Projekt okładki i layoutu, skład, łamanie

Monika Żyła-Kwiatkowska

Wydawca
Dorota Siudowska-Mieszkowska

Koordynator ds. redakcji
Renata Ziółkowska

Redakcja

Paweł Wielopolski

Korekta

Joanna Forysiak

Koordynator produkcji
Anna Badura

Ilustracje
Shutterstock

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.:
Michał Latusek

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl.

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2025 r. (Wydanie I)

Warszawa 2025

ISBN 978-83-01-24225-1

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

infolinia 801 33 33 88

www.pwn.pl

Fragment

Od autora

O nas!

Nasze gospodarstwo domowe

Dochód

Wydatki

Prosty budżet osobisty

Oszczędności

Rozszerzony budżet osobisty

Zarabianie na oszczędzaniu

Inwestycje w aktywa

Bitcoin – cyfrowe złoto

Pieniądze jako forma wymiany emocji i myśli

Kredyt

Banki

Inflacja

Zarabianie na inflacji

Na zakończenie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

OD AUTORA

Cześć!

Nazywam się Paweł Rygielski.

Chciałbym cię powitać w świecie, w którym pieniądze nie są ani nudne, ani skomplikowane – są po prostu częścią naszej codziennej przygody. Ta książka to przewodnik, który pokaże ci, jak rozmawiać o finansach tak, jak rozmawiasz ze znajomymi o najnowszej grze lub aplikacji.

Zaczniemy od podstaw – ale bez obaw, nie będzie trudnych słów ani zakuwania skomplikowanych definicji. Będziemy odkrywać, jak pieniądze wpływają na nasze życie. Przygotowaliśmy praktyczne przykłady, które pokażą Ci, że zarządzanie kasą nie jest wcale takie trudne.

Możesz zacząć budować swoje finanse już teraz.

A rozpoczniemy od tego, czym jest samodzielność finansowa.

Samodzielność finansowa

Samodzielność finansowa to niezależność i wiedza, dzięki której posiada się przewagę na rynku, również w sytuacjach nadzwyczajnych czy kryzysowych.

Dzięki wiedzy i samodzielności finansowej:

• zabezpieczamy swoje finanse i przestajemy się bać przyszłości,

• zapewniamy sobie wygodne życie,

• spełniamy marzenia poprzez realizację własnych pomysłów, takich jak własny biznes.

Wiedza finansowa daje wolność, stabilizację finansową i bezpieczeństwo.

Od jakiego wieku dzieci mogą się uczyć swojej samodzielności finansowej? Już od najmłodszych lat – im szybciej tym lepiej.

Aby uczyć o samodzielności finansowej, trzeba wpierw wiedzieć, jak rozmawiać o finansach, a wbrew pozorom one nie są wcale takie trudne do opowiedzenia, na jakie wyglądają. Wystarczy użyć do tego odpowiedniego języka i wnet wszystko, co z finansami związane, staje się proste do zrozumienia nawet dla dzieci i młodzieży.

Disklejmer, czyli nasza odpowiedzialność

Język finansów został stworzony, aby uczyć, jak rozmawiać o pieniądzach. Jest to więc praktyczny przewodnik po finansach dla dzieci, młodzieży i ich rodziców.

Przy pomocy Patryka, Marcela i Kasi starannie i przystępnie wyjaśniamy zasady finansów, aby były zrozumiałe nawet dla najbardziej wymagającej grupy czytelników – młodzieży.

Choć opisujemy różne rodzaje inwestycji, to jako autorzy nie zachęcamy do lokowania środków w konkretnie wymienione aktywa. Nie jest naszym zamiarem przekonywanie do skupu złota czy kryptowaluty jako najlepszych opcji dla oszczędności. Prezentowane inwestycje są przykładami różnych sposobów na to, co zrobić z zaoszczędzonymi pieniędzmi. Naszym celem jest ukazanie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych konsekwencji kupna i sprzedaży różnych aktywów. Należy pamiętać, że każda inwestycja wiąże się z ryzykiem i może przynieść zarówno zyski, jak i straty.

Rodzina

O NAS!

Wszystkie opowieści o finansach, zarówno te wielkie, jak i te małe, zaczynają się w… domu.

MAMA

Mama Kasia, pracując jako stylistka, zarabia jako pracownik etatowy. Pierwszego każdego miesiąca otrzymuje wynagrodzenie w ustalonej wysokości, a salon pokrywa jej ubezpieczenie zdrowotne i płaci za dni wolne.

TATA

Tata Paweł jest właścicielem firmy i przyjmuje płatności od klientów w różnych terminach i kwotach – czasem więcej, czasem mniej. Niestety, sam musi finansować swoje ubezpieczenie zdrowotne, a brak pracy oznacza dla niego brak dochodu.

PATRYK

Patryk zarabia, podejmując różnorodne prace dorywcze. Wspiera sąsiadów, wykonując takie zadania jak koszenie trawnika czy mycie samochodu. To jego sposób na rozwijanie przedsiębiorczości.

MARCEL

Marcel, choć to młody artysta, także jest przedsiębiorczy. Sprzedaje swoje używane zabawki i własnoręcznie malowane obrazy za pośrednictwem serwisów aukcyjnych w internecie.

NASZE GOSPODARSTWO DOMOWE

Jako rodzina tworzymy gospodarstwo domowe podobne do zespołu, w którym każdy dzieli się odpowiedzialnością. Mamy swoje zadania i obowiązki, takie jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów czy opieka nad domownikami.

Myślimy o sobie jako drużynie piłkarskiej, w której wkład każdego gracza przekłada się na sukces całego zespołu.

• Mama odgrywa rolę bramkarza, bo jej zarobki z salonu chronią stabilność finansową rodziny i zapewniają, że rachunki są regularnie opłacane.

• Tata to napastnik, którego sukcesy w prowadzeniu własnej działalności gospodarczej doprowadzają do kolejnych akcji zakończonych golami. Dzięki temu z czasem zarabia coraz więcej dodatkowych pieniędzy.

• Patryk i Marcel to nasi obrońcy i pomocnicy. Nie tylko wspierają domowe obowiązki, lecz także uczą się, jak zarabiać, wydawać i oszczędzać pieniądze.

Wspólnie, jako drużyna, dążymy do wygrania meczu życia i osiągnięcia osobistych celów. Pracujemy razem, aby zapewnić sobie wszystko, czego potrzebujemy.

Nasze gospodarstwo to wspólny budżet: praca, zarobki, wydatki, oszczędności i inwestycje. Należy jednak pamiętać, że gospodarstwa domowe bardzo się od siebie różnią. Inne mogą mieć własne pomysły na to, jak powinien wyglądać model gospodarstwa domowego. Często tworzą je osoby niepowiązane rodzinnie, na przykład współlokatorzy czy przyjaciele, którzy razem wynajmują mieszkanie – kierują się one innymi zasadami. Bez względu jednak na rodzaj gospodarstwa domowego, zawsze powinno ono dążyć do realizacji wspólnych celów, takich jak szczęśliwe życie czy stabilność finansowa. A ich realizacja w większości przypadków wymaga środków finansowych. Zacznijmy więc od podstaw – od zrozumienia, czym jest zarabianie pieniędzy, czyli uzyskiwanie dochodu.

DOCHÓD

Kieszonkowe

TATA
Istnieje wiele sposobów na zdobycie dochodu. Jednym z nich jest uzyskiwanie kieszonkowego.

PATRYK
Kieszonkowe to świetna rzecz. Otrzymuje się je raz na miesiąc czy tydzień, bez specjalnego powodu, po prostu za to, że się jest. Ale kieszonkowe ma też swoje minusy – pieniądze, które łatwo się dostaje, równie łatwo się wydaje, często na małe przyjemności. A może to właśnie ich zaleta?

TATA
W pewnym sensie kieszonkowe, które dostajesz „za nic”, przypomina jałmużnę.

PATRYK
Czyli to trochę jak zasiłek dla bezrobotnych?

TATA
Do pewnego stopnia. Ale warto pamiętać, że kieszonkowe może być również dobrym narzędziem do nauki oszczędzania.

PATRYK
To również często pierwsze pieniądze, które mogę odkładać na coś ważnego, na przykład na realizację moich marzeń.

TATA
Jak więc ustalić optymalną kwotę kieszonkowego, by nie była zbyt szybko wydana i przy okazji uczyła oszczędzania? To zależy od tego, ile jako rodzice jesteśmy gotowi dać dzieciom. Ale istnieje prosty sposób na wyliczenie sprawiedliwej kwoty kieszonkowego, wystarczy pomnożyć wiek dziecka przez wybrany mnożnik.

MARCEL
Czyli jeśli mam 8 lat i pomnoży się to przez 5, otrzymam 40 zł.

PATRYK
To ja, mając 13 lat, aby otrzymać 40 zł kieszonkowego, musiałbym pomnożyć swój wiek przez 3. To ja wolę jednak pomnożyć 13 lat przez 5! Im wyższy mnożnik, tym lepiej. Najlepiej byłoby mój wiek pomnożyć przez 10!

TATA
Ale więcej kieszonkowego nie zawsze oznacza lepiej. Badania dowodzą, że im więcej dostajesz, tym więcej wydajesz i mniej oszczędzasz. Dlatego warto się zastanowić, ile naprawdę jest ci potrzebne!

Sprzedaż

TATA
Drugi sposób na uzyskanie dochodu to sprzedaż.

PATRYK
Łączenie przyjemnego z pożytecznym bywa satysfakcjonujące. Raz w roku przeglądam zgromadzone przez siebie przedmioty: stare książki czy nieużywaną już odzież. Rzeczy, których już nie potrzebuję, fotografuję, by zachować o nich wspomnienia, a także po to, by wystawić je na aukcji internetowej. Również gdy otrzymam prezent, który nie trafia w mój gust lub okazuje się zbędny, zawsze mogę go sprzedać online.

MARCEL
Ja także sprzedaję na serwisach aukcyjnych stare zabawki, z których już nie korzystam, ale również obrazki, które samodzielnie stworzyłem. To taki mój mały biznes.

TATA
Należy jednak pamiętać, by dokonywać sprzedaży w sieci pod nadzorem dorosłych dla zwiększenia bezpieczeństwa i uniknięcia oszustw.

Lego

PATRYK
Klocki Lego to świetna sprawa nie tylko do układania, lecz także inwestowania.

TATA
Okazuje się, że na klockach Lego można również nieźle zarabiać. A zarabiać można w sposób pasywny i aktywny.

PATRYK
Pasywny?

TATA
To metoda, w której wystarczy kupić zestaw i nie otwierać pudełka przez kilka lat.

PATRYK
Phi, a gdzie tu frajda i przyjemność z układania?

TATA
No nie ma. W tej metodzie nie chodzi o zabawę, ale o zakup zestawu jedynie w celu jego późniejszej odsprzedaży po wyższej cenie.

PATRYK
Rozumiem, a co w takim razie kryje się pod pod hasłem: aktywna metoda?

TATA
To sprzedaż otwartych zestawów, których już nie używamy.

PATRYK
Aha, więc chodzi o zestawy, które już wykorzystałem i które mogę bez problemu zaoferować na aukcjach internetowych.

TATA
Tak, a jeśli posiada się oryginalne pudełko, instrukcję i komplet elementów, wartość takiego zestawu może znacząco wzrosnąć. Okazuje się też, że można zarabiać na składaniu całych zestawów z pojedynczych elementów. Wystarczy w serwisie brickset.com znaleźć interesujący zestaw i sprawdzić, z jakich elementów się on składa. Z kolei pojedyncze elementy można nabyć za niewielkie pieniądze między innymi na bricklink.com.

PATRYK
Czyli jeżeli na pojedyncze klocki wydałem 20 zł, a zestaw po złożeniu i sprzedaży na aukcji osiągnął cenę 50 zł, to na takiej aktywnej działalności mógłbym zarobić 30 zł.

TATA
Ponadto takie serwisy jak rebrickable.com czy mocsmarket.com pozwalają na prezentowanie własnych, autorskich konstrukcji wraz z instrukcjami, które można następnie sprzedawać z zyskiem.

Praca

TATA
Najwięcej jednak pieniędzy można uzyskać, wykonując płatne zadania. Ale w to trzeba włożyć więcej wysiłku.

PATRYK
Czyli aby zarobić, trzeba wykonać jakąś pracę. I to już trochę trudniejszy sposób.

TATA
Może i trudniejszy, ale czasem bardziej satysfakcjonujący. Moja praca polega na prowadzeniu szkoleń, za co otrzymuję wynagrodzenie. Im bardziej klienci są zadowoleni ze szkolenia, tym więcej pieniędzy dostaję. A im większą kwotę zarabiam, tym większą czuję satysfakcję z dobrze wykonanej pracy.

MAMA
Ponieważ nauczyłam się zawodu stylistki, obecnie zarabiam pieniądze, kreując fryzury dla moich klientów. Im więcej fryzur wykonam i im bardziej zadowoleni będą klienci z mojej pracy, tym wyższe będą moje zarobki.

TATA
Wysokość zarobków zależy zatem nie tylko od ilości, lecz także od jakości wykonanej pracy.

MARCEL
Im więcej i lepiej się zrobi, tym więcej można zarobić.

TATA
Ponadto w domu również jest wiele wartościowych zadań do wykonania, które mogą przynieść korzyści.

LISTA ZADAŃ

PATRYK
Ja również pracuję i zarabiam. Moje płatne zadania, które mogę wykonywać poza codziennymi obowiązkami domowymi, to między innymi mycie auta, sprzątanie garażu, odgarnianie liści opadłych z drzew czy malowanie bramy i ogrodzenia.

TATA
Wykonanie tych zadań, którymi i tak musiałbym się zająć, odciąża mnie. Jeśli jesteś więc gotów je wykonać, jestem w stanie za to zapłacić, gdyż zaoszczędzam czas , który mogę poświęcić na inne prace i obowiązki.

TATA
W wolnym czasie, na przykład na wakacjach, można też się podjąć prawdziwych prac zarobkowych, które pozwolą zarobić dodatkowe pieniądze.

PATRYK
Prace, które wybieram ze względu na ich bezpieczeństwo i możliwość samodzielnego wykonania, to między innymi zbieranie owoców lub warzyw, mycie samochodów, na przykład dla sąsiadów. Podejmuję też różne prace online, takie jak tworzenie grafiki, programowanie, pisanie tekstów, tłumaczenia czy udzielanie korepetycji. Co więcej, wykorzystując narzędzia technologiczne i media społecznościowe, mogę zarabiać w nowoczesny sposób. Na przykład prowadząc kanał na YouTubie, na którym prezentuję swoje hobby, to, jak spędzam wolny czas, lub recenzuję różnorodne produkty. Mogę również łączyć zainteresowania związane z tworzeniem filmów i graniem w gry, nagrywając swoje sesje i jednocześnie zarabiając pierwsze pieniądze.

Tabela dochodów

TATA
Skoro już wiemy, jak się zarabia pieniądze, następnym krokiem do mądrego zarządzania gospodarstwem domowym jest uświadomienie sobie, ile dokładnie zarabia się w ciągu danego miesiąca. Może w tym pomóc zapisywanie wpłat, nawet na zwykłej kartce papieru.

PATRYK
Stąd pomysł na tabelę dochodów! Taka lista może przyjąć formę zwykłej kartki z tabelą, na której notuję wszystkie swoje wpłaty. Zaznaczam tam, ile otrzymałem od danej osoby i za co.

TATA
Jest to nie tylko doskonały sposób na śledzenie miesięcznych zarobków, lecz także to świetna motywacja do ich zwiększania w każdym kolejnym miesiącu.

PATRYK
Na przykład, jeśli w lipcu uzyskałem 50 zł, w sierpniu postaram się osiągnąć 60 zł!

~ZESZYT WPŁAT~

Kiedy?

Od kogo i za co?

Ile?

10.01.25

Babcia - urodziny

100 zł

15.02.25

Sprzedaż klocków Lego

50 zł

21.02.25

Malowanie ogrodzenia

20 zł

TATA
Skoro już wiesz, jak zarabiać pieniądze, warto też się nauczyć, jak je mądrze wydawać!