Jak przestać się martwić i zacząć żyć

Dale Carnegie

Przekład na język polski

Noemi Cis

Strona redakcyjna

Tytuł oryginału: How To Stop Worrying And Start Living

Wydawca: Wydawnictwo Błysk sp. z o.o.

Przekład na język polski: Noemi Cis

Korekta i redakcja: Dorota Sosulska

Copyright 2026 © for this edition by Wydawnictwo Błysk Sp. z o.o.

Copyright 2026 © for this translation by Wydawnictwo Błysk Sp. z o.o.

ISBN 9788368676204

Cieszyn 2026

Wydawnictwo Błysk sp. z o.o.

Ul.Hieronima Przepilińskiego 6

43-400 Cieszyn

NIP: 5242959559

e-mail: wydawnictwo@wydawnictwoblysk.pl

www: wydawnictwoblysk.pl

Książka dostępna również w formie audiobooka.

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotował Jan Żaborowski

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Strona redakcyjna

Szesnaście sposobów, w jakie ta książka ci pomoże

Przedmowa

Część Pierwsza - Podstawowe fakty, które powinieneś znać na temat martwienia się

Rozdział 1 - Mieszkanie w “szczelnych dziennych przedziałach”

Rozdział 2 - Magiczne zaklęcie rozwiązujące trudne sytuacje

Rozdział 3 - Co zmartwienia mogą tobie zrobić?

Część Pierwsza pigułce

Część Druga - Podstawowe techniki analizowania zmartwień

Rozdział 4 - Jak analizować i rozwiązywać problemy z martwieniem się

Rozdział 5 - Jak pozbyć się połowy zmartwień prowadząc swój biznes?

Część Druga W pigułce

Dziewięć sugestii jak najlepiej skorzystać z tej książki

Część Trzecia - Jak złamać nawyk martwienia się zanim on złamie ciebie

Rozdział 6 - Jak wyrzucić zmartwienia z głowy

Rozdział 7 - Nie pozwól, by chrząszcze cię zjadły

Rozdział 8 - Prawo, które wyeliminuje wiele twoich zmartwień

Rozdział 9 - Współpracuj z tym, co nieuniknione

Rozdział 10 - “Stop-strata” na twoich zmartwieniach

Rozdział 11 - Nie próbuj piłować trocin

Część trzecia w pigułce – Jak pozbyć się nawyku zamartwiania się, zanim on pozbędzie się ciebie:

Część Czwarta - Siedem sposobów na kształtowanie nastawienia, które da ci spokój i szczęście:

Rozdział 12 - Osiem słów, które mogą odmienić twoje życie

Rozdział 13 - Wysoka cena za mściwość

Rozdział 14 - Jeśli to zrobisz, nigdy nie będziesz się martwić o niewdzięczność

Rozdział 15 - Czy oddałbyś to, co masz, za milion dolarów?

Rozdział 16 - Odnajdź siebie i bądź sobą: pamiętaj, że nie ma na Ziemi drugiej takiej osoby jak Ty

Rozdział 17: Jeśli masz cytrynę, zrób lemoniadę

Rozdział 18: Jak w czternaście dni wyleczyć się z melancholii

Podsumowanie części czwartej – Siedem sposobów na kształtowanie nastawienia, które da ci spokój i szczęście:

Część Piąta - Złota Zasada Przezwyciężania Zmartwień

Rozdział 19 - Jak moja mama i mój tata przezwyciężali zmartwienia

Część Szósta - Jak przestać martwić się krytyką

Rozdział 20 - Pamiętaj: nikt nie kopie martwego psa

Rozdział 21 - Zrób to - a krytyka nie będzie Cię ranić

Rozdział 22 - Głupie rzeczy, które zrobiłem

Część szósta w pigułce – Jak nie martwić się krytyką

Część Siódma - Sześć sposobów na zapobieganie zmęczeniu i zmartwieniom oraz na zachowanie energii i dobrego samopoczucie

Rozdział 23: Jak dodać jedną godzinę dziennie do swojego życia

Rozdział 24: Co Cię Męczy - i Co Możesz Z Tym Zrobić

Rozdział 25: Jak gospodyni domowa może unikać zmęczenia - i wyglądać młodo

Rozdział 26: Cztery dobre nawyki w pracy, które pomogą zapobiegać zmęczeniu i zmartwieniom

Rozdział 27: Jak pozbyć się nudy, która powoduje zmęczenie, zmartwienia i rozdrażnienie

Rozdział 28: Jak przestać martwić się bezsennością

Część siódma w pigułce

Część Ósma - Jak znaleźć pracę, która da Ci szczęście i sukces

Rozdział 29: Najważniejsza decyzja Twojego życia

Rozdział 30: “Siedemdziesiąt Procent Wszystkich Naszych Zmartwień….”

Część Dziesiąta - “Jak przezwyciężyłem zmartwienia”. 32 Prawdziwe historie

„Sześć poważnych problemów spadło na mnie w jednym czasie” C.I. BLACKWOOD

W ciągu godziny potrafię zmienić się w głośnego optymistę - Roger W. Babson

Jak pozbyłem się kompleksu niższości - Elmer Thomas

Mieszkałem w ogrodach Allaha - R.V.C. Badley

Pięć metod, które stosuję, by pozbyć się zmartwień - profesor William Lyon Phelps

Dałam radę wczoraj. Dam radę dzisiaj - Dorothy Dix

Nie spodziewałem się dożyć świtu - J. C. Penney

Idę na siłownię, by walić w worek bokserski lub wybieram się na wędrówkę na świeżym powietrzu - Colonel Eddie Eagan

Byłem “Kłębkiem zmartwień z Virginia Tech” - Jim Birdsall

Żyłem tym wersetem - Dr. Joseph R. Sizoo

Sięgnąłem dna i przetrwałem - Ted Ericksen

Kiedyś byłem największym osłem na świecie - Percy H. Whiting

Zawsze starałem się utrzymać swoją linię zaopatrzenia otwartą - Gene Autry

W Indiach usłyszałem Głos - E. Stanley Jones

Kiedy szeryf wszedł drzwiami frontowymi - Homer Croy

Moim najtwardszym przeciwnikiem, z jakim kiedykolwiek przyszło mi walczyć, były zmartwienia - Jack Dempsey

Modliłam się do Boga, aby uchronił mnie przed domem dziecka - Kathleen Halter

Zachowywałem się jak rozhisteryzowana kobieta - Cameron Shipp

Nauczyłem się nie martwić, obserwując moją żonę przy zmywaniu naczyń - Pastor William Wood

Znalazłem odpowiedź - bądź zajęty! - Del Hughes

Czas rozwiązuje wiele spraw - Louis T. Montant Jr.

Dostałem ostrzeżenie, żeby nie próbować nawet mówić ani ruszać palcem - Joseph L. Ryan

Jestem mistrzem w odpuszczaniu - Ordway Tead

Jeśli nie przestałbym się martwić, dawno leżałbym w grobie - Connie Mack

Po kolei Panowie, po kolei - John Homer Miller

Teraz szukam zielonego światła - Joseph M. Cotter

Jak John D. Rockefeller żył na pożyczonym czasie przez czterdzieści pięć lat

Książka na temat seksu uchroniła moje małżeństwo przed rozbiciem - B.R.W.

Popełniałem stopniowe samobójstwo, ponieważ nie wiedziałem jak odpoczywać - Paul Sampson

Stał się dla mnie prawdziwy cud - Pani Janowa Burger

Fragment książki „Komplikacje” - Ferenc Molnar

Martwiłam się tak bardzo, że nie przełknęłam ani kęsa przez osiemnaście dni - Kathryne Holcombe Farmer

O Dale’u Carnegie

WYDAWCA POLECA

Szesnaście sposobów, w jakie ta książka ci pomoże

1. Da ci liczne praktyczne, wypróbowane rozwiązania dla trudnych sytuacji

2. Pokaże ci, jak pozbyć się natychmiast połowy problemów w pracy

3. Da ci siedem sposobów by ćwiczyć nastawienie umysłu, które przyniesie ci pokój i szczęście

4. Pokaże jak zminimalizować finansowe zmartwienia

5. Wytłumaczy jak działa prawo, które wyeliminuje wiele twoich zmartwień

6. Powie ci, jak zamienić krytykę na przygodę

7. Pokaże jak jako gospodyni domowa unikać zmęczenia i zachować młody wygląd

8. Poda ci cztery nawyki, które pomogą ci unikać zmęczenia i zmartwień w pracy

9. Powie ci jak dodać godzinę dziennie do swojej pracy

10. Pokaże jak unikać rozterek emocjonalnych

11. Poda historie dziesiątek zwykłych mężczyzn i kobiet, którzy opowiadają własnymi słowami jak przestali się martwić i zaczęli żyć.

12. Poda receptę Alfreda Adlera na wyleczenie z melancholii w czternaście dni

13. Da Ci 21 słów, które pozwoliły światowej sławy lekarzowi, dr. Williamowi Osier pozbyć się zmartwień

14. Wytłumaczy, na czym polegają trzy magiczne kroki, których Willis H. Carrier, założyciel przemysłu związanego z klimatyzacją używa, by przezwyciężyć zmartwienia

15. Pokazuje jak stosować to, co William James nazywa “najlepszym lekarstwem na zmartwienia”

16. Daje szczegółowe przykłady wielu znanych ludzi, którzy przezwyciężyli zmartwienia - ludzki takich jak Arthur Hays Sulzberger - wydawca New York Times, Herberta E. Hawke’a - byłego dziekana Uniwersytetu Kolumbia, Ordway Tead’a - Przewodniczącego Rady Wyższej Edukacji w Nowym Jorku, Jack’a Dempsey’a, Conniego Mack’a, Roger’a W. Babson’a, Admiral’a Byrd’a, Henry’iego Ford’a, Gene Autry’iego, J.C. Penney’ego i John’a D. Rockefeller’a.

Przedmowa

Jak ta książka została napisana i dlaczego?

Trzydzieści trzy lata temu byłem jednym z najbardziej nieszczęśliwych chłopaków w Nowym Jorku. Zarabiałem na sprzedaży samochodów ciężarowych, choć nie wiedziałem jak one działają. Co więcej - nie chciałem wiedzieć. Nienawidziłem swojej pracy. Nienawidziłem mieszkania w niewielkim kosztem urządzonym pokoju na West Fifty-sixth Street - mieszkania pełnego karaluchów. Do dziś pamiętam, że miałem sporą liczbę krawatów, które wisiały na ścianie i kiedy sięgałem po jeden z nich co rano, karaluchy rozbiegały się we wszystkie strony. Nienawidziłem jadania w tanich, brudnych restauracjach, które najprawdopodobniej także były pełne karaluchów.

Każdego wieczoru wracałem do mojego samotnego pokoju z bólem głowy - głowy pełnej rozczarowań, zmartwień, zgorzknienia i buntu. Buntowałem się, ponieważ moje sny z czasów szkoły średniej zamieniły się w koszmar. Czy o to chodziło w życiu? Czy na taką przygodę tak niecierpliwie czekałem? Czy takie będzie moje życie - znienawidzona praca, mieszkanie z karaluchami, jedzenie ohydnego żarcia - bez żadnej nadziei na przyszłość?... Tęskniłem za wolnym czasem, kiedy mógłbym czytać i pisać książki - o tym marzyłem w moich młodzieńczych czasach.

Wiedziałem, że mogę zyskać wszystko i nic nie stracić, jeśli rzucę pracę, której nienawidziłem. Nie interesowało mnie zarabianie kasy, chciałem po prostu żyć. Krótko mówiąc - doszedłem do Rubikonu - miejsca decyzji, którą musi podjąć każdy młody człowiek, kiedy startuje w dorosłe życie. Tak więc podjąłem decyzję - decyzję, która całkowicie odmieniła moją przyszłość. Uczyniła ostatnie trzydzieści pięć lat szczęśliwymi i satysfakcjonującymi ponad moje najbardziej utopijne aspiracje.

Moja decyzja była taka: porzucam moją znienawidzoną pracę i, ponieważ cztery lata studiowałem w Stanowym Collegu Nauczycielskim w Warrensburgu w stanie Missouri przygotowując się do bycia nauczycielem, będę zarabiał ucząc dorosłych w szkole wieczorowej. Będę miał czas w trakcie dnia na czytanie książek, przygotowanie wykładów, pisanie nowych i krótkich historii. Chciałem “żyć by pisać i pisać by żyć”.

Jakiego przedmiotu mógłbym uczyć dorosłych w szkole wieczorowej? Kiedy spojrzałem wstecz i oszacowałem to, czego sam się nauczyłem w collegu zobaczyłem, że szkolenia i doświadczenie, jakie zdobyłem jeśli chodzi o wystąpienia publiczne, miały dla mnie większą wartość praktyczną w biznesie - i w życiu - niż wszystko inne, czego uczyłem się na studiach razem wzięte. Dlaczego? Ponieważ wymazały moją nieśmiałość, brak pewności siebie, a także dały mi odwagę i pewność siebie w kontaktach z ludźmi. Dały mi także jasno do zrozumienia, że przywództwo zwykle spoczywa na ludziach, którzy potrafią wstać i powiedzieć co myślą.

Złożyłem podanie na stanowisko nauczyciela przemówień publicznych w ramach rozszerzonych kursów zarówno na Uniwersytecie Kolumbia jak i na Uniwersytecie w Nowym Jorku, oba miejsca jednak zdecydowały, że jakoś poradzą sobie beze mnie.

Byłem rozczarowany - jednak dzięki Bogu wiedziałem, że odrzucono moją propozycję, ponieważ zacząłem uczyć w Y.M.C.A - szkole wieczorowej, gdzie musiałem wykazać się konkretnymi wynikami i to bardzo szybko. Co to było za wyzwanie! Ci dorośli uczniowie nie przychodzili na moje zajęcia, bo chcieli zdobyć punkty lub społeczne uznanie. Przychodzili z jednego powodu - chcieli rozwiązania dla swoich problemów. Chcieli być w stanie stanąć na własnych nogach i powiedzieć kilka słów na spotkaniu biznesowym nie mdlejąc przy tym ze strachu. Sprzedawcy chcieli nauczyć się rozmawiać z trudnymi klientami bez wcześniejszego łażenia w kółko dla nabrania odwagi. Chcieli nauczyć się opanowania i pewności siebie. Chcieli rozwijać swoje biznesy. Chcieli zarabiać pieniądze na utrzymanie swoich rodzin. A ponieważ moi słuchacze opłacali naukę w systemie ratalnym – i przestawali płacić, jeśli nie widzieli efektów – a ja sam nie otrzymywałem pensji, lecz procent od zysków, musiałem być praktyczny, jeśli chciałem mieć co jeść.

W tamtym czasie miałem poczucie, że uczę w trudnych warunkach, ale dziś wiem, że była to bezcenna szkoła. Musiałem motywować moich słuchaczy. Musiałem pomagać im rozwiązywać ich problemy.

Każde zajęcia musiałem prowadzić inspirująco, żeby chcieli wracać.

To była ekscytująca praca. Kochałem ją. Byłem zdumiony, jak szybko ci biznesmeni nabierali pewności siebie i jak wielu z nich w krótkim czasie awansowało i otrzymało podwyżki. Kursy przynosiły rezultaty znacznie przekraczające moje najśmielsze oczekiwania. W ciągu zaledwie trzech sezonów Y.M.C.A., które wcześniej nie chciały płacić mi nawet pięciu dolarów za wieczór, zaczęły wypłacać mi trzydzieści dolarów – na zasadzie procentu od zysków. Na początku uczyłem wyłącznie wystąpień publicznych, ale z biegiem lat zauważyłem, że dorośli potrzebują także umiejętności zdobywania przyjaciół i wywierania wpływu na innych. Ponieważ nie mogłem znaleźć odpowiedniego podręcznika na temat relacji międzyludzkich – napisałem go sam. Nie, on nie został po prostu napisany w tradycyjny sposób. On wyrósł i ukształtował się z doświadczeń dorosłych uczestników moich kursów. Nazwałem go „Jak zdobyć przyjaciół i zjednać sobie ludzi”.

Ponieważ był pisany wyłącznie jako podręcznik do moich własnych zajęć dla dorosłych – i ponieważ wcześniej napisałem cztery książki, o których nikt nigdy nie słyszał – nie marzyłem nawet, że ta książka odniesie sukces. Prawdopodobnie jestem jednym z najbardziej zaskoczonych autorów, jacy dziś żyją.

Z biegiem lat uświadomiłem sobie, że innym ogromnym problemem moich słuchaczy są zmartwienia. Większość z nich to byli biznesmeni – menedżerowie, sprzedawcy, inżynierowie, księgowi – przekrój wszystkich branż i zawodów i prawie każdy miał jakieś problemy! W kursach uczestniczyły też kobiety – bizneswoman i gospodynie domowe. One również miały swoje troski! Wyraźnie potrzebowałem podręcznika o tym, jak pokonywać zmartwienia – więc ponownie zacząłem szukać. Udałem się do wielkiej Biblioteki Publicznej w Nowym Jorku przy Piątej Alei i 42. Ulicy – i ku mojemu zdumieniu odkryłem, że znajdują się tam zaledwie 22 książki pod hasłem „ZMARTWIENIA”. Zauważyłem też z rozbawieniem, że pod hasłem „ROBAKI” widniało aż 189 tytułów. Prawie dziewięć razy więcej książek o robakach niż o zmartwieniach! Zadziwiające, prawda? Skoro zmartwienia to jeden z największych problemów ludzkości, można by pomyśleć, że każda szkoła średnia i uczelnia w kraju oferowałaby kurs pt. „Jak przestać się martwić” – czyż nie?

Jeśli jednak istniałby choć jeden kurs na ten temat na jakimkolwiek uniwersytecie w tym kraju, nigdy o nim nie usłyszałem. Nic dziwnego, że David Seabury w swojej książce “Jak skutecznie się martwić” pisze: “Wchodzimy w dorosłość z tak minimalnym przygotowaniem do stawiania czoła presji doświadczeń jak mole książkowe uczące się baletu.”

Rezultat? Ponad połowa szpitalnych łóżek zajęta jest dziś przez ludzi, którzy zmagają się z nerwicą i problemami emocjonalnymi.

Przejrzałem wszystkie dwadzieścia dwie pozycje dotyczące zmartwień, jakie znalazłem na półkach publicznej biblioteki w Nowym Jorku. Dodatkowo zakupiłem wszystkie książki na temat martwienia się jakie zdołałem znaleźć, mimo to nie odkryłem ani jednej, która mogłaby posłużyć mi jako podręcznik podczas moich kursów dla dorosłych. Postanowiłem więc sam go napisać.

Zacząłem się przygotowywać do napisania tej książki siedem lat wcześniej. Jak? Czytając co filozofowie na przestrzeni wieków powiedzieli na temat martwienia się. Przeczytałem także setki biografii, od Konfucjusza po Churchila. Przeprowadziłem również wywiady z wieloma wybitnymi ludźmi z różnych środowisk, takimi jak Jack Dempsey, generał Omar Bradley, generał Mark Clark, Henry Ford, Eleanor Roosevelt i Dorothy Dix. Ale to był dopiero początek.

Zrobiłem jeszcze coś, co było daleko ważniejsze niż przeprowadzenie wywiadów i czytanie.Rozpocząłem pięcioletnie badania nad przezwyciężaniem zmartwień - badania prowadziłem podczas moich kursów w szkole dla dorosłych. Z tego co wiem, są to jedyne tego typu badania na całym świecie. Oto co robiliśmy. Daliśmy studentom zestaw wytycznych w jaki sposób przestać się martwić i poprosiliśmy ich, by zastosowali je w swoim własnym życiu, a potem opowiedzieli podczas zajęć jakie osiągnęli rezultaty. Inni opowiadali o technikach, jakie stosowali w przeszłości.

W wyniku tych doświadczeń wysłuchałem więcej opowiadań o tym “Jak pokonałem zmartwienia” niż jakikolwiek inny człowiek na tej ziemi. Ponadto przeczytałem setki innych opowieści na temat “Jak pokonałem zmartwienia”, które zostały mi przesłane mailem, opowieści, które zdobyły nagrody na naszych zajęciach odbywających się w ponad stu siedemdziesięciu miastach w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Książka ta nie powstała z wieży z kości słoniowej. Nie jest też akademickim wykładem na temat tego, jak można pokonać zmartwienia. Chciałem raczej napisać zwięzły, treściwy, udokumentowany raport na temat tego, jak tysiące dorosłych pokonało zmartwienia. Jedno jest pewne: ta książka jest praktyczna. Można wbić w nią zęby.

Z przyjemnością stwierdzam, że w tej książce nie znajdziecie opowieści o wyimaginowanym Panu B. ani o niejasnych “Mary i John”, których nikt nie potrafi zidentyfikować. Poza kilkoma rzadkimi przypadkami, ta książka wymienia nazwiska i podaje adresy. Jest autentyczna. Jest udokumentowana. Jest potwierdzona i certyfikowana.

Francuski filozof Valery powiedział: “Nauka a zbiór przepisów na sukces”. Tym właśnie jest ta książka. Zbiorem przetestowanych przepisów na sukces, w jaki sposób pozbyć się zmartwień. Jakkolwiek - chcę cię ostrzec: nie znajdziesz tu niczego nowego, znajdziesz za to wiele tego, co często nie jest stosowane. Jeśli o to chodzi, to ani ja ani ty nie potrzebujemy jakiś szczególnych odkryć. Wiemy wystarczająco dużo, by prowadzić doskonałe życie. Wszyscy znamy złotą zasadę i przeczytaliśmy Kazanie na Górze. Naszym problemem nie jest brak wiedzy, ale brak jej zastosowania. Celem tej książki jest ponowne przypomnienie, zilustrowanie, usprawnienie, usystematyzowanie i podniesienie wielu starożytnych i podstawowych prawd - a także kopnięcie cię w piszczele i zmuszenie do zrobienia czegoś, aby te prawdy zastosować.

Nie wybrałeś tej książki, żeby czytać o tym jak została napisana. Szukasz działania. W porządku, zacznijmy zatem. Przeczytaj proszę pierwsze czterdzieści cztery strony tej książki - jeśli do tego czasu nie poczujesz, że posiadłeś nową moc i inspirację, by przestać się martwić i cieszyć życiem - wyrzuć tę książkę do kosza. Ona nie jest dla ciebie.

DALE CARNEGIE

—----------------

Część Pierwsza - Podstawowe fakty, które powinieneś znać na temat martwienia się

Rozdział 1 - Mieszkanie w “szczelnych dziennych przedziałach”

Wiosną 1871 roku pewien młody człowiek wziął do ręki książkę, a pierwsze dwadzieścia jeden słów, które przeczytał, wywarły ogromny wpływ na jego przyszłość. Jako student medycyny w Szpitalu Ogólnym w Monteralu, martwił się końcowymi egzaminami, przyszłością - co dalej, dokąd pójść, jak ruszyć z własną praktyką, jak się utrzymać.

Te dwadzieścia jeden słów, które wówczas przeczytał pomogło mu stać się najbardziej znanym lekarzem swojego pokolenia. To on założył znaną na całym świecie Szkołę Medyczną Johna Hopkinsa. Został profesorem medycyny na Uniwersytecie Oksfordzkim - było to najwyższe wyróżnienie, jakie mógł otrzymać lekarz w Imperium Brytyjskim. Został pasowany na rycerza przez króla Anglii. Kiedy zmarł, potrzeba było dwóch ogromnych tomów zawierających 1466 strony, by opowiedzieć historię jego życia.

Chodzi o Sir Williama Osiera. A oto te dwadzieścia jeden słów, które przeczytał wiosną 1871 roku, dwadzieścia jeden słów z książki Thomasa Carlyle’a, które pomogły mu wieść życie wolne od zmartwień: „Naszym głównym zadaniem nie jest dostrzegać to, co ledwo widoczne w oddali, lecz działać w tym, co jasno leży przed nami.”

Czterdzieści dwa lata później, w ciepłą wiosenną noc, gdy na uniwersyteckim kampusie kwitły tulipany, ten człowiek — sir William Osler — wygłosił przemowę do studentów Uniwersytetu Yale. Powiedział im, że ktoś taki jak on — profesor na czterech uczelniach, autor popularnej książki — powszechnie uznawany jest za osobę o „szczególnych zdolnościach umysłowych”. Stwierdził jednak, że to nieprawda. Wyjawił, że jego najbliżsi przyjaciele dobrze wiedzą, iż jego umysł jest „najzwyklejszego, przeciętnego rodzaju”.

Co więc było tajemnicą jego sukcesu? Wyjaśnił, że zawdzięcza to temu, co sam nazwał życiem w „szczelnych dziennych przedziałach”. Co miał na myśli? Kilka miesięcy wcześniej sir William Osler płynął przez Atlantyk na wielkim liniowcu. Na mostku kapitańskim wystarczyło wcisnąć guzik i — presto! — zgrzyt mechanizmów zamykał szczelnie poszczególne części statku, oddzielając je od siebie wodoszczelnymi grodziami. „Każdy z was” — powiedział doktor Osler do studentów Yale — „jest cudowniejszą konstrukcją niż ten wspaniały statek i płynie w dłuższy rejs. To, do czego was zachęcam, to nauczyć się tak sterować swoim życiem, by funkcjonować w hermetycznie szczelnych przedziałach dnia — bo to najpewniejszy sposób, by zapewnić sobie bezpieczeństwo podczas podróży. Stańcie na własnym mostku i zadbajcie, by wasze przegrody były w pełni sprawne. Wciśnijcie guzik i usłyszcie, jak na każdym poziomie waszego życia zamykają się stalowe drzwi, odcinając przeszłość — martwe wczorajsze dni. Wciśnijcie kolejny przycisk i odetnijcie stalową kurtyną przyszłość — jeszcze nie narodzone jutro. Wtedy jesteście bezpieczni — bezpieczni na dziś!

Odetnijcie przeszłość! Pozwólcie, by martwa przeszłość pochowała swoich zmarłych.

Zamknijcie drzwi przed wczorajszymi dniami, które prowadziły głupców ku śmierci w kurzu. Ciężar jutra, dołożony do ciężaru z wczoraj, niesiony dziś — przytłacza nawet najsilniejszych. Odetnijcie przyszłość tak szczelnie, jak przeszłość…Przyszłość to dzisiaj… Nie istnieje żadne jutro. Dziś jest dzień zbawienia. Marnowanie energii, napięcie nerwowe i niepokój podążają krok w krok za tym, kto boi się przyszłości. Dlatego zamknijcie szczelnie wielkie grodzie dziobowe i rufowe — i zacznijcie wyrabiać w sobie nawyk życia w hermetycznie szczelnych dziennych przedziałach.”

Czy Sir William Osler chciał powiedzieć, że mamy nie myśleć o przyszłości? Nie. Absolutnie nie. Odniósł się raczej do tego, że najlepszym sposobem, żeby przygotować się do jutrzejszego dnia to skupienie dziś całej swojej inteligencji, entuzjazmu na wykonaniu jak najlepiej dzisiejszych zadań. To najlepszy sposób na przygotowanie się na przyszłość.

Sir William Osler namawiał studentów Yale, by zaczynali dzień modlitwą pańską: “Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj”.

Zauważ, że jest to prośba jedynie o dzisiejszy chleb. Nie skarży się na czerstwy chleb z wczoraj i nie mówi: “O Boże, ostatnio mało pada i możemy mieć suszę - jak wtedy zdobędę chleb na kolejny sezon, albo przypuśćmy, że stracę pracę - o Boże, skąd wtedy będę miał chleb?”

Nie, ta modlitwa uczy nas prosić jedynie o dzisiejszy chleb. Dzisiejszy chleb jest jedynym rodzajem chleba, który jest możliwy do zjedzenia dzisiaj.

Lata temu pewien biedny filozof wędrował przez kamienisty kraj, gdzie ludziom żyło się bardzo trudno. Pewnego dnia wokół filozofa zgromadził się tłum ludzi, do których mędrzec wypowiedział jedne z najczęściej cytowanych na świecie słów. Ta krótka przemowa, złożona z dwudziestu sześciu słów rozbrzmiewała przez całe stulecia: “Nie troszczcie się więc o dzień jutrzejszy, bo on będzie miał swoje troski. Dosyć ma dzień swego utrapienia.”

Wielu ludzi odrzuciło te słowa wypowiedziane przez Jezusa: “Nie troszczcie się o jutro.” Odrzucili je jako radę odnośnie perfekcjonizmu z domieszką odrobiny orientalnego mistycyzmu. “Muszę myśleć o jutrzejszym dniu - mówią - muszę wykupić ubezpieczenie, aby chronić moją rodzinę. Muszę odłożyć pieniądze na starość. Muszę zaplanować i przygotować się, by przeć do przodu.”

Tak! Oczywiście, że musisz. Prawda jest taka, że te słowa, przetłumaczone ponad trzysta lat temu, nie oznaczają dziś tego samego, co znaczyły za rządów króla Jakuba. Trzysta lat temu słowo, myśl często oznaczało niepokój. Współczesne wersje Biblii cytują Jezusa bardziej precyzyjnie, mówiąc: “Nie troszczcie się o jutro.”

Za wszelką cenę myśl o jutrze, tak, rozważnie myśl, planuj i przygotowywuj się. Ale się nie troszcz.

Podczas wojny nasi wojskowi liderzy robili plany na jutro, ale nie mogli pozwolić sobie na zamartwianie się. “Wyposażyłem najlepszych ludzi w najlepszy sprzęt jaki mamy” - powiedział admirał Ernest J. King, który dowodził marynarką wojenną Stanów Zjednoczonych, “powierzyliśmy im najlepszą w naszej ocenie misję. To wszystko, co możemy zrobić.”

“Jeśli statek tonie” - kontynuował admirał King - “Nie mogę go wyciągnąć. Jeśli ma zatonąć, nie mogę tego zatrzymać. Mogę wykorzystać swój czas o wiele lepiej pracując nad jutrzejszym problemem, niż martwiąc się wczorajszym. Poza tym, jeśli pozwolę, żeby te rzeczy mną zawładnęły, nie przetrwałbym długo.”

Niezależnie od tego, czy jest wojna czy pokój, podstawowa różnica pomiędzy dobrym a złym sposobem myślenia polega na tym, że dobre rozprawia się z przyczynami i skutkami i prowadzi do logicznego, konstruktywnego planowania, a złe często prowadzi do napięć i załamań nerwowych.

Niedawno miałem przywilej przeprowadzić wywiad z Arthurem Hayesem Sulzberger, wydawcą jednego z najbardziej znanych czasopism na świecie, The New York Times. Pan Sulzberg powiedział mi, że kiedy w Europie szalała II wojna światowa był tym tak oszołomiony, tak martwił się o przyszłość, że prawie w ogóle nie mógł spać. Często wstawał w środku nocy, brał płótno i farby, stawał przed lustrem i próbował namalować swój portret. Nie wiedział nic o malowaniu, robił to jednak, żeby zająć głowę. Pan Sulzberg powiedział mi, że przez długi czas nie był w stanie uwolnić się od zmartwień i znaleźć spokoju, dopóki nie przyjął za swoją życiową dewizę pięciu słów z kościelnego hymnu: “Jeden krok zupełnie mi wystarczy.”

Prowadź, światłości łaskawa…
Strzeż moich stóp: nie proszę Cię, bym widział odległy czas,
jeden krok zupełnie mi wystarczy.

Mniej więcej w tym samym czasie młody żołnierz w mundurze — gdzieś w Europie — uczył się tej samej lekcji. Nazywał się Ted Bengermino, mieszkał przy 5716 Newholme Road w Baltimore, w stanie Maryland — i zamartwianie się doprowadziło go do poważnego załamania nerwowego związanego z wojną.

„W kwietniu 1945 roku” — pisze Ted Bengermino — „zamartwiałem się tak długo, aż doprowadziłem się do stanu, który lekarze określają jako spastyczne rozdęcie okrężnicy poprzecznej — schorzenie wywołujące niezwykle silne bóle. Gdyby wojna nie skończyła się wtedy, kiedy się skończyła, jestem pewien, że całkowicie bym się załamał fizycznie.

Byłem całkowicie wyczerpany. Pracowałem jako podoficer w dziale ewidencji grobów w 94. Dywizji Piechoty. Moim zadaniem było prowadzenie i aktualizowanie dokumentacji wszystkich żołnierzy poległych, zaginionych oraz hospitalizowanych. Musiałem również pomagać w ekshumacji ciał zarówno alianckich, jak i wrogich żołnierzy, którzy zostali pochowani prowizorycznie podczas zaciekłych walk. Zbierałem także rzeczy osobiste tych ludzi i dbałem o to, by trafiły do ich rodziców lub najbliższych, dla których stanowiły ogromną wartość. Ciągle dręczył mnie strach, że możemy popełnić poważne i kompromitujące błędy. Martwiłem się, czy sam to wszystko przetrwam. Martwiłem się, czy kiedykolwiek ujrzę swoje jedyne dziecko — szesnastomiesięcznego synka, którego jeszcze nigdy nie widziałem. Byłem tak zmartwiony i wyczerpany, że schudłem trzydzieści cztery funty. Byłem na skraju szaleństwa. Gdy patrzyłem na swoje ręce, widziałem tylko skórę i kości. Przerażała mnie myśl, że wrócę do domu jako fizyczny wrak. Załamałem się i płakałem jak dziecko. Byłem tak rozbity, że łzy napływały mi do oczu za każdym razem, gdy byłem sam. W pewnym momencie — tuż po rozpoczęciu ofensywy w Ardenach — płakałem tak często, że niemal straciłem nadzieję, iż kiedykolwiek będę jeszcze normalnym człowiekiem.

W końcu trafiłem do wojskowego ambulatorium. Tam pewien lekarz udzielił mi rady, która całkowicie odmieniła moje życie. Po dokładnym przebadaniu mnie powiedział, że moje problemy mają podłoże psychiczne. ‘Ted’ — powiedział — ‘chcę, abyś wyobraził sobie swoje życie jak klepsydrę. Wiesz, że w górnej części klepsydry znajduje się tysiące ziarenek piasku — i wszystkie powoli i równomiernie przesypują się przez wąskie gardło do dolnej części. Nic, co ty ani ja moglibyśmy zrobić, nie sprawi, by więcej niż jedno ziarenko piasku przeszło naraz przez to wąskie przejście — nie niszcząc przy tym klepsydry. Ty, ja i każdy z nas jesteśmy jak ta klepsydra. Każdego ranka mamy wrażenie, że czeka nas setki spraw do załatwienia. Ale jeśli nie będziemy ich podejmować pojedynczo — pozwalając, by przechodziły przez dzień powoli i równomiernie, tak jak piasek przesypuje się przez szyjkę klepsydry — w końcu zniszczymy swoją psychikę albo ciało.’”

„Od tamtego pamiętnego dnia, kiedy wojskowy lekarz udzielił mi tej rady, stosuję tę filozofię w praktyce. ‘Jedno ziarenko piasku na raz… Jedno zadanie na raz.’ Ta rada uratowała mnie fizycznie i psychicznie podczas wojny; pomogła mi również później, gdy rozpocząłem pracę zawodową. Pracuję jako referent ds. kontroli stanów magazynowych w firmie Commercial Credit Company w Baltimore. Szybko przekonałem się, że w pracy pojawiają się te same problemy, co w czasie wojny: mnóstwo spraw do załatwienia naraz — a czasu niewiele. Brakowało nam towarów w magazynie. Pojawiały się nowe formularze do obsługi, nowe zasady składowania, zmiany adresów, otwieranie i zamykanie biur — i tak dalej. Zamiast się spinać i denerwować, przypominałem sobie słowa lekarza: ‘Jedno ziarenko piasku na raz. Jedno zadanie na raz.’ Powtarzając sobie te słowa wciąż i wciąż, wykonywałem swoje obowiązki znacznie sprawniej i uniknąłem tego pomieszania i zamętu, które niemal doprowadziły mnie do ruiny na polu bitwy.”

Jednym z najbardziej przerażających komentarzy co do aktualnego stylu życia jest to, że połowa szpitalnych łóżek jest dziś zajętych przez pacjentów z nerwicami i chorobami psychicznymi, pacjentów, którzy załamali się pod miażdżącym ciężarem skumulowanych dni przeszłych i obaw o jutro. Wielu z tych ludzi mogłoby spokojnie chodzić sobie ulicami prowadząc szczęśliwe, użyteczne życie, jeśli tylko wzięliby sobie do serca słowa Jezusa: “Nie troszcz się o jutro” lub słowa Sir Williama Oslera: “Żyj w szczelnych przedziałach dziennych.”

Ty i ja stoimy w tej sekundzie na styku dwóch wieczności: minionej przeszłości, która już nigdy nie wróci i przyszłości, która zmierza ku ostatniej sylabie zapisanej w czasie. Nie jest możliwe, by żyć w którejkolwiek z tych wieczności - nie, nawet przez ułamek sekundy. Próbując to robić doprowadzamy do ruiny zarówno nasze ciało jak i umysł. Bądźmy więc zadowoleni z życia w jedynym czasie, w którym możemy żyć: od teraz aż do pójścia do łóżka. „Każdy może unieść swój ciężar, choćby był bardzo ciężki — aż do zmierzchu,” napisał Robert Louis Stevenson. „Każdy może wykonać swoją pracę, choćby była bardzo trudna — przez jeden dzień. Każdy może żyć łagodnie, cierpliwie, z miłością i czystością — dopóki nie zajdzie słońce. I właśnie to tak naprawdę znaczy życie.”

Tak, tego właśnie wymaga od nas życie, jednak Pani E.K. Shields mieszkająca przy Court Street 815 w Saginaw w stanie Michigan żyła na krawędzi rozpaczy - wręcz samobójstwa, zanim nauczyła się żyć jedynie do zmierzchu. “W 1937 roku straciłam męża” - powiedziała mi kiedy opowiadała swoją historię. “Byłam przygnębiona, bez grosza. Napisałam do mojego byłego pracodawcy, Pana Leona Roach z Roach-Fowler w Kansas City i ponownie dostałam u nich pracę. Wcześniej utrzymywałam się ze sprzedaży książek do wiejskich i miejskich szkół. Dwa lata wcześniej sprzedałam samochód, kiedy mój mąż zachorował, jednak udało mi się zebrać wystarczająco dużo pieniędzy, aby wpłacić zaliczkę na używany samochód i znowu zaczęłam sprzedawać książki.

Myślałam, że pomoże mi to uwolnić się od depresji, ale samotne podróże, samotne posiłki w drodze okazały się ponad moje siły. Pewne tereny, na których pracowałam nie przynosiły żadnych zysków i okazało się, że miałam problem opłacać samochód nawet przy tak małych ratach.

Wiosną 1938 roku pracowałam na terenie Versailles w Missouri. Szkoły tam były bardzo biedne, drogi bardzo złe, byłam tak samotna i zniechęcona, że pewnego dnia zaczęłam myśleć ,aby ze sobą skończyć. Jakikolwiek sukces wydawał się niemożliwy do osiągnięcia. Nie miałam po co żyć. Trudno mi było co rano wstawać i stawiać czoła życiu. Bałam się wszystkiego: że nie wystarczy mi na opłacenie samochodu, że nie będę w stanie zapłacić czynszu, że nie będę miała za co kupić jedzenia. Bałam się, że zacznę podupadać na zdrowiu i nie będzie stać mnie na lekarza. Przed popełnieniem samobójstwa powstrzymywała mnie jedynie myśl o tym, że moja siostra będzie bardzo smutna i że nie mam pieniędzy na własny pogrzeb.

Wtedy pewnego dnia przeczytałam artykuł, który pomógł mi wygrzebać się z tego przygnębienia i dał mi odwagę, by żyć. Nigdy nie przestanę być wdzięczna za to jedno inspirujące zdanie z tego tekstu. Brzmiało ono: “Dla mądrego człowieka, każdy dzień oznacza nowe życie”. Zapisałam sobie to zdanie na karteczce i powiesiłam na widocznym miejscu w samochodzie. Odkryłam, że to wcale nie jest takie trudne, by żyć jednym dniem na raz. Nauczyłam się zapominać o dniach wczorajszych i nie myśleć o dniach jutrzejszych. Każdego ranka mówiłam do siebie: “Dziś jest nowe życie.”

Udało mi się pokonać strach przed samotnością, przed tym, że nie dam rady. Jestem szczęśliwa, odniosłam spory sukces, mam mnóstwo entuzjazmu i miłości do życia. Teraz wiem, że nie muszę się już bać, niezależnie od tego, co przyniesie mi życie. Już wiem, że nie muszę bać się przyszłości. Wiem, że mogę żyć tylko tym jednym dniem i że “Każdy dzień oznacza nowe życie dla mądrego człowieka.”

Jak myślisz kto powiedział te słowa?:

Szczęśliwy ten, kto w sercu wie,

że dzisiejszy dzień tylko trwa.

Może rzec śmiało: „Już żyłem dziś,

jutro niech będzie — czym zechce być.

Te słowa brzmią całkiem współcześnie prawda? Mimo to, zostały napisane przez rzymskiego poetę Horacego, trzydzieści lat przed narodzinami Chrystusa.

Jedną z najbardziej tragicznych rzeczy jeśli chodzi o ludzką naturę jest to, że odkładamy życie. Wszyscy marzymy o jakimś magicznym różanym ogrodzie gdzieś za horyzontem zamiast cieszyć się różami kwitnącymi tuż za naszym oknem dzisiaj.

Dlaczego jesteśmy takimi głupcami - tak strasznymi głupcami?

„Jakże dziwny, ten nasz mały pochód życia!” — napisał Stephen Leacock. „Dziecko mówi: «Gdy będę duży.» Ale cóż to znaczy? Chłopiec, gdy już dorośnie, mówi: «Gdy będę dorosły.» A gdy dorosły — mówi: «Gdy się ożenię.» Ale małżeństwo — czymże jest naprawdę? Myśl przesuwa się dalej: «Gdy przejdę na emeryturę.» A gdy wreszcie nadchodzi emerytura, człowiek patrzy wstecz na przebytą drogę, zimny wiatr zdaje się przez nią wiać — i nagle uświadamia sobie, że wszystko umknęło, że wszystko minęło. Życie — jak uczymy się zbyt późno — tkwi w samym przeżywaniu, w tkance każdego dnia i każdej godziny.”

Nieżyjący już Edward S. Evans z Detroit, prawie popełnił samobójstwo zanim nauczył się, że życie “tkwi w samym przeżywaniu, w tkance każdego dnia i każdej godziny.” Wychowany w biedzie, Edward Evans zarobił swoje pierwsze pieniądze sprzedając gazety, potem pracował jako sprzedawca w sklepie spożywczym. Później, z siedmioma ludźmi zależnymi od niego na pokładzie, dostał pracę jako asystent bibliotekarza. Zarabiał mało, ale bał się zrezygnować. Minęło osiem lat nim nabrał odwagi, by zacząć robić coś na własny rachunek. Kiedy jednak zaczął, zbudował swój biznes na inwestycji pięćdziesięciu pięciu pożyczonych dolarów, który ostatecznie przynosił mu dwadzieścia tysięcy dolarów rocznie. Potem przyszły zabójcze mrozy. Wystawił swojemu przyjacielowi duży weksel - a przyjaciel zbankrutował.

Szybko za tą klęską przyszła kolejna - zbankrutował bank, w którym trzymał wszystkiego swoje pieniądze. Nie tylko stracił wszystko co do centa, ale pogrążył się w długach na szesnaście tysięcy dolarów. Nie mógł tego nerwowo znieść. “Nie mogłem spać ani jeść” - powiedział mi. “Zacząłem dziwnie chorować. Cały czas się martwiłem” - powiedział - “i to wywołało moją chorobę. Któregoś dnia kiedy szedłem ulicą, potknąłem się i przewróciłem na chodnik. Nie byłem w stanie dalej iść. Położono mnie do łóżka, a całe moje ciało pokryły wrzody. Następnie wrzody zaczęły pojawiać się na organach wewnętrznych i leżenie w łóżku stało się męczarnią. Każdego dnia byłem coraz słabszy. W końcu lekarz powiedział, że zostało mi kilka tygodni życia. Byłem w szoku. Sporządziłem testament i położyłem się z powrotem do łóżka w oczekiwaniu na swój koniec. Nie było sensu walczyć ani się martwić. Poddałem się, zrelaksowałem i poszedłem spać. Od tygodni nie udało mi się przespać choć dwóch godzin, ale teraz, kiedy moje ziemskie problemy dobiegły końca, zasnąłem jak dziecko. Moje wyczerpujące zmęczenie zaczęło zanikać. Wrócił mi apetyt. Przytyłem.

Kilka tygodni później byłem w stanie chodzić o kulach. Sześć tygodni później mogłem wrócić do pracy. Zarabiałem dwadzieścia tysięcy dolarów rocznie, teraz jednak cieszyłem się z trzydziestu dolarów na tydzień. Dostałem pracę jako sprzedawca klocków, które umieszczało się pod kołami transportowanych frachtowcami samochodów. Odrobiłem moją lekcję. Nigdy więcej żadnych zmartwień - żadnych żalów odnośnie tego, co się wydarzyło w przeszłości i żadnych obaw o jutro. Skoncentrowałem cały swój czas, energię i entuzjazm na sprzedaży tych klocków.

Kariera Edwarda wystrzeliła. W ciągu kilku lat został dyrektorem firmy Evans Product Company, która przez lata notowana była na nowojorskiej giełdzie. Kiedy Edward S. Evans zmarł w 1945 roku był jednym z najbardziej postępowych biznesmenów w Stanach Zjednoczonych. Jeśli kiedykolwiek będziesz przelatywał nad Grenlandią, być może wylądujesz na Polach Evansa - lotnisku nazwanym jego imieniem.

Oto sedno tej historii: Edward S. Evans nigdy nie zaznałby dreszczyku emocji związanego z osiągnięciem tych zwycięstw w biznesie i życiu, gdyby nie dostrzegł głupoty zamartwiania się - gdyby nie nauczył się żyć w ciasnych dziennych przedziałach.

Pięćset lat przed narodzeniem Chrystusa, grecki filozof Heraklit powiedział swoim uczniom, że “jedyna stała rzecz to zmiana”. Powiedział: “Nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki.” Rzeka zmienia się co sekundę, podobnie jest z człowiekiem, który do niej wchodzi. Życie jest nieustanną zmianą. Jedyną pewną rzeczą jest dzień dzisiejszy. Po co psuć piękno dzisiejszego życia próbując rozwiązać problemy przyszłości, która spowita jest nieustanną zmianą i niepewnością - przyszłości, której nikt nie jest w stanie przewidzieć?

Starożytni Rzymianie mieli na to dwa słowa - CARPE DIEM. “Ciesz się dniem dzisiejszym” lub “Chwytaj dzień dzisiejszy”. Tak, chwytaj dzień, wyciągnij z niego ile się da.

To jest filozofia Lowella Thomasa. Ostatnio spędziłem weekend na jego farmie i zauważyłem, że nad drzwiami wejściowymi do swojego studia wiszą oprawione w ramkę słowa z Psalmu 118:

“Oto dzień, który uczynił Pan, cieszmy i radujmy się nim.”

John Ruskin miał na swoim biurku kamień, na którym wygrawerował słowo: DZISIAJ. Ja nie mam kamienia na swoim biurku, mam za to na lustrze, przed którym co rano się golę zawieszony wiersz, który Sir William Osler także trzymał w widocznym miejscu na biurku. Wiersz napisany przez znanego indiańskiego dramatopisarza, Kalidasa:

Pozdrowienie Poranka

Spójrz na ten dzień!
Bo on jest życiem - samą istotą życia.
W jego krótkim biegu
Skrywa się cała prawda i rzeczywistość twojego istnienia:
Błogość wzrastania,
Chwała działania,
Blask spełnienia.
Bo wczoraj jest już tylko snem,
A jutro - jedynie wizją.
Lecz dobrze przeżyte dziś
czyni wczoraj snem szczęścia,
a każde jutro - wizją nadziei.
Patrz więc uważnie na ten dzień!
Oto pozdrowienie poranka.

Zatem pierwszą rzeczą, jaką powinieneś wiedzieć ,jeśli chodzi o martwienie się: jeśli chcesz trzymać je z dala od swojego życia, rób to, co robił Sir William Osler:

1. Zamknij żelazne drzwi do przeszłości i przyszłości. Żyj w szczelnych przedziałach dziennych.

Może zadasz sobie poniższe pytania i zapiszesz odpowiedzi:

1. Czy mam tendencję do odkładania życia w teraźniejszości na rzecz martwienia się o przyszłość lub tęsknoty za jakimś “magicznym ogrodem różanym za horyzontem”?

2. Czy czasem zatruwam sobie teraźniejszość żałowaniem rzeczy, które wydarzyły się w przeszłości, które już się skończyły i nigdy nie wrócą?

3. Czy wstaję rano zdeterminowany, żeby “Chwytać dzień” - wyciągać to, co najlepsze z kolejnych dwudziestu czterech godzin?

4. Czy mogę wziąć z życia więcej dzięki temu, że będę żył w “szczelnych przedziałach dziennych”?

5. Kiedy powinienem zacząć? W następnym tygodniu?... Jutro?... Dzisiaj?...

—------------------------

Rozdział 2 - Magiczne zaklęcie rozwiązujące trudne sytuacje

Czy chciałbyś poznać szybką, sprawdzoną receptę na radzenie sobie z trudnymi sytuacjami - coś, co będziesz mógł zastosować natychmiast, bez dalszego czytania tej książki?

Pozwól więc, że powiem ci o metodzie wypracowanej przez Willisa H. Carrier’a, genialnego inżyniera, który rozpropagował przemysł urządzeń do klimatyzacji i który aktualnie stoi na czele światowej sławy korporacji Carrier Corporation w Syracuse w stanie Nowy Jork. Jest to jedna z najlepszych technik o jakich można usłyszeć w kwestii rozwiązywania problemu zmarwień, a ja dowiedziałem się o niej bezpośrednio od Pana Carriera, kiedy jedliśmy razem lunch pewnego dnia w jednym z nowojorskich klubów.

“Kiedy byłem młodym człowiekiem” - powiedział mi Pan Carrier - “Pracowałem dla firmy Buffalo Forge Company w Buffalo, w stanie Nowy Jork. Powierzono mi zadanie zainstalowania urządzenia do oczyszczania gazu w zakładzie Pittsburgh Plate Glass Company w Crystal City, w Missouri — fabryce wartej miliony dolarów. Celem tej instalacji było usunięcie zanieczyszczeń z gazu, aby można go było spalać bez uszkadzania silników. Metoda oczyszczania gazu była nowa. Zastosowano ją wcześniej tylko raz — i to w odmiennych warunkach. Podczas mojej pracy w Crystal City pojawiły się nieprzewidziane trudności. Instalacja działała… w pewnym stopniu — ale nie na tyle dobrze, by spełnić gwarancję, jakiej udzieliliśmy.

Byłem oszołomiony tą porażką. Czułem się jakby mnie ktoś zdzielił po głowie. Mój żołądek, moje wnętrzności zaczęły się skręcać i zaciskać. Przez jakiś czas tak bardzo się martwiłem, że nie mogłem spać.

Ostatecznie zdrowe zmysły przypomniały mi, że martwienie nie zaprowadzi mnie do nikąd, wymyśliłem więc sposób na radzenie sobie z moimi problemami bez martwienia się. Zadziałało znakomicie. Od ponad trzydziestu lat korzystam z tej samej techniki.

Jest prosta. Każdy może z niej korzystać. Zawiera trzy kroki:

Krok 1. Analizuję sytuację uczciwie i bez obaw i wymyślam scenariusze, co najgorszego może się wydarzyć w wyniku tej porażki. Nikt nie zamierza wsadzić mnie do więzienia ani mnie zastrzelić. To pewne. Fakt, jest szansa, że stracę moją pozycję, a moi pracodawcy będą musieli usunąć urządzenie i stracą dwadzieścia tysięcy dolarów, które zainwestowali.

Krok 2. Po tym jak wymyślę, co najgorszego może się wydarzyć, godzę się zaakceptować to, co konieczne. Mówię sobie: ta porażka będzie ciosem w mojej karierze i może oznaczać, że stracę pracę, jeśli jednak tak się stanie, mogę znaleźć inną pracę. Warunki mogły być znacznie gorsze, póki moi przełożeni zdali sobie sprawę, że eksperymentujemy z nową metodą oczyszczania gazu i jeśli to doświadczenie będzie ich kosztowało dwadzieścia tysięcy dolarów, to mogą to unieść. Mogą to wrzucić w koszty badań, bo jest to eksperyment.

Kiedy odkryłem jaki może być najgorszy scenariusz i pogodziłem się z nim, jeśli będzie to konieczne, stała się niesłychanie ważna rzecz: natychmiast się odprężyłem i poczułem spokój, jakiego nie doświadczałem od wielu dni.

Krok 3. Od tego momentu z zupełnym spokojem poświęciłem swój czas i energię próbując poprawić najgorszy scenariusz, z którym już się w myślach pogodziłem.

Teraz próbowałem znaleźć sposób i środki, dzięki którym mógłbym zmniejszyć stratę dwudziestu tysięcy dolarów, z którą przyszło nam się zmierzyć. Przeprowadziłem kilka testów i w końcu doszedłem do wniosku, że jeśli wydamy kolejne pięć tysięcy na dodatkowy sprzęt, nasz problem się rozwiąże. Zrobiliśmy to i zamiast straty dwudziestu tysięcy zarobiliśmy piętnaście tysięcy.

Prawdopodobnie nigdy nie zdołałbym tego dokonać, gdybym wciąż się zamartwiał —

ponieważ jedną z najgorszych cech troski jest to, że niszczy naszą zdolność do koncentracji.

Kiedy się martwimy, nasz umysł skacze tu i tam, w każdą stronę — i tracimy zdolność podejmowania decyzji. Jednak gdy zmusimy się, by stanąć twarzą w twarz z najgorszym możliwym scenariuszem i zaakceptujemy go w myślach, eliminujemy wszystkie te mgliste wyobrażenia i znajdujemy się w położeniu, w którym jesteśmy w stanie skupić się na rozwiązaniu problemu.

Opisana przeze mnie sytuacja miała miejsce wiele lat temu. Sprawdziła się tak znakomicie, że od tamtej pory stale stosuję tę metodę — a w efekcie moje życie jest niemal całkowicie wolne od zmartwień.”

Dlaczego więc „magiczna formuła” Willisa H. Carriera jest tak cenna i praktyczna z psychologicznego punktu widzenia? Ponieważ ściąga nas na ziemię z szarych obłoków, w których błądzimy oślepieni niepokojem. Stawia nasze stopy mocno na gruncie. Wiemy, gdzie stoimy. A jeśli nie mamy pod sobą stabilnej ziemi — to jakże mielibyśmy cokolwiek logicznie rozważyć?

Profesor William James, ojciec psychologii stosowanej, nie żyje już od trzydziestu ośmiu lat. Lecz gdyby żył dziś i usłyszał tę metodę stawiania czoła najgorszemu, z pewnością przyjąłby ją z entuzjazmem. Skąd to wiem? Ponieważ sam mówił do swoich studentów:
„Bądź gotów, by przyjąć rzeczy takimi, jakie są… Bądź gotów, by je przyjąć” — ponieważ, jak twierdził, „…akceptacja tego, co się wydarzyło, jest pierwszym krokiem do przezwyciężenia skutków każdego nieszczęścia.”

Ta sama idea wyrażona została przez Lin’a Yutang’a w jego szeroko poczytnej książce “Znaczenie Życia”: “Prawdziwy pokój umysłu” - powiedział ten chiński filozof “pochodzi z akceptacji najgorszego. Z psychologicznego punktu widzenia, myślę, że oznacza to uwolnienie energii.”

To jest dokładnie to! Z psychologicznego punktu widzenia oznacza to uwolnienie energii! Kiedy pogodzimy się z najgorszym, nie mamy nic więcej do stracenia. A to automatycznie oznacza, że możemy zyskać wszystko! “Kiedy zmierzyłem się z najgorszym scenariuszem” - powiedział Willis H. Carrier, “natychmiast przyszła ulga i poczucie pokoju, którego nie doświadczałem od wielu dni. Od tego momentu byłem w stanie znów myśleć.”

To ma sens, prawda? Mimo to miliony ludzi zniszczyło sobie życie przez gniew i zamęt, ponieważ nie chcieli pogodzić się z najgorszym, nie chcieli nawet spróbować zacząć od tego, nie chcieli ratować tego, co się jeszcze dało. Zamiast starać się wpłynąć na swój los, pogrążyli się w zgorzknieniu i “brutalnej walce z doświadczeniem” - i skończyli jako ofiary ponurej obsesji zwanej melancholią.

Chciałbyś zobaczyć jak jeszcze ktoś inny przyjmuje magiczną formułę Willisa H. Carrier’a i aplikuje ją w swojej sytuacji? Oto kolejny przykład sprzedawcy paliw z Nowego Jorku, który był jednym z uczniów na moich wykładach.

“Szantażowano mnie!” - zaczął swoją opowieść. “Nie wierzyłem, że to w ogóle możliwe, nie wierzyłem, że coś takiego może mieć miejsce gdzieś poza kinem - tak, przydarzyło się to mnie. Oto co się wydarzyło: firma paliwowa, której byłem szefem miała całe mnóstwo własnych cystern i zatrudnionych kierowców. W tamtym czasie przepisy OPA były ściśle przestrzegane i byliśmy reglamentowani na podstawie ilości oleju, jaką mogliśmy dostarczyć każdemu z naszych klientów. Nie wiedziałem o tym, ale okazało się, że niektórzy nasi kierowcy dostarczali naszym stałym klientom tylko część paliwa, a nadwyżki odsprzedawali swoim własnym klientom.

Po raz pierwszy dowiedziałem się o tych nielegalnych działaniach, gdy pewnego dnia przyszedł do mnie człowiek podający się za inspektora rządowego i zażądał łapówki za milczenie. Miał w rękach dokumenty potwierdzające, co robili nasi kierowcy i groził, że przekaże je prokuraturze, jeśli nie zapłacę.

Wiedziałem oczywiście, że osobiście nie mam się czego obawiać. Ale też wiedziałem, że prawo stanowi, iż firma ponosi odpowiedzialność za działania swoich pracowników. A co gorsza – gdyby sprawa trafiła do sądu i została nagłośniona w prasie, zła reputacja mogłaby doszczętnie zniszczyć mój biznes. A byłem z niego dumny – założył go mój ojciec dwadzieścia cztery lata wcześniej.

Tak się zamartwiałem, że aż zachorowałem! Przez trzy dni i noce nie jadłem ani nie spałem. Chodziłem w kółko, myśląc wciąż to samo. Czy zapłacić – pięć tysięcy dolarów – czy też powiedzieć temu człowiekowi: „Rób, co chcesz”? Cokolwiek próbowałem postanowić, kończyło się to koszmarem.

W niedzielę wieczorem sięgnąłem po broszurę „Jak przestać się martwić”, którą dostałem kiedyś na kursie przemawiania publicznego Carnegiego. Zacząłem czytać i trafiłem na historię Willisa H. Carriera. „Zmień podejście – stań twarzą w twarz z najgorszym” – głosił tekst. Więc zadałem sobie pytanie: „Co najgorszego może się wydarzyć, jeśli odmówię zapłaty, a szantażyści przekażą dokumenty prokuraturze?”

Odpowiedź była jasna: ruina firmy – oto co najgorszego może się zdarzyć. Do więzienia nie trafię. Po prostu zostanę zniszczony przez medialny szum.

Wtedy powiedziałem sobie: „Dobrze, firma upadła. Pogódź się z tym. Co dalej?”

Jeśli stracę firmę, będę musiał szukać pracy. Ale przecież znam się na branży paliwowej – kilka firm z pewnością chętnie mnie zatrudni. ... Zaczynałem czuć się lepiej. Ustępował czarny obłok, który wisiał nade mną przez trzy dni i noce. Emocje się uspokoiły... I – ku mojemu zaskoczeniu – byłem w stanie logicznie myśleć.

Byłem wystarczająco spokojny, by przejść do kroku trzeciego – jak poprawić najgorszy scenariusz. Gdy zacząłem szukać rozwiązań, przyszedł mi do głowy zupełnie nowy pomysł: a co jeśli opowiem wszystko mojemu adwokatowi? Może znajdzie sposób, którego ja nie widzę. Wiem, że to brzmi banalnie – ale wcześniej nie byłem w stanie myśleć, tylko się zamartwiałem! Natychmiast postanowiłem, że z samego rana spotkam się z prawnikiem – a potem poszedłem spać i przespałem noc jak dziecko!

Jak się to wszystko skończyło? Rano adwokat poradził mi, bym sam poszedł do prokuratora i powiedział mu prawdę. Zrobiłem tak. Kiedy skończyłem opowiadać, prokurator powiedział mi coś, co mnie oszołomiło: ten szantażysta działał już od miesięcy, a rzekomy „agent rządowy” był zwykłym oszustem poszukiwanym przez policję! Co za ulga po trzech dniach udręki i zastanawiania się, czy dać temu naciągaczowi pięć tysięcy dolarów!

To doświadczenie dało mi lekcję na całe życie. Teraz, gdy tylko pojawia się problem, który grozi mi zmartwieniem, stosuję tzw. „starą formułę Willisa H. Carriera”.

W mniej więcej tym samym czasie, gdy Willis H. Carrier zamartwiał się instalacją urządzenia do oczyszczania gazu w Crystal City w Missouri, pewien człowiek z Broken Bow w Nebrasce pisał swój testament. Nazywał się Earl P. Haney i cierpiał na wrzody dwunastnicy. Trzech lekarzy – w tym słynny specjalista od wrzodów – orzekło, że jego przypadek jest nieuleczalny. Zakazali mu jeść to i tamto, nie denerwować się, nie przemęczać – i… sporządzić testament.

Choroba już wcześniej zmusiła go do porzucenia dobrze płatnej, prestiżowej posady. Zostało mu tylko czekanie na powolną śmierć.

Wtedy podjął decyzję – rzadką i wspaniałą. „Skoro zostało mi niewiele czasu – powiedział – zrobię z niego jak najlepszy użytek. Zawsze marzyłem o podróży dookoła świata. Jeśli kiedykolwiek mam to zrobić, muszę to zrobić teraz.” I kupił bilet.

Lekarze byli zszokowani. „Ostrzegamy pana – powiedzieli – jeśli wyruszy pan w tę podróż, zostanie pan pochowany w morzu.”

„Nie – odparł – obiecałem rodzinie, że spocznę w rodzinnym grobie w Broken Bow. Dlatego kupię trumnę i zabiorę ją ze sobą.”

I tak zrobił – kupił trumnę, załadował ją na statek i uzgodnił ze spółką pasażerską, że jeśli umrze w podróży, jego ciało zostanie zamrożone i wróci liniowcem do domu. Wyruszył w drogę, mając w sercu ducha starego Omara:

Żyjmy póki czas – nim pył nas pogrzebie,
Pył do pyłu – i już nikt nie wspomni nas;
Bez pieśni, bez wina, bez śmiechu, bez ludzi –
W bezkresnym milczeniu, gdzie nic się nie budzi.

Jednak nie odbył podróży “bez wina”. “Piłem drinki i paliłem cygara podczas tej podróży” - mówi Pan Haney w swoim liście, który mam przed sobą. “Jadłem wszelkiego rodzaju jedzenie - nawet dziwne, regionalne potrawy, które z pewnością były dla mnie zabójcze. Bawiłem się jak nigdy wcześniej! Napotkaliśmy monsuny i tajfuny, które powinny były mnie wpędzić do trumny, choćby ze strachu - jednak wszystkie te przygody dały mi ogromną frajdę.

Bawiłem się na statku, śpiewałem, nawiązywałem nowe przyjaźnie, balowałem do późnej nocy. Kiedy dobiliśmy do Chin i Indii zdałem sobie sprawę, że moje troski i problemy z pracą, z którymi zmagałem się w domu były rajem w porównaniu do biedy i głodu w tej części świata. Przestałem się bezsensownie zamartwiać i poczułem się dobrze. Kiedy wróciłem do Ameryki, okazało się, że przytyłem dziewięćdziesiąt funtów. Prawie zapomniałem o moich wrzodach. Nigdy w życiu nie czułem się lepiej. Bezzwłocznie sprzedałem trumnę i wróciłem do pracy. Od tego czasu byłem zupełnie zdrowy”

Kiedy to wszystko się działo, Earl P. Haney nie słyszał nawet o Willisie H. Carrier’ze i jego technice radzenia sobie ze zmartwieniami. “Zdałem sobie teraz sprawę” - powiedział mi niedawno - „że nieświadomie użyłem podobnej zasady. Pogodziłem się z tym, co mogło wydarzyć się najgorszego - w moim przypadku była to śmierć. Potem zacząłem od działania na tym gruncie, starając się wyciągnąć jak najwięcej z życia, które mi jeszcze zostało…. jeśli nadal bym się martwił wsiadając na ten statek, nie mam wątpliwości, że wróciłbym z tej wyprawy w mojej trumnie. Odpuściłem jednak - zapomniałem o zmartwieniach. I to uspokojenie umysłu dało początek nowej energii, która właściwie uratowała mi życie.” (Earl P. Haney żyje obecnie w Winchester w stanie Massachuset).

Jeśli zatem Willis H. Carrier mógł ocalić dwudziestotysięczny kontrakt, jeśli nowojorski przedsiębiorca mógł uratować się przed szantażystą, a Earl P. Haney mógł umknąć śmierci stosując magiczną formułę, czyż nie jest możliwe, że jest to także odpowiedź na twoje problemy? Może jest to rozwiązanie dla twoich problemów, które dotąd postrzegałeś jako nierozwiązywalne?

Tak więc zasada druga: jeśli masz problemy, zastosuj magiczną formułę Willisa H. Carriera robiąc te trzy rzeczy:

1. Zadaj sobie pytanie: Co najgorszego może się stać?

2. Przygotuj się, by to zaakceptować.

3. Następnie spokojnie przejdź do poprawiania tego, co najgorsze.

Rozdział 3 - Co zmartwienia mogą tobie zrobić?

Przedsiębiorcy, którzy nie potrafią walczyć ze zmartwieniem, umierają młodo.

Dr. Alexis Carrel

Jakiś czas temu jeden z moich sąsiadów przyszedł do nas i zaczął namawiać mnie i moją rodzinę, żebyśmy zaszczepili się przeciwko ospie. Był jednym z tysięcy wolontariuszy w Nowym Jorku, którzy chodzili od drzwi do drzwi i nawoływali do szczepień. Przerażeni ludzie godzinami stali w kolejkach, żeby się zaszczepić. Można to było zrobić nie tylko w szpitalach, ale także w remizach strażackich, komisariatach policji, dużych zakładach przemysłowych. Ponad dwa tysiące lekarzy i pielęgniarek pracowało gorączkowo dzień i noc, szczepiąc tłumy ludzi. Co wywołało taką panikę? Osiem osób w Nowym Jorku zachorowało na ospę, z czego dwie zmarły. Dwa zgony na populację prawie ośmiu milionów.

Żyję w Nowym Jorku od ponad trzydziestu siedmiu lat i nigdy nikt nie zadzwonił do moich drzwi, by ostrzec mnie przed chorobą wywołaną zmartwieniem - przypadłością, która w ostatnich trzydziestu siedmiu latach wyrządziła tysiąc razy więcej szkód niż ospa.

Żaden dzwonek do drzwi nigdy mnie nie ostrzegł, że jedna na dziesięć osób mieszkających obecnie w USA będzie miała załamanie nerwowo wywołane w zdecydowanej większości przypadków zamartwianiem się i konfliktami emocjonalnymi. Dlatego piszę ten rozdział - aby zadzwonić do twoich drzwi i cię ostrzec.

Wielki laureat nagrody Nobla w dziedzinie medycyny, Dr. Alexis Carrel powiedział: “Przedsiębiorcy, którzy nie wiedzą jak radzić sobie ze zmartwieniami, umierają młodo.” Podobnie gospodynie domowe, weterynarze i murarze.

Kilka lat temu spędzałem wakacje, podróżując samochodem po Teksasie i Nowym Meksyku z doktorem O. F. Goberem – jednym z dyrektorów medycznych kolei Santa Fe. Jego oficjalny tytuł brzmiał: główny lekarz Stowarzyszenia Szpitalnego Gulf, Colorado and Santa Fe. Zaczęliśmy rozmawiać o wpływie zmartwień na zdrowie i powiedział wtedy: „Siedemdziesiąt procent wszystkich pacjentów trafiających do lekarzy mogłoby wyleczyć się samodzielnie, gdyby tylko pozbyli się lęków i zmartwień. I proszę mnie dobrze zrozumieć – nie mam na myśli tego, że ich choroby są urojone – powiedział. – Te dolegliwości są jak najbardziej realne – równie rzeczywiste jak pulsujący ból zęba, a czasem nawet sto razy poważniejsze. Mam na myśli takie przypadłości jak nerwowa niestrawność, niektóre wrzody żołądka, zaburzenia pracy serca, bezsenność, bóle głowy, a nawet pewne typy paraliżu.

– Te choroby są prawdziwe. Wiem, co mówię – dodał dr Gober – bo sam przez dwanaście lat cierpiałem na wrzody żołądka.

Strach wywołuje zmartwienie. Zmartwienie powoduje napięcie i nerwowość, co z kolei wpływa na nerwy żołądka i dosłownie zmienia skład chemiczny soków żołądkowych – z normalnych na nieprawidłowe – i bardzo często prowadzi do powstawania wrzodów.”

Dr Joseph F. Montague, autor książki Kłopoty z nerwowym żołądkiem, mówi właściwie to samo: „Nie dostajesz wrzodów od tego, co jesz – tylko od tego, co cię zżera.”

Z kolei dr W.C. Alvarez z kliniki Mayo stwierdził: „Wrzody często nasilają się lub ustępują w zależności od emocjonalnych wzlotów i upadków.”

To stwierdzenie znalazło potwierdzenie w badaniu 15 tysięcy pacjentów leczonych na choroby żołądka w klinice Mayo. U czterech na pięciu nie znaleziono żadnych fizycznych przyczyn ich dolegliwości. Przyczyną ich problemów były lęk, zmartwienie, nienawiść, skrajny egoizm i brak zdolności do przystosowania się do rzeczywistości. … Wrzody żołądka mogą zabić. Jak podaje magazyn Life, znajdują się obecnie na dziesiątym miejscu wśród najczęstszych przyczyn zgonów.

Ostatnio prowadziłem korespondencję z doktorem Haroldem C. Habeinem z kliniki Mayo. Na dorocznym zjeździe Amerykańskiego Stowarzyszenia Lekarzy i Chirurgów Przemysłowych wygłosił referat, w którym opisał badania 176 menedżerów i dyrektorów – ich średni wiek wynosił 44,3 roku. Z jego raportu wynikało, że ponad jedna trzecia z nich cierpiała na jedną z trzech chorób typowych dla życia w ciągłym napięciu: chorobę serca, wrzody przewodu pokarmowego albo nadciśnienie. Pomyśl tylko – jedna trzecia ludzi biznesu rujnuje swoje ciała jeszcze przed czterdziestką piątką, fundując sobie zawały, wrzody i nadciśnienie, zanim zdążą cokolwiek osiągnąć. Taka jest cena „sukcesu”! A przecież wielu z nich nawet go nie osiąga! Czy można w ogóle mówić o sukcesie, jeśli płaci się za niego wrzodami żołądka i chorobami serca? Co z tego, że ktoś zdobędzie cały świat – jeśli straci przy tym zdrowie? Nawet jeśli miałby cały świat u stóp, nie położy się spać w więcej niż jednym łóżku naraz, ani nie zje więcej niż trzech posiłków dziennie. A przecież zwykły robotnik, kopiący rowy, też może to zrobić – i zapewne lepiej śpi i z większym apetytem zjada swoje posiłki niż niejeden „wysokiej rangi” menedżer. Szczerze mówiąc – wolałbym być prostym farmerem gdzieś w Alabamie z banjo na kolanach, niż zrujnować sobie zdrowie przed czterdziestką piątką, usiłując zarządzać koleją albo firmą tytoniową.

A skoro o papierosach mowa - najbardziej znany producent papierosów na świecie niedawno zmarł na zawał serca podczas krótkiego wypoczynku w kanadyjskich lasach. Zgromadził miliony - i zmarł w wieku sześćdziesięciu jeden lat. Prawdopodobnie zamienił lata swojego życia na to, co nazywa się “sukcesem w biznesie”.

W mojej ocenie, ten tytoniowy dyrektor razem ze swoimi milionami nie odniósł nawet w połowie takie sukcesu jak mój ojciec - farmer z Missouri, który zmarł w wieku osiemdziesięciu dziewięciu lat bez dolara przy duszy.

Słynni bracia Mayo oświadczyli, że ponad połowa szpitalnych łóżek zajętych jest przez ludzi z problemami nerwicowymi. Kiedy jednak połączenia nerwowe tych ludzi przebadane zostają pod dokładnymi mikroskopami podczas sekcji zwłok, w większości przypadków okazuje się, że były one tak zdrowe jak nerwy Jacka Dempseya. Te nerwicowe problemy nie są spowodowane fizycznym pogorszeniem stanu połączeń nerwowych, ale emocjami bezskuteczności, frustracji, lęku, zmartwienia, strachu, porażki, rozpaczy. Platon powiedział, że “największym błędem lekarzy jest to, że próbują wyleczyć ciało, nie próbując wyleczyć umysłu, a przecież umysł i ciało są zespolone i nie powinny być leczone oddzielnie!”

Dwa tysiące trzysta lat zajęło medycynie dojście do tej wielkiej prawdy. Dopiero teraz zaczęłiśmy rozwijać nową gałąź medycyny zwaną medycyną psychosomatyczną - leczy ona zarówno umysł jak i ciało. Najwyższy czas żebyśmy to robili, ponieważ medycyna w dużej mierze wyeliminowała straszne choroby wywołane zarazkami, takimi jak ospa, cholera, żółta febra i wiele innych, za które niezliczone miliony ludzi zapłaciły przedwczesną śmiercią. Nie była jednak w stanie poradzić sobie z psychicznymi i fizycznymi zniszczeniami spowodowanymi nie przez zarazki, ale przez emocje związane z zamartwianiem się, strachem, nienawiścią, frustracją i rozpaczą. Liczba ofiar spowodowana tymi chorobami emocjonalnymi rośnie i rozprzestrzenia się z katastrofalną szybkością.

Lekarze prognozują, że jeden na dwudziestu amerykanów żyjących dzisiaj, spędzi część swojego życia w instytucjach dla psychicznie chorych. Podczas II wojny światowej jeden na sześciu młodych mężczyzn zgłaszających się do wojska, nie przeszedł testów z powodu choroby psychicznej lub upośledzenia.

Co jest powodem szaleństwa? Nikt nie zna odpowiedzi na to pytanie. Jest jednak wysoce prawdopodobne, że w wielu przypadkach strach i zamartwianie się są czynnikami przyczyniającymi się do tego. Niespokojna i nękana jednostka, która nie jest w stanie poradzić sobie z surową rzeczywistością, zrywa wszelki kontakt ze swoim otoczeniem i wycofuje się do prywatnego świata marzeń, który sama sobie stworzyła, a to rozwiązuje jej problemy ze zmartwieniami.

Kiedy to teraz piszę, mam na swoim biurku książkę Dr. Edward’a Podolsky’ego zatytułowaną “Przestań się martwić i wyzdrowiej”. Oto tytuły niektórych rozdziałów z niej:

Co zmartwienia robią z sercem
Wysokie ciśnienie karmi się zmartwieniami
Reumatyzm może być spowodowany zmartwieniami
Martw się mniej - zrób to dla swojego żołądka
Jak zmartwienie może wywołać przeziębienie
Zmartwienia a tarczyca
Zmartwiony cukrzyk

Inną niezwykle pouczającą książką na temat zmartwień jest Lew przeciwko sobie autorstwa doktora Karla Menningera – jednego z „braci Mayo psychiatrii”. Książka dr. Menningera to zaskakujące ujawnienie tego, co człowiek robi samemu sobie, kiedy pozwala, by destrukcyjne emocje zdominowały jego życie. Jeśli chcesz przestać działać przeciwko sobie – sięgnij po tę książkę. Przeczytaj ją. Podaj dalej znajomym. Kosztuje cztery dolary – a to jedna z najlepszych inwestycji, jakie możesz poczynić w swoim życiu.

Zmartwienie potrafi rozłożyć na łopatki nawet najbardziej odporną osobę. Przekonał się o tym generał Grant pod koniec wojny secesyjnej. Historia wyglądała tak: Grant przez dziewięć miesięcy oblegał Richmond. Oddziały generała Lee były pobite, głodne i obdarte. Całe regimenty dezerterowały, inni modlili się w namiotach, krzyczeli, płakali, mieli wizje. Koniec był bliski. Ludzie Lee podpalili magazyny bawełny i tytoniu w Richmond, spalili arsenał i uciekli z miasta nocą, podczas gdy nad miastem szalały olbrzymie płomienie. Grant ruszył w pogoń, atakując Konfederatów z boków i od tyłu, a kawaleria Sheridana odcinała im drogę ucieczki z przodu, rozbierając tory kolejowe i przejmując transporty zaopatrzenia.

Sam Grant, półślepy od potężnego bólu głowy, został w tyle za armią i zatrzymał się w jakimś wiejskim domu. Jak zapisał w swoich Wspomnieniach: „Spędziłem noc, mocząc stopy w gorącej wodzie z musztardą i przykładając okłady z gorczycy do nadgarstków i karku, mając nadzieję, że rano ból ustąpi.”

I rzeczywiście – rano ból zniknął natychmiast. Ale nie dzięki musztardowym okładom, lecz dzięki jeźdźcowi pędzącemu drogą z listem od generała Lee, w którym ten wyrażał chęć poddania się.

„Gdy oficer zbliżył się do mnie – napisał Grant – wciąż cierpiałem na migrenę, ale w momencie, gdy przeczytałem treść listu, ból ustąpił.”

Oczywiście, to nie fizyczne zmęczenie, lecz napięcie, lęk i emocje wpędziły Granta w chorobę. A wyleczył go moment, w którym emocje zmieniły barwę – z niepokoju i presji na pewność siebie, spełnienie i zwycięstwo.

Siedemdziesiąt lat później Henry Morgenthau Jr., sekretarz skarbu w rządzie Franklina D. Roosevelta, sam przekonał się, że zmartwienie może dosłownie rozłożyć człowieka do tego stopnia, że aż zakręci mu się w głowie. W swoim dzienniku zapisał, że był ogromnie zaniepokojony, gdy prezydent – próbując podnieść cenę pszenicy – kupił w jeden dzień 4 400 000 buszli. Morgenthau pisał: „Czułem się dosłownie oszołomiony, gdy to się działo. Po obiedzie wróciłem do domu i położyłem się na dwie godziny.”

Jeśli chcę zobaczyć, co zmartwienie robi z ludźmi, nie muszę iść do biblioteki ani do lekarza. Wystarczy, że wyjrzę przez okno mojego domu, gdzie piszę tę książkę – i w promieniu jednej przecznicy widzę dom, w którym kobieta dostała załamania nerwowego przez zmartwienia, oraz inny, w którym mężczyzna zamartwiał się aż doprowadził się do cukrzycy. Gdy giełda zaczęła spadać – poziom cukru we krwi i moczu poszybował w górę.

Kiedy Michel de Montaigne, słynny francuski filozof, został wybrany burmistrzem swojego rodzinnego miasta Bordeaux, powiedział do mieszkańców: „Jestem gotów wziąć wasze sprawy w moje ręce, ale nie do mojej wątroby i płuc.”

Mój sąsiad wciągnął problemy na giełdzie do swojego krwiobiegu i prawie popełnił samobójstwo.

Troski mogą posadzić cię na wózku inwalidzkim powodując reumatyzm i artretyzm. Dr. Russell L. Cecil z Cornell University Medical School, światowej klasy autorytet w dziedzinie artretyzmu, stworzył listę najczęstszych przyczyn artretyzmu:

1. Problemy małżeńskie

2. Katastrofa finansowa i smutek

3. Samotność i zamartwianie się

4. Długo pielęgnowane urazy

Oczywiście te cztery sytuacje nie są jedynymi przyczynami artretyzmu. Istnieje wiele rodzajów artretyzmu - w zależności od tego, co jest przyczyną. Nadal, powyższe cztery, wypisane przez Dr. Russella L. Cecil’a są najczęstszymi przyczynami. Na przykład – pewien mój znajomy tak mocno oberwał w czasie wielkiego kryzysu, że zakład gazowniczy odciął mu gaz, a bank przejął jego dom za niespłaconą hipotekę. W tym samym czasie jego żona nagle dostała silnego ataku artretyzmu – i mimo leków oraz specjalnej diety, dolegliwości nie ustępowały... aż do momentu, gdy ich sytuacja finansowa zaczęła się poprawiać.

Zmartwienia mogą nawet wywołać próchnicę zębów. Dr. William I.L. McGonigle w swojej przemowie przed Stowarzyszeniem Amerykańskich Dentystów powiedział, że “nieprzyjemne emocje spowodowane zamartwianiem się, strachem mogą wpłynąć na poziom wapnia w organizmie i wywołać próchnicę zębów.” Dr. McGonigle opowiedział o swoim pacjencie, który nigdy nie miał problemów z zębami aż do momentu, kiedy zaczął się martwić nagłą chorobą swojej żony. W ciągu trzech tygodni wylądował w szpitalu, w dziewięciu zębach miał ubytki- ubytki wywołane zamartwianiem się.

Czy widziałeś kiedyś człowieka z ostrą nadczynnością tarczycy? Ja widziałem i mogę ci powiedzieć, że te osoby trzęsą się, drżą na całym ciele, wyglądają jak ktoś na wpół śmiertelnie przestraszony - mniej więcej na tym to polega. Tarczyca, gruczoł regulujący funkcjonowanie organizmu, zostaje wytrącona z równowagi. Przyspiesza pracę serca - całe ciało pracuje na pełnych obrotach, jak piec z szeroko otwartymi szybrami. I jeśli się tego nie powstrzyma operacją lub leczeniem, taka osoba może umrzeć - może się po prostu “wypalić”.

Niedawno pojechałem do Filadelfii z przyjacielem, który cierpi na tę dolegliwość. Odwiedziliśmy słynnego specjalistę - lekarza, który leczy ten typ przypadłości od trzydziestu ośmiu lat. Jak myślisz, jaką radę miał wywieszoną na ścianie w poczekalni? Namalowaną na dużej, drewnianej tablicy tak, by każdy pacjent mógł ją przeczytać? Oto ona - przepisałem ją wtedy na odwrocie koperty:

Relaks i Wypoczynek

Najbardziej odprężające i regenerujące siły to:
zdrowa wiara, sen, muzyka i śmiech.

Miej wiarę w Boga,
Naucz się dobrze spać
Kochaj dobrą muzykę
Dostrzegaj zabawną stronę życia
- a zdrowie i szczęście będą twoje.

Pierwsze pytanie jakie zadał lekarz mojemu przyjacielowi brzmiało: “Jaki wstrząs emocjonalny wywołał ten stan?” Ostrzegł go, że jeśli nie przestanie się zamartwiać, mogą wystąpić inne powikłania – choroba serca, wrzody żołądka albo cukrzyca. „Wszystkie te schorzenia” – powiedział ów wybitny lekarz – „to kuzyni, najbliżsi kuzyni.” I miał rację – to wszystko choroby zmartwienia!

Kiedy przeprowadzałem wywiad z Merle Oberon, powiedziała mi, że odrzuca zamartwianie się, bo wie, że to zniszczy jej główny atut na ekranie: jej wygląd.

“Kiedy pierwszy raz próbowałam dostać rolę” - powiedziała mi - “martwiłam się i bałam. Właśnie przyjechałam z Indii i nie znałam nikogo w Londynie, gdzie próbowałam dostać pracę. Spotkałam się z kilkoma producentami, ale żaden nie chciał mnie zatrudnić, a moje skromne oszczędności szybko topniały. Byłam głodna. Powiedziałam sobie: ‘Może jesteś głupia. Może nigdy nie uda ci się dostać roli. Nie masz w końcu żadnego doświadczenia, nigdy nie grałaś - co masz do zaoferowania prócz ładnej buzi?’

Podeszłam do lustra. Kiedy zerknęłam na swoje odbicie zobaczyłam, co zmartwienie robi z moją twarzą! Zobaczyłam zmarszczki wokół oczu. Zobaczyłam niespokojny wyraz twarzy. Powiedziałam więc sama do siebie: ‘Musisz natychmiast przestać! Nie stać cię na martwienie się. Jedyną rzeczą, którą na ten moment masz do zaoferowania jest twój wygląd, a zamartwianie się rujnuje go!’”

Niewiele rzeczy jest w stanie postarzyć kobietę, zepsuć jej wygląd i wpłynąć na nią tak szybko jak zmartwienia. Wykrzywiają twarz. Sprawiają, że zaciskamy szczęki marszczymy czoło. Powoduje to stały grymas. Mogą wpłynąć na siwiznę włosów, a w niektórych przypadkach na ich wypadanie. Mogą zniszczyć cerę - być przyczyną wszelkiego rodzaju wysypek skórnych, wykwitów i pryszczy.

Choroby serca zajmują pierwsze miejsce na liście dolegliwości, które dziś zabijają Amerykanów. Podczas II Wojny Światowej prawie jedna trzecia z miliona mężczyzn zginęła podczas walk, ale w tym samym czasie choroby serca zabiły dwa miliony cywili - z czego połowa przypadków spowodowana była tym rodzajem chorób serca, które wynikały z martwienia się i życia na wysokich obrotach. Tak, choroby serca są jedną z głównych przyczyn, które miał na myśli Dr. Alexis Carrel mówiąc: “Przedsiębiorcy, którzy nie wiedzą jak walczyć ze zmartwieniami umierają młodo.”

Murzyni na południu i Chińczycy rzadko mają tego rodzaju choroby serca wywołane zmartwieniami, ponieważ podchodzą do rzeczy spokojniej. Dwadzieścia razy więcej lekarzy niż pracowników rolnych umiera z powodu niewydolności serca. Lekarze prowadzą intensywne życie - i płacą za to karę.

“Bóg wybacza nam nasze grzechy” - powiedział William James - “ale nasz system nerwowy nie.”

Oto zaskakujący i niemal niewiarygodny fakt: każdego roku więcej Amerykanów popełnia samobójstwo niż umiera z powodu pięciu najczęstszych chorób zakaźnych.

Dlaczego? Odpowiedź to przeważnie: “zmartwienie”.

Kiedy okrutni chińscy władcy chcieli torturować swoich więźniów, wiązali im nogi i ręce i umieszczali pod workiem z wodą, która stale kapała…. kapała…. kapała…. dniem i nocą. Te krople wody stale spadające na głowę, w końcu stały się niczym uderzenia młota - i doprowadzały ludzi do szaleństwa. Ta sama metoda tortur była stosowana podczas hiszpańskiej inkwizycji i w hitlerowskich obozach koncentracyjnych.

Martwienie się jest jak takie nieustanne kapanie kropli wody, a takie stałe kapanie, kapanie i kapanie zmartwień doprowadza ludzi do szaleństwa i samobójstw.

Kiedy jako chłopak mieszkałem w Missouri, byłem śmiertelnie przerażony słuchaniem niedzielnych kazań Billego Sundaya opisującego piekielne ognie z tamtego świata. Nigdy jednak nie wspomniał o piekielnych ogniach fizycznego cierpienia, jakie może mieć ktoś zamartwiający się tu i teraz. Jeśli na przykład jesteś takim chronicznie zamartwiającym się osobnikiem, możesz pewnego dnia zostać dotknięty jednym z najbardziej przeszywających bólów jakie kiedykolwiek doświadczyłeś: dusznicą bolesną.

Chłopie, jeśli coś takiego cię kiedyś dopadnie, będziesz wył z bólu. Twoje krzyki sprawią, że odgłosy z Piekła Dantego zabrzmią jak Kraina Zabawek. Powiesz sobie wtedy: „O Boże, o Boże, jeśli tylko z tego wyjdę, już nigdy więcej nie będę się niczym martwić – nigdy!” (Jeśli myślisz, że przesadzam, zapytaj swojego lekarza rodzinnego).

Kochasz życie? Chcesz żyć długo i cieszyć się dobrym zdrowiem? Oto jak możesz to osiągnąć. Cytuję ponownie dr. Alexisa Carrela: „Ci, którzy zachowują spokój wewnętrzny pośród zgiełku współczesnego miasta, są odporni na choroby nerwowe.”

Czy potrafisz zachować wewnętrzny spokój w zgiełku współczesnego świata? Jeśli jesteś przeciętną osobą – odpowiedź brzmi: tak. I to zdecydowanie tak! Większość z nas jest silniejsza, niż się nam wydaje. Mamy w sobie zasoby, których prawdopodobnie nigdy nie wykorzystaliśmy. Jak napisał Thoreau w swojej nieśmiertelnej książce Walden:

„Nie znam bardziej pokrzepiającego faktu niż niezaprzeczalna zdolność człowieka do wzniesienia swojego życia poprzez świadomy wysiłek... Jeśli ktoś podąża z ufnością w kierunku swoich marzeń i stara się żyć tak, jak sobie wyobraził, spotka go sukces, jakiego nie spodziewał się w zwykłych chwilach.”

Z pewnością wielu czytelników tej książki ma tyle samo siły woli i wewnętrznych zasobów, co Olga K. Jarvey. Jej adres to: P.O. Box 892, Coeur d’Alene, Idaho. Odkryła, że nawet w najbardziej tragicznych okolicznościach można pozbyć się zmartwień. Jestem głęboko przekonany, że ty i ja też możemy – jeśli zastosujemy stare, sprawdzone prawdy opisane w tej książce.

Oto historia Olgi K. Jarvey, którą napisała do mnie: „Osiem i pół roku temu zostałam skazana na śmierć – powolną, bolesną śmierć na raka. Najlepsze umysły medyczne kraju, bracia Mayo, potwierdzili ten wyrok. Stałam w ślepej uliczce, a koniec ział mi w twarz! Byłam młoda. Nie chciałam umierać! W rozpaczy zadzwoniłam do mojego lekarza w Kellogg i wykrzyczałam mu w słuchawkę rozpacz z głębi mojego serca. Dość niecierpliwie mnie zganił: ‘Co się z tobą dzieje, Olgo, nie masz w sobie żadnej woli walki? Jasne, że umrzesz, jeśli będziesz wciąż płakać. Tak, najgorsze cię dopadło. No i co z tego? Zmierz się z faktami! Przestań się zamartwiać! A potem zrób coś z tym!’ W tamtej chwili złożyłam przysięgę – tak poważną, że paznokcie wbiły mi się w dłonie, a zimne dreszcze przeszły po plecach: ‘Nie będę się zamartwiać! Nie będę płakać! A jeśli istnieje coś takiego, jak siła umysłu nad ciałem – to ja wygram! Ja BĘDĘ ŻYĆ!’

Zwykła dawka promieniowania X w tak zaawansowanych przypadkach, gdzie nie można zastosować radu, to 10 i pół minuty dziennie przez 30 dni. Mnie poddawano promieniowaniu przez 14 i pół minuty dziennie – przez 49 dni! Mimo, że moje kości wystawały z wyniszczonego ciała jak skały z gołego zbocza, mimo, że nogi miałam ciężkie jak ołów – nie martwiłam się! Ani razu nie zapłakałam! Uśmiechałam się! Tak, zmuszałam się, by się uśmiechać.

Nie jestem aż tak naiwna, by wierzyć, że sam uśmiech może wyleczyć raka. Wierzę jednak, że pogodny stan ducha pomaga ciału walczyć z chorobą. Tak czy inaczej, przeszłam jeden z cudownych przypadków wyleczenia raka. W ostatnich kilku latach nie byłam nigdy wcześniej tak zdrowa – dzięki tym pełnym wyzwania, bojowym słowom dr. McCaffery’ego: ‘Zmierz się z faktami. Przestań się zamartwiać – a potem zrób coś z tym!’”

Zamknę ten rozdział, powtarzając jego tytuł – słowa dr. Alexisa Carrela:

„Przedsiębiorcy, którzy nie potrafią walczyć ze zmartwieniem, umierają młodo.”

Fanatyczni wyznawcy proroka Mahometa często tatuowali sobie wersety z Koranu na piersiach. Ja chciałbym, żeby każdy czytelnik tej książki miał na piersi wytatuowane motto tego rozdziału: „Przedsiębiorcy, którzy nie potrafią walczyć ze zmartwieniem, umierają młodo.”

Czy dr Carrel mówił o tobie?
Możliwe.

Dalsza część w wersji pełnej

Spis treści

1. Okładka

2. Karta tytułowa

3. Strona redakcyjna

4. Spis treści

5. Szesnaście sposobów, w jakie ta książka ci pomoże

6. Przedmowa

7. Część Pierwsza - Podstawowe fakty, które powinieneś znać na temat martwienia się

1. Rozdział 1 - Mieszkanie w “szczelnych dziennych przedziałach”

2. Rozdział 2 - Magiczne zaklęcie rozwiązujące trudne sytuacje

3. Rozdział 3 - Co zmartwienia mogą tobie zrobić?

Punkty orientacyjne

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Strona redakcyjna

4. Spis treści

5. Meritum publikacji