Postaci występujące w książce:

Małgorzata de Valois (Margot) – siostra króla Francji Karola IX, żona władcy Nawarry Henryka Burbona, znana z licznych romansów

Henryk Burbon – król Nawarry, czołowy przywódca francuskich hugenotów, przyszły król Francji Henryk IV, amator pięknych kobiet

Karol IX – niezrównoważony psychicznie król Francji, starszy brat Margot, amator łowów

Katarzyna Medycejska – matka Margot oraz Karola IX, Henryka III oraz Franciszka Herkulesa, wdowa po królu Henryku II, trucicielka i intrygantka

Józef Bonifacy Lerac de La Mole – młody hrabia, hugenot, kochanek Margot

Marc-Annibal de Coconnas – młody hrabia, katolik, początkowo wróg, później przyjaciel La Mole’a, kochanek księżny Henrietty Nevers

Henrieta Nevers – księżna, kochanka Coconnasa, przyjaciółka Margot

Henryk Gwizjusz – przywódca rodu Gwizjuszów, wróg zarówno Walezjuszów, jak i protestantów, obecnie w sojuszu z rodziną królewską przeciwko hugenotom, dawny kochanek Margot

Franciszek de Louviers Maurevel – katolicki fanatyk, bandyta i morderca, pozostający na usługach króla i królowej matki

Pan de Mouy de Saint-Phale – młody arystokrata, hugenot, protestancki konspirator, osobisty przyjaciel Henryka Burbona; ma porachunki z Maurevelem, który zabił mu ojca

Franciszek Herkules, książę d’Alençon – młodszy brat Margot, pałający do niej kazirodczym uczuciem, intrygant

Karolina de Sauve – żona barona de Sauve, młoda i piękna kobieta, kochanka Henryka Burbona

Henryk Andegaweński – starszy brat Margot, młodszy brat Karola IX, ulubieniec matki, promowany przez rodzinę na króla Polski; później król Francji Henryk III

Rene – osobisty perfumiarz, truciciel i wróżbita Katarzyny Medycejskiej, a prócz tego jej kochanek

Admirał Gaspard de Coligny – jeden z przywódców protestantów we Francji, cieszący się zaufaniem Karola IX

Caboche – kat Paryża, zajmujący się prywatnie leczeniem ludzi

Ambroży Paré – osobisty lekarz rodziny królewskiej

La Huriere – właściciel oberży, katolicki fanatyk

Magdalena – protestantka, piastunka Karola IX, jedyna osoba, której król naprawdę ufa

Maria Touchet – młoda dziewczyna mieszkająca na przedmieściach Paryża, kochanka Karola IX i matka jego syna, skromna i dobra

Orthon – młody sługa Henryka Burbona

Rozdział I
Łacina księcia Gwizjusza

W poniedziałek 18 sierpnia 1572 roku w Luwrze obchodzono wielką uroczystość.

Okna dawnego zamku królewskiego, zawsze ciemne, zajaśniały dzisiaj rzęsistym światłem, a place sąsiednie i ulice, zwykle puste, skoro tylko uderzyła godzina dziewiąta na wieży Saint-Germain-l’Auxerrois, dnia tego jeszcze o północy były zapchane pospólstwem.

Tłum ten, groźny, zwarty, niespokojny, można było wziąć w ciemnościach nocnych za ponure i kołyszące morze, które wynurzając się z ulic des Fosses-Saint-Germain i de Lastruce, rozlewało się po bulwarach; fale jego podczas przypływu roztrącały się o ściany Luwru, w czasie odpływu zaś odbijały się o stojący naprzeciwko pałac Burbonów.

Pomimo uroczystości na dworze, a może właśnie z powodu tejże, spostrzegać się dawały jakieś groźne oznaki wśród ludu, który nie spodziewał się, że uroczystość ta jest tylko wstępem do nowej, w osiem dni nastąpić mającej, w której miał wziąć czynny udział.

Dwór obchodził zaślubiny Małgorzaty de Valois, córki Henryka II i siostry Karola IX, z Henrykiem de Bourbon, królem Nawarry[1].

Rzeczywiście, tego poranka, na wzniesieniu urządzonym przy wejściu do katedry Notre-Dame, kardynał de Bourbon pobłogosławił temu związkowi według obrzędu stosowanego zwykle przy zaślubinach francuskich księżniczek.

Małżeństwo to zadziwiło wszystkich i dało dużo do myślenia tym, którzy głębiej rzeczy pojmowali; w istocie trudno było pojąć zbliżenie się dwóch nieprzyjaznych stronnictw, jakimi byli protestanci i katolicy.

Pytano, czy młody książę Konde[2] będzie mógł przebaczyć księciu Andegaweńskiemu, bratu króla, śmierć ojca swego, zabitego przez Montesquiou pod Jarnac; czy młody książę Gwizjusz daruje admirałowi de Coligny śmierć ojca, zamordowanego w Orleanie przez Poltrot de Méré.

Nie dosyć na tym: zmarła przed dwoma miesiącami Joanna de Navarre, odważna małżonka słabego Antoniego de Bourbon, która doprowadziła do skutku zaręczyny syna swego Henryka z księżniczką królewskiego domu.

Z powodu jej nagłej śmierci zaczęły się rozchodzić dziwne pogłoski. Wszędzie szeptano, że Katarzyna de Medici, obawiając się, ażeby się nie wydała straszna tajemnica wiadoma Joannie, otruła ją pachnącymi rękawiczkami, przyrządzonymi przez florentczyka nazwiskiem René, bardzo zdolnego do robót tego rodzaju.

Wieść owa jeszcze bardziej rozeszła się i ustaliła, skoro po śmierci tej wielkiej królowej dwaj lekarze, z których jednym był słynny Ambroży Paré, zostali na żądanie jej syna upoważnieni do sekcji całego ciała prócz głowy.

Ponieważ zaś Joanna de Navarre została otruta jadowitym zapachem, w mózgu więc jedynie należało szukać śladów strasznej zbrodni. Mówię – zbrodni, gdyż nikt nie wątpił, że popełniono tu zbrodnię.

To jeszcze nie wszystko.

Król Karol obstawał przy tym związku z uporczywą stałością; takie małżeństwo bowiem nie tylko przywracało w jego królestwie pokój, lecz nawet sprowadzało do Paryża znaczniejszych hugenotów francuskich.

Ponieważ narzeczony był wyznania protestanckiego, narzeczona zaś rzymskokatolickiego, należało prosić o dyspensę zasiadającego wówczas w Stolicy Apostolskiej Grzegorza XIII.

Z wydaniem żądanej dyspensy ociągano się, co bardzo niepokoiło zmarłą królową Nawarry.

Pewnego dnia powierzyła ona Karolowi IX swą obawę w tym względzie, na co król odpowiedział:

– Nie martw się o to, moja ciotko. Nie jestem hugenotem, lecz też nie dam się oszukać; w najgorszym razie sam wezmę Margot za rękę i podczas kazania z synem twoim do ołtarza poprowadzę.

Słowa te rozniosły się po mieście i nadzwyczaj uradowały hugenotów, dały zaś dużo do myślenia katolikom, którzy sami nie wiedzieli, czy król ich zdradza, czy też odgrywa komedię, której rozwiązania lada dzień należało oczekiwać.

Nade wszystko niepojętym było postępowanie Karola IX względem admirała de Coligny, już od pięciu czy sześciu lat prowadzącego z nim bezustanne kłótnie. Król wyznaczył za jego głowę sto pięćdziesiąt tysięcy talarów złotem; pomimo to na niego się tylko zaklinał, nazywał go swoim ojcem i oświadczył, że odtąd jemu powierzać będzie kierunek wojny.

Ta przemiana w postępowaniu króla zaczęła wreszcie niepokoić samą Katarzynę de Medici, dotychczas kierującą jego wolą, a nawet życzeniami; i rzeczywiście miała słuszny powód do obaw, pewnego razu bowiem Karol IX w chwili szczerości powiedział do admirała, rozmawiającego z nim o wojnie flandryjskiej:

– Mój ojcze, jest tu jeszcze pewna okoliczność, na którą niepodobna nie zwrócić uwagi. Idzie o to, aby królowa matka, która jak wiesz, wszędzie lubi wściubić swój nos, nic nie wiedziała o naszych planach względem wojny flandryjskiej; trzeba więc, abyśmy je trzymali w największej tajemnicy, gdyż w wypadku poróżnienia się z nami, wszystko by nam popsuła.

Chociaż Coligny był bardzo rozsądnym i doświadczonym człowiekiem, nie zdołał jednak zadośćuczynić zaufaniu, jakie w nim król pokładał, i mimo że przybył do Paryża pełen podejrzeń, mimo że przy odjeździe z Chatillon jakaś wieśniaczka rzuciła mu się do nóg, wołając: „O! nasz dobry ojcze, nie jedź do Paryża, gdyż ty i wszyscy, co z tobą będą, zginiecie niechybnie” – mimo to wszystko podejrzenia te z biegiem czasu wygasły w sercu admirała i jego zięcia de Teligny, z którym król pozostawał w bardzo przyjaznych stosunkach, nazywając go swoim bratem, tak jak admirała nazywał swoim ojcem, a mówiąc mu po imieniu, co miało miejsce tylko w rozmowach z najbliższymi przyjaciółmi.

Hugenoci, z wyjątkiem kilku nieufnych, zupełnie byli o swój los spokojni, a śmierć królowej Nawarry przypisywali pleurze[3]. Obszerne sale Luwru napełniły się mężnymi protestantami, którym małżeństwo młodego ich wodza Henryka obiecywało niczym niezakłóconą przyszłość. Admirał Coligny, La Rochefoucault, młody książę Kondeusz i Teligny, jednym słowem – wszyscy naczelnicy protestanckiego stronnictwa z triumfem patrzyli, jak potężni i dobrze przyjmowani w Luwrze są ci, których przed trzema miesiącami król Karol i królowa Katarzyna chcieli kazać wywieszać na szubienicach wyższych od tych, które przeznaczono dla morderców.

Na próżno tylko wszyscy hugenoci szukali marszałka de Montmorency; jego bowiem żadna obietnica nie była zdolna ująć, żaden pozór oszukać; pozostał w swoim zamku de l’Isle-Adam, wymawiając się bólem doznanym po śmierci ojca, wielkiego konstabla Anna de Montmorency, zabitego strzałem z pistoletu przez Roberta Stuarta w bitwie pod Saint-Denis. Lecz skoro od tego wypadku upłynęło już przeszło dwa lata, a czułość była cnotą prawie zupełnie w tej epoce niemodną, przeto różni różnie sądzili o tej długiej żałobie. Wszystko zresztą wskazywało na to, że marszałek de Montmorency nie miał racji, gdyż król, królowa, książęta Andegaweński i d’Alençon przewybornie przyjmowali swych gości.

Sami nawet hugenoci winszowali księciu Andegaweńskiemu zwycięstw odniesionych pod Jarnac i Moncontour w osiemnastym zaledwie roku życia; w tak młodym wieku bowiem nie odnosili zwycięstw ani Cezar, ani Aleksander Wielki, z którymi go porównywano, stawiając, rozumie się, zwycięzców spod Issus i Farsalos niżej od niego.

Książę d’Alençon spoglądał na to wszystko swoimi przymilnymi i chytrymi oczyma, królowa Katarzyna, promieniejąca i pełna uprzejmości, winszowała księciu Henrykowi Kondeuszowi małżeństwa, zawartego niedawno z Marią de Clèves, książęta Gwizjusze[4] uśmiechali się do strasznych nieprzyjaciół swego domu, a książę de Mayenne prowadził z panem de Tavannes i admirałem rozmowę o wojnie, którą bardziej teraz aniżeli kiedykolwiek król gotował się wypowiedzieć Filipowi II.

Pośród tych grup przechadzał się z pochyloną głową, chwytając każde słówko, młodzieniec lat dziewiętnaście mieć mogący, bystrego spojrzenia, czarnych, krótko ostrzyżonych włosów, gęstych brwi, orlego nosa, porastających wąsów i brody i cierpkiego uśmiechu. Młodzieniec ten, który zwrócił na siebie uwagę dopiero po bitwie pod Amay-le-Duc, gdzie wyróżnił się męstwem, był ulubionym wychowańcem admirała de Coligny, bohaterem tego dnia i przedmiotem powszechnych pochwał. Przed trzema miesiącami, to jest jeszcze za życia jego matki, nazywano go księciem de Bearn; teraz zaś królem Nawarry, a później Henrykiem IV. Od czasu do czasu chmura przebiegała po jego czole; zapewne przypominał sobie, że zaledwie przed dwoma miesiącami utracił matkę; on bowiem, bardziej niż kto inny, nie wątpił o jej otruciu. Chmura to jednak była przelotna i znikała jak błyskawica, gdyż ci właśnie, co z nim rozmawiali i składali mu powinszowania, byli zabójcami odważnej Joanny d’Albret.

O kilka kroków od króla Nawarry rozmawiał z Telignym młody książę Gwizjusz, o tyle zamyślony i stroskany, o ile król starał się być wesołym i otwartym. Młody ten książę szczęśliwszy był od Bearneńczyka, w dwudziestym roku bowiem w sławie dorównał swemu ojcu, wielkiemu Franciszkowi Gwizjuszowi. Jego wysoki wzrost, piękna powierzchowność, dumne spojrzenie nadawały mu okazałą i prawdziwie książęcą postać. Chociaż był jeszcze bardzo młody, katolicy uważali go już za swego jedynego obrońcę, podobnie jak hugenoci Henryka króla Nawarry, którego obraz tylko co nakreśliliśmy. Z początku nosił on tytuł księcia Joinville; na polu bitwy pierwszy raz ukazał się przy oblężeniu Orleanu, pod dowództwem swego ojca, który oddawszy ducha na jego ręku, wskazał mu admirała Coligny jako swego zabójcę.

Wtedy młody książę, podobnie jak Hannibal, uczynił uroczystą przysięgę: zemścić się za śmierć ojca na admirale i jego rodzinie, ścigać ciągle i bez litości nieprzyjaciół religii, obiecując Bogu dopóty być na ziemi aniołem niszczycielem, dopóki ostatni z hugenotów nie zginie.

Ze zdziwieniem patrzono przeto, jak książę, znany z dotrzymywania swych obietnic, podawał rękę ludziom, którym poprzysiągł wieczną nienawiść, i rozmawiał z zięciem tego, którego na rozkaz umierającego ojca przyrzekł zamordować.

Lecz powiedzieliśmy już, że wieczora tego działy się w Luwrze zadziwiające wypadki.

Rzeczywiście, gdyby na uroczystość tę patrzył widz obdarzony siłą przewidywania przyszłości, siłą ludziom odjętą i obdarzony łatwością czytania w sercach ludzkich, czyli władzą, którą tylko sam Bóg posiada, ujrzałby tu najciekawszy i zarazem najstraszniejszy widok, jakiego mogą dostarczyć dziwne przeciwieństwa tego świata.

Lecz widz taki nie znajdował się w salach Luwru; z ulicy tylko patrzył wściekłym wzrokiem i groźnym huczał głosem.

Był nim lud, obdarzony instynktem, który zaostrzyła nienawiść; widział on tańczące cienie swoich nieubłaganych nieprzyjaciół i tłumaczył ich uczucia z zupełną trafnością.

Rzecz dziwna; lud ten był w stanie czynić spostrzeżenia nad tym, co się działo wewnątrz Luwru, stojąc tylko przed salą balową, dobrze strzeżoną.

Muzyka unosi tańczących, gdy tymczasem gapie stojący na zewnątrz widzą tylko same poruszenia i śmieją się z nich, albowiem nie znają przyczyn, które je spowodowały; nie słyszą muzyki.

Muzyką upajającą hugenotów był głos ich dumy.

Blaskiem, migającym przed oczyma paryżan pośród tej nocy, były błyskawice nienawiści, oświecające przyszłość.

Pomimo to wszystko uśmiechało się wewnątrz pałacu; w tej nawet chwili przebiegł po całym Luwrze jakiś cichy i miły szept: właśnie młoda narzeczona, pozbywszy się uroczystego stroju – długiego płaszcza i welonu, weszła na salę balową. Towarzyszyła jej piękna księżna de Nevers, najlepsza jej przyjaciółka, król Karol IX zaś, jej brat, wiódł ją za rękę, przedstawiając znakomitszym gościom.

Narzeczoną tą była Małgorzata de Valois, córka Henryka II, perła francuskiej korony, którą Karol IX z braterską czułością nazywał zwykle siostrą Margot.

Nową królową Nawarry przyjęto oznakami wielkiego zachwytu, na co istotnie zasługiwała.

Małgorzata miała wtedy zaledwie dwadzieścia lat, a była już przedmiotem pochwał wszystkich poetów, z których jedni porównywali ją z Jutrzenką, drudzy z Cyterą.

W samej rzeczy na dworze, gdzie Katarzyna de Medici zebrała najpiękniejsze wówczas kobiety, ażeby się otoczyć pocztem syren, żadna z nich nie mogła wytrzymać porównania z Małgorzatą. Czarne lśniące włosy, świeża cera, tchnące rozkoszą oczy, długimi rzęsami ocienione, wąskie malinowe usteczka, cudownie piękna szyja, kibić pełna, gibka i dziecinna nóżka w jedwabne pantofelki uwięziona – oto obraz Małgorzaty. Francuzi pysznili się, że na ich ziemi rozkwitł tak wspaniały kwiat, a cudzoziemcy, przez Francję przejeżdżający, powracali do swej ojczyzny olśnieni jej pięknością, jeśli mieli sposobność widzieć ją, a zdumieni jej wiedzą, jeśli z nią rozmawiali. Że Małgorzata była nie tylko najpiękniejszą, lecz i najbardziej oświeconą kobietą owego czasu, dowodzą słowa pewnego uczonego Włocha, który rozmawiając z nią całą godzinę po włosku, po hiszpańsku i po łacinie, wyrzekł w uniesieniu: „Widzieć dwór, nie widząc Małgorzaty de Valois, to to samo, co nie widzieć ani Francji, ani dworu”.

Nie brakowało także rozmaitych mów, pozdrawiających Karola IX i królową Nawarry; wszak wiadomo, że hugenoci byli doskonałymi mówcami. W mowach tych zręcznie wspominali o przeszłości i przyszłości, lecz na te wszystkie przymówki Karol IX odpowiadał z chytrym uśmiechem:

– Oddając mą siostrę Margot królowi Nawarry, oddaję ją wszystkim protestantom królestwa.

Słowa te, które jednych uspokajały, a drugich zniewalały do uśmiechu, miały rzeczywiście dwa znaczenia: jedno ojcowskie, którym Karol IX nie chciał obciążać swojej głowy, drugie – krzywdzące młodą narzeczoną, jej męża i jego samego, gdyż zaczęły się już rozchodzić jakieś głuche i gorszące wieści, wynalezione przez plotkarzy dworskich, a mające na celu splamić małżeńską suknię Małgorzaty.

Książę Gwizjusz rozmawiał, jak to już wyżej powiedzieliśmy, z Telignym, lecz podczas tej rozmowy bardzo był nieuważny; czasami oglądał się i rzucał spojrzenie na grupę dam, wśród których jaśniała królowa Nawarry. Gdy wzrok jej napotykał wzrok księcia, zdawało się, że po jej czole przebiegała chmurka, oświecona drżącym blaskiem diamentów zdobiących głowę królowej, w ruchach zaś, niecierpliwych i niespokojnych, widać było jakiś niepewny zamiar.

Księżna Klaudia, starsza siostra Małgorzaty, zaślubiona od kilku lat księciu Lotaryńskiemu, spostrzegła niepokój siostry i chciała zbliżyć się do niej, aby się dowiedzieć, co jest tego przyczyną; lecz właśnie w tej chwili wszyscy ustępowali z drogi, aby zrobić przejście królowej matce, która kroczyła wsparta na ramieniu młodego księcia Kondeusza; księżniczka więc znalazła się bardzo daleko od siostry.

Książę Gwizjusz, korzystając z ogólnego poruszenia, zaczął się zbliżać do pani de Nevers, swojej bratowej, a tym samym i do Małgorzaty.

Księżna Klaudia, nie spuszczająca z oczu młodej królowej, spostrzegła wówczas, zamiast chmury na jej czole, ogniem płonące lica.

Książę, coraz bardziej się zbliżając, wkrótce znalazł się od niej o kilka zaledwie kroków.

Małgorzata, która więcej przeczuwała, aniżeli spostrzegała zbliżanie się księcia, obróciła się, z trudnością nadając spokojny wyraz swej twarzy.

Książę złożył jej głęboki ukłon i powiedział półgłosem:

– Ipse attuli.

To jest:

– Sam przyniosłem.

Małgorzata, oddawszy ukłon księciu, cicho odrzekła:

– Noctu pro more.

Co znaczyło:

– Tej nocy, jak zwykle.

Wyrazy te, tak miłe dla ucha księcia, odbiły się o wielki karbowany kołnierz ówczesnej mody i mogły być słyszane tylko przez osobę, do której zostały zwrócone. Chociaż rozmowa była bardzo krótka, jednakże Małgorzata i książę Gwizjusz zupełnie się porozumieli i natychmiast po owej wymianie słów rozeszli się – ona bardziej zamyślona, on zaś promieniejący szczęściem.

Człowiek, którego ta scena najbardziej powinna była obchodzić, nie zwrócił na nią najmniejszej uwagi. Król Nawarry zajmował się bowiem osobą otoczoną nie mniejszym niż Małgorzata gronem obecnych; osobą tą była piękna pani de Sauve.

Karolina de Beaune Semblançay, wnuczka nieszczęśliwego Semblançaya i żona Szymona de Fizes barona de Sauve, była jedną z dam dworu Katarzyny de Medici i zarazem jej najstraszniejszą pomocniczką, podającą jej nieprzyjaciołom napój miłości, jeśli nie śmiała podać jadu trucizny florenckiej.

Ta mała blondynka, już to tryskająca życiem, to znowu omdlewająca w melancholii, była zawsze gotowa do miłości lub intryg – dwóch spraw nade wszystko ważnych na dworze trzech królów panujących kolejno po sobie od pięćdziesięciu lat; tak więc była to kobieta w całym znaczeniu tego słowa, słynąca zarazem z niepospolitych wdzięków, począwszy od niebieskich, marzących lub też ogniem pałających oczu aż do figlarnych nóżek, obutych w aksamitne pantofelki. Od kilku miesięcy tak dalece zawładnęła ona królem Nawarry, wstępującym zaledwie na pole miłości i politycznego życia, że nawet wspaniała i prawdziwie królewska piękność Małgorzaty nie wzbudziła w jego sercu żadnego podziwu. Jeszcze bardziej dziwne było dla wszystkich to, że Katarzyna de Medici, pełna skrytości i tajemnic, a tak silnie obstająca za projektem połączenia córki z królem Nawarry, nie przestawała popierać prawie jawnie miłostek Henryka z panią de Sauve. Pomimo jednak tej możnej pośredniczki i wbrew zbyt pobłażliwym obyczajom owego czasu piękna Karolina dotąd się opierała, a niesłychany i nie do uwierzenia opór ten, więcej niż jej wdzięki, obudził w Henryku namiętność, która nie mogąc znaleźć swego celu, rzuciła w serce młodego króla nasiona bojaźni, dumy, a nawet tej półfilozoficznej i półleniwej niedbałości, będącej główną cechą jego charakteru.

Pani de Sauve dopiero przed chwilą weszła na salę, bo czy to wskutek niechęci, czy przez zazdrość, postanowiła nie być obecna przy triumfie swojej rywalki i pod pozorem słabości wysłała do Luwru swego męża, będącego od pięciu lat sekretarzem stanu. Lecz Katarzyna de Medici, spostrzegłszy barona de Sauve bez żony, zapytała go o przyczynę nieobecności swojej kochanej Karoliny, a dowiedziawszy się, że powodem tego jest lekkie niedomaganie, napisała do niej liścik z zaproszeniem, któremu młoda kobieta nie omieszkała zadośćuczynić.

Henryk, z początku zasmucony jej nieobecnością, odetchnął jednak, spostrzegłszy wchodzącego samego pana de Sauve; lecz w chwili kiedy najmniej spodziewał się ujrzeć przedmiot swych ciągłych marzeń i wzdychając, chciał się zbliżyć do miłej Małgorzaty, którą nie będąc zmuszony kochać, przynajmniej winien był uważać za swą żonę – spostrzegł na końcu galerii panią de Sauve.

Zatrzymał się na miejscu, jak przykuty, z oczyma utkwionymi w tę Cyrce, przyciągającą go do siebie niby magicznym łańcuchem i zamiast – jak zamierzał – zbliżyć się do żony, po chwili wahania udał się do pani de Sauve.

Dworzanie, spostrzegłszy, że król Nawarry zbliża się do pięknej Karoliny, nie śmieli przeszkodzić ich spotkaniu; grzecznie się więc oddalili i właśnie wtedy, kiedy Małgorzata i książę Gwizjusz zamieniali z sobą kilka słów po łacinie, Henryk, znalazłszy się przy pani de Sauve, zaczął z nią rozmowę po francusku, wprawdzie narzeczem gaskońskim, lecz daleko mniej tajemniczą.

– A!… kochana przyjaciółko – rzekł Henryk – nareszcie zjawiłaś się, i to właśnie w chwili, kiedy mi powiedziano, że niedomagasz, i kiedy nadzieję oglądania cię już zupełnie straciłem.

– Czy nie raczy Wasza Królewska Mość przekonywać mnie – odpowiedziała pani de Sauve – że go wiele kosztowało rozstanie się z tą nadzieją?

– Och!… na Boga, spodziewam się, że to widoczne – odparł Bearneńczyk. – Czyż jeszcze pani nie wiesz, że jesteś moim słońcem we dnie, a gwiazdą w nocy? Teraz nawet zdawało mi się, że jestem pogrążony w głębokiej ciemności; nagle – gdyś się zjawiła – wszystko zajaśniało światłem.

– W takim razie niewielką oddałam Waszej Królewskiej Mości usługę.

– Co chcesz przez to powiedzieć, kochana przyjaciółko? – zapytał Henryk.

– Chcę powiedzieć, że jeżeli kto jest panem najpiękniejszej kobiety we Francji, powinien sobie tylko życzyć, iżby światło ustąpiło miejsca ciemnościom, w których nas oczekuje szczęście.

– Szczęście to, figlarko, wiesz dobrze, jest w rękach pewnej osoby, która się śmieje i naigrawa z biednego Henryka.

– O!… – odparła baronowa – ja sądzę przeciwnie; mnie się zdaje, że właśnie ta osoba jest igraszką i pośmiewiskiem króla Nawarry.

Henryk przeląkł się tych słów, nieprzyjaznym tonem wymówionych, lecz po chwili zastanowienia osądził, że ów ton zdradza tylko ukryty gniew Karoliny, a gniew jest zawsze maską miłości.

– Doprawdy, kochana Karolino – rzekł – czynisz mi niesłuszne wyrzuty; nie pojmuję, jak takie piękne usta mogą być tak okrutne. Może jeszcze myślisz, że się żenię? O nie!… to nie ja się żenię!…

– To może ja – odpowiedziała uszczypliwie baronowa, jeżeli tylko można nazwać uszczypliwością słowa kobiety kochającej i wyrzucającej nam obojętność.

– I twoje piękne oczy, baronowo, są tak krótkowzroczne?… Nie! nie!… to nie Henryk król Nawarry żeni się z Małgorzatą.

– A któż więc?

– Kto? Religia reformowana zaślubia katolicką.

– O nie, nie, te zagadki nie zdołają mnie oszukać. Wasza Królewska Mość kochasz królową Małgorzatę, czego mu wcale nie mam za złe; uchowaj mnie, Boże! Taką piękność można przecież kochać.

Henryk zamyślił się na chwilę; lekki uśmiech igrał na jego ustach.

– Baronowo – rzekł – zdaje mi się, że zamierzasz pokłócić się ze mną, a jednak do tego nie masz najmniejszego prawa; zobaczmy, coś zrobiła, aby przeszkodzić mojemu małżeństwu z Małgorzatą. Nic, przeciwnie, zawsze mnie doprowadzałaś do rozpaczy.

– To dla dobra Waszej Królewskiej Mości – odpowiedziała pani de Sauve.

– Jak to?

– Bez wątpienia, gdyż Wasza Królewska Mość zaślubiasz teraz inną.

– O!… zaślubię ją dlatego, że mnie nie kochasz.

– Gdybym cię kochała, Najjaśniejszy Panie, tobym musiała już umrzeć najdalej za godzinę.

– Za godzinę! Co to ma znaczyć? Cóż byłoby przyczyną twej śmierci?

– Zazdrość… Za godzinę bowiem królowa Nawarry rozkaże oddalić się swoim damom, a Wasza Królewska Mość dworzanom.

– I czy w samej rzeczy tak bardzo cię to trapi, moja przyjaciółko?

– Tego nie mówię, powiadam tylko, że gdybym Waszą Królewską Mość kochała, myśl ta nie dawałaby mi spokoju.

– A zatem!… – zawołał Henryk, uniesiony radością, słysząc to pierwsze wyznanie z ust baronowej – jeżeli król Nawarry nie odeśle dzisiaj wieczorem swoich dworzan?…

– Najjaśniejszy Panie – odpowiedziała pani de Sauve, patrząc na króla ze zdziwieniem, tym razem nieudanym – mówisz rzeczy niepodobne do prawdy.

– Cóż więc wypada mi uczynić, ażebyś w nie uwierzyła?

– Należy mi tego dowieść, a tego Wasza Królewska Mość nie możesz uczynić.

– Dlaczego nie, baronowo? Na Świętego Henryka, dowiodę ci tego! – wykrzyknął król, pożerając młodą kobietę oczyma płonącymi miłością.

– O!… Najjaśniejszy Panie – szepnęła piękna Karolina, zniżając głos i spuszczając oczy – nie pojmuję… Nie, nie!… to niepodobna, ażebyś Wasza Królewska Mość wypuścił z rąk szczęście, które go oczekuje.

– W tej sali znajduje się czterech Henryków – odpowiedział król – Henryk Francuski, Henryk Kondeusz, Henryk Gwizjusz; lecz jest tylko jeden Henryk Nawarski.

– Cóż więc?…

– Co?… A gdyby ten Henryk Nawarski całą noc spędził przy tobie?…

– Jak to całą noc?

– Tak; czy byś uwierzyła wówczas, że jej nie spędził z inną?

– A!… gdybyś to uczynił, Najjaśniejszy Panie… – powiedziała pani de Sauve.

– Na honor, uczynię!…

Pani de Sauve, podniósłszy oczy zwilgotniałe od namiętnych obietnic, uśmiechnęła się do króla upojonego radością.

– Cóż więc powiesz wtedy? – zapytał Henryk.

– Wtedy – odparła Karolina – powiem, że Wasza Królewska Mość prawdziwie mnie kochasz…

– E!… powinnaś była powiedzieć to już dawno, gdyż tak jest rzeczywiście, baronowo.

– Lecz jak to urządzić? – szepnęła pani de Sauve.

– O! na Boga, musisz przecie mieć, baronowo, jaką zaufaną pokojówkę lub służącą.

– A jakże, mam Dariolę, duszą i ciałem mi oddaną, gotową nawet śmierć dla mnie ponieść, słowem, prawdziwy skarb.

– A więc powiedz jej, baronowo, że ją uszczęśliwię, gdy zostanę królem Francji, jak mi to astrologowie przepowiadają.

Karolina uśmiechnęła się.

– Cóż więc – rzekła – żądasz od Darioli?

– Bagateli, która jednak dla mnie jest wszystkim.

– Lecz czegóż wreszcie?

– Pokój twój jest nad moim.

– Tak.

– Żądam więc od niej, ażeby czekała za drzwiami. Skoro zapukam po cichu trzy razy, wpuści mnie, a wtedy, baronowo, będziesz miała dowód, któregoś żądała.

Pani de Sauve milczała chwilę, potem niby to oglądając się, czy kto jej nie podsłuchuje, zatrzymała swój wzrok na grupie otaczającej królową matkę. Chociaż spojrzenie to było przelotne, jednak Katarzyna i jej dama dworska porozumiały się.

– A gdybym też chciała – rzekła pani de Sauve głosem syreny – zniewolić Waszą Królewską Mość do kłamstwa?

– Spróbuj, moja przyjaciółko, spróbuj…

– Dalibóg, przyznaję, że mam wielką ochotę to uczynić.

– Poddaj się jej więc; kobiety są zwykle najsilniejsze po przegranej.

– A więc gdy Wasza Królewska Mość zostaniesz królem Francji, przypomnę mu obietnicę uczynioną dla Darioli.

Henryk wydał okrzyk radości.

Stało się to właśnie w tej samej chwili, kiedy królowa Nawarry odpowiedziała księciu Gwizjuszowi:

– Noctu pro more.

Henryk rozłączył się z panią de Sauve, szczęśliwy, tak jak książę Gwizjusz po rozstaniu z Małgorzatą.

Godzinę później król Karol i królowa matka powrócili do swoich pokojów.

Wkrótce też salony zaczęły się opróżniać i można było już widzieć podstawy marmurowych kolumn w galerii. Admirała i księcia Kondeusza przeprowadzało pomiędzy huczącym narodem czterystu dworzan protestanckich.

Wkrótce też po nich opuścił Luwr Henryk Gwizjusz wraz z katolickimi panami Lotaryngii, a towarzyszyły im okrzyki radości i oklaski ludu.

Małgorzata, król Nawarry i pani de Sauve, jak wiadomo, mieszkali w samym Luwrze.

1 28 października 1533 w Marsylii Henryk II, Król Francji poślubił Katarzynę Medycejską (13 kwietnia 1519 – 5 stycznia 1589), córkę Wawrzyńca II Medyceusza, księcia Urbino, i Madeleine de la Tour d’Auvergne, córki Jana III, hrabiego Owernii. Henryk i Katarzyna mieli razem pięciu synów i pięć córek, z których w powieści występują:

– Franciszek II (19 stycznia 1544 – 5 grudnia 1560), król Francji

– Karol IX (27 czerwca 1550 – 30 maja 1574), król Francji

– Henryk III Walezy (19 września 1551 – 2 sierpnia 1589), król Polski i król Francji, książę Andegawenii od 1566

– Małgorzata (14 maja 1553 – 27 marca 1615), żona Henryka Burbona,

późniejszego króla Francji

– Franciszek Herkules (18 marca 1555 – 19 czerwca 1584), zwany Franciszek książę d’Alençon. Od 1576 książę Andegawenii.

2 Kondeusze (fr. de Condé) – francuski ród arystokratyczny, będący boczną linią dynastii Burbonów. Przedstawiciele tego rodu odgrywali znaczącą rolę we Francji zwłaszcza w XVI i XVII w.; główni przedstawiciele: LUDWIK I (1530-69), pierwszy książę Kondeusz, przywódca hugenotów w początkowym okresie wojen religijnych; wzięty do niewoli, zamordowany; HENRYK I (1552–88), przywódca partii protestanckiej, zamordowany.

3 zapalenie opłucnej

4 Gwizjusze (franc. De Guise) – francuski ród książęcy pochodzący z Lotaryngii. Boczna linia dynastii z Vaudémont. W okresie wojen religijnych we Francji w XVI wieku Gwizjusze stanęli na czele stronnictwa katolików walczących przeciw hugenotom i Burbonom. Henryk I de Guise był jednym z inicjatorów nocy św. Bartłomieja, przywódcą Ligi Katolickiej. W 1588 roku obwołany został królem przez lud Paryża. Maria de Guise została królową Szkocji.

Rozdział II
Sypialnia królowej Nawarry

Książę Gwizjusz, odprowadziwszy swoją bratową, księżnę de Nevers, do pałacu na ulicę du Chaume na wprost ulicy de Brac, powierzył ją staraniom kobiet, a sam udał się do swego pokoju, ażeby zmienić ubiór. Włożył na siebie płaszcz nocny i uzbroił się krótkim, ostrym sztyletem, który powszechnie znano pod nazwą „uczciwości szlacheckiej” i już zwykle przy nim nie noszono szpady.

Lecz biorąc go ze stołu, spostrzegł pomiędzy ostrzem i pochwą tkwiącą małą karteczkę.

Niezwłocznie ją rozwinął i przeczytał następujące wyrazy:

Spodziewam się, że książę Gwizjusz nie wróci już tej nocy do Luwru, a jeżeli to uczyni, nie zapomni przynajmniej włożyć koszulki żelaznej i przypasać ostrej szpady.

– Ho! ho! – zawołał książę, zwracając się do swego kamerdynera – znalazłem tu, panie Robin, jakieś szczególne ostrzeżenie. Powiedz mi, kto tu był podczas mojej nieobecności?

– Był tu pewien pan.

– Co za jeden?

– Pan du Gast.

– Tak, tak! Prawda, pismo wydawało mi się znane. Czy tylko wiesz z pewnością, że to był du Gast? Widziałeś go?

– Nawet z nim mówiłem.

– A więc dobrze; usłucham jego rady. Podaj mi koszulkę żelazną i szpadę.

Kamerdyner, przyzwyczajony już do podobnych zmian stroju swego pana, przyniósł natychmiast żądane przedmioty.

Książę przywdział koszulkę, której ogniwka stalowe były tak giętkie i tak ściśle z sobą spojone, że bardziej przypominały jakąś cienką tkaninę niż pancerz bezpieczeństwa; potem włożył kurtkę, spodnie i kaftan w dwóch ulubionych kolorach: szary, naszywany srebrem.

Na koniec, wdziawszy buty z cholewkami dochodzącymi za kolana i wziąwszy na głowę czarną aksamitną czapeczkę bez piór i drogich kamieni, owinął się w ciemny płaszcz, zatknął za pas sztylet i oddawszy szpadę paziowi, jedynemu obrońcy, któremu kazał iść za sobą, udał się do Luwru.

Kiedy wychodził z domu, pierwsza godzina wybiła na wieży Saint-Germain-l’Auxerrois.

Chociaż było już nader późno, a ulice w owym czasie były nie bardzo bezpieczne, awanturniczy książę nie doznał jednak żadnego przypadku.

Zdrów i cały zbliżył się do starego, olbrzymiego Luwru. We wszystkich oknach światła już pogaszono; pałac wznosił się groźnie pośród nocy i milczenia.

Przed zamkiem królewskim ciągnęła się głęboka fosa; na nią wychodziła większa część okien pokoi, zajętych przez książąt mieszkających w pałacu.

Apartament Małgorzaty znajdował się na pierwszym piętrze.

Lecz piętro to, łatwo dostępne, gdyby nie było rowu, wskutek tej przeszkody wznosiło się nad ziemią o trzydzieści blisko stóp, tak że ani złodziej, ani kochanek dostać się tam bez szwanku nie mógł, co jednakże nie przeszkodziło księciu Gwizjuszowi zejść odważnie do fosy.

W tejże chwili dał się słyszeć szmer otwieranego okna. Chociaż było opatrzone żelazną kratą, jednakże jakaś ręka wyjęła z niej poprzednio wyłamany drążek i spuściła tym otworem sznurek jedwabny.

– Czy to ty, Gillonno? – zapytał książę cicho.

– Tak – odpowiedział jeszcze ciszej kobiecy głos.

– A Małgorzata?

– Oczekuje Waszą Książęcą Mość.

Po tych słowach książę dał znak swojemu paziowi, który natychmiast wydobył spod płaszcza małą drabinkę sznurową i jeden jej koniec przywiązał do spuszczonego sznura.

Gillonna, pociągnąwszy drabinkę do siebie, mocno ją przywiązała; wtedy książę, poprawiwszy szpadę, zaczął odbywać przeprawę, która jak zwykle udała się szczęśliwie.

Po jego wejściu pręt wyjęty powrócił na swe właściwe miejsce, okno się zamknęło, a paź, przekonany, że książę szczęśliwie dostał się do Luwru, owinął się w płaszcz i położył w fosie na murawie, w cieniu ściany.

Noc była ciemna; z przepełnionych elektrycznością obłoków spadały czasami wielkie i ciepłe krople deszczu.

Książę Gwizjusz postępował za swoją przewodniczką, córką Jakuba de Matignon, marszałka Francji, i zaufaną powiernicą Małgorzaty, która nic przed nią nie ukrywała. Mówiono nawet, że w liczbie tajemnic, jej prawej wierności powierzonych, niektóre były tak okropne, iż zniewalały do milczenia o innych.

Żadne światło nie gorzało w pokojach ani na korytarzach; kiedy niekiedy tylko blada błyskawica oświecała na chwilę ciemne pokoje niebieskawym blaskiem.

Książę, prowadzony za rękę przez swoją przewodniczkę, szedł ciągle dalej, aż nareszcie zbliżył się do krętych, w murze wykutych schodów, wiodących przez ukryte drzwi do przedpokoju mieszkania Małgorzaty.

Przedpokój ten, podobnie jak sale balowe, korytarze i schody, tonął w głębokiej ciemności.

W nim to zatrzymała się Gillonna.

– Czy Wasza Książęca Mość przyniosłeś z sobą przedmiot żądany przez królową? – spytała cichym głosem.

– Przyniosłem – odpowiedział książę Gwizjusz – lecz sam muszę go oddać królowej.

– Zbliż się więc, nie tracąc ani chwili! – dał się słyszeć pośród ciemności głos, na który książę zadrżał, poznał bowiem głos Małgorzaty.

W tej samej właśnie chwili podniosła się aksamitna, fioletowa portiera ozdobiona złotymi liliami i książę poznał w mroku królową, oczekującą go niecierpliwie.

– Oto jestem – powiedział książę i szybko wszedł za portierę, która opadła za nim natychmiast.

Teraz przyszła kolej na Małgorzatę, aby prowadzić księcia po pokojach, dobrze mu zresztą znanych; Gillonna, pozostawszy w drzwiach, uspokoiła królową, przykładając palec do ust.

Małgorzata, pojmując niby niecierpliwość księcia, zaprowadziła go do swojej sypialni, w której zatrzymała się i rzekła:

– Cóż! Czy jesteś książę zadowolony?

– Zadowolony? – powtórzył tenże. – A z czegóż, powiedz mi, pani?

– Z mojego postępku, który przekonuje – odparła Małgorzata z ironią – że należę do człowieka, który pierwszej nocy po ślubie tak mało o mnie myśli, iż nawet nie przyszedł podziękować mi za honor, jaki mu wyświadczyłam, przyjmując go za małżonka.

– O! uspokój się, pani – smutnie powiedział książę – on przyjdzie, jeżeli to jest twoim życzeniem.

– I ty to mówisz, Henryku! – zawołała Małgorzata – ty, który najlepiej wiesz, że to nieprawda! Gdyby to było moim życzeniem, czyżbym cię prosiła, ażebyś przyszedł do Luwru?

– Prosiłaś mnie, Małgorzato, ażebym przyszedł do Luwru; chcesz zapewne zniszczyć jedyny ślad naszej przeszłości, która pozostała nie tylko w moim sercu, lecz i w tej srebrnej szkatułce, którą z sobą przynoszę.

– Powiem ci, Henryku – odparła Małgorzata, utkwiwszy w nim wzrok – że wyglądasz w tej chwili na uczniaka, nie na księcia. Ja mam się wyrzec mojej miłości ku tobie! Stłumić płomień, który być może, zgaśnie, lecz jego odblask nigdy! Nie, nie, mój książę! Możesz zachować sobie listy twojej Małgorzaty i otrzymaną od niej szkatułkę. Z wszystkich listów, jakie zawiera ta szkatułka, chce ona mieć tylko jeden; a to dlatego, że podobnie jak i tobie, grozi on jej niebezpieczeństwem.

– Wszystkie należą do ciebie – odpowiedział książę – wybieraj więc ten, który chcesz zniszczyć.

Małgorzata szybko zaczęła przetrząsać otwartą szkatułkę i drżącą ręką przerzuciła kolejno kilkanaście listów, spoglądając tylko na adresy; na koniec spojrzała na księcia i pokryta bladością rzekła:

– Książę! Listu, którego szukam, nie ma tutaj. Może go zgubiłeś przypadkiem? Spodziewam się, że go przecież nie oddałeś…

– Którego to listu szukasz, pani?

– Tego, w którym ci radziłam, ażebyś się natychmiast ożenił.

– Dla uniewinnienia twego wiarołomstwa.

Małgorzata wzruszyła ramionami.

– Nie, dla ocalenia twego życia. Jest to ten sam list, w którym ci pisałam, że król, spostrzegłszy naszą miłość i moje usiłowanie mające na celu zerwanie twego przyszłego związku z infantką portugalską, wezwał do siebie swego brata Angoulême i rzekł mu, wskazując dwie szpady: „Jedną z tych szpad musisz zabić dziś wieczorem Henryka Gwizjusza; w przeciwnym razie sam cię jutro zabiję”. Gdzież więc jest ten list?

– Oto jest – odpowiedział książę, wydostając go z zanadrza.

Małgorzata prawie wyrwała mu list z rąk, otworzyła go z chciwością i przekonawszy się, że to ten sam, którego żądała, wydała okrzyk radości i zbliżyła papier do świecy.

Papier zapalił się i po chwili pozostał tylko popiół.

Lecz Małgorzata, jakby się obawiając, ażeby i w popiele nie szukano śladów jej nierozsądnego zwierzenia, zdeptała go nogami.

Podczas tej całej gorączkowej czynności książę Gwizjusz śledził oczyma swą kochankę.

– A więc, Małgorzato – zapytał po chwili – jesteś już teraz zadowolona?

– Zupełnie; brat twój wybaczy mi twoją miłość, skoro zaślubiłeś księżnę de Porcian, lecz nie przebaczyłby mi nigdy odkrycia tajemnicy, z której się tobie zwierzyłam.

– To prawda – mówił książę Gwizjusz – wtedy kochałaś mnie.

– I teraz kocham cię, Henryku, bardziej niż kiedykolwiek.

– Ty, pani?

– Tak, ja; nigdy bowiem nie potrzebowałam tak szczerego i skłonnego do poświęceń przyjaciela jak teraz. Ja, królowa bez tronu… żona bez męża…

Młody książę smutnie potrząsnął głową.

– Powiadam ci, mój mąż nie tylko mnie nie kocha, lecz nienawidzi, pogardza mną nawet; zresztą twoja obecność w pokoju, w którym on powinien się znajdować, najlepiej powinna cię przekonywać o jego nienawiści i lekceważeniu.

– Jeszcze niezbyt późno; być może, król Nawarry nie odesłał swoich dworzan… lecz zaręczam ci, że przyjdzie.

– A ja ci mówię – zawołała Małgorzata ze wzrastającym rozdrażnieniem – że nie przyjdzie!

– Pani! – powiedziała Gillonna, otwierając drzwi i podnosząc portierę. – Król Nawarry wychodzi ze swoich pokoi.

– A co? Czyż nie mówiłem, że przyjdzie! – zawołał książę Gwizjusz.

– Henryku – odezwała się Małgorzata stanowczo, ujmując rękę księcia – przekonasz się teraz, czy można wierzyć mojemu słowu. Wejdź do tego gabinetu.

– Nie, pozwól mi lepiej uciec, jeśli jeszcze czas. Wiedz bowiem, że za pierwszą oznaką miłości z jego strony wyjdę z gabinetu; a wtedy biada mu!

– Czyś oszalał? Wejdź, wejdź, mówię ci; ja za wszystko odpowiadam. – I popchnęła księcia do gabinetu.

Zaledwie drzwi się za nim zamknęły, król Nawarry stanął w drzwiach, uśmiechając się.

Towarzyszyło mu dwóch paziów, niosących w dwóch kandelabrach osiem świec z różowego wosku.

Małgorzata pokryła swoje pomieszanie, oddając mu głęboki ukłon.

– Cóż to, pani, jeszcze nie śpisz? – zapytał król, a na jego twarzy malowała się radość i szczerość. – Czy na mnie pani czekałaś?

– Nie – odpowiedziała Małgorzata – wszak Wasza Królewska Mość jeszcze wczoraj mi oświadczył, że nasze małżeństwo jest tylko politycznym związkiem i że nie mam żadnych innych obowiązków względem niego.

– Niech i tak będzie; nie przeszkadza nam to jednak we wzajemnym porozumieniu.

– Gillonno, zamknij drzwi i zostaw nas samych.

Małgorzata powstała i wyciągnęła rękę, jakby rozkazując paziom, ażeby nie wychodzili.

– Może każesz pani zawołać swoje dwórki? – zapytał król. – Zgadzam się i na to, chociaż przyznaję, że wolałbym być z tobą sam.

Powiedziawszy to, król zbliżył się do gabinetu.

– Nie! – zawołała Małgorzata, zastępując mu drogę – nie, nie ma potrzeby, jestem gotowa wysłuchać Waszą Królewską Mość.

Bearneńczyk wiedział już to, co chciał; rzucił bystre i przejmujące spojrzenie ku gabinetowi, jakby przez zasłaniającą go portierę chciał przeniknąć do jego mrocznej głębi.

Potem, zwróciwszy wzrok na piękną i z przestrachu bladą żonę, rzekł zupełnie spokojnie:

– A więc porozmawiajmy chwilkę.

– Jak się podoba Waszej Królewskiej Mości – odpowiedziała młoda kobieta drżącym głosem, siadając na krześle, które mąż jej wskazał.

Bearneńczyk usiadł obok niej.

– Niech sobie ludzie mówią, co chcą – powiedział Henryk – ja jednak nasze małżeństwo uważam za dobre. Ja należę do pani, a pani do mnie.

– Lecz… – przerwała przestraszona Małgorzata.

– Dlatego też – mówił dalej król, jakby nie zważając na zmieszanie Małgorzaty – powinniśmy postępować względem siebie jak dobrzy sprzymierzeńcy, związek nasz bowiem zaprzysięgliśmy dzisiaj przed Bogiem. Czyż nieprawda?

– Bez wątpienia.

– Znam, pani, twoją przenikliwość; znam przepaści otaczające dwór i chociaż jestem młody i nic złego nikomu nie uczyniłem, mam jednak licznych nieprzyjaciół. Powiedz mi pani, za kogo mam uważać tę, która nosi moje nazwisko i przysięgła mi wierność na stopniach ołtarza?

– Panie, czyż możesz myśleć…

– Ja nic nie myślę; spodziewam się tylko i chcę się przekonać, czy moja nadzieja jest nieomylna. Wiadomo już, że nasze małżeństwo jest albo pozorem, albo też pułapką.

Małgorzata zadrżała; zapewne ta myśl i jej się nasunęła.

– Cóż więc z dwojga? – mówił dalej Henryk Nawarski. – Król, książę d’Alençon, książę Andegaweński nienawidzą mnie. Katarzyna de Medici również.

– O! panie, co mówisz?

– Mówię prawdę – odparł król – i chciałbym, żeby mnie mógł ktoś słyszeć; mniemają bowiem, że się nie domyślam zabójstwa pana de Mony i otrucia mojej matki.

– O! panie – spokojnie i z uśmiechem odpowiedziała Małgorzata – wiesz przecie, że jesteśmy sami.

– Dlatego też właśnie jestem tak otwarty; ośmielę się nawet powiedzieć pani, że nie oszukują mnie pochlebstwa ani francuskiego, ani lotaryńskiego dworu.

– Najjaśniejszy Panie! – zawołała Małgorzata.

– Cóż takiego, moja przyjaciółko? – zapytał Henryk z uśmiechem.

– Chcę powiedzieć, że podobne rozmowy są bardzo niebezpieczne.

– Lecz nie wtenczas, kiedy jesteśmy sami – rzekł król – mówiłem więc, że…

Małgorzata siedziała jak na szpilkach; chciałaby zatrzymać na ustach króla każdy przez niego wymówiony wyraz, lecz Henryk mówił dalej z pozorną dobrodusznością:

– Jak więc nadmieniłem, grożą mi: król, książę d’Alençon, książę Andegaweński, książę Gwizjusz, książę de Mayenne, kardynał Lotaryński, słowem, grożą ze wszystkich stron; pani wie, że to się przeczuwa instynktem. Wszystkie te groźby zmienią się zapewne w prawdziwy napad, przed którym mogę się bronić jedynie przy twojej pomocy, pani, gdyż wszyscy, co mnie nienawidzą, ciebie kochają.

– Mnie?… – zapytała Małgorzata.

– Tak, ciebie – odparł Henryk z wybornie udaną szczerością – tak, kocha cię król Karol, kocha – wyraz ten wymówił z naciskiem – książę d’Alençon, kocha królowa Katarzyna, kocha cię wreszcie książę Gwizjusz.

– Najjaśniejszy Panie!… – wyjąkała Małgorzata.

– I cóż dziwnego, że cię wszyscy kochają? Ci, których wymieniłem, są twoimi braćmi lub też rodzicami, których kochać nakazuje nam sam Bóg.

– Lecz do czego to wszystko zmierza? – zapytała zgnębiona Małgorzata.

– Do tego, co już powiedziałem, że jeżeli będziesz… nie mówię moim przyjacielem, ale sprzymierzeńcem, mogę triumfować; w przeciwnym razie zginę niechybnie.

– O! nieprzyjacielem nigdy! – zawołała Małgorzata.

– Lecz też i przyjacielem nigdy?…

– Być może.

– A moim sprzymierzeńcem?

– Będę nim.

I Małgorzata, odwróciwszy się, podała rękę królowi.

Henryk, wziąwszy podaną sobie rękę, grzecznie ją pocałował i nie wypuszczając jej, bardziej z chęci śledzenia żony aniżeli z czułości, powiedział:

– Dobrze więc, wierzę ci, pani, i przyjmuję za sprzymierzeńca. Pożeniono nas, choć się nie znaliśmy i nic nie czuliśmy ku sobie, pożeniono nas, nie pytając nawet, czy się oboje na to zgadzamy. Jako mąż i żona nie mamy więc sobie nic do wyrzucenia. Widzisz, pani, że uprzedzam twoje życzenia i potwierdzam dzisiaj to, co mówiłem wczoraj. Jednak polityczny związek zawarliśmy z dobrej woli i bez żadnego przymusu. Zawieramy go jak dwoje uczciwych serc, które nawzajem winny się wspomagać. Nieprawdaż?

– Tak jest – odpowiedziała Małgorzata, usiłując uwolnić swoją rękę.

– Dlatego też – mówił dalej Bearneńczyk, nie spuszczając oczu z drzwi gabinetu – w dowód szczerości naszego związku i zupełnego zaufania zdradzę pani szczegółowy plan, przeze mnie ułożony, za pomocą którego spodziewam się zwalczyć wszystkich swych nieprzyjaciół.

– Panie – wyszeptała Małgorzata, zwracając również oczy na drzwi gabinetu.

Bearneńczyk, spostrzegłszy, że wybieg udał mu się, mimo woli się uśmiechnął.

– Oto co zamierzam uczynić – mówił, jakby nie zważając na pomieszanie młodej kobiety – chcę…

– Panie!… – zawołała Małgorzata, wstając nagle i chwytając króla za rękę – dozwól mi odpocząć. Jestem wzruszona… gorąco mi… duszno…

Rzeczywiście, była blada i drżała, zdawało się, że upadnie na dywan.

Henryk podszedł do okna wychodzącego na rzekę i otworzył je. Małgorzata udała się za nim.

– Cicho! cicho! Najjaśniejszy Panie! zlituj się!… – powiedziała słabym głosem.

– Dlaczegóż? – zapytał Bearneńczyk, uśmiechnąwszy się – przecież mówiłaś mi, pani, że jesteśmy sami.

– Tak, lecz czy Wasza Królewska Mość nie wiesz, że za pomocą tuby przeprowadzonej przez sufit lub przez mur można wszystko słyszeć?

– Prawda, prawda – żywo i jak najciszej odpowiedział Bearneńczyk. – Nie kochasz mnie wprawdzie, lecz jesteś kobietą uczciwą.

– Co chcesz przez to powiedzieć, panie?

– To, że gdybyś chciała mnie zdradzić, nie byłabyś mi przerywała, gdyż sam zdradziłbym się. Wstrzymałaś mnie. Wiem teraz, że się tu ktoś ukrywa, że jesteś niewierną żoną, lecz wiernym sprzymierzeńcem. Zresztą mogę cię zapewnić – dodał, uśmiechając się – że wierność polityczna potrzebniejsza mi jest niż małżeńska.

– Najjaśniejszy Panie… – wyjąkała zmieszana Małgorzata.

– Dobrze, dobrze, pomówimy o tym później, skoro się lepiej poznamy – powiedział z cicha Henryk.

Potem, podnosząc głos, zapytał:

– Czy już pani lepiej?

– Lepiej, Najjaśniejszy Panie – odpowiedziała królowa.

– W takim razie nie będę pani dłużej nudził. Powinienem jej tylko oświadczyć swój szacunek i przyjaźń. Racz więc przyjąć te uczucia, gdyż ofiaruję je z dobrego serca. Teraz zaś życzę spokojnej nocy.

Małgorzata rzuciła na męża wejrzenie pełne wdzięczności i podając mu rękę, powiedziała:

– Zgadzam się.

– Czy na szczery i uczciwy związek polityczny? – zapytał Henryk.

– Tak jest.

Bearneńczyk podszedł do drzwi, Małgorzata zaś postępowała za nim, jakby oczarowana jego spojrzeniem.

A gdy portiera opadła już pomiędzy nimi i sypialnią, rzekł szybko cichym głosem:

– Dziękuję ci, Małgorzato! Jesteś godną córką Francji. Odchodzę zupełnie spokojny. Szczera przyjaźń zastąpi mi brak miłości. Liczę na ciebie, a ty ze swej strony na mnie liczyć możesz. Żegnam panią.

I pocałował żonę w rękę, z lekka ją uścisnąwszy; potem powolnym krokiem wracał do siebie, rozmawiając w korytarzu z samym sobą:

– Kto tu, u diabła, może być u niej? Król czy książę Andegaweński? Książę d’Alençon czy książę Gwizjusz? Brat czy kochanek? A może też jedno i drugie? W istocie, jestem prawie zły, że oznaczyłem schadzkę baronowej; lecz dałem słowo, a Dariola czeka… trzeba więc iść. Obawiam się tylko, czy nie będzie jej przykro, że idąc do niej, wstąpiłem wpierw do sypialni mojej żony, lecz do kata! Margot, jak ją nazywa Karol IX, jest stworzeniem godnym kochania.

Zajęty tymi myślami król Nawarry niepewnym krokiem wszedł na schody wiodące do pokojów pani de Sauve.

Małgorzata nie spuszczała z niego oczu, dopóki nie zniknął; potem weszła do swego pokoju.

Wchodząc, spostrzegła stojącego w drzwiach gabinetu księcia. Na jego widok uczuła odzywające się wyrzuty sumienia.

Książę był posępny; na twarzy jego malowało się głębokie zamyślenie.

– Małgorzata jest dzisiaj neutralna – powiedział – za tydzień będzie nieprzyjacielem.

– A! podsłuchiwałeś więc? – zapytała Małgorzata.

– Cóż miałem robić?

– I uważasz, że nie postąpiłam tak, jak przystoi królowej Nawarry?

– Nie, lecz nie tak, jak powinna była postąpić kochanka księcia Gwizjusza.

– Mogę nie kochać swego męża – odpowiedziała królowa – lecz nikt nie może wymagać ode mnie, ażebym go zdradzała. Powiedz, czy wydałbyś tajemnicę księżnej de Porcian, twojej żony?

– Przestańmy lepiej – rzekł książę, potrząsając głową. – Widzę, że już mnie nie kochasz tak, jak wtedy, kiedyś mi opowiadała o spisku uknutym przez króla przeciwko mnie i moim sprzymierzeńcom.

– Król był wtenczas silny, a ty słaby. Teraz Henryk jest słaby, a tyś znowu silny. Widzisz więc, że nie zmieniłam swojej roli.

– Nie, przeszłaś tylko do przeciwnego obozu.

– Sądzę, że nabyłam do tego prawa, ocalając ci życie.

– Dobrze, pani. Gdy kochankowie rozłączają się, zwracają sobie ofiarowane podarki, nawzajem więc ocalę ci życie, a wtedy… skwitujemy się.

Mówiąc te słowa, książę skłonił się i wyszedł.

Tym razem nie zatrzymała go.

W przedpokoju książę zastał Gillonnę, która go odprowadziła do zakratowanego okna.

Zszedłszy do fosy, znalazł w niej pazia, z którym powrócił do pałacu Gwizjuszów.

Tymczasem zadumana Małgorzata usiadła przy oknie.

– Cóż to za noc okropna!… pierwsza po ślubie!… – mówiła do siebie w zamyśleniu. Mąż ucieka ode mnie, a kochanek mnie opuszcza!

W tej chwili z drugiej strony fosy jakiś żak przechodził z Tour de Bois ku młynowi de la Monnaie i podparłszy się pod boki, śpiewał:

Gdy chcę całować twe włosy,

Gdy nasze łączą się losy,

Gdy kocham nie dla pozoru,

Milczysz jak mniszka z klasztoru.

O, nie bądź dla mnie tak srogą,

Bo pomnij, moja niebogo,

Że pójdziesz i ty w kraj cieni,

A wtedy twój wdzięk się zmieni:

Różowe usteczka zbledną,

Czar będzie martwotą jedną,

I wyprę się w piekle czy w niebie,

Żem kiedyś ukochał tu ciebie.

Więc serce mi swoje daj,

A poznasz raj!…

Małgorzata przysłuchiwała się piosence ze smutnym uśmiechem. Potem, gdy już głos ucichł w oddali, zamknęła okno i przywołała Gillonnę, ażeby jej pomogła się rozbierać.

Rozdział III
Król poeta

Następne dni upłynęły na uroczystościach, balach i turniejach.

Nieustanne zabawy zawróciły głowy nawet najzacieklejszym hugenotom.

Widziano ojca Cottona obiadującego i hulającego z baronem de Courtaumer, księcia Gwizjusza płynącego po Sekwanie łódką z księciem Kondeuszem. Król, pogrążony w melancholii, która go często napadała, nie mógł się obejść bez swego szwagra Henryka. Wreszcie królowa matka tak była wesoła, zajęta haftowaniem i różnymi zabawkami, że nawet nie pomyślała o potrzebie udania się na spoczynek.

Hugenoci, zniewieściawszy cokolwiek w tej nowej Kapui, zaczęli nosić jedwabne kaftany, pokazywać publicznie swoje herby i wyśpiewywać pod balkonami sławnych piękności serenady, naśladując w tym katolików.

Wszędzie widać było przewagę religii reformowanej, mniemano nawet, że cały dwór przejdzie na wiarę protestancką.

Sam admirał, chociaż mający tyle doświadczenia, był również tego mniemania i tak dalece nabił sobie głowę tą myślą, że pewnego razu, podczas dwugodzinnej przechadzki, zapomniał piórka od zębów, którym zwykł był się bawić od godziny drugiej, to jest od czasu odejścia od stołu, aż do godziny ósmej wieczorem, o której siadał do kolacji.

Tego samego wieczora, w którym admirał tak dalece się zapomniał, król Karol IX zaprosił do siebie na wieczerzę Henryka Nawarskiego i księcia Gwizjusza.

Król, wstawszy od stołu, przeszedł z nimi do swego pokoju i zaczął tłumaczyć wymyślone przez niego dowcipne urządzenie w sidłach na wilki. Nagle przerwał:

– A cóż?… Czy admirał nie przyjdzie dzisiaj? Kto go widział? Kto mi może cokolwiek o nim powiedzieć?

– Ja – odrzekł król Nawarry. – Jeżeli Wasza Królewska Mość troszczysz się o jego zdrowie, mogę cię zupełnie w tym względzie uspokoić: widziałem bowiem admirała dziś rano o szóstej, wieczorem zaś o godzinie siódmej.

– Ha! ha! – rzekł król, a jego niespokojne oczy spoczęły z przenikliwą ciekawością na twarzy szwagra – ranny z ciebie ptaszek, Henryczku, jak na młodego męża.

– Tak, Najjaśniejszy Panie – odpowiedział Bearneńczyk – chciałem się tylko dowiedzieć od wszystkowiedzącego admirała, czy szlachcice, na których czekam, są już w drodze.

– Jeszcze szlachta!… W dzień twojego ślubu było ich ośmiuset, a co dzień przybywają nowi: zanosi się na jakiś napad – odrzekł Karol IX, śmiejąc się.

Książę Gwizjusz zmarszczył brwi.

– Najjaśniejszy Panie – odpowiedział Bearneńczyk – mówią o wojnie z Flandrią, zbieram więc wokoło siebie wszystkich mych ziomków, którzy jak sądzę, mogą być użyteczni Waszej Królewskiej Mości.

Książę Gwizjusz, przypomniawszy sobie mniemany projekt, o którym Henryk wspominał żonie w dzień swoich zaślubin, podwoił uwagę.

– Dobrze, dobrze – odrzekł król ze swym fałszywym uśmiechem – im więcej ich będzie, tym będzie nam milej. Zbieraj ich, zbieraj, Henryku. Lecz cóż to za jedni ci panowie? Spodziewam się, że ludzie odważni.

– Nie wiem, czy moja szlachta warta twojej, Najjaśniejszy Panie, lub księcia Andegaweńskiego i księcia Gwizjusza, lecz znam tych ludzi i jestem przekonany, że uczynią wszystko, co będzie w ich mocy.

– Jak wielu ich się spodziewasz?

– Dziesięciu, a najwyżej dwunastu.

– Jakże się nazywają?

– W istocie, nie pamiętam, wyjąwszy tylko jednego, którego przedstawiał mi Teligny jako szlachcica w każdym calu. Nazwisko jego de La Mole. O innych…

– De La Mole? Czy to czasem nie Lerac de La Mole, Prowansalczyk? – zapytał król posiadający obszerną znajomość genealogii.

– Właśnie ten sam. Widzisz więc, Najjaśniejszy Panie, że szukam ludzi aż w Prowansji.

– Ja zaś – rzekł z szyderczym uśmiechem książę Gwizjusz – szukam ich jeszcze dalej aniżeli Jego Królewska Mość król Nawarry. Wynajduję bowiem wiernych katolików w Piemoncie.

– Katolicy czy hugenoci – przerwał król – wszystko mi jedno. Idzie o to, żeby byli odważni.

Król wyrzekł te słowa z tak obojętnym wyrazem twarzy, że nawet książę Gwizjusz zdziwił się.

– Wasza Królewska Mość zajmuje się naszymi Flamandczykami – powiedział, wchodząc, admirał, któremu Karol IX przed kilku dniami pozwolił wchodzić bez opowiadania się.

– A!… otóż mój ojciec admirał – zawołał Karol IX – tylko co zaczęliśmy mówić o wojnie i odważnych, a on tuż. Zawsze to natura ciągnie wilka do lasu. Mój szwagier Henryk i brat Gwizjusz oczekują posiłków dla swej armii. O tym właśnie mowa.

– Posiłki już nadciągają – odpowiedział admirał.

– Czy pan odebrał jakieś wiadomości? – zapytał Bearneńczyk.

– Tak, mój synu, a szczególnie o panu de La Mole; wczoraj był on w Orleanie, jutro więc, a najdalej pojutrze przybędzie do Paryża.

– Niech diabli wezmą! Nie wiedziałem, że pan admirał jest czarnoksiężnikiem, który wie, co się dzieje o trzydzieści lub czterdzieści mil od Paryża. Co do mnie, chciałbym wiedzieć z podobną pewnością, co się stało lub stanie pod murami Orleanu.

Coligny’ego bynajmniej nie wzruszył ten ostry pocisk księcia Gwizjusza, który chciał w ten sposób przypomnieć śmierć Franciszka Gwizjusza, swego ojca, zabitego pod Orleanem przez niejakiego Poltrot de Méré, z namowy, jak mniemano, admirała.

– Zawsze jestem czarnoksiężnikiem – odparł zimno i poważnie – ile razy chcę dokładnie dowiedzieć się o tym, co się tyczy spraw moich lub mego króla. Mój goniec przybył z Orleanu przed godziną i dzięki poczcie odbył przez jeden dzień trzydzieści dwie mile. Pan de La Mole, który jedzie na własnym koniu, robi tylko dziesięć mil dziennie, przybędzie więc dopiero dwudziestego czwartego. Otóż i cała magia.

– Wybornie, mój ojcze! – zawołał Karol IX. – Pokaż tym młokosom, że nie tylko wiek, lecz i mądrość ubieliła twe włosy. Niech oni sobie mówią o turniejach i miłostkach, a my pomówmy o wojnie. Dobrzy doradcy są podporą królów. Idźcie, panowie, muszę się rozmówić z admirałem.

Obaj młodzieńcy wyszli, najpierw król Nawarry, a za nim książę Gwizjusz, lecz za drzwiami ukłonili się sobie ozięble i każdy poszedł w swoją stronę.

Coligny śledził ich oczyma z pewnym niepokojem, gdyż skoro tylko zobaczył razem tych dwóch ludzi, pałających nienawiścią do siebie, obawiał się zawsze jakiegoś wypadku.

Karol IX zrozumiał jego myśl, zbliżył się do niego i wziąwszy go za rękę, powiedział:

– Bądź spokojny, mój ojcze, wszak na to tu jestem, ażeby utrzymać każdego w posłuszeństwie i w granicach przyzwoitości. Jestem prawdziwym królem od czasu, jak moja matka nie jest już królową. Ona zaś przestała być nią, skoro tylko Coligny został moim ojcem.

– O!… Najjaśniejszy Panie!… królowa Katarzyna…

– Swarliwa kobieta. Z nią niepodobna żyć w spokoju. Jej katolicy włoscy są jak wściekli, wszystko niszczą; ja zaś, przeciwnie, nie tylko chcę zaprowadzić pokój, lecz ustalić władzę protestantów. Reszta jest bardzo rozwiązła, mój ojcze, i gorszy mnie swymi miłostkami i rozpustą. Czyż mam ci wyznać otwarcie?… – mówił dalej Karol IX, podwajając swoją szczerość – nie dowierzam nikomu z otaczających mnie, wyjąwszy mych nowych przyjaciół. Pycha Tavannes’a podejrzana. Vieilleville przepada za dobrym winem i gotów mnie zdradzić za beczkę małmazji. Montmorency myśli tylko o polowaniu i spędza czas między swymi psami i sokołami. Hrabia de Retz jest Hiszpanem, książęta Gwizjusze Lotaryńczykami. Zdaje mi się, co Boże odpuść, że w całej Francji prawdziwymi Francuzami są: ja, mój szwagier Henryk i ty. Lecz ja jestem przykuty do tronu i nie mogę dowodzić wojskiem. Jest to już wiele, jeśli mi wolno polować w Saint-Germain i Rambouillet. Mój szwagier Henryk jest jeszcze młody i mało ma doświadczenia. Wreszcie, zdaje mi się, że odziedziczył charakter swego ojca Antoniego, którego pociągnęły do zguby kobiety. Tylko ty, mój ojcze, jesteś odważny jak Juliusz Cezar, a mądry jak Platon. Ja sam nie wiem, co mi robić wypada: czy cię zostawić moim doradcą, czy też posłać jako dowódcę armii? Lecz jeżeli będziesz doradcą, któż będzie dowódcą?… Jeżeli będziesz dowódcą, któż będzie znowu doradcą?…

– Najjaśniejszy Panie – odpowiedział Coligny – trzeba pierwej zwyciężyć; rada znajdzie się po zwycięstwie.

– Więc takie twe zdanie, mój ojcze?… Zgoda. W poniedziałek udasz się do Flandrii, a ja do Amboise.

– Wasza Królewska Mość opuszczasz Paryż?

– Tak. Ciągły zgiełk i uroczystości już mnie znudziły. Nie jestem stworzony na człowieka czynnego, lecz na marzyciela. Urodziłem się nie królem, lecz poetą. Dopóki będziesz na wojnie, pokierujesz zarazem sprawami państwa i oby tylko moja matka nie wmieszała się do tego, wszystko pójdzie dobrze. Powiadomiłem już Ronsarda, żeby przybył do Amboise, a tam obaj, z dala od światowego zgiełku, od ludzi, w cieniu olbrzymich drzew, przy miłym szmerze strumyków, będziemy rozstrzygali kwestie religijne. Oto posłuchaj moich wierszy, które napisałem dziś rano.

Coligny uśmiechnął się.

Karol IX powiódł ręką po zżółkłym jak słoniowa kość czole i przeciągłym tonem zadeklamował wiersze.

– Wybornie, Najjaśniejszy Panie! – zawołał Coligny – chociaż znam się lepiej na wojnie niż na poezji, zdaje mi się, że wiersze te są lepsze od najpiękniejszych poezji Ronsarda, Dorata i nawet Michała de l’Hospital, kanclerza Francji.

– A! mój ojcze – zawołał Karol IX – oby to było prawdą! Powiem ci otwarcie, że tytuł poety najwięcej ma dla mnie powabu i przekładam go nad wszystko w świecie. Wyraziłem to właśnie w wierszach kilka dni temu do Ronsarda pisanych.

I teraz muszę odpowiedzieć na nowy wiersz, przysłany mi przez ulubionego wielkiego poetę. Dlatego też nie mogę udzielić ci w tej chwili wszystkich papierów wyjaśniających kwestie, które mnie poróżniły z Filipem II. Oprócz tego znajduje się tam jeszcze jakiś plan bitwy, ułożony przez moich ministrów. Wyszukam to wszystko i jutro rano ci wręczę.

– O której godzinie, Najjaśniejszy Panie?

– O dziesiątej, lecz jeżeli przypadkiem będę pracował w gabinecie… nie zważaj na to: wejdź i weź wszystkie papiery, które znajdziesz zamknięte w czerwonej tece, na tym oto stole. Kolor jej zbyt rzuca się w oczy, ażebyś miał się omylić. Teraz idę pisać do Ronsarda.

– Do widzenia, Najjaśniejszy Panie.

– Do widzenia, mój ojcze.

– Najjaśniejszy Panie, pozwól mi ucałować twoją rękę.

– Co mówisz, ucałować moją rękę? W objęciach moich, przy moim sercu twoje miejsce. Zbliż się, zbliż, stary wojowniku.

I Karol IX, przyciągnąwszy do siebie admirała de Coligny, z uszanowaniem schylonego, dotknął ustami jego posiwiałej głowy.

Admirał wyszedł, ocierając spadającą łzę.

Karol IX dopóty za nim spoglądał, dopóki go nie stracił z oczu i tak długo przysłuchiwał się, aż zupełnie ucichł jego ciężki chód. Potem, jak zazwyczaj, pochyliwszy głowę na piersi, udał się wolnym krokiem do zbrojowni. Gabinet ten był najulubieńszym pokojem króla. Tutaj uczył się fechtować od Pompego, a poezji od Ronsarda. Tutaj zgromadził mnóstwo odpornej i zaczepnej broni w najlepszym gatunku. Wszystkie ściany były pokryte siekierami, tarczami, dzidami, halabardami, pistoletami i muszkietami. Nawet dzisiaj przyniósł mu słynny puszkarz przepyszną rusznicę.

Karol IX wszedł więc, jak już powiedzieliśmy, do gabinetu i zamknąwszy główne drzwi, podniósł kobierzec zakrywający mały korytarzyk. Korytarzyk ten prowadził do pokoju, w którym młoda kobieta, klęcząc przed modlitewnikiem, odmawiała pacierze. Król wszedł tak cicho, dywan bowiem tłumił odgłos jego kroków, że można go było wziąć za widmo. Klęcząca kobieta, nic nie widząc ani słysząc, nie przestawała się modlić.

Król zatrzymał się chwilę, przypatrując się jej w zamyśleniu.

Była to kobieta trzydziestocztero- lub trzydziestopięcioletnia. Blask jej świeżej piękności podkreślał jeszcze strój wieśniaczki z okolic Caux. Miała ona na głowie wysoki czepek, bardzo modny na dworze francuskim za panowania Izabeli Bawarskiej; czerwony jej stanik był cały zahaftowany złotem, jak teraz noszą wieśniaczki z Nettuno i Sora.

Pokój, który od dwudziestu lat zajmowała, przytykał do sypialni króla i przedstawiał dziwną mieszaninę wykwintności i sielskiej prostoty. Rzekłbyś, że pałac odbił się w chatce, a chatka w pałacu. W pokoju tym widziało się coś pośredniego między skromnością wiejskiego mieszkania a zbytkiem buduaru znakomitej damy. W rzeczy samej, klęcznik, przed którym zastał ją król, zrobiony był z dębowego drzewa, ozdobiony cudowną rzeźbą i pokryty aksamitem ze złotymi frędzlami, gdy tymczasem Biblia (kobieta ta była protestantką), z której się modliła, była z liczby tych starych, prawie podartych książek, które nawet w najbiedniejszych domach można napotkać.

Reszta przedmiotów podobnie pasowała do siebie, jak klęcznik i Biblia.

– Magdaleno!… – rzekł król.

Klęcząca kobieta, usłyszawszy znajomy głos, z uśmiechem podniosła głowę. Potem, wstając, powiedziała:

– A! To ty, mój synu.

– Tak, mamko, przyjdź do mnie.

Karol IX spuścił portierę i wszedłszy do swego gabinetu, usiadł na poręczy fotela.

Mamka weszła.

– Czego chcesz ode mnie, Karolku? – zapytała.

– Zbliż się i odpowiadaj jak najciszej.

Mamka zbliżyła się z poufałością pochodzącą z tej czułości macierzyńskiej, jaką okazuje kobieta wykarmionemu przez siebie dziecku.

– Już jestem – powiedziała – mów, czego chcesz?

– Czy człowiek, którego kazałem zawołać, jest już tu?

– Od pół godziny.

Karol wstał, zbliżył się do okna, popatrzył, czy kto nie podgląda, przyłożył do drzwi ucho, aby przekonać się, czy kto nie podsłuchuje, otrząsnął kurz ze swej zbroi, pogłaskał ogromnego charta, chodzącego za nim krok w krok, nareszcie, zatrzymawszy się przy mamce, rzekł:

– Dobrze, każ mu wejść.

Mamka wyszła, król zaś oparł się o stół, na którym leżało mnóstwo broni rozmaitego rodzaju.

W tej chwili uchyliła się znowu portiera i weszła osoba, której król oczekiwał.

Był to człowiek około czterdziestu lat mający, o szarych, fałszywych oczach, nosie zakrzywionym na podobieństwo dzioba sowy i wystających kościach policzkowych. Wchodząc, starał się przybrać na twarzy wyraz szacunku, zamiast którego pokazywał się tylko obłudny uśmiech na zbladłych ze strachu ustach.

Karol lekko wyciągnął poza siebie rękę i oparłszy ją na gałce od pistoletu nowego wynalazku, z którego wystrzał następował nie za pomocą lontu, lecz od zetknięcia krzemienia ze stalowym kółkiem – spoglądał na przybyłego swoim zamglonym wzrokiem, gwiżdżąc przy tym jedną z ulubionych łowieckich piosenek.

Po kilku chwilach, podczas których twarz nieznajomego coraz bardziej się zmieniała, król powiedział:

– Nazywasz się Franciszek de Louviers Maurevel?

– Tak jest, Najjaśniejszy Panie.

– Jesteś dowódcą minierów?

– Tak, Najjaśniejszy Panie.

– Chciałem cię widzieć.

Maurevel skłonił się.

– Wiesz – mówił Karol z naciskiem – że kocham jednakowo wszystkich moich poddanych.

– Wiem – wybąkał Maurevel. – Wasza Królewska Mość jest ojcem swego narodu.

– I że zarówno hugenoci, jak i katolicy są mymi dziećmi.

Maurevel oniemiał. Tylko dreszcz przebiegający mu po ciele nie uszedł przenikliwego wzroku króla, mimo że przybyły był prawie niewidoczny w ciemności.

– Z pewnością nie jest ci miło to słyszeć – mówił dalej król – prowadziłeś przecież zaciętą wojnę z hugenotami.

Maurevel padł na kolana.

– Najjaśniejszy Panie – wyjąkał – wierz mi…

– Wiem, wiem – rzekł Karol IX, coraz bardziej przenikając Maurevela oczami, które ze szklanych stały się prawie płomieniste – wiem, że chciałeś zabić w Moncontour pana admirała, że ci się to nie udało i że przeszedłeś do armii księcia Andegaweńskiego, naszego brata. Na koniec wiem i to, że po raz drugi przeszedłeś na stronę książąt i wpisałeś się do oddziału pana de Mouy de Saint-Phale.

– O! Najjaśniejszy Panie…

– Odważnego szlachcica z Pikardii – dodał król.

– Najjaśniejszy Panie – zawołał Maurevel – nie dobijaj mnie!

– Był to zacny oficer – mówił dalej Karol IX, na którego twarzy malował się wyraz prawie zwierzęcego okrucieństwa – przyjął cię jak syna, dał ci mieszkanie, odzież i jedzenie.

Maurevel ciężko westchnął.

– Nazwałeś go, zdaje mi się, swoim ojcem – kończył król bez litości – i czuła przyjaźń łączyła cię z młodym de Mouy, jego synem.

Maurevel, klęcząc ciągle, coraz bardziej się przechylał, jakby przygniatany słowami Karola IX, który stojąc niewzruszenie i obojętnie, podobny był do mówiącego posągu.

– Ponadto – powiedział król – książę Gwizjusz przyrzekł ci dziesięć tysięcy talarów za zabicie admirała.

Strwożony morderca czołem uderzył o podłogę.

– Co się tyczy pana de Mouy, twojego dobrego ojca, pojechałeś z nim razu pewnego na rekonesans do Chevreux. Jadąc, upuścił bicz, zszedł więc z konia, ażeby go podjąć. Byliście sami; wyjąłeś pistolet z olstrów i gdy on się schylił, zastrzeliłeś go. Skoro już wydał ostatnie tchnienie, uciekłeś na koniu, którego ci darował. Nieprawdaż, że tak było?

Ponieważ zaś Maurevel nie odpowiadał ani słowem na to oskarżenie, dokładne we wszystkich szczegółach, król zaczął znowu gwizdać piosenkę łowiecką na tę samą nutę co poprzednio.

– Czy wiesz, morderco – powiedział po chwili – że mam wielką ochotę kazać cię powiesić?

– O! Najjaśniejszy Panie! – zawołał Maurevel.

– Młody de Mouy prosił mnie o to jeszcze wczoraj i ja prawdziwie nie wiedziałem, co mu na to odpowiedzieć, gdyż jego prośbie nie mam nic do zarzucenia.

Maurevel złożył ręce.

– Tym bardziej zasługuje ona na uwagę, że jak sam mówisz, jestem ojcem swojego narodu i że teraz, kiedy się pogodziłem z hugenotami, są oni dla mnie takimi dziećmi jak i katolicy.

– Najjaśniejszy Panie – jęknął Maurevel zupełnie zgnębiony – życie moje w twoim ręku, rób z nim, co ci się podoba.

– Prawdę mówisz; nie dałbym za nie ani grosza.

– Nie ma więc już sposobu, by okupić zbrodnię? – zapytał morderca.

– Nie wiem… Z tym wszystkim, będąc na twoim miejscu, co dzięki Bogu nie jest…

– Cóż więc? Gdyby Wasza Królewska Mość był na moim miejscu?… – szepnął Maurevel, nie spuszczając oczu z ust Karola.

– Sądzę, że wywinąłbym się z tego – odparł król.

Maurevel podniósł się na jedno kolano i oparłszy się jedną ręką o podłogę, bacznie spoglądał na Karola, chcąc się przekonać, czy z niego nie żartuje.

– Wprawdzie miłuję młodego de Mouya – mówił dalej król – lecz również lubię mego brata Gwizjusza i gdyby jeden z nich prosił mnie o życie dla człowieka, którego śmierci domagałby się drugi, przyznaję, że byłbym w wielkim kłopocie. Jednak ze względu na politykę i na religię powinien bym przenieść żądanie mego brata Gwizjusza, gdyż de Mouy, chociaż waleczny oficer, w porównaniu z księciem Lotaryńskim jest mało znaczącą figurą.

Podczas tej mowy Maurevel z wolna wyprostował się, jak człowiek powracający do życia.

– Ważną więc dla ciebie byłoby rzeczą, iżbyś starał się pozyskać względy mego brata Gwizjusza. Przypominam sobie właśnie, co mi on wczoraj opowiadał.

Maurevel zbliżył się na krok.

– „Wystaw sobie, Najjaśniejszy Panie – mówił mi książę Gwizjusz – że co rano o dziesiątej godzinie przechodzi ulicą Saint-Germain-l’Auxerrois, powracając z Luwru, mój śmiertelny wróg. Widzę go zawsze przez kratę w oknie dolnego piętra; okno to jest w pokoju dawnego mego nauczyciela, kanonika Pierre-Pille. Codziennie widzę przechodzącego obok mnie mego nieprzyjaciela i codziennie wzywam szatana, ażeby go wtrącił w otchłanie piekielne”. Powiedz więc, panie Maurevel – mówił dalej Karol – czy czasem nie zechcesz być tym szatanem, może sprawisz tym przyjemność memu bratu Gwizjuszowi.

Maurevel odzyskał swój piekielny uśmiech, a jego blade jeszcze ze strachu usta wyszeptały:

– Lecz, Najjaśniejszy Panie, ja nie mam władzy nad piekłem.

– Jednakże wtrąciłeś tam, jeśli się nie mylę, odważnego de Mouy. Gotów jesteś powiedzieć, że to za pomocą pistoletu… Ale, ale! masz jeszcze ten pistolet?

– Wybacz, Najjaśniejszy Panie – odparł zabójca prawie już uspokojony – z rusznicy strzelam jeszcze lepiej niż z pistoletu.

– O!… – rzekł Karol IX – czy pistolet, czy rusznica, wszystko to jedno, a mój brat Gwizjusz, przekonany jestem, nie będzie przemyśliwał nad wyborem środków.

– Lecz – powiedział Maurevel – ja potrzebuję broni, na której mógłbym polegać; może trzeba będzie strzelać z daleka.

– Mam tu dziesięć rusznic – odrzekł Karol – strzelam z każdej do złotego talara z odległości stu pięćdziesięciu kroków. Spróbuj której.

– O!… z największą przyjemnością, Najjaśniejszy Panie – zawołał Maurevel, idąc w stronę, gdzie stała rusznica przyniesiona Karolowi właśnie tegoż samego dnia.

– Nie, tej nie bierz – powiedział król – tę zatrzymuję sobie. Wyprawię w tych dniach wielkie polowanie, na którym, spodziewam się, przyda mi się ta rusznica; wybierz więc inną.

Maurevel zdjął pierwszą lepszą rusznicę ze ściany.

– Teraz, Najjaśniejszy Panie, racz wskazać mi tego nieprzyjaciela – rzekł morderca.

– Alboż ja go znam? – odpowiedział Karol IX, gnębiąc Maurevela spojrzeniem pełnym wzgardy.

– A więc zapytam księcia Gwizjusza – wyjąkał Maurevel.

Król wzruszył ramionami i odpowiedział:

– Nie pytaj, Gwizjusz i tak nic ci nie powie. Czyż odpowiada się na podobne pytania?… Kto nie chce być powieszonym, powinien się sam domyślić.

– Lecz wreszcie, po czym go mogę poznać?

– Mówiłem ci, że co rano o godzinie dziesiątej przechodzi przed oknami kanonika.

– Przed tymi oknami przechodzi wielu. Niech Wasza Królewska Mość raczy mi wskazać cokolwiek, po czym bym mógł go poznać.

– O!… to bardzo łatwo. Jutro na przykład będzie niósł pod pachą tekę z czerwonego safianu.

– Wskazówka ta jest dla mnie dostateczna, Najjaśniejszy Panie.

– Czy masz ciągle tego szybkiego konia, którego ci darował de Mouy?

– Mam nawet prawdziwego arabskiego, Najjaśniejszy Panie.

– O!… mnie nie zależy na twojej głowie, ale może ci nie zaszkodzi wiedzieć, że w klasztorze od tyłu znajduje się brama.

– Dziękuję, Wasza Królewska Mość. Racz teraz, panie, modlić się za mnie do Boga.

– Co?… do kroćset diabłów! Raczej do szatana, bo jego tylko pomoc może cię uratować od stryczka.

– Do widzenia, Najjaśniejszy Panie.

– Bądź zdrów. Ale!… ale… zaczekaj, panie Maurevel. Gdyby z jakichkolwiek powodów zaczęto o tobie mówić w dniu jutrzejszym przed godziną dziesiątą lub wspomniano później, pamiętaj, że w Luwrze są rozmaite kryjówki…

I Karol IX zaczął pogwizdywać ulubioną piosenkę spokojniej i donośniej niż zwykle.

Rozdział IV
Wieczór 24 sierpnia 1572 roku

Bez wątpienia czytelnik przypomina sobie szlachcica de La Mole, o którym mowa była w poprzedzającym rozdziale i którego z niecierpliwością oczekiwał król Nawarry.

Młodzieniec ten, jak to zapowiedział admirał, przybył do Paryża bramą Saint-Marcel pod wieczór dnia 24 sierpnia 1572 roku.

Z pogardą rzucając okiem na liczne domy zajezdne, które wskazywały znaki rozmaitych kształtów i kolorów, po prawej i po lewej stronie wiszące, dojechał na zmordowanym koniu do środka miasta, minął plac Maubert, Petit Pont, most Notre-Dame, bulwary i zatrzymał się dopiero na ulicy de Bresec, nazwanej potem ulicą de l’Arbre-Sec.

Jego uwagę zwróciła wspaniała blacha żelazna, której skrzypieniu towarzyszył brzęk dzwonków.

Spojrzał więc na lewo, zatrzymał się i przeczytał napis „Pod Piękną Gwiazdą”, umieszczony pod malunkiem nad wyraz nęcącym dla zgłodniałego przechodnia: na ciemnym tle blachy piekł się ptak, poniżej zaś stał człowiek w czerwonym płaszczu, wyciągając do tego nowego rodzaju gwiazdy ręce i pieniądze.

„To musi być dobra oberża – pomyślał sobie szlachcic – a gospodarz bez wątpienia jest miłym człowiekiem. Słyszałem, że ulica de l’Arbre-Sec znajduje się w dzielnicy Luwru, jeżeli więc zakład nie jest gorszy od szyldu, spodziewam się, że będzie mi tu bardzo dobrze”.

Podczas kiedy przybysz rozważał, co ma uczynić, nowa osoba, która wjechała w ulicę de l’Arbre-Sec od strony przeciwnej, to jest przez ulicę Saint-Honoré, zatrzymała się, z zadziwieniem przyglądając się szyldowi oberży „Pod Piękną Gwiazdą”.

Ten, którego już znamy przynajmniej z nazwiska, siedział na białym koniu hiszpańskim, w czarnym kaftanie ozdobionym agatami. Miał na sobie płaszcz z aksamitu ciemnofioletowego, buty czarne, szpadę z cyzelowaną stalową rękojeścią i takiż sztylet.

Był to człowiek około dwudziestu pięciu lat, o twarzy ściągłej, oczach niebieskich, pięknych wąsach, białych, połyskujących zębach, które jakby oświecały jego twarz, skoro uśmiechał się uśmiechem łagodnym i smutnym.

Drugi podróżny stanowił zupełne przeciwieństwo pierwszego.

Spod zawiniętych skrzydeł kapelusza dawały się widzieć gęste, kędzierzawe, rudawe włosy. Jego szare oczy przy najmniejszym wzruszeniu błyskały takim ogniem, że wydawały się wtedy czarne.

Cerę miał różową, usta zdobił wąs płowy i dziwnej piękności zęby. Jednym słowem, był to przystojny, wysoki i barczysty młodzieniec.

Od godziny zaglądając do wszystkich okien, pod pozorem szukania sobie znajomego szyldu, zwracał na siebie uwagę kobiet.

Co się tyczy mężczyzn, ci gotowi byli śmiać się z jego wąskiego płaszcza i butów jakiegoś staromodnego kształtu, lecz śmiech ten kończył się wkrótce łagodnym „Niech was Bóg strzeże!”, skoro spostrzegali jego twarz, przybierającą w jednej chwili kilka odmiennych wyrazów, z wyjątkiem zakłopotania, które zwykle cechuje oblicze znajdującego się w stolicy prowincjusza.

On pierwszy zwrócił się do drugiego szlachcica, patrzącego podobnie jak i on na oberżę „Pod Piękną Gwiazdą”.

– Czy daleko stąd do Luwru? – zapytał z akcentem góralskim, który dał w nim poznać Piemontczyka. – W każdym razie, zdaje mi się, że pan ma ze mną gust jednakowy, co mi bardzo pochlebia.

– Tak jest, panie – odpowiedział drugi akcentem prowansalskim, niemniej uderzającym niż akcent piemoncki jego towarzysza – ta oberża jest w istocie blisko Luwru. Zresztą nie wiem, czy będę miał szczęście być jednego z panem zdania. Co do mnie, jeszcze się waham.

– Jak to? Więc się pan jeszcze nie namyśliłeś? Jednakże dom ten ma dosyć ponętną postać. Musisz pan przynajmniej przyznać, że szyld jest wcale niezły.

– Bez wątpienia, lecz to właśnie każe mi powątpiewać o wnętrzu. Paryż, jak słyszałem, pełen jest filutów i szyld tak może oszukiwać, jak i co innego.

– O!… – odpowiedział Piemontczyk – oszukaństwa wcale się nie obawiam, bo jeżeli gospodarz poda mi kapłona gorzej upieczonego niż na szyldzie, sam wetknę go na rożen i dopiekę. Wejdźmy, panie.

– Zmuszasz pan i mnie, abym się zdecydował – rzekł, śmiejąc się, Prowansalczyk – bądź pan łaskaw wejść pierwszy.

– O!… na honor, nie uczynię tego, jestem tylko pański najuniżeńszy sługa, hrabia Annibal de Coconnas.

– Ja zaś jestem hrabia Józef Bonifacy de Lerac de La Mole, do usług pańskich.

– W takim razie weźmy się pod ręce i wejdźmy razem.

Skutkiem tej ceremonii było to, że młodzi ludzie zsiedli z koni, podali cugle masztalerzowi, wzięli się pod ręce i udali do oberży, na której progu stał gospodarz.

Lecz wbrew zwyczajowi tego rodzaju ludzi szanowny właściciel nie zwrócił na nich żadnej uwagi i nie przestawał rozmawiać z wysokim, chudym człowiekiem, owiniętym w szary płaszcz jak sowa w pióra.

Obydwaj podróżni zbliżyli się do rozmawiających; hrabiemu de Coconnas nie podobało się, że gospodarz tak małą zwraca uwagę na niego i jego towarzysza, szarpnął go więc za rękaw.

Oberżysta podskoczył i pożegnał tego, z którym rozmawiał, słowami:

– Do widzenia. Za godzinę cię oczekuję.

– I cóż, hultaju – zapytał Coconnas – czyż nie widzisz, że mamy do ciebie interes?

– A! wybaczcie, panowie – odpowiedział gospodarz – nie spostrzegłem.

– Ech! do kroćset diabłów! Trzeba było nas spostrzec, teraz zaś, kiedy już nas widzisz, zechciej mówić „panie hrabio” zamiast po prostu „panie”.

La Mole stał w tyle, pozwalając wygadać się swemu towarzyszowi, który przyjął ten obowiązek na siebie.

Jednak z jego brwi nachmurzonych łatwo można było poznać, że gotów jest pośpieszyć na pomoc, skoro nadejdzie pora działania.

– Czegóż pan hrabia żąda? – zapytał gospodarz zupełnie spokojnym głosem.

– Ot, tak to lepiej, nieprawdaż? – powiedział Coconnas, zwracając się do La Mole’a, który skinął głową na znak potwierdzenia. – Ja i pan hrabia, zwabieni twoim szyldem, żądamy od ciebie kolacji i pokoju do przenocowania.

– Panowie – odpowiedział gospodarz – jestem w rozpaczy; mam tylko jeden pokój, który nie wiem, czy się panom spodoba.

– Tym lepiej – rzekł La Mole – pójdziemy gdzie indziej.

– Nie, nie – powiedział Coconnas. – Ja pozostaję; koń mój bardzo zmordowany. Biorę więc pokój, kiedy pan nie chce.

– A, to co innego – odpowiedział gospodarz flegmatycznie. – Jeśli pan zostaniesz sam, nigdzie nie będę go mógł pomieścić.

– Do kroćset diabłów! – zawołał Coconnas – a to, na honor, zabawna kreatura. Dopiero co dwóch mu było za dużo, a teraz jednego znowu mu za mało! No, jakże, hultaju, nie przyjmiesz nas?

– Skoro panowie w ten sposób zaczynacie postępować, odpowiem szczerze.

– No!… odpowiadaj, tylko prędko.

– A więc wolałbym nie mieć honoru zatrzymania u siebie panów.

– Dlaczego? – zapytał Coconnas, zbladłszy z gniewu.

– Dlatego, że panowie nie macie lokajów i jeśli oddam wam pokój gościnny, zostaną mi próżne dwie stancyjki przeznaczone dla służących, i nie wiem, kto będzie chciał je w takim razie zająć.

– Wiesz pan co – rzekł Coconnas, obracając się do La Mole’a – mam wielką ochotę dać dobrą nauczkę temu zuchwalcowi. Co pan na to?

– Dlaczegóż nie? – odpowiedział La Mole, również jak Coconnas gotując się do wygrzmocenia oberżysty.

Pomimo tych pogróżek, które wcale na żarty nie zakrawały, nie widać było przestrachu na twarzy gospodarza. Cofnąwszy się o krok, ażeby być na własnym gruncie, odezwał się z przekąsem:

– Zaraz widać, że panowie przybywają z prowincji. W Paryżu minęła już moda bicia oberżystów, jeśli nie chcą wynająć swoich stancji. Teraz biją tylko znakomitych panów, a nie mieszczan i jeżeli panowie będziecie za głośno krzyczeli, zawołam sąsiadów, a wtenczas wy sami zostaniecie pobici. Spodziewam się, że nie bardzo będzie to pochlebne dla was, panowie szlachta.

– Ależ on sobie drwinki z nas stroi! – zawołał Coconnas rozjątrzony.

– Grzegorzu, daj mi moją rusznicę – rzekł oberżysta do swego służącego tonem, jakim by powiedział: „podaj krzesła panom”.

– Niech żyje papież! – wrzasnął Coconnas, obnażając swą szpadę – rozgrzej się, panie de La Mole.

– Nie, bądź pan łaskaw uwolnić mnie od tego. Kolacja nam ostygnie, gdy się będziemy rozgrzewali.

– Jak więc pan sądzisz? – zawołał Coconnas.

– Ja sądzę, że oberżysta ma słuszność, tylko nie umie przyjmować podróżnych, a nade wszystko szlachty. Zamiast nam po grubiańsku gadać: „Nie przyjmę panów”, należało powiedzieć grzecznie: „Raczcie panowie wejść”, a na rachunku umieścić: „Za pokój dla panów tyle, za pokój dla lokajów tyle”, gdyż powinien był spodziewać się, że jeśli nie mamy lokajów, możemy ich sobie wynająć.

To powiedziawszy, La Mole lekko odepchnął gospodarza wyciągającego rękę po rusznicę i wpuścił swego towarzysza do oberży, sam zaś wszedł za nim.

– Ja jednak – rzekł Coconnas – nie mam chęci włożyć szpady do pochwy, nie spróbowawszy, czy lepiej kole niż rożen tego hultaja.

– Cierpliwości, kochany towarzyszu – powiedział La Mole – cierpliwości! Wszystkie oberże napełnione są szlachtą przybywającą do Paryża na wesele lub też z powodu bliskiej wojny z Flandrią; nie znajdziemy więc innego mieszkania. Wreszcie może to już taki zwyczaj w Paryżu, że w ten sposób przyjmuje się podróżnych.

– A! Jakże jesteś cierpliwy, panie de La Mole – odrzekł Coconnas, podkręcając ze złości rude wąsy i piorunując gospodarza wzrokiem. – Jednakże słuchaj, łajdaku: strzeż się, bo jeśli jedzenie będzie złe, pościel twarda, wino mniej niż trzy lata mające, a usługa niezręczna…

– Dobrze, dobrze, mój panie – przerwał gospodarz, ostrząc nóż na rzemieniu – bądź pan spokojny; przecież pan jest w Paryżu.

Potem, pochyliwszy głowę, mruknął:

– Musi to być hugenot, gdyż zdrajcy ci stali się bardzo zuchwali od czasu małżeństwa ich Bearneńczyka z panną Margot.

Po chwili, z uśmiechem, na którego widok zadrżeliby jego goście, dodał:

– E! e! ucieszne by to było, gdyby mi tu wpadli teraz w ręce hugenoci… i gdyby…

– Jakżeż! będzie tam kolacja? – kwaśno zapytał Coconnas, przerywając monolog gospodarza.

– Jak pan rozkażesz – odpowiedział tenże, uradowany bez wątpienia swą ostatnią myślą.

– Niech więc wszystko będzie jak najprędzej – rozkazał Coconnas.

Następnie, zwracając się do La Mole’a, rzekł:

– Dopóki nam nie przygotują pokoju, powiedz mi, panie hrabio, jak uważasz, czy Paryż to wesołe miasto?

– Na honor, nie – odpowiedział La Mole – zdaje mi się, że dotąd widziałem tu tylko twarze przestraszone i odrażające. Lecz może paryżanie boją się burzy. Patrz pan, jak niebo jest czarne, a przy tym, jak powietrze ciężkie.

– Czy to prawda, hrabio, że szukasz Luwru?

– I pan także, panie de Coconnas.

– A zatem, jeżeli pan chcesz, pójdziemy szukać go razem.

– Hm! czy to czasem nie będzie już za późno? – zapytał La Mole.

– Późno czy nie, muszę wyjść. Rozkazano mi przyjechać jak najprędzej do Paryża i bezzwłocznie po przybyciu przedstawić się księciu Gwizjuszowi.

Gospodarz, usłyszawszy nazwisko księcia Gwizjusza, zbliżył się i zaczął bacznie uważać.

– A!… patrz pan, ten łajdak nas podsłuchuje – rzekł Coconnas, który jako Piemontczyk był bardzo zawzięty i nie mógł przebaczyć właścicielowi oberży jego niegrzecznego obejścia.

– Tak, przysłuchuję się – powiedział tenże, przykładając rękę do czapki – lecz po to, aby panom dopomóc. Słysząc bowiem wymówione nazwisko wielkiego księcia Gwizjusza, zaraz przybiegłem. Powiedzcie, panowie, czym wam mogę służyć?

– Aha! a to jakieś czarodziejskie nazwisko, gdyż z grubianina stałeś się uniżonym sługą. Jakże się nazywasz?

– La Hurière – odpowiedział, kłaniając się, gospodarz.

– Cóż to, panie La Hurière, sądzisz, że moja ręka lżejsza od ręki księcia Gwizjusza, która ma wyłączne prawo robienia cię tak grzecznym?

– Nie, panie hrabio – odpowiedział La Hurière – lecz jest ona nieco krótsza. Wreszcie, muszę panu oświadczyć – dodał – że ten wielki Henryk jest bożyszczem dla nas, paryżan.

– Który Henryk? – zapytał La Mole.

– Zdaje mi się, że jest tylko jeden – odpowiedział oberżysta.

– Który więc?

– Henryk Gwizjusz.

– Wybacz, mój przyjacielu, lecz jest jeszcze i drugi, o którym nie radzę ci mówić nic złego. Jest to Henryk król Nawarry, nie licząc Henryka Kondeusza, również pełnego zalet.

– Tych nie znam – odpowiedział gospodarz.

– Lecz ja ich znam – rzekł La Mole – i ponieważ przyjechałem do Henryka króla Nawarry, proszę cię, ażebyś go w mojej obecności nie obrażał.

Gospodarz, nie odpowiedziawszy nic La Mole’owi, dotknął z lekka swojej czapki i uniżenie spoglądając na hrabiego de Coconnas, powiedział:

– Więc będzie pan mówił z wielkim księciem Gwizjuszem? Jesteś pan bardzo szczęśliwy. I pan przyjechał jedynie na…

– Na co? – zapytał Coconnas.

– Na uroczystość – odpowiedział gospodarz z dziwnym uśmiechem.

– Powiedz: na uroczystości, gdyż Paryż, jak słyszałem, opływa w nie. Przynajmniej o niczym nie mówią tylko o balach, biesiadach, karuzelach. Hę! hucznie się bawią w Paryżu?

– Dotąd jeszcze nie bardzo, lecz sądzę, że będą się bawili.

– Jednak zaślubiny Jego Królewskiej Mości króla Nawarry ściągają mnóstwo osób do Paryża – odpowiedział La Mole.

– Mnóstwo hugenotów – odburknął La Hurière, lecz nagle poprawiając się, dodał: – Ah! przebaczcie, panowie, jesteście może protestantami.

– Ja protestantem?! – zawołał Coconnas – jestem katolikiem, równie dobrym jak nasz Ojciec Święty.

La Hurière zwrócił się z kolei do hrabiego de La Mole jakby z zapytaniem. Lecz La Mole czy nie zrozumiał jego spojrzenia, czy też osądził, że lepiej będzie nie odpowiadać na nie – dość, że milczał.

– Jeżeli, panie La Hurière, nie znasz Jego Królewskiej Mości króla Nawarry, może znasz pana admirała. Słyszałem, że on w łaskach jest u dworu, i ponieważ wspomniano mu już o mnie, chciałbym dowiedzieć się, gdzie też mieszka.

– Mieszkał przy ulicy de Bethisy, ot, tutaj, na prawo – odpowiedział gospodarz z wewnętrzną radością, która jednak odbiła się na jego twarzy.

– Jak to, mieszkał! – zapytał La Mole – czy się przeprowadził?

– Tak, na tamten świat.

– Co to znaczy? – wrzasnęli razem La Mole i Coconnas – admirał wyprowadził się na tamten świat?!

– Jak to, panie de Coconnas – mówił gospodarz ze złośliwym uśmiechem – pan należysz do stronnictwa księcia Gwizjusza i nic o tym nie wiesz?

– Czego nie wiem?

– Że onegdaj, gdy admirał przechodził ulicą Saint-Germain-l’Auxerrois, koło domu kanonika Piotra Pille, postrzelono go z rusznicy.

– I zabito! – krzyknął La Mole.

– Nie, wystrzał strzaskał mu tylko ramię i urwał dwa palce, lecz spodziewają się, że kule były zatrute.

– Jak to, nędzniku! – zawołał La Mole – spodziewają się?!

– Chciałem powiedzieć, zdaje się, że były zatrute – odparł gospodarz – nie kłóćmy się o jeden wyraz; omyliłem się.

I La Hurière, obróciwszy się tyłem do La Mole’a, z szyderczym grymasem pokazał język hrabiemu de Coconnas, znacząco na niego spojrzawszy.

– Czy być może? – zapytał Coconnas, promieniejąc z radości.

– Czy być może! – szepnął La Mole z bolesnym osłupieniem.

– Tak, jak już miałem honor panom powiedzieć – odrzekł gospodarz.

– W takim razie – rzekł La Mole – idę do Luwru, nie tracąc ani chwili. Nie wiem tylko, czy znajdę tam króla Henryka.

– Bez wątpienia, wszakże tam mieszka.

– I ja idę do Luwru – powiedział Coconnas. – Czy zastanę tam księcia Gwizjusza?

– Zapewne, gdyż przed chwilą widziałem go przechodzącego tędy ze swoją szlachtą.

– A więc pójdźmy, panie de Coconnas – rzekł La Mole.

– Służę panu – powiedział Coconnas.

– A kolacja, panowie? – zapytał La Hurière.

– A!… ja może będę wieczerzał u króla Nawarry – powiedział La Mole.

– A ja u księcia Gwizjusza – dodał Coconnas.

– Ja zaś – rzekł gospodarz, odprowadzając wzrokiem swych gości, którzy udali się w stronę Luwru – pójdę wyczyścić szyszak, przygotować rusznicę i wyostrzyć halabardę. Nie wiadomo bowiem, co się może wydarzyć.

Rozdział V
O Luwrze w szczególności i o cnocie w ogóle

Coconnas i La Mole, zapytawszy pierwszego spotkanego przechodnia o drogę do Luwru, udali się, według otrzymanego objaśnienia, ulicą d’Averon, a następnie ulicą Saint-Germain-l’Auxerrois i wkrótce znaleźli się przed zamkiem, którego wieże ledwo już były widoczne w zapadającym zmroku.

– Cóż się panu stało? – zapytał Coconnas La Mole’a, spostrzegłszy, iż ten zatrzymał się i z jakimś uszanowaniem patrzył na zwodzone mosty, wąskie okna i spiczaste wieżyczki, które się nagle przedstawiły jego oczom.

– Dalibóg, sam nie pojmuję – odpowiedział La Mole. – Tak mocno mi serce bije… Nie jestem tchórzem, lecz nie wiem dlaczego, ten pałac wydaje mi się ponury, nawet straszny.

– Ja zaś – powiedział Coconnas – nie mogę znowu pojąć, czemu jestem w tak wyśmienitym humorze. Wprawdzie strój mam cokolwiek niedbały – prawił, rzucając oczyma na swoje podróżne ubranie – lecz to fraszka, zaniedbanie nadaje zuchwałą minę. Przy tym rozkazano mi nie tracić ani chwili. Będę więc mile widziany, bo rozkaz wykonuję akuratnie.

I obydwaj poszli dalej, miotani odmiennymi uczuciami.

Luwr był pilnie strzeżony; wszystkie warty podwojono. Te środki ostrożności zakłopotały nieco dwóch naszych młodzieńców. Lecz Coconnas, przypomniawszy sobie, że nazwisko księcia Gwizjusza działa na paryżan jakby jaki talizman, przystąpił do placówki i odwołując się do tego wszechwładnego nazwiska, zapytał, czy może wejść do Luwru.

W samej rzeczy, zdawało się, że nazwisko księcia wywarło niejaki wpływ na żołnierza, lecz tenże po chwili zapytał przybyłego o hasło.

Naturalnie Coconnas zmuszony był się przyznać, że hasła nie zna.

– To idź pan precz! – zawołał żołnierz.

W tym samym czasie jakiś człowiek rozmawiający z oficerem służbowym, usłyszawszy, że Coconnas prosi o pozwolenie wejścia do Luwru, przerwał rozmowę i zbliżył się ku niemu; zapytał go z wyraźnym niemieckim akcentem:

– Czego pan chcesz od księcia Gwizjusza?

– Chciałbym z nim pomówić – odpowiedział Coconnas.

– Niepodobna, książę jest teraz u króla.

– Lecz ja otrzymałem rozkaz na piśmie, ażebym przybył do Paryża.

– A! pan masz rozkaz na piśmie?

– Tak jest i przybyłem umyślnie z bardzo odległych stron.

– A! przybyłeś pan z daleka?

– Aż z Piemontu.

– Topsze! topsze! To co innego. Jak się pan nazywasz?

– Hrabia Annibal de Coconnas!

– Bardzo topsze! Daj mi pan list, panie Annibalu.

„Na honor, to jakiś grzeczny człowiek – pomyślał de La Mole – gdyby to i mnie udało się dostać podobnego przewodnika do króla Nawarry”.

– Dajże mi pan list – mówił dalej Niemiec, wyciągając rękę do Annibala, który stał, nie wiedząc, co ma uczynić.

– Lecz – odparł Piemontczyk z niedowierzaniem właściwym Włochom – nie wiem, czy mogę… Nie mam honoru znać pana.

– Jestem Pesme, należę do dworu księcia Gwizjusza.

– Pesme… – powtórzył Coconnas – to nazwisko nie jest mi znane.

– To jest pan de Besme – powiedział żołnierz stojący na warcie. – Jest cudzoziemcem, źle więc wymawia po francusku. Oddaj mu pan list i nic się nie obawiaj.

– A… pan de Besme! – zawołał Coconnas. – Proszę, proszę, oto mój list. Bądź pan łaskaw darować mi, że tego nie uczyniłem od razu. Lecz pan zapewne wiesz, że wierny sługa inaczej nie może…

– Topsze, topsze – odpowiedział de Besme – nie farto się, panie, usprawiedliwiać.

– Ponieważ pan jesteś tak grzeczny – rzekł La Mole, zbliżywszy się z kolei – ośmielam się więc prosić go, czy byś nie raczył przyjąć także mego listu?

– Jak pan się nazywasz?

– Hrabia Lerac de La Mole.

– Nie znam tego nazwiska.

– Nic dziwnego, że nie mam szczęścia być panu znanym, nie jestem tutejszy i również jak hrabia de Coconnas przybyłem z daleka.

– Skądże?

– Z Prowansji.

– Czy także z listem?

– Z listem.

– Czy do księcia Gwizjusza?

– Nie, do Jego Królewskiej Mości króla Nawarry.

– Nie jestem sługą króla Nawarry – odpowiedział de Besme, stając się nagle oziębły – nie mogę fięc mu fręczyć pańskiego listu.

I Besme, obróciwszy się tyłem do La Mole’a, poszedł do Luwru, dając znak hrabiemu de Coconnas, ażeby udał się za nim.

La Mole pozostał sam.

W tejże samej chwili z dalszych drzwi Luwru, nieopodal tych, w których znikli Besme i Coconnas, wyszło około stu ludzi.

– Patrz! – powiedział stojący na warcie żołnierz do swego towarzysza. – Otóż i de Mouy ze swymi hugenotami. Jak się też wszyscy radują. Bez wątpienia król przyrzekł im, że zginie morderca, który się targnął na życie admirała i który zabił ojca de Mouya. Tym sposobem syn za jednym zamachem odpłaci za dwóch.

– Słuchaj no, mój zuchu – zapytał La Mole, zwracając się do żołnierza – zdaje mi się, że mówiłeś, iż to jest pan de Mouy?

– Tak.

– I że ci panowie, co mu towarzyszą, są…

– Heretykami. W istocie, mówiłem to.

– Dziękuję – powiedział La Mole, nie zważając niby na ów pogardliwy epitet, jakim żołnierz darzył protestantów. – Więcej już wiedzieć nie pragnę.

I przystąpiwszy do naczelnika hugenotów, rzekł:

– Dowiedziałem się, że nazywasz się pan de Mouy.

– Tak, panie – odpowiedział grzecznie oficer.

– Pańskie nazwisko znane jest jako filar Kościoła protestanckiego, ośmielam się przeto upraszać go o pewną łaskę.

– O jaką, panie? Lecz pierwej pozwól mi pan zapytać, z kim mam zaszczyt mówić.

– Z hrabią Lerac de La Mole.

Obaj nawzajem skłonili się.

– Słucham pana – powiedział de Mouy.

– Przyjechałem z Aix i przywiozłem list od pana d’Auriac, gubernatora Prowansji. List ten jest zaadresowany do króla Nawarry i zawiera w sobie wiadomości bardzo ważne i niecierpiące zwłoki. Racz mi więc pan powiedzieć, jakim sposobem mógłbym się dostać do Luwru i wręczyć pismo królowi.

– Nic łatwiejszego, jak dostać się do Luwru – odpowiedział de Mouy – zdaje mi się tylko, że król Nawarry bardzo jest teraz zajęty. Zresztą, jeżeli pan chce, mogę cię zaprowadzić do pokoi królewskich. Reszta do pana należeć będzie.

– Bardzo jestem panu zobowiązany.

– Chodźmy więc – powiedział de Mouy.

Po czym zsiadł z konia, rzucił cugle masztalerzowi, oznajmił żołnierzowi hasło, wprowadził La Mole’a do zamku i otwierając drzwi do pokoi króla, rzekł:

– Wejdź pan.

Po tych słowach skłonił się i wyszedł.

La Mole, pozostawszy sam, obejrzał się naokoło. Przedpokój był pusty; jedne z drzwi prowadzących wewnątrz pałacu były otwarte. Postąpił kilka kroków i znalazł się w wąskim korytarzu. Zapukał i zapytał, żadnej jednak nie otrzymał odpowiedzi. W tej części Luwru panowała jak najgłębsza cisza.

„Mówiono mi tyle o etykiecie – pomyślał La Mole – a tu można wejść jak na plac, potem wyjść i nikt cię nie zaczepi”.

Zawołał raz jeszcze, lecz jak przedtem było cicho.

– Chodźmy więc dalej – powiedział do siebie – przecież muszę wreszcie kogoś napotkać.

I szedł korytarzem, coraz ciemniejszym.

Nagle otworzyły się drzwi przeciwległe tym, którymi wszedł, i ukazali się dwaj paziowie, którzy niosąc w rękach świecę, oświetlali drogę kobiecie wysokiego wzrostu, wspaniałej postawy i cudownie pięknej.

Światło oślepiło La Mole’a, zatrzymał się więc.

Kobieta także stanęła.

– Czego pan żądasz? – zapytała młodzieńca głosem, który mu się zdawał czarodziejską melodią.

– Wybacz mi, pani – odpowiedział La Mole, spuszczając oczy. – Pan de Mouy wprowadził mnie tutaj. Szukam króla Nawarry.

– Jego Królewskiej Mości nie ma tu. Sądzę, że musi być u swego szwagra. Lecz czy pod jego niebytność nie mógłbyś powiedzieć królowej…

– Uczyniłbym to – odrzekł La Mole – gdyby mnie kto raczył zaprowadzić do niej.

– Królowa stoi przed panem.

– Jak to?! – zawołał La Mole.

– Jestem królowa Nawarry – odpowiedziała Małgorzata.

Twarz La Mole’a wyrażała takie przerażenie i zdumienie, że królowa uśmiechnęła się.

– Mów pan prędzej – rzekła Małgorzata – śpieszę się, gdyż mnie oczekuje królowa matka.

– O! królowo, jeżeli nie masz czasu, dozwól mi oddalić się, w tej chwili bowiem nie jestem w stanie dwóch słów powiedzieć… Nie mogę zebrać myśli, królowo! Olśniłaś mnie. Ja nie myślę, podziwiam tylko.

Małgorzata z wdziękiem postąpiła ku młodemu człowiekowi, który mimo woli obdarzył ją takim komplementem.

– Uspokój się pan – rzekła królowa. – Zaczekam i na mnie zaczekają.

– O! daruj, królowo, że nie oddał ci pokłonu, jakiego należało się spodziewać od twego najpokorniejszego sługi, lecz…

– Lecz pan wziąłeś mnie za jedną z moich dam dworskich.

– Nie, pani, lecz za cień pięknej Diany de Poitiers. Powiadają, że ona pokazuje się w Luwrze.

– Dobrze – rzekła Małgorzata – jestem już o pana zupełnie spokojna i mam nadzieję, że się pan spodobasz u dworu. Czy masz list do króla? Tamte grzeczności wcale niepotrzebne. Zresztą, wszystko jedno; gdzież list? Oddam go… Tylko się pan śpiesz.

W mgnieniu oka La Mole rozpiął kaftan i wydostał list, owinięty w jedwabną materię.

Małgorzata odebrała go i spojrzała na charakter pisma.

– Czy pan nie jesteś czasem hrabią de La Mole? – zapytała.

– Tak jest, w samej rzeczy… Lecz, mój Boże! Czyżbym miał być tyle szczęśliwym, iżby moje nazwisko było znane Waszej Królewskiej Mości?

– Słyszałam je od mego męża króla i od mego brata księcia d’Alençon. Wiem, że pana oczekują.

Królowa wsunęła list, ciepły jeszcze od piersi młodego człowieka, za stanik cały zdobny haftem i przybrany brylantami. La Mole bacznie śledził wszystkie poruszenia Małgorzaty.

– Teraz – powiedziała – zejdź pan do galerii na dół i czekaj, dopóki kto nie przyjdzie od króla Nawarry lub od księcia d’Alençon. Paź mój wskaże panu drogę.

Po tych słowach Małgorzata postąpiła parę kroków. La Mole przycisnął się do ściany. Lecz korytarz był tak wąski, a jedwabna suknia królowej tak szeroka, że się lekko otarła o młodego człowieka. Czarujący zapach rozchodził się za odchodzącą królową. La Mole zadrżał i czując, że może upaść, oparł się o ścianę.

Małgorzata zniknęła jak widziadło.

– Czy pójdziemy? – zapytał paź, któremu rozkazano zaprowadzić La Mole’a do galerii na dół.

– Tak, tak – odrzekł ten w upojeniu.

Paź wskazał mu drogę w kierunku, w którym znikła Małgorzata, a hrabia, mając nadzieję ujrzenia jej jeszcze, zaczął pośpieszać.

W istocie, doszedłszy do ostatniego stopnia schodów, spostrzegł królową na niższym piętrze i czy przypadkowo, czy też dlatego, że odgłos jego kroków doszedł do jej uszu, Małgorzata obejrzała się i La Mole jeszcze raz ją zobaczył.

– O! – zawołał La Mole, postępując za paziem – to bogini i jak mówi Wirgiliusz Maro: Et vera incessu patuit dea.

– Dokąd pan idziesz? – zapytał paź.

– A! to tędy – odpowiedział La Mole – wybacz mi.

Paź udał się naprzód, zszedł o piętro niżej, otworzył jedne drzwi, potem drugie i stanąwszy na progu, rzekł:

– Oto tutaj masz pan zaczekać.

La Mole wszedł do galerii i drzwi się za nim zamknęły. Galeria była pusta, przechadzał się tu tylko jakiś człowiek, widocznie także na kogoś czekający.

Wieczór ogromnymi płatami cieni rzucanych od sklepień usłał całą podłogę galerii, tak że znajdujący się w niej poznać się wzajem nie mogli, chociaż oddaleni byli od siebie zaledwie o dwadzieścia kroków.

La Mole pierwszy zbliżył się do swego towarzysza.

– A! na honor! – zawołał – wszak to pan hrabia de Coconnas!

Piemontczyk obrócił się i z zadziwieniem patrzył na La Mole’a.

– A! na Boga! – zawołał – to pan de La Mole albo niech mnie diabli porwą! Oj! cóż ja mówię? Jestem u króla i przeklinam, lecz co to szkodzi! Sam król, zdaje mi się, przeklina nie gorzej ode mnie, podobno nawet w kościele. No i cóż, jesteśmy więc w Luwrze?

– Jak pan widzi; czy de Besme pana wprowadził?

– Tak, kochany Niemiec ten Besme… A pana któż wprowadził?

– Pan de Mouy… Mówiłem już panu, że hugenoci nie są bez wpływu u dworu… Ale, ale, widziałeś się pan z księciem Gwizjuszem?

– Jeszcze nie… A pan miałeś posłuchanie u króla Nawarry?

– Także nie, lecz to wkrótce nastąpi. Przyprowadzono mnie tutaj i kazano czekać.

– Zobaczysz pan, że idzie tu pewno o jaką wspaniałą ucztę i że będziemy w liczbie zaproszonych. W samej rzeczy, jak się to dziwnie składa! Już od dwóch godzin przeszło przypadki bezustannie nas łączą… Lecz co panu jest? Wydajesz się głęboko zamyślony…

– Ja? – szybko i z drżeniem odparł La Mole. (Był on jeszcze pod wpływem uroczego widziadła). – Nie! Lecz miejsce to budzi we mnie tysiące myśli.

– Filozoficznych, nieprawdaż? Ja również tego doświadczyłem. Właśnie w chwili, kiedy pan tu wchodził, przyszły mi na myśl wszystkie przestrogi mego nauczyciela. Czy znasz, hrabio, Plutarcha?

– Naturalnie! – odparł z uśmiechem La Mole – jest to jeden z moich ulubionych autorów.

– A więc – mówił dalej z powagą Coconnas – sądzę, że ów wielki pisarz nie omylił się, porównując dary natury z balsamicznymi roślinami, których zapach nigdy nie wietrzeje i które są obdarzone siłą gojenia ran.

– Czy umiesz po grecku, panie de Coconnas? – zapytał La Mole, bacznie patrząc w oczy swemu towarzyszowi.

– Nie, lecz mój nauczyciel umiał i radził mi, ażebym będąc przy dworze, często rozprawiał o cnocie. Przedstawia to człowieka z dobrej strony. Uprzedzam jednak pana, że na te rady pozostałem nieczuły. Ale czyś pan głodny?

– Nie.

– Zdaje mi się jednak, żeś mile spoglądał na pieczoną zwierzynę wymalowaną na szyldzie oberży „Pod Piękną Gwiazdą”. Co zaś do mnie, umieram z głodu.

– A, to piękna sposobność, aby zastosować pańskie prawdy o cnocie i okazać Plutarchowi cześć należną, gdyż mówi on: Prepon esti ten men psuchen odune ton de gastera semo askein[1].

– To ty, hrabio, umiesz po grecku?! – zawołał zdumiony Coconnas.

– Tak – odpowiedział La Mole – mój nauczyciel nauczył mnie.

– W takim razie, hrabio, twój los zabezpieczony; będziesz pisał wiersze z Karolem IX, a rozmawiał po grecku z królową Małgorzatą.

– Nie licząc jeszcze tego – dodał, śmiejąc się, La Mole – że będę mógł mówić z królem Nawarry narzeczem gaskońskim.

W tejże chwili otworzyły się drzwi znajdujące się w końcu galerii przylegającej do pokoi króla. Dały się słyszeć kroki i w ciemności można było dostrzec zbliżający się cień, który przybrał wkrótce kształty człowieka. Był to pan de Besme.

Zbliżywszy się ku dwóm młodzieńcom, spojrzał im w twarze, chcąc poznać tego, którego potrzebował i dał znak hrabiemu de Coconnas, ażeby udał się za nim.

Coconnas pożegnał ręką La Mole’a.

De Besme, doszedłszy z hrabią de Coconnas do końca galerii, otworzył drzwi i wówczas znaleźli się na pierwszym stopniu schodów.

W tym miejscu zatrzymali się obaj, a Besme, obejrzawszy się na wszystkie strony, powiedział:

– Gdzie mieszkasz, panie de Coconnas?

– W oberży „Pod Piękną Gwiazdą”, przy ulicy de l’Arbre-Sec.

– Dobrze, dobrze! to niedaleko stąd… Idź pan teraz prędko do domu, w nocy zaś…

I znowu obejrzał się na wszystkie strony.

– Cóż w nocy? – zapytał Coconnas.

– Tej nocy powrócisz pan tutaj z białym krzyżem na czapce. Hasło będzie: „Gwizjusz”. Tss! cicho!

– Lecz o której godzinie mam przyjść?

– Skoro tylko uderzą w dzwon alarmowy.

– Jak to alarmowy? – zapytał Coconnas.

– No alarmowy, ot tak: bum! bum!…

– A! rozumiem. Dobrze! Będę tu – odpowiedział Coconnas.

I skłoniwszy się Niemcowi, pobiegł po schodach, zadając sam sobie pytanie:

– Co on, u diabła, chciał powiedzieć? Dlaczego uderzą na alarm? Zresztą wszystko mi jedno! Ja pozostaję przy moim mniemaniu: ten pan de Besme to poczciwe Niemczysko. Czy czasem nie należałoby zaczekać na hrabiego de La Mole? Lecz nie; on bez wątpienia pozostanie na wieczerzy u króla Nawarry.

I Coconnas udał się na ulicę de l’Arbre-Sec, dokąd jak magnes przyciągał go szyld „Pod Piękną Gwiazdą”.

Tymczasem po drugiej stronie galerii otworzyły się drzwi prowadzące do mieszkania króla Nawarry i paź, zbliżywszy się do La Mole’a, zapytał:

– Czy pan jesteś hrabią de La Mole?

– Tak jest.

– Gdzie pan mieszkasz?

– Na ulicy de l’Arbre-Sec, w oberży „Pod Piękną Gwiazdą”.

– Dobrze! To niedaleko od Luwru. Słuchaj pan… Jego Królewska Mość kazał panu oświadczyć, że nie może go teraz przyjąć, lecz być może, że przyśle po pana w nocy. Gdybyś pan jednak do jutrzejszego dnia nie odebrał od niego żadnej wiadomości, przyjdź sam do Luwru.

– A jeżeli mnie warty nie wpuszczą?

– A! prawda… Hasło będzie: Nawarra. Wymów pan tylko to słowo, a wszystkie drzwi staną mu otworem.

– Dziękuję.

– Zaczekaj no pan jeszcze. Rozkazano mi doprowadzić pana aż do bramy, ażebyś znowu nie zabłądził w Luwrze.

„A Coconnas? – pomyślał La Mole, wyszedłszy z pałacu. – Aha! pewno został na kolacji u księcia Gwizjusza”.

Lecz pierwszą osobą, jaką napotkał, wchodząc do oberży La Hurière’a, był Coconnas siedzący przy olbrzymiej porcji jajecznicy ze słoniną.

– Oho! – zawołał Coconnas, śmiejąc się na całe gardło – zdaje się, że pan tak jadłeś kolację u króla Nawarry, jak ja u księcia Gwizjusza?

– Tak jest.

– I głód napastuje pański żołądek?

– W rzeczy samej.

– Na złość Plutarchowi?

– Hrabio! – powiedział La Mole, śmiejąc się – Plutarch mówi w innym miejscu: „Mający powinien dzielić się z niemającym”. Czy idąc za radą Plutarcha, nie podzielisz pan swojej jajecznicy ze mną? Przy jedzeniu pomówimy o cnocie.

– O… nie! – odpowiedział Coconnas – dobrze jest mówić o cnocie w Luwrze, gdzie się obawiasz, ażeby cię nie podsłuchano i masz żołądek próżny. No! Siadaj, hrabio i jedz.

– Teraz już, sądzę, los połączył nas ze sobą nierozerwalnym węzłem. Czy pan nocujesz tutaj?

– Nie wiem.

– I ja podobnież.

– W każdym razie wiem, gdzie spędzę noc.

– No gdzie?

– Niechybnie tam, gdzie i pan.

I obaj zaczęli się śmiać, z gorliwością zmiatając jajecznicę usmażoną przez La Hurière’a.

1 Korzystnie jest ćwiczyć duszę w umartwieniu, a żołądek w głodzie.

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej

Spis treści

Karta tytułowa

Rozdział I. Łacina księcia Gwizjusza

Rozdział II. Sypialnia królowej Nawarry

Rozdział III. Król poeta

Rozdział IV. Wieczór 24 sierpnia 1572 roku

Rozdział V. O Luwrze w szczególności i o cnocie w ogóle

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: La Reine Margot

Tłumacz nieznany.

Copyright © 2022, MG

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw.

ISBN: 978-83-7779-817-1

Projekt okładki: Elżbieta Chojna

Korekta: Dorota Ring

www.wydawnictwomg.pl

kontakt@wydawnictwomg.pl

handlowyMG@gmail.com

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Anna Jakubowska