Tęsknota) czasem serc dwojga rozgina ogniwa

(Tęsknota) czasem serc dwojga rozgina ogniwa

Noc srebrna w błękitach rozwiała wokół łzy (…), jam ją zrozumiała, lecz nie wiem, czy ty?

Może przyjdzie czas, gdy zabraknie Oczom łez, a sercu drżeń

W poświacie księżyca staliśmy oboje

Po listkach półsennych kładł cicho się zmrok

Barwne klony na miedzy szlak sypnęły liści przebogato!

Strojna w welony babiego lata spływa ku ziemi jesień urocza…

Nad płotem się rozpostarło słonecznikowe dumanie…

Poza drzewami widzę już jezioro modrookie

Sfrunął listek brzozowy, złoty dukat jesieni

Nie mów, że nigdy we wrota nie wstąpi skrzydlata baśń twego życia!

Pielgrzym, co zgubił busolę, nie znajdzie drogi do domu

Nie żałuj róży, co więdnie w jesieni, Nie żałuj liścia, gdy wiatr nim pomiata, Na wiosnę świeża róża się rumieni, Zielony listek w okna twe kołata

Karta redakcyjna

Copyright © 2011, Katarzyna Enerlich

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw.

ISBN: 978-83-7779-044-1

Projekt okładki: Maciej Sadowski

Zdjęcia w książce: Andrzej Skrodzki, Katarzyna Enerlich

Informacje o niektórych mazurskich wierzeniach i tradycjach podchodzą z książki „Warmiacy i Mazurzy” (red. Bogumiła Kuźniewskiego) wydanej przez Towarzystwo Przyjaciół Olsztynka

Plik opracował i przygotował Woblink

www.woblink.com