KRZYSZTOF PRENDECKI

KIBICE I OKOLICE

LEKSYKON

WARSZAWA 2012

Redakcja:

Anna Magierska, Magdalena Prendecka

Projekt okładki, korekta i łamanie:

Agata Mościcka

Fotografia autora:

Tadeusz Poźniak

I wydanie

ISBN 978-83-61808-19-0

© Copyright by Krzysztof Prendecki 2012

© Copyright by The Facto 2012

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie mogą być przedrukowywane ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowane lub odczytywanew środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Wydawnictwa The Facto.

Wydawca:

The Facto Sp. z o.o.

ul. Skierniewicka 21/53, 01-230 Warszawa

www.thefacto.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- WSTĘP

- A

- AAAAAAABY WYJAŚNIĆ RODZAJE KIBICÓW

- AGRESJA

- AMERYKA POŁUDNIOWA

- B

- BAŁKANY

- BILET NA MECZ

- BOHURT

- C

- C2H5OH

- CALCIO STORICO

- CHARYTATYWNIE

- CHWDP

- D

- DERBY

- DODA

- DOPINGUJĄCY INACZEJ

- E

- EDZIA

- EURO 2012

- F

- FANZIN

- G

- GEJE

- GÓRNY ŚLĄSK

- GRAFFITI

- H

- HAŁAS

- HEYSEL

- HISTORIA

- HITLER ADOLF

- HOOLIGANS 1

- HOOLIGANS 2

- HOOLIGANS 3

- HYMN POLSKI

- HYMNY

- I

- IGRZYSKA OLIMPIJSKIE

- IL PALIO

- INTERNET

- ISLAM

- JAN PAWEŁ II

- K

- KAMIONKA

- KIBOLE

- KOBIETA

- KOMENTATORZY I SPRAWOZDAWCY SPORTOWI

- KROJENIE

- KSYWY

- L

- LALA

- Ł

- ŁOBUZY

- M

- MAŁYSZOMANIA

- MARADONA DIEGO

- MEDIALNE MITY

- N

- NARKOTYKI

- NIC SIĘ NIE STAŁO

- NIEWIDZĄCY

- NÓŻ W GŁOWIE

- O

- OLE!

- P

- PATRIOTYZM

- PIELGRZYMI

- PIWO

- PLANKTON

- POCIĄG

- POLICJA

- POLITYCY

- POLSKA – NIEMCY

- POLSKA – SAN MARINO

- POLSKA – UKRAINA

- PORADNIK DLA KOBIET NA EURO 2012

- POZDROWIENIA DO WIĘZIENIA

- PRECZ Z KOMUNĄ

- PROM

- PROMOCJA

- PROSTYTUCJA

- PRZED WOJNĄ, W TRAKCIE I TUŻ PO

- PRZEKLEŃSTWO

- R

- RASIZM

- RELIGIA

- S

- SAMOLOT

- STADIONY

- SZYDERSTWO

- Ś

- ŚMIESZNA NAZWA

- ŚPIEW

- T

- TATAR

- „TO MY KIBICE!”

- TROSKA & TOLERANCJA

- TURYŚCI

- TUSK DONALD

- U

- USA

- W

- WIEŚ

- Y

- „YOU’LL NEVER WALK ALONE”

- Z

- ZYSK Z KIBICA

- Ż

- ŻYDZI & ANTYSEMITYZM STADIONOWY

- BIBLIOGRAFIA

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

WSTĘP

Miałem sen, że pewnego dnia na stadionach będzie spokojniej i bardziej sielsko niż na dożynkach prezydenckich w Spale.

Miałem sen, że nie będzie przegranych spotkań, bo niepowodzenia powodują frustrację, co przekłada się na agresję.

Miałem sen, że drużynami nieodnoszącymi zwycięstw zajmie się minister ds. wykluczonych.

Miałem sen, że na stadionach będzie cicho jak w czytelni głównej Biblioteki Jagiellońskiej.

Miałem sen, że kibice nie będą oklaskami rozpraszać swoich zawodników i dyskryminować gwizdami rywali.

Miałem sen, że sędziowie piłkarscy będą jak druga żona Juliusza Cezara.

Miałem sen, że działaczom będzie zależało tylko na dobru polskiej piłki, a prezes PZPN swoje marne miesięczne zarobki przekaże w całości na szkolenie biednych, zdolnych dzieci.

No ale w końcu się obudziłem i to, co zobaczyłem, opisałem w tej książce.

A

AAAAAAABY WYJAŚNIĆ

RODZAJE KIBICÓW

Wszyscy jesteśmy kibicami, ale nie okłamujmy się, kanapowo-fotelowymi. Dla 95 proc. rodaków wylegiwanie się przed telewizorem stanowi najważniejszą rozrywkę w życiu. Jeśli gimnastykujemy, to tylko kciuk, przerzucając kanały TV. Kiedyś, kiedy jeszcze nie było pilotów, to sobie choć człowiek zaznawał ruchu. Sportów nie uprawiamy, chyba że łóżkowy, o ile jeszcze mamy z kim.

Zaroiło się od kapciowych ekspertów. Kibice Adama Małysza zostali meteorologami, potrafią rozróżniać rodzaje wiatrów, które targają skoczkami, lepiej niż pogodynka Zubilewicz. Fani Kowalczyk stali się fizjoterapeutami, bez problemu po minie Bjoergen są w stanie rozpoznać, co dziś rano wzięła na astmę. A sympatycy Kubicy, nawet ci jeżdżący w zimie na letnich oponach, mogliby otwierać serwisy oponiarskie i wulkanizacyjne, bo na czym jak na czym, ale na doborze ogumienia znają się lepiej od tej zgrai cwaniaczków z mikrofonami przy buzi i słuchaweczkami w uszach.

Nie jest żadnym odkryciem stwierdzenie: „Kibicuje się tym, którzy akurat wygrywają”. Jak się okaże, że w piłce wodnej i w krykiecie mamy szanse na jakikolwiek medal, będziemy śledzić te dyscypliny z otwartymi japami. I oczywiście z czasem nabierzemy kanoniczej wiedzy połączonej z podejrzeniami, dlaczego nasi nie wygrywają – czy woda nie za bardzo chlorowana i czy prędkość odbijanej piłeczki właściwa.

Jest jednak taka dziwna mniejszość pośród nas, która zamiast w weekend pasjonować się oglądaniem „Familiady” i dostawać paroksyzmów śmiechu od dowcipów Strasburgera, wybiera się na obiekt górnolotnie nazywany w naszym kraju stadionem. Spróbujmy podzielić występujące tam towarzystwo:

• „ultrasi” to ci, którzy „nadają koloryt szarej polskiej piłce”. Ubrani w barwy klubu, ze śpiewem na ustach i oprawami meczowymi (flagami na kijach, serpentynami, kartonami, balonami, racami i innymi takimi) powodują, że trybuny żyją podczas meczów. Polacy osiągnęli w tej dziedzinie poziom mistrzowski, zbliżony do Argentyny i Brazylii, podczas gdy nasi boiskowi reprezentanci są w tyle za Gabonem i Burkina Faso. Tylko czekać, jak w rankingu FIFA przegoni nas Trynidad i Tobago czy Brytyjskie Wyspy Dziewicze.

• „aktywni”, czyli mówiąc prosto z mostu: chuligani. Chłopcy, którzy nie radzą sobie z nadprodukcją testosteronu i siłownię przedkładają nad czytelnię, a jak jadą do lasu, to zamiast koszyczka na grzyby biorą ze sobą ochraniacz na szczękę. Babci nie zamierzają odwiedzić, za wilka robią zwolennicy innej drużyny, a myśliwym jest policja, która nie wiedzieć czemu, stara się zapobiec „boksowi grupowemu”, czyli tzw. ustawkom.

• „pikniki”, czyli zwykli widzowie kupujący bilet na mecz jak do kina objazdowego czy peep show. Na mecz przychodzą z obowiązkową gazetą, którą wyściełają brudne siedzisko, aby nie ufajdać sobie „kościołowych” spodni. Ich nieodłącznym atrybutem jest również dostarczanie organizmowi białka i kwasów tłuszczowych poprzez dziobanie prażonego słonecznika. Albo zapychanie się batonikiem Picnic, w końcu nazwa zobowiązuje. Kibic „piknik” to najczęściej kibic sukcesu, który gotowy jest zapłacić za bilet tylko wtedy, gdy drużyna wygrywa bądź przyjeżdża co zacniejszy rywal.

Podział ten nie jest do końca miarodajny, gdyż może się zdarzyć, że w wyniku emocji na boisku (sprzedajny piłkarz, ustawiony sędzia, skorumpowany działacz) czy na trybunach (nieprofesjonalna ochrona, obraźliwe epitety przyjezdnych kibiców) całkiem grzeczny na co dzień „ultras” czy spokojny „piknik” mogą się przyłączyć do zakłócania spokoju. Możemy sobie także wyobrazić sytuację, że stadionowy miłośnik sportu walki zamiast dresu założy klubową koszulkę, będzie się cieszył, że drużyna zdobyła jakże ważne mistrzostwo, a nawet zaśpiewa jedyną frazę, którą zna na pamięć: „We are the champions – my friend”, a potem łłłyyyyeeeee…

Jeszcze innym kibicem specjalnej troski jest kibic na imprezach typu Euro 2012. Fani na takich spędach różnią się całkowicie od ligowego schematu. Na początku trzeba wylosować bilet, co jest znacznie trudniejsze niż trafie nie szóstki w totka. Jeśli jest się jednak przedstawicielem sponsora lub działaczem, znajomym czy rodziną osoby związanej z PZPN, to nasze szanse zaskakująco rosną. Wobec powyższego możemy być spokojni – pojedynczy chuligan, jeśli się znajdzie na stadionie, nawet nie wstanie z krzesełka, bo za jego plecami będą krzyczeć, żeby nie zasłaniał. Publika na meczach reprezentacji niczym specjalnie nie różni się od uczestników koncertu zespołu U Dwa, obserwatorów walk rycerskich na zamku w Golubiu-Dobrzyniu czy oglądaczy wyścigu kumoterek w Bukowinie Tatrzańskiej.

AGRESJA

W temacie „agresja” psycholodzy, biolodzy, prawnicy i inni tacy opublikowali już takie stosy papieru, że spokojnie zapełniłyby wszystkie punkty skupu makulatury w całym kraju. Promotorzy i recenzenci prac dyplomowych, widząc tytuł „Agresja wśród młodzieży coś tam, coś tam”, ziewają przeciągle. Jednakże opisując półświatek kibicowski, nie napisać o agresji, to tak jakby omawiając fenomen golfa, nie wspomnieć o kochankach Woodsa.

Fundamentalne pytanie brzmi: Dlaczego się biją? W miesięczniku „To My Kibice!” z roku 2003 pod tytułem „Męski sport” kryje się uzasadnienie: „Cóż, mają takie hobby, a może lepiej łazić po skałkach bez asekuracji, jeździć motorem na złamanie karku, skakać głową w dół na elastycznej linie? Dlaczego walczą? Przez lokalny patriotyzm. Miejscowości leżące blisko siebie w zasadzie nigdy nie darzyły się sympatią. Innym powodem jest duma. Żaden kibic nie pozwoli sobie na lżenie jego klubu oraz miasta”.

W tym samym periodyku w 2009 r. pod wszystko mówiącym tytułem „A co w tym… złego?” znajdujemy kolejne argumenty: „Dziesiątki milionów ludzi na całym świecie zachwyca oglądanie mężczyzn, którzy z pasji oraz za pieniądze okładają się pięściami. Więc pytam, dlaczego w Polsce ludzi, którzy robią to samo, ale za »darmo« i »po cichu« uważa się za »odpady społeczeństwa« i stawia przed sądem???”.

Nie brakuje obrońców i prób zrozumienia tych zachowań. Publicysta Janusz Korwin-Mikke na swoim blogu pisze: „Ja natomiast dziękuję Bogu, że taką młodzież jeszcze mamy. Skorą do bitki i do wypitki. Dawniej tacy się pojedynkowali, ale teraz jest d***kracja, więc walą się kijami do baseballa. Zgoda: czasem przesadzą i zabiją. Ale to ta potrafiąca zabić młodzież – a nie absolwenci filozofii UJ – będzie bronić kobiet, dzieci i nas, gdy przyjdą muzułmanie, Ukraińcy, Niemcy albo inni tacy!”. A pisarz Ian Buruma, wykładowca w Bard College, pisze wprost na łamach „Dziennika”: „Kraje potrzebują bohaterów i lepiej, żeby toczyli oni swoje wojny na stadionach niż na krwawych polach bitwy”.

Socjolog prof. Tomasz Szlendak: „Wyjaśnienie agresywnych zachowań mężczyzn odwołuje się do dwóch faktów: młodzi mężczyźni wchodzą właśnie na rynek matrymonialny (okupowany przez mężczyzn starszych) i pragną za sprawą ryzykanckich zachowań przypodobać się kobietom oraz – to ten drugi fakt – wywrzeć odpowiednie wrażenie na innych mężczyznach”.

No jasne. Przecież nad górnym Orinoko Indianie Waika (szczep puszczański) z rozpierającą dumą pokazywali sobie blizny po bójkach. W tym celu trzeba dokładnie ogolić sobie łepetynę (równie dokładnie jak współcześni skini), aby szramy uwidocznić. Wszystko dla przypodobania się miejscowym Pocahontas. Bo łyse, to bardziej męskie, falliczne, a jeszcze zadrapane i poobijane, to ho, ho. A potem już tylko „za warkocz i do jaskini”.

Zobaczmy jeszcze, jak to jest u naszych starszych braci w ewolucji. Antropolodzy odkryli, że nasi krewniacy, tj. szympansy, potrafią się pozabijać w walce o nowe tereny. A samice dybią na tych samców, którzy triumfowali w potyczce o supremację. Samice przyłączają się do zwycięzców! (Mam nadzieję, że za porównywanie człekokształtnych do kibiców małpy się nie obrażą).

A weźmy takie świnie, bardzo inteligentne istoty z IQ wyższym od psa. Specjaliści od trzody chlewnej stwierdzili, że agresja jest spowodowana:

• zbyt dużym zagęszczeniem zwierząt,

• nudą – obgryzają sobie wtedy uszy i ogony,

• łączeniem w czasie tuczu dwóch grup warchlaków ustalających przez walki hierarchię w stadzie.

Ileż tu podobieństw. Choćby takie przepełnienie w miejscu zamieszkania, w popularnych blokowiskach. Znaczący przykład dotyczy sławetnego Le Corbusiera i jego „megajednostki mieszkaniowej” w Marsylii z 300 mieszkaniami dla ponad 1500 osób. Na nic się zdały sugestie lekarzy, którzy uważali, że z powodu ścisku mieszkańcy będą zapadać na choroby psychiczne. W Nowym Jorku badacze wykazali zależność: im wyższy budynek, tym większa przestępczość.

Podczas deszczu dzieci się nudzą, a podczas meczu – kibice. Z powodu braku w naszym kraju Iniestów, Forlanów czy Messich obserwatorzy spotkań piłkarskich, zamiast ziewać, próbują się czymś zająć.

Walka o dominację w grupie też ma swoje znaczenie. Wystarczy wspomnieć o bitwach między Polakami na meczach reprezentacji. Wiedzą także o tym kibice Jagielloni Białystok i Paris Saint-Germain, którzy na własnej skórze doświadczyli, jak to jest, gdy zwaśnieni sympatycy tego samego klubu biorą się za łby. A już mecze reprezentacji Polski przeszły do historii jako areny walk bratobójczych. Roman Zielińki w swym pamiętniku pisze: „Podczas meczu Holandia – Polska w Rotterdamie holenderskie służby porządkowe rozdzieliły antagonistycznych Polaków”. Takiego rozeznania nie mieli czescy policjanci, którzy na meczu Czechy – Polska w Ostrawie nie mogli dać sobie rady z bijącymi się w swoim sektorze Polakami: „Bijeta se sami Polacy?” – zapytał rozpaczliwie funkcjonariusz, którego zszokowanie zacytował „Super Express”.

AMERYKA POŁUDNIOWA

Piłka latynoamerykańska, a zwłaszcza rywalizacja odwiecznych rywali: Brazylii i Argentyny, to nie tylko szmaciany balon i skrawek trawy. Według Tomasza Wołka: „Mecze między tymi zespołami to porachunki czysto piłkarskie, ale tło odgrywa ogromną rolę. Państwa te rywalizują na gruncie politycznym, kulturowym, duchowym i intelektualnym o prymat na kontynencie”.

Rywalizują też kibice, ba! Kiedy w takiej Polsce główne tematy rozmowy to pogoda, choroby i polityka, tam to wyczyny piłkarzy stanowią temat numer 1. Jerzy Pilch zaznacza: „Każda wielodzietna rodzina i każdy singiel interesuje się futbolem. Każdy polityk i każdy kloszard, intelektualiści i złodzieje, księża i babki klozetowe, profesorowie i bezecnice, miliarderzy i studenci, poeci i matrony – wszyscy żyją piłką nożną”. Inna pisarka, tym razem brazylijska, Clarice Lispector, która tylko raz w życiu zasiadła na trybunach, dzieli się smutną refleksją: „Nie mam żadnego prawa, by mówić o sobie jako o dobrym kibicu piłkarskim, czyli tym samym jako o dobrym Brazylijczyku”.

Na wskroś historyczna lektura Tony’ego Masona „Pasja milionów. Piłka nożna w Ameryce Południowej” nie pozostawia wątpliwości. Mecz to więcej niż święto. Wokół stadionu kwitł handel – sprzedawano na przykład cegły i skrzynki, aby kibic kurdupel mógł coś zobaczyć. Dla wielkich gwiazd głodowano, przesuwając pory rodzinnych posiłków, a zabawy dla młodzieży zaczynały się dopiero po dwudziestej z uwagi na odbywane mecze. Do myślenia daje też sporo anegdota, która opowiada o tym, jak to podczas ważnego meczu w Rio kibice do teatru przyszli z radiami, a podczas sztuki aktor miał się dopytywać o wynik.

Niestety, te futbolowe fascynacje mają też bardzo tragiczne reperkusje. W takiej Kolumbii za bycie piłkarzem, kibicem czy trenerem grozi najwyższy wymiar kary wymierzanej przez futbolowych opętańców. W 1994 r. Andres Escobar, a w 2001 r. Norberto Cadavid (obaj reprezentanci swego kraju) zostali zastrzeleni przez fanatyków w Medellin. W 2009 r. to kibic stał się ofiarą, gdyż wyraził się o zawodniku, że jest nędzny czy tam słaby. Piłkarz Javier Flórez grający w Atletico Junior de Barranquilla – mówiąc językiem Pasikowskiego – „wyrwał chwasta”. W tym samym roku trener Santa Fe otrzymał przed meczem instrukcje od radykalnego fana: jeśli nie wstawisz takiego a takiego zawodnika, „rozwalimy ciebie i twoją rodzinę”.

Latynoamerykańskie klimaty zafascynowały redaktorów „To My Kibice!”, którzy udali się na miejsce i wydali specjalny numer poświęcony tamtejszej piłce, zwłaszcza argentyńskiej. Wspomnieniowe historyjki:

• o zadymie z meczu Velez – Boca: „Kiedy gospodarze próbowali zaatakować gości siedzących na peronach, pojawili się stróże prawa. Wtedy liderzy barra brava Boca (którzy w celu ochrony swoich niejasnych interesów mają kontakty wszędzie, także na policji) przekupili mundurowych, a ci odjechali, dając obu ekipom pole do popisu”.

• o dossier Rafa Di Zeo, który jest szefem bandy barra brava Boca Juniors: „Prasa interesuje się nim tak jak gwiazdami show-biznesu, informując np., że wypoczywa na wczasach w Urugwaju itp. Niedawno dopadł go wymiar sprawiedliwości, który wymierzył mu 50 dni aresztu, ale okazuje się, że może sobie… wybrać dni, kiedy idzie siedzieć, kiedy chce wychodzi i w dowolnej chwili wraca do celi”.

Nie zabrakło również charakterystyki niegrzecznej ekipy La Doce: „Przede wszystkim ogromne pieniądze, oficjalnie klub płaci ekipie rocznie, bagatela, 3 miliony dolarów (w formie biletów i rozmaitych darowizn). W zamian za kasę klub ma zapewnioną współpracę i ochronę fanatyków, a oprócz tej oficjalnej gotówki nieoficjalnie przelewa się znacznie większą, bo np. zawodnicy chcący grać w Boca, muszą płacić haracz, dzięki któremu oni i ich rodziny stają się na mieście nietykalni…”.

W podsumowaniu wyraźnie wyczuwa się podziw dla opisywanych: „Mafia, chuligani, fanatyczni kibice, wszystko jednocześnie, to jest właśnie osławiona ekipa barra brava Boca Juniors”.

B

BAŁKANY

Zanim zajrzymy na stadiony, sprawdźmy, czy teza o tubylcach, że „mają wyjątkowy talent do rozpoczynania wojen”, jest prawdziwa? Lektura książki „Dzika Europa. Bałkany w oczach zachodnich podróżników” nie pozostawia złudzeń. Etnolog Božidar Jezernik zauważył, że nawet w językach bałkańskich słowo „Balkan” szybko stało się synonimem braku cywilizacji czy wręcz zacofania. Czarnogórcy to „nieustraszeni wojownicy ogromnej postury”. Nie zawracali sobie głowy takimi banałami, jak życie domowe, miłość czy seks, a to, co ich kręciło, to zemsta, bohaterstwo i śmierć.

Przyczyny okrucieństwa widziano w zwyczajach żywieniowych: „Kiedy Bośniak wstaje z łóżka, zaczyna dzień szklanką śliwowicy. Krótko przed lunchem wypija jeszcze dwie i zakąsza je słodyczami. Aby ukoić bolesne palenie w żołądku wywołane piciem, pożera cebulę i siekaną rzepę bez choćby kromki chleba; potem je ohydną kiszoną kapustę i twardą suszoną jagnięcinę. Następnie podaje się obfite porcje zupy z fasoli, a posiłek kończy kolejna śliwowica”. Nie dziwmy się zatem, że przy tak wysublimowanym menu nie pozostaje nic innego, jak chwycić za maczetę.

Symboliczny koniec Jugosławii nastąpił 13 maja 1990 r., kiedy Dinamo Zagrzeb podejmowało Crveną Zvezdę Belgrad. Chorwaci i Serbowie jeszcze nie z okopów, a z trybun, uzbrojeni po zęby, ruszyli na siebie. Fani z Belgradu z przewodnim hasłem: „Zagrzeb jest serbski”, a miejscowi z kwasem solnym służącym do sforsowania ogrodzeń. Bilans walk: dziesiątki rannych i piłkarze ewakuowani śmigłowcami ze stadionu. Bohaterem narodowym Chorwatów stał się „kopacz” (jak się okazało, nie tylko piłki) Zvonimir Boban, który widząc, jak policjant pałuje kibica Dinama, potraktował funkcjonariusza z buta.

Bałkany – beczka prochu. Lont już wystawał. Na stadion Maksimir przyniesiono zapałki. Kilka miesięcy później ładunek eksplodował… Na tym meczu pojawił się Željko Ražnatović, lepiej znany jako Arkan, ochraniający osobiście trenera Czerwonej Gwiazdy. Arkana możemy postawić w jednej alei „zasłużonych” złoczyńców obok Slobodana Miloševicia czy Radovana Karadžicia. A w tej książce wypada wspomnieć „serbskiego Ala Capone” z uwagi na „zasługi” na niwie kibicowskiej. Pięć tysięcy jego ludzi było doskonale uzbrojonych i rewelacyjnie opłacanych z pieniędzy pochodzących z grabieży. Kiedy nie przelewali krwi (m.in. masakra pacjentów szpitala w Vukovarze), regenerowali siły na lewych papierach w luksusowych kurortach basenu Morza Śródziemnego. Arkan miał skąd brać towarzystwo do walki, gdyż przed wybuchem wojny dowodził bojówką chuliganów Zvezdy. Później stadionowym zadymiarzom przyszło walczyć o Wielką Serbię.

Po wojnie związki Arkana ze sportem nie osłabły. Trzeba było gdzieś prać brudne pieniądze, a najprzyjemniej, jeśli można się przy tym bawić w futbol. Gdy nie pozwolono mu na zakup Crvenej Zvezdy, kupił kosowski FK Priština, przeganiając z niego Albańczyków, ale klubu nie dopuszczono do rozgrywek ligowych. Z kolei kiedy nabył belgradzki klub osiedlowy Obilić i zdobył z nim mistrzostwo, nie przypadło to znowu do gustu europejskiemu środowisku piłkarskiemu. Zdaje się, że słusznie, gdyż piłkarze drużyn przeciwnych byli instruowani, co się z nimi stanie, jak strzelą bramkę, a sędziami przed i po meczu osobiście opiekowali się ludzie Arkana – najczęściej chłopcy z placu broni. Tego ludobójcy nie ma już wśród nas. Został zastrzelony prawdopodobnie przez służby specjalne.

By lepiej zrozumieć bałkański kocioł, prześledźmy jeszcze obecną strukturę kibiców. Po kolei. Jesteśmy w Serbii – tu prawie wszystkie sympatie kierują się do Belgradu. To niekwestionowana kibicowska stolica kraju, a potem długo, długo nic.

Jest więc w Belgradzie Crvena Zvezda, klub milicyjny z przydomkiem Cigani. Cyganie, gdyż dawny hymn tego klubu był ułożony na romską nutę. Choć na stadionie wśród kibiców pojawiały się w kolejnych okresach różne opcje polityczne z nacjonalistami na czele, to dla wielu większym wrogiem niż Chorwaci był lokalny serbski rywal Partizan – klub wojskowy z przydomkiem kibiców Grobari. Ponoć nie dlatego, że odsyłają swych przeciwników w ręce rzeczonych grabarzy, ale z uwagi na czarne barwy, w jakich grali zawodnicy.

Trzecia siła na Bałkanach to Vojvodina Nowy Sad. Niełatwo się tu kibicuje, bo do Belgradu jest zaledwie 100 km, a do miasta po wojnie przybyły dziesiątki tysięcy uchodźców, którzy w znakomitej większości kibicowali, pewnie nie zgadniecie… Crvenej Zvezdzie lub Partizanowi.

W Chorwacji warto zobaczyć derby Dinamo Zagrzeb – Hajduk Split. Pod hasłem „Kochamy Cię mamo, lecz nie bardziej niż Dinamo” podpisuje się wielu mieszkańców nie tylko stolicy tego kraju. Miejsce na chorwackim kibicowskim pudle zajmują jeszcze kibice HNK Rijeka, którzy podczas derbów wybrzeża z Hajdukiem akcentowali swoje pochodzenie: „Nasze matki się starały, dlatego nie jesteśmy osłami, lecz prawdziwymi ludźmi”.

W Bośni kibice dopingują: Željezničara Sarajewo (najwięcej fanów w całym kraju), FK Sarajewo (działa przy nim słynna grupa o wiele mówiącej nazwie Horde Zla) i Slaviję Sarajewo (wśród sympatyków głównie Serbowie).

W stolicy Hercegowiny, Mostarze, gdzie bratobójczo tłukli się między sobą Bośniacy z Chorwatami przeciwko Serbom, a potem Bośniacy z Chorwatami, mamy derby pomiędzy bośniackim klubem FK Velez Mostar a chorwackim HŠK Zrinjski Mostar.

W Czarnogórze najwięcej kibiców ma stołeczna Budućnost Podgorica (dawny Titograd), której ponadnarodowo kibicują miejscowi Czarnogórzanie i Serbowie. Jej kibice nazywają się Varvari, czyli barbarzyńcy. Tu łączy klub, bo gdy grają drużyny narodowe, kibice tego samego klubu dopingują różne reprezentacje!

Mozaika historyczno-kulturowo-kibicowska byłej Jugosławii jest prosta jak baranie rogi. A czy będzie spokojnie? W Serbii w ciągu 8 ostatnich lat w wyniku potyczek meczowych zginęło 7 kibiców. Zamknąć stadiony i rozwiązać ligę? Nie ma takiej potrzeby, okazja zawsze się znajdzie. Na turnieju tenisa ziemnego Australian Open Serbowie i Bośniacy, zamiast podziwiać wymianę piłek, woleli wymieniać się między sobą butelkami i krzesełkami wyrwanymi z trybun.

BILET NA MECZ

Głównym atrybutem biletu jest jego cena. W tej sprawie zabrał głos Paweł Zarzeczny w „Polska The Times”, który nie wytrzymał biadoleń kibiców Legii na cennik widowiska piłkarskiego. Zaczął od przypomnienia: „Czy wiecie, że do dzisiaj pamiętam ceny biletów na Legię z roku 1969? Legia miała wtedy Deynę, Brychczego, Gadochę, Władka Grotyńskiego, Andrzeja Zygmunta, co to łamał nogi każdemu (…). Wejściówka na »krytą« kosztowała aż 35 złotych. 35!!! A na »żylet« aż 15. Nie było mnie stać”. Potem pochwalił drożyznę, co w naszym społeczeństwie jawić się musi niczym szarlataństwo: „Jeżeli my się tego kiedyś nie nauczymy, że za dobry towar trzeba zapłacić, no to skąd weźmiemy pieniążki na kupno Messiego? Rooneya? Jak załatwimy Ligę Mistrzów… i mistrzów? Myślicie, że za darmo do nas przyjdą, bo polubili Ząbkowską? (…) Chodzę na mecze Legii od czterdziestu lat. I wiem, że tam musi być drogo. Jeżeli ma być dobrze. A będzie jeszcze drożej. Pamiętaj, że z tych twoich biletów kupimy może kiedyś Rooneya? A Messi? Pomyślimy. Jak dla mnie jest za chudy”.

Cennik pozostawia zresztą dużo do życzenia nie tylko w stolicy. Jeden z sympatyków dolnośląskiej drużyny tak opisał swoją „satysfakcję” ze stosunku jakości do ceny: „Na drewniaków ze Śląska Wrocław płacę 40 PLN i mam za to: flagę WKS-u zakrywającą całą trybunę i zero widoczności; stojących kiboli i 40 proc. widoczności, jak flaga zwinięta; przekleństw do wyboru i koloru; deszcz za kołnierzem, jak pada; brudne krzesełka; obszczane toalety bez papieru; prymitywną małą gastronomię; od czasu do czasu zadymy, więc dzieciaków nie zabieram. O grze nie wspomnę, bo nie ma o czym”.

Malkontentów nigdy nie brakuje, ale przynajmniej we Wrocławiu co nieco się zmieniło. Na lepsze.

Przed derbami Krakowa czytelnicy usłużnie donieśli „Gazecie Wyborczej: „W środę rano wybrałem się na stadion przy Reymonta. Sprzedaż biletów miała się zacząć o godz. 11, dlatego pojawiłem się dwie godziny wcześniej. Kilka minut po godz. 11 przed kasę dla sektora C zajechało pięć samochodów, z których wyskoczyło kilkunastu osiłków. Ekipa wepchnęła się pod kasę, jeden z mężczyzn stwierdził, że od tej pory bilety kupują tylko oni i ewentualnie kobiety z dziećmi. Rzeczywiście, kilka pań zdobyło wejściówki. Reszta kibiców tylko bezsilnie patrzyła, jak grupa karków wykupywała po kilka sztuk biletów. Jeden z kolejkowiczów próbował się stawiać, ale dostał kilka ciosów w twarz i w brzuch. Po kilkudziesięciu minutach kasa została zamknięta. Panowie, którzy je wykupili, od razu oferowali wejściówki kupione za 40 zł po 100 zł od sztuki. Wszystkiemu przyglądało się dwóch ochroniarzy…”.

Powyższe zdarzenia mogłyby prowokować nas do utyskiwań na niedobrych koni i polski grajdołek, gdyby nie fakt, że to nie nasz patent (według Zbigniewa Bońka koniki to włoska specjalność), no i że czasem są oni po prostu przydatni. Zwłaszcza dla turysty, który chce obejrzeć mecz za granicą, tam gdzie kas nie ma przy stadionach albo są zamknięte, a bilety kupuje się w wyznaczonych punktach na mieście, do których niełatwo trafić. Czy więc konik nie jest sensownym wynalazkiem dla człowieka ciężkiej pracy, którego stać nawet na droższy bilet, tylko mu czasu brak na wystawanie w kolejkach godzinami? Oczywiście możemy z tym walczyć, tak jak przed igrzyskami olimpijskimi w Pekinie, gdzie komuniści wyrazili gotowość zamykania koników w obozach pracy, acz i tam czarny rynek biletowy kwitł w najlepsze. Nawet w Wielkiej Brytanii to walka niezwykle trudna. Przekonali się o tym organizatorzy Pucharu Anglii na Wembley. Bilety na bój Chelsea z Evertonem „chodziły po internecie”, mimo że nie były jeszcze oficjalnie wydrukowane…

BOHURT

Pojawiła się ostatnimi czasy moda na inscenizacje bitew. Dzieciaki mają frajdę, bo historii uczą się w sposób ciekawszy niż zwyczajowe zakuwanie dat wojen punickich z podręczników. Minusem takich spędów jest to, że trzeba później swoje odstać w korkach. Kierowcy muszą być mężni jak Jurand ze Spychowa i trzymać nerwy na wodzy niczym Jagienka czyhająca na niedźwiedzia.

Jedna z najsłynniejszych „powtórek z przeszłości” rozgrywa się oczywiście na polach Grunwaldu. A tzw. bohurt to nic innego jak średniowieczna nawalanka całkiem na serio, która odbywała się w dzień poprzedzający główną imprezę. Na placu boju rękawice rzucali sobie Polacy ze… wschodnim sąsiadem. W ramach rewanżu za cud nad Wisłą czy za 17 września 1939 r.? Nie wiemy. Problem polegał na tym, że te starcia w wersji hardcore jako żywo przypominały ustawki chuliganów. Tyle że w przyłbicach, kolczugach, karacenach, szyszakach, misiurkach etc. A i mieczów mieli dostatek. Nic dziwnego, że krew tryskała niczym w rzeźni, a byli i tacy, którzy odnieśli rany kłute i szarpane. Wobec powyższego organizatorzy, mając na uwadze dobro budżetu państwa („darmowe” leczenie, zwolnienia L-4, renty), zabronili naparzania.

C

C2H5OH

Trzeba wiedzieć, kiedy, gdzie, z kim i ile wypić. Czy kibice stosują się do tej życiowej prawdy? To zależy jacy. Jeszcze kilka lat temu w kibicowskiej gazetce „Stadion” można było znaleźć następującą wskazówkę: „Nie chlejcie za dużo alkoholu – wyjazd jest krótki i nie zdążycie wytrzeźwieć, a pobyt w stołecznej izbie nie należy do najprzyjemniejszych”. Podczas ostatniego meczu Polaków na Ukrainie gazeta „Sportywka” donosiła: „Okowitą, którą polscy kibice musieli zdeponować przy służbowym wejściu, można byłoby uraczyć batalion milicji”. Bywały czasy, kiedy wniesienie butelczyny na stadion stanowiło nie lada wyczyn. Kazik Staszewski wspomina: „To był pierwszy mecz po wprowadzeniu stanu wojennego. W każdym sektorze wojsko. Siedzieli w rzędach od góry do dołu i od prawej do lewej, żeby kibiców podzielić na możliwie małe grupki. W drodze na miejsce przechodziło się przez trzy kontrole: na bramce, przed trybuną, przed wejściem do sektora. Do tego wszędzie milicja z psami. Kompletny Sajgon. Jak ten koleś wniósł wódkę, nie wiem do dzisiaj, chyba w rękawie. Zadziałaliśmy socjotechniką – nas skontrolowali dokładnie, jego pobieżnie. I jeszcze żeśmy to wypili! Podczas konsumpcji momentalnie zjawił się jakiś tajniak, grożąc wyprowadzeniem ze stadionu. Ale Fuzja miał gadkę, zagadał i esbek dał nam spokój, a chyba nawet się z nami napił”.

Brytyjscy kibice okupują puby przed, po, a bywa, że i w trakcie meczu. Wypijany trunek robi swoje, stąd w ruch idą pięści i szkło. Taka to saloonowa zadyma w dawnym westernowym stylu. A nasi „miłośnicy mocnych wrażeń” nie piją. Chuligan z krwi i kości ma być czujny, zwarty i gotowy do walki. Jeśli chodzi o płyny, preferowany jest bardzo zdrowy tryb życia. Szef wydziału prewencji jednej z komend wojewódzkich mówi: „Zdarza się, że zatrzymujemy kogoś, proponujemy kawę, herbatę, a on: tylko wodę. Bo teina czy kofeina szkodzi”.

I ma to swoje odzwierciedlenie w historii: potyczki wojenne a trunki. Bywało okrutnie. Już w VII wieku p.n.e. okupujący Persję Scytowie upili się, a następnie zostali wybici podczas uczty. Nie dziwi zatem zakaz wydany 2000 lat p.n.e., zabraniający picia alkoholu w armii egipskiej. W 1066 r. Saksończycy dostali łupnia od Normanów, którzy ponoć byli mniej pijani. W każdym razie tak się wydaje badaczom dziejów, bo alkomatów natenczas nie używano zbyt powszechnie. Z kolei po bitwie pod Grunwaldem nasi znaleźli wozy z beczkami pełnymi wina, które polski król w obawie przed „niewydajnością” armii kazał porozbijać i opróżnić. Już w wieku XX, a dokładniej w 1908 r., Mikołaj II wycofał darmowe przydziały wódki dla wojska i zarządził podwyżkę cen alkoholu, zdając sobie sprawę z tego, że rosyjska armia przegrała wojnę z Japończykami, bo była wiecznie pijana. Przykłady można by mnożyć.

Zbliża się wielkimi krokami Euro 2012 i należy odpowiedzieć na pytanie: czy na stadionach będzie piwo, choćby i słabe? UEFA naciskała na nasze władze, mając w tym interes finansowy w postaci bogatego sponsora. A my? Władzuchna początkowo była na nie, o czym zawiadamiała odpowiednia ustawa, ale koniec końców Bronisław Komorowski podpisał ustawę i możliwość upijania się piwem cieńkuszem (ma mieć mniej niż 3,5 proc.). Najciekawsze, że Ogólnopolski Związek Stowarzyszeń Kibiców też jest temu pomysłowi przeciwny. Tak, tak, moi mili, okazuje się, że kibice (a przynajmniej ich reprezentanci) nie chcą piwa na obiektach sportowych! W cywilizowanych krajach to nie problem (nawet na basenach), ale u nas… No cóż, zamiast na trybunie zachwycać się poziomem meczu, spora część publiki wybiera podnoszenie poziomu etanolu w organizmie w stadionowych zakamarkach.

CALCIO STORICO

Przenosimy się do Florencji. Tam mury mówią o potędze znanych intrygantów, rodzinki Medyceuszy, a niekończąca się kolejka do Galerii Uffizichświadczy o tym, że w środku nie natkniemy się na sztukę współczesną. Świętuje się tam też dzień św. Jana Chrzciciela, patrona miasta. Hucznie i na zabój. Calcio Storico z średniowiecznym rodowodem (reguły spisano w 1580 r.) eksperci oceniają jako połączenie rugby z walkami MMA. Podobają wam się migawki telewizyjne z amerykańsko-kanadyjskiego hokeja, gdzie znacznie ciekawsza od krążka w siatce jest młócka między zawodnikami? W takim razie Calcio Storico też się spodoba, tylko jeszcze bardziej. Ważniejsze od zdobycia gola na Piazza Santa Croce jest… zrobienie „kuku” przeciwnikowi. Bywa znacznie ciekawiej niż na Stadio Artemio Franchi, gdzie mecze rozgrywa Fiorentina. W walce, w której ścierają się reprezentanci dzielnic miasta, piłka i sędziowie są tylko zbędnym dodatkiem. Zdarza się, że rajcowie miejscy próbują tego bestialstwa zabronić, wprowadzają zakaz, ale po jakimś czasie go odwołują, bo tradycja zobowiązuje. Jeden z zawodników opisuje swój udział w rozgrywkach: „Przeszedłem piętnastogodzinną operację. W dłoni niosłem oko. Wybili mi wszystkie zęby”. Gratulujemy.

CHARYTATYWNIE

Kibice nie są tacy straszni, jak ich media malują. Sami czasem przyznają, że nie są aniołkami, ale jak robią coś pożytecznego, to dziennikarz z kulawą nogą nie zajrzy, aby o tym napisać. A jeśli już nawet przypełznie i co nieco napisze, to tekst znajdzie się gdzieś hen na dalekiej stronie, robiąc za zapchajdziurę. Co prawda, do Owsiaka czy Ochojskiej jeszcze daleka droga, ale kibic filantrop nie jest czymś niezwykłym.

Wymieńmy tu kilka kibicowskich pomysłów:

• oddawanie krwi,

• obdarowywanie dzieci w przedszkolach, ośrodkach opiekuńczo- -wychowawczych, szpitalach i hospicjach,

• pomaganie w budowie wałów przeciwpowodziowych, zbieranie i rozwożenie darów poszkodowanym,

• organizacja meczów i turniejów połączonych ze zbieraniem pieniędzy na leczenie chorych.

A oto najbardziej oryginalne pomysły:

• szalikowcy Polonii Warszawa adoptowali czarną jaguarzycę Beatę z warszawskiego zoo,

• Stowarzyszenie Kibiców Legii Warszawa „Sekcja Sympatyków” organizuje wyjazdy na mecze dla niepełnosprawnych kibiców „eLki”,

• fani Lecha ufundowali czterdzieści tysięcy kamizelek odblaskowych dla najmłodszych z myślą o bezpieczeństwie na drogach,

• kibice Manchesteru United zorganizowali zbiórkę ciepłych okryć dla bezdomnych,

• sympatycy Ruchu Chorzów w zimie rozdali dzieciom tysiąc czapek,

• miłośnicy chorzowskich piłkarzy zrzeszeni w fanklubie „Niebieskie Południe” pomagają uczniom w nauce,

• zwolennicy Falubazu Zielona Góra zorganizowali Wigilię dla bezdomnych i potrzebujących.

Skoro już jesteśmy w stolicy polskiego winiarstwa, właśnie w Lubuskiem wydarzyła się ściskająca za gardło historia. Żużlowi maniacy postanowili spełnić marzenie siedmioletniego Kacpra, który miał inne problemy niż rówieśnicy – implant, przeszczepy, chemioterapia. Ambicją dzielnego chłopca było zostanie żużlowcem. I stało się. Został liderem drużyny. Miał – jak przepisy każą – plastron z numerem i na rowerku wykonał rundę honorową, pozdrawiając tłumy. Fanatycy Falubazu przygotowali na tę okazję stosowną oprawę, poleciały serpentyny, odpalono race, wywieszono transparent: „Kacper trzymaj się! Będąc Falubazem, nie idziesz przez życie sam”.

Oczywiście o tych akcjach w mediach ogólnopolskich wiele nie słychać. No cóż, mafii włoskiej również zdarza się prowadzić działalność charytatywną, o której przecież niewiele wiemy.

CHWDP

Wszyscy wiedzą, „o co loto”. To tak, jakby tłumaczyć, co oznacza wyciągnięty środkowy palec. Jeśli jest jakiś problem z tym skrótem, to tylko w błędnej pisowni. A przecież słowo „chuj” w znaczeniu członek męski pojawia się już w XV w. Tak przynajmniej odnotowuje Jacek Lewinson w „Słowniku seksualizmów polskich”, podając przy okazji przykłady z literatury, takie jak bajka „O królewnie Pizdolonie”:

„Wszedł do baszty i bez krzyku

Porozpędzał wartowników!

Chujogromem swoim twardym

Połamał im halabardy!”.

Z kolei Maciej Grochowski w „Słowniku polskich przekleństw i wulgaryzmów” przedstawia całą paletę zastosowań, choćby wśród biadolących studentów: „Nie dadzą mi tego stypendium. Kładę na to chuj” czy też „Zaliczyłeś już ten semestr? Chuj w bombki strzelił, choinki nie będzie”.

Sztandarowe hasło polskich kibiców dotarło nawet za granicę. W Anglii policja dostała prikaz, aby nie robić sobie fotek z polską młodzieżą, która nad mundurowych i majestatyczne widoczki posiadłości królowej przedkłada umieszczanie kartek i tabliczek z napisem „CHWDP”. Policji uświadomiono, że fotografia z napisem „Penis up the bottom of the Police” chwały nie przynosi. A tam nie przynosi, przecież internauci już rozszyfrowali, co ma oznaczać skrót w wersji poprawnej językowo: „CHWDP – Chata Wolna Dupczenie Pewne” lub niepoprawnej: „HWDP – Heniu Wozi Dupę Polonezem”.

D

DERBY

Dla jednych derby to coroczny wyścig trzyletnich koni na półtorej mili, który został zapoczątkowany w 1780 r. w Epsom Downs w Anglii, a swój rodowód wziął od nazwiska lorda Derby. Inni będą kojarzyć Derby z miastem na terytorium Albionu, gdzie jeszcze w XIX wieku mieszkańcy podzieleni na dwie drużyny według parafii rozgrywali w zapustny wtorek wielki mecz. Wielki, bo grali niemal wszyscy i nikt się nie oszczędzał: wszystkie chwyty były dozwolone, a zwyciężał ten, kto przetrwał.

Powyższe skojarzenia niektórym nic nie mówią, co nie zmienia faktu, że dla każdego kibica „derby” to słowo magiczne…

Roman Zieliński w „Pamiętniku kibica” pisze: „Derby. Na dźwięk tego słowa niejednemu cierpnie skóra na wspomnienie bijatyk i stadionowych pojedynków na głosy, wymyślniejsze flagi i hasła. Kibice uwielbiają derby. Mecz o miano lepszego w okolicy”. Każdy kibic pasjonuje się też dwoma meczami: swojej drużyny i znienawidzonego nieprzyjaciela, oczywiście życząc temu ostatniemu bolesnej porażki.

Fan Cracovii Jerzy Pilch w książce „Upadek człowieka pod Dworcem Centralnym” nawiązuje do tego tematu: „Darzę Legię sympatią głównie z tego powodu, że ilekroć bywałem w Krakowie na meczu Cracovia – Legia, tylekroć zwyciężała Cracovia, ilekroć zaś na meczu Wisła – Legia, tylekroć Wisła przegrywała. Mnie, kibica Cracovii, głęboko satysfakcjonowało takie skojarzeniowe uplasowanie Legii, że jest to mianowicie drużyna, co nie tylko przegrywa z Cracovią, ale dla wzmożenia słodyczy gromi jeszcze Wisłę”.

Problemem podstawowym może być dobór klubu. Kibic Nick Hornby w „Futbolowej gorączce” dzieli się swymi czarnymi wizjami: „W całym kraju musi się roić od ojców, którzy doświadczyli najokrutniejszej, najbardziej druzgocącej porażki, jaką można sobie wyobrazić: ich dzieci stały się kibicami niewłaściwego klubu”. Ojcu kibicującemu Arsenalowi największy ból sprawiłby smarkacz wybierający pobliski Tottenham. Sam Nick dzięki ojcu, który przyprowadził go na stadion Highbury, został kibicem Arsenalu, gdy temu klubowi nic nie wychodziło. Kibicem danego klubu nikt się nie rodzi, a jeśli już się wybrało, to zmienianie tego jest karygodne. Wybór jest duży: Arsenal, Chelsea, Tottenham, Charlton, Fulfam, West Ham United, Millwall, Crystal Palace, Watford, Wimbledon, Brentford, Queens Park Rangers, Wycombe czy Leyton Orient.

Podobne dylematy jak angielski pisarz ma jeden z fanów River Plate z Buenos Aires. Zwierzył się on: „Jest tylko jedna rzecz gorsza od przegranych derbów. To tylko tydzień żalu, wcześniej czy później dojdzie do rewanżu. Gdyby jednak mój syn został kibicem Boca (konkurencyjny klub ze stolicy Argentyny – przyp. K.P.), ktoś musiałby zginąć – albo on, albo ja – bo tego bym nie darował”. Na tym tle litościwszy wydaje się piłkarz Borussii Dortmund Kevin Grosskreutz, który na pytanie: „Co zrobisz, jeśli twój syn okaże się kibicem Schalke?”, odpowiedział bez wahania: „Natychmiast oddam go do domu dziecka”.

Leszek Mazan, znany krakowski szwejkolog, jest bardziej stonowany i udziela pedagogicznych rad: „Trzeba zabierać na stadion od małego, bo wystarczy jeden błąd w procesie wychowawczym i młody może stać się wiślakiem”.

W pamiętniku „Hoolifan” Martin King, fanatyk Chelsea, wspomina: „W szkole nie było zbyt dużego wyboru. Jeśli mieszkałeś tam, gdzie my, kibicowałeś Chelsea. Niektóre dzieciaki nosiły plecaki z logo Leeds, Liverpoolu czy Manchesteru United, ale jeśli poważnie podchodziłeś do kibicowania i chciałeś chodzić na mecze, chodziłeś na Stamford Bridge. Gryzmoły na lokalnym przystanku autobusowym, wyraźnie napisane ręką młodej dziewczyny, układały się w rymowankę »Chelsea boys, Chelsea Shed, Chelsea boys are the best in Bed«. To wystarczyło, aby przekonać niepewnych młodzieńców, komu należy kibicować”.

Czasami zdarzają się osobnicy, którzy sympatie mają nieskrystalizowane. Kulinarny obieżyświat Robert Makłowicz przyznaje: „Ze mną jest dziwnie, nie ma we mnie zajadłości, zapiekłości ani nienawiści do żadnej krakowskiej drużyny. Cieszę się, jak odnoszą sukcesy. Gdy miałem 13 lat, to chodziłem na Wisłę, bo nie było innej drużyny w I lidze w Krakowie. Potem mój syn Mikołaj grał w Cracovii, siłą rzeczy chodziłem na stadion przy ul. Kałuży. Wiem, jestem zdrajcą w pojęciu jednych i drugich, ale nic mnie to nie obchodzi”. Natomiast polityk, najczęściej pozaparlamentarny, Janusz Korwin-Mikke na sugestię, że jest kibicem Legii, odpowiada: „Nie tylko Legii, jako warszawiak w takim samym stopniu interesuję się też wynikami Polonii”. Dla fanatyka rzecz niezrozumiała… Bo bez tych najbardziej zagorzałych zapaleńców z wypisanym na twarzy only you, czasem bardzo niegrzecznych, klub taki czy owaki znikłby z mapy rozgrywkowej.

Ze względu na ciężar gatunkowy, potężne emocje i niesamowitą atmosferę mianem superderbów świata określa się spotkanie River Plate – Boca Juniors (nadmieńmy, że w Buenos Aires konkurencja jest ogromna: 60 klubów, z tego kilkanaście w ekstraklasie).

Już od pierwszego meczu derbowego w 1913 roku fani obu drużyn nie przepadali za sobą, robiąc po meczu „dogrywkę” bez piłki i piłkarzy. A kiedy sukcesów zaczęło przybywać, siłą rzeczy wzrastała też wzajemna niechęć. Wyraża się ona m.in. w nadawaniu sobie przezwisk. Symbolem kibiców River jest słabo latające ptaszysko: kurczak. Wzięło się to stąd, że wrogo nastawiona konkurencja wypuściła na murawę kilkadziesiąt kuraków symbolizujących porażkę River Plate na własne życzenie w finale Copa Liberdatores. Fani Milionerów zaakceptowali przydomek i w ramach rewanżu wnieśli na mecz kartonowe świnie ubrane w niebiesko-żółte koszulki Boca Juniors. W skrócie: kurnik i chlew w kraju pysznych krów.

Miesięcznik „To My Kibice!” opisuje taką „nieprawdopodobną” historię z Buenos: „Kiedy idziesz do salonu tatuażu, weź ze sobą kolegę. Nastoletni kibic Boca Juniors chciał zafundować sobie tatuaż. Miało być logo klubu, ale w salonie trafił na kibica River, który wytatuował mu na plecach penisa. – Nie widziałem, co ten *** mi tatuował, ponieważ w salonie nie było luster – mówił prasie poszkodowany. Wyszło to na jaw dopiero, gdy przyszedł do domu i tatuażem pochwalił się rodzicom. Sprawa znalazła finał w sądzie”.

Spośród wielu wielkich spotkań ligowych w całej Europie to potyczka Barcelony z Realem Madryt najbardziej rozgrzewa umysły, ma ogromną oglądalność i całkiem sporo podtekstów. Ten spektakl zwie się Gran Derbi Europa lub El Clásico.

Na saj.blog.pl czytamy o przeżyciach w dniu takiego spotkania: „Dzisiaj o 21:30 ulice Barcelony opustoszeją, natomiast zapełnią się do maksimum wszystkie puby i bary, gdzie tylko będzie telewizor nadający relację z meczu dwóch gigantów europejskiej piłki. We wszystkich domach żony wyłączą 4682 odcinek »Cristiny Eduardy«, bo przed ekranami zasiądą uzbrojeni w sześciopaki mężowie spragnieni wielkiego widowiska. Najgoręcej będzie jednak nieopodal stacji metra Maria Cristina, gdzie usytuowany jest monumentalny Camp Nou. Tam właśnie prawie sto tysięcy fanatyków Blaugrany przyszykuje dla swych idoli niebiańskie powitanie, natomiast dla swych największych wrogów – piekło, przy którym to z Ali Sami Yen (nazwa stadionu Galatasaray Stambuł – przyp. K.P.) wygląda co najwyżej na dogasającą świeczkę”.

Duma Katalonii, słynna drużyna FC Barcelona, to – jak zwykło się mawiać – „coś więcej niż tylko klub”. Nawet derby w tym mieście z najbliższym Espanyolem nie cieszą się wielką estymą. Na Espanyol nie chodzą rdzenni Katalończycy, lecz głównie nastawieni pro-hiszpańsko mieszkańcy innych części kraju i imigranci, którzy osiedli w mieście Gaudiego.

Aby zrozumieć ambicje Katalonii, musimy pamiętać, że w czasach średniowiecza, za panowania Jakuba I Zdobywcy, była ona jedną z ważniejszych potęg w basenie Morza Śródziemnego. A współcześnie również jest stosunkowo bogata i nie za bardzo chce łożyć na madryckiego uzurpatora. Wciąż żywa jest także pamięć o rządach Francisco Franco. Generał postrzegał sukcesy Realu Madryt i narodowej reprezentacji Hiszpanii jako własne. Nie trzeba dodawać, że naturalnym wrogiem stała się Katalonia i jej symbol – FC Barcelona. Polityk i prezes bordowo-granatowych, Josep Sunyol, przypłacił życiem swoje przywiązanie. Był też taki mecz, kiedy w przerwie do szatni Katalończyków weszły odpowiednie służby z argumentami militarno-perswazyjnymi i wynik stał się oczywistością – 11:1 dla królewskich. Do dziś nie są również jasne wszystkie okoliczności przejścia genialnego argentyńskiego piłkarza Alfredo di Stefano z Barcelony do Realu. Miłośnicy spiskowych teorii i zawiłych stosunków mają nad czym główkować: kradzież czy transfer?

Obecnie na linii Madryt – Barcelona jest mniej krwawo, ale równie gorąco. Kiedy Polacy mieli grać w finale igrzysk olimpijskich w Barcelonie z Hiszpanią, król Juan Carlos apelował do kibiców o zapełnienie stadionu. Nie było to takie proste w mieście z napisami „Catalonia is not Spain” i językiem niezrozumiałym dla reszty (Katalończycy są z tego powodu nazywani Polakami – los polacos).

Podczas finału batalii o Puchar Króla Hiszpanii z udziałem klubu FC Barcelona jednego możemy być pewni: gwizdów w czasie hymnu i „E viva Espana” w ramach odpowiedzi przeciwników. Jeśli akurat nie są Baskami!

„Święta wojna” na szczęście nie zawsze ma brutalne oblicze. Zamiast latać po mieście z nożami, można kulturalniej, co pokazali dobitnie wykładowca Sorbony Ludwik Stomma i wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego Jerzy Pilch. W 2003 r. odbyli polemikę na łamach „Polityki”.

Stomma:

„W prywatnych rozmowach swój niezdrowy pociąg do Cracovii uzasadnia Pilch tym, że mieszkał po południowej stronie Błoni, na ulicy Smoleńsk, a więc tuż koło stadionu drużyny w lepperowskich pasiakach. Nikogo przy zdrowych zmysłach nie może przekonać ten argument odwołujący się do fatalizmu miejsca i środowiska. Stułbia żyła w wodzie, ale wyszła z niej, dzięki czemu po kolejnych przepoczwarzeniach przekształciła się w małpę. Ta z kolei zeszła z drzewa i w ten sposób powstał homo sapiens. Gdyby przyjęła rozumowanie Pilcha, nie doszlibyśmy nawet do poziomu pitka antropusa. Dodajmy przy tym, że małpa, zeskakując na ziemię, pokonać musiała wielowiekowe i spetryfikowane przyzwyczajenia, przeciwstawić się tradycji, pouczeniom rodziców i nauczycieli, kulturze i naturze, czyli mówiąc najkrócej: dokonać niewyobrażalnej wręcz rewolucji. Tymczasem Pilchowi wystarczało przespacerować się na drugą stronę Błoni”.

Pilch ad vocem:

„Oczywiście, wbrew twierdzeniu Stommy, nie zostałem kibicem Cracovii z powodu mieszkania w pobliżu jej stadionu, zostałem kibicem Cracovii między innymi i z tego powodu, że na pierwszym meczu ligowym, jaki widziałem w życiu (Wisła Kraków – Stal Sosnowiec), omal nie umarłem z nudów”.

Jeszcze kilka krótkich wzmianek o derbowym ciśnieniu na innych piłkarskich arenach.

W Grecji podczas meczów ateńskich drużyn między sobą (Panathinaikos – AEK) i z sąsiednim Pireusem (Olimpiakos) w ruch idzie wszystko, co jest pod ręką. Kamienie, po których powinni stąpać turyści u stóp Akropolu, służą jako pociski typu ziemia-ziemia.

W Mińsku gorąco bywa zarówno przed, jak i po derbach. Torpedo z Dynamem na ulicach miasta ustalają, kto rządzi stolicą Białorusi. Bo w czasie derbów na pewno nie Łukaszenka. Przestraszona opozycja mogłaby się wiele nauczyć.

W Wiedniu, najsenniejszym mieście Europy, zamiast w Schwarzenbergu pić kawę choćby i po turecku czy zajadać się mdłym tortem Sachera, rozognione kibicowskie towarzystwo potrafi biegać po boisku podczas spotkania Rapidu z Austrią Wiedeń, którego nie daje się dokończyć.

W czasie derbów Rzymu lekarze na ostrych dyżurach mogą w ciemno wnosić do dyrekcji o premię, bo klienteli i pracy raczej nie brakuje. I pacjentami nie będą pielgrzymi z placu św. Piotra, których wystarczy tylko cucić, a pokrwawieni tifosi Romy i Lazio.

Dania i Szwecja to opiekuńcza sielskość i spokój. Oba kraje uchodzą za krainy szczęśliwości. Podczas derbów Kopenhagi (Broendby – FC Kopenhaga) czy Sztokholmu (Hammarby, AIK, Djurgårdens) niektórzy uczestnicy potyczek potrafią się uszczęśliwiać dodatkowo, próbując spuścić lanie trybunowej konkurencji i służbom porządkowym.

Za to w Glasgow na rywalizację sportową nakładają się spory religijne sięgające XVI wieku. Religia stanowi fundament od zawsze, bo nawet Celtic został założony w sali kościoła św. Marii. Tam też trafił Artur Boruc i robił, co mógł, aby protestanccy lojaliści Rangersi byli wzburzeni jak po eksplozjach bombek Irlandzkiej Armii Republikańskiej. Prowokacje znakiem krzyża i koszulką „Boże chroń papieża” – sądząc po reakcjach – nad wyraz się udawały. Wtedy też na dalszy plan schodzą stereotypy na temat mieszkańców tego kraju. Tak jak w tym starym dowcipie: „Celtic Glasgow – Glasgow Rangers… Za chwilę zacznie się mecz… Rzut monetą… Wynik: 25 000 ofiar”.

W wyliczance zabrakło Moskwy, Sofii, Bukaresztu, Belgradu, Stambułu i wielu innych, gdzie jest równie gorąco. Jak to mówią: to nie mecz, to derby.

A i meczu nie trzeba.