Spis treści

Karta redakcyjna

Pochwały dla książki

Dedykacja

Motto

Najlepsza możliwa relacja

Pięć pytań rozmowy kluczowej

Przygotowanie do rozmowy kluczowej

Pytanie wzmacniające: W czym jesteś najlepszy?

Pytanie stabilizujące: Jakie są twoje praktyki i preferencje?

Pytanie o dobry okres: Czego możesz się nauczyć z udanych relacji z przeszłości?

Pytanie o zły okres: Czego możesz nauczyć się z frustrujących relacji z przeszłości?

Pytanie naprawcze: Jak sobie poradzisz, gdy coś pójdzie nie tak?

Jak prowadzić rozmowę kluczową?

Prowadzenie rozmowy kluczowej

Zaproszenie: wykonaj pierwszy ruch

Na początek: zapewnij poczucie bezpieczeństwa

W trakcie: pytaj i odpowiadaj

Na koniec: doceń to, co dobre

Znakomicie zacząłeś

Dbaj o swoją najlepszą możliwą relację

Rozpad jest nieunikniony

Sześć zasad konserwacji

Orientuj się w sytuacji

Zawsze się dostosowuj: dawaj i otrzymuj

Często naprawiaj: usuwaj usterki

Resetuj, gdy trzeba: zakończenie (i początek)

Jesteśmy chwalebnie uwikłani

Bonus: poznaj siebie

Smakowite kąski na koniec

Przypisy

Tytuł oryginału:
HOW TO WORK WITH (ALMOST) ANYONE:
Five Questions for Building the Best Possible Relationships

Cover and interior design by Peter Cocking

Opracowanie okładki i wnętrza dla polskiej edycji: pagegraph.pl

Przekład: Krzysztof Gajowiak

Redakcja: Jacek Kowalczyk

Korekta: Zofia Kozik

Copyright © 2023 by Michael Bungay Stanier

By arrangement with Transatlantic Literary Agency Inc.
and Book/Lab Literary Agency.

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Studio EMKA
Warszawa 2024

Cytowany fragment „A New England”, strona 129, wykorzystany za zgodą Billy Bragg and Warner Chappell Music.

Wszelkie prawa, łącznie z prawem do reprodukcji tekstów i ilustracji w całości lub w części, w jakiejkolwiek formie – zastrzeżone.

Wydawnictwo Studio EMKA
wydawnictwo@studioemka.com.pl

www.studioemka.com.pl

ISBN 978-83-68064-05-6

Konwersja: eLitera s.c.

Pochwały dla książki
Jak pracować z (niemal) każdym

W twórczości Michaela Bungaya Staniera najbardziej podoba mi się jego umiejętność dostarczania praktycznych, przemyślanych strategii opartych na dobrze zbadanych koncepcjach i danych, a to wszystko – spakowane w książkę – mogę przeczytać w trakcie lotu. Mądrość jest tu autentyczna – i zapada w pamięć. Nie przestaję myśleć o „najlepszych możliwych relacjach” i „rozmowach kluczowych”.

BRENÉ BROWN, doktor, autorka bestsellerów „New York Timesa” Atlas of the Heart i Odwaga w przywództwie

Na każdej stronie tej książki znajdują się konkretne rady, a poza tym przyjemnie się ją czyta.

AMY EDMONDSON, profesor Harvard Business School i autorka książki Firma bez strachu

Nowocześnie klasyczna, ta książka uratuje relacje, kariery i organizacje.

SETH GODIN, autor The Song of Significance

Oto praktyczny, przemyślany przewodnik, który pomoże ci odbudować najbardziej ludzką umiejętność: rozmowy. Niezbędny!

KIM SCOTT, autorka książek Szef wymagający i wyrozumiały
oraz Just Work

Geniusz Michaela Bungaya Staniera, by upraszczać złożone kwestie, w pełnej krasie. Brawo!

WHITNEY JOHNSON, autor bestsellera „Wall Street Journal” Smart Growth

Praktyczny przewodnik Michaela Bungaya Staniera dotyczący kultywowania rozmów kluczowych może odblokować pełny potencjał jednostki i całego zespołu.

LOREN I. SHUSTER, dyrektor ds. kadr i dyrektor ds. korporacyjnych w Grupie LEGO

Ta głęboka książka pokaże ci, jak budować znakomite relacje nawet w trudnych czasach. Dzięki jej lekturze poczułam, że mogę współpracować z każdym. Ty też to poczujesz.

LIZ WISEMAN, autorka bestsellerów „New York Timesa” Multipliers oraz Impact Players

Książka upraszcza złożone procesy rozpoczynania, ulepszania i utrzymywania naszych najlepszych możliwych relacji.

BRUCE W. PARKER, dyrektor ds. sprzedaży w Deloitte Kanada

Rozmowa kluczowa, której uczy nas Michael Bungay Stanier, to struktura, której szukałem, aby pomóc liderom lepiej rozpoczynać każdą relację.

DAVE STACHOWIAK, gospodarz podkastu Coaching for Leaders

Ta wyjątkowa książka dostarcza praktycznych narzędzi i refleksji, dzięki którym sformułujesz kluczowe spostrzeżenia dotyczące tego, jak podejść do każdej rozmowy z sukcesem.

STEFANI OKAMOTO, dyrektor ds. globalnego uczenia się i rozwoju w Microsofcie

.

Jakość relacji zawodowych

decyduje o twoim sukcesie i szczęściu.

Przestań polegać na przypadku.

Zacznij tworzyć najlepsze możliwe relacje.

Michael Bungay Stanier

(To trochę przydługie miano, dlatego wielu ludzi nazywa mnie MBS).

.

Ta książka jest początkiem ruchu

mającego udoskonalić

10 milionów relacji zawodowych.

#BestPossibleRelationship

BestPossibleRelationship.com

.

Wszystkim ludziom,
z którymi pracowałem przez lata.
Dziękuję, że nauczyliście mnie,
czym jest dobra współpraca.

Miłość to czasownik.

ESTHER PEREL

Najlepsza
możliwa relacja

Relacje zawodowe, które są bezpieczne, witalne i które można naprawiać

Przestań polegać
na przypadku

Twoje szczęście i sukces zależą od relacji zawodowych. Od ludzi, którymi zarządzasz. Od tego, jak dobrze pracujesz z szefem. Jak układa ci się kooperacja z kolegami i współpracownikami. Jak nawiązujesz kontakty z klientami, potencjalnymi i kluczowymi. Ale trudna prawda brzmi: większość z nas pozostawia stan tych relacji przypadkowi. Witamy się, wymieniamy grzeczności, mamy nadzieję, że wszystko potoczy się świetnie, i od razu zabieramy się do pracy. Nic dziwnego. To, co trzeba zrobić, jest pilne, wymagające, czeka tuż obok. Zawijasz więc rękawy i ruszasz z kopyta, cały czas ściskając kciuki i modląc się, aby druga osoba była tak dobra, jak się wydaje... no cóż, chociaż przyzwoita... a właściwie, aby nie okazała się koszmarem. (Większość z nas doznała wystarczająco wielu rozczarowań, by znacząco obniżyć oczekiwania). Wkrótce (czasami to trwa tygodnie, czasami minuty) pojawiają się pierwsze problemy. Nieporozumienie. Niespełnione oczekiwanie. Niewielka irytacja. Dziwactwo. Różne sposoby postrzegania świata i wykonywania zadań. Wybuch podczas stresu. Krótko mówiąc, rozczarowanie. Każda relacja w pewnym momencie staje się nieoptymalna, zarówno dobra, która zbacza z kursu, jak i ta, która była zła od samego początku. W tej sytuacji większość z nas nie wie, co z tym zrobić. Obwiniamy innych, siebie lub wszechświat (albo wszystko naraz). Odczuwamy różne emocje: smutek, rozczarowanie, złość, frustrację. Ale przede wszystkim godzimy się z faktem, że tak dzieje się zawsze: relacje zawsze są trochę nadszarpnięte, stają się nieco nudne lub trochę gorsze. C’est la vie, c’est la guerre. Trzeba iść dalej. Ale nie musi tak być.

Każda relacja zawodowa może być lepsza

Wyobraź sobie, że mógłbyś:

• utrzymywać wspaniałe relacje tak długo, jak to tylko możliwe;

• ograniczyć dysfunkcjonalność tych nieudanych, aby sprawiały mniej przykrości i stały się wydajniejsze;

• zresetować te, które są w porządku – by, jeśli coś poszło nie tak, szybko udało się wrócić na właściwą ścieżkę.

W każdym przypadku główny element rozwiązania jest ten sam – trzeba aktywnie tworzyć najlepszą możliwą relację (NMR). Angażując się w to, zobowiązujesz się świadomie kształtować sposób pracy z ludźmi i zarządzać nim, a nie tylko akceptować to, co się dzieje. Dzięki NMR budujesz relacje, które są bezpieczne, witalne i możliwe do naprawy. To podstawa szczęśliwszych i skuteczniejszych relacji zawodowych.

NMR: bezpieczne, witalne i możliwe do naprawy

Człowiek witruwiański to jeden z kultowych rysunków Leonarda da Vinci: nagi mężczyzna zwrócony do nas twarzą, z rękami i nogami w dwóch różnych pozycjach, wpisanymi zarówno w okrąg, jak i kwadrat. Miał pokazywać idealne proporcje ludzkie, a nazwę otrzymał na cześć rzymskiego architekta Witruwiusza, który jako trzy istotne cechy budowli zaproponował firmitas (wytrzymałość), utilitas (użyteczność) i venustas (piękno). Nie wznosimy tu świątyni Diany, lecz potrzebujemy własnych zasad, aby określić fundamenty najlepszej możliwej relacji. „Wytrzymałość, użyteczność i piękno” to całkiem niezłe opcje, ale możemy wybrać jeszcze lepsze.

Twórz relacje,
które są bezpieczne, witalne
i możliwe do naprawy.

Bezpieczeństwo polega na eliminowaniu strachu. Amy Edmondson z Harvard Business School, zwolenniczka idei bezpieczeństwa psychologicznego, zdefiniowała je następująco:

To przekonanie, że nie zostaniemy ukarani ani upokorzeni za to, że prezentujemy swoje pomysły, pytania, obawy, nawet błędne, a zespół jest bezpiecznym miejscem, by podejmować ryzyko interpersonalne.

Solidny zbiór badań potwierdza, że bezpieczeństwo psychologiczne prowadzi do sukcesu indywidualnego i zespołowego, odblokowując korzyści płynące z różnorodności, zwiększając elastyczność w obliczu zmian i zdolność do innowacji.

Lęk przed wyrażaniem opinii sprawia, że ludzie czują się mniej zaangażowani w pracę, a często nawet obawiają się w niej pojawiać. W badaniu Deloitte z 2013 roku stwierdzono, że występuje „zakrywanie” – jest to termin socjologiczny określający sytuację, gdzie osoby, których tożsamość zdeprecjonowano, bagatelizują ją i starają się ją jak najbardziej ukryć. Wykazano, że prawie dwie trzecie pracowników bagatelizuje pewne części swojej tożsamości. Niedawno w ramach projektu Oxygen, inicjatywy badawczej Google dotyczącej zarządzania, jako niezbędną cechę świetnego menedżera dodano zdolność „tworzenia włączającego środowiska zespołowego, wyrażania troski o sukces i dobrostan”.

Witalność służy wzmacnianiu dobra. Wybrałem to słowo, gdyż jest istotne i odnosi się do ożywienia. Bezpieczeństwo uznajemy za podstawę, a następnie pytamy: Co to za gra, o co się toczy? To ucieleśnienie triady Dana Pinka z Drive[1]: ludzka motywacja wynika z poczucia celu, autonomii i mistrzostwa. Witalność oznacza budowanie relacji zawodowej dzięki właściwemu połączeniu wsparcia i wyzwań – gdy obie strony mają maksymalną szansę, by wykonywać pracę, która ma znaczenie, przejąć odpowiedzialność, dokonywać własnych wyborów, uczyć się i rozwijać.

Możliwość naprawy odnosi się do faktu, że wszystkie relacje są w pewnym stopniu podatne na uszkodzenia – niekiedy będą pękać (gdy zostaną naruszone od wewnątrz), innym razem ulegną wgnieceniu (od zewnątrz). Bezpieczeństwo i witalność są dobre, ale jeśli relacja rozpadnie się przy najmniejszym uszkodzeniu, oznacza to, że nie jest odporna. Nawet w najlepszej możliwej relacji zdarzają się trudne chwile, ale są też zaangażowanie i zdolność, by naprawiać zniszczenia oraz iść dalej. To zapobiega eskalacji i pozostawieniu nienaprawionych szkód – pozwala wykonać reset, a często nawet wzmocnić relację.

Bezpieczne, witalne i możliwe do naprawienia relacje wywołują skutki na poziomie indywidualnym i organizacji. Lepiej się pracuje. Łatwiej zatrzymać kluczowych pracowników. Poprawia się zdrowie psychiczne. Pojawia się poczucie rozwoju i zaangażowania. Potrzeba mniej interwencji działu HR, od arbitrażu po zwolnienie.

Rozmowa kluczowa

W tworzeniu najlepszej możliwej relacji główną rolę odgrywa rozmowa kluczowa. W architekturze zwornik znajduje się na szczycie łuku, łącząc obie strony, utrzymując je w równowadze i pozwalając mu utrzymać ciężar. Z upływem czasu zwornik osiada, a łuk staje się stabilniejszy. Bez zwornika łuk się zawali.

W 1969 roku zoolog Robert Paine zaadaptował tę ideę. W biologii gatunek kluczowy to taki, który wpływa na środowisko bardziej, niż wynika to z jego liczebności. Jest siłą organizującą zdrową ekologię; bez niego ekosystem byłby radykalnie inny lub całkowicie by się załamał.

Gdy w 1995 roku po siedemdziesięcioletniej nieobecności do Parku Narodowego Yellowstone znów wprowadzono szare wilki, rozpoczął się kaskadowy proces zmian, który trwa do dzisiaj. Większa liczba wilków sprawiła, że jelenie miały mniej czasu, by się paść, co skutkowało obfitością zdrowszej i bardziej zróżnicowanej roślinności, w tym wierzb. Wzrost liczby wierzb spowodował, że pojawiło się więcej ptaków śpiewających i bobrów. Te ostatnie zmieniły kształt rzeki, co z kolei oznaczało zwiększenie liczby ryb. I tak dalej, park stał się odporniejszy i bardziej zróżnicowany, ewoluuje i rozkwita.

Ludzie dołączają do organizacji ze względu na nią samą,
ale odchodzą z powodu szefa.
Nie chcesz być tym szefem.
I nie chcesz takiego mieć.

Możesz wybrać ulubioną metaforę, rozwiązanie architektoniczne lub układ ekologiczny. W każdym przypadku zwornik pozwala systemowi znosić naprężenia, pozostawać zdrowy i z biegiem czasu się wzmacniać. Do tych samych rezultatów dążymy w ramach rozmowy kluczowej.

Oto, jak dzięki rozmowie kluczowej zacząć budować najlepszą możliwą relację. Po pierwsze, przygotuj się, zadając sobie pięć istotnych pytań:

Pytanie wzmacniające: W czym jesteś najlepszy?

Pytanie stabilizujące: Jakie są twoje praktyki i preferencje?

Pytanie o dobry okres: Czego możesz nauczyć się z udanych relacji z przeszłości?

Pytanie o zły okres: Czego możesz nauczyć się z frustrujących relacji z przeszłości?

Pytanie naprawcze: Jak sobie poradzisz, gdy coś pójdzie nie tak?

Pytania są proste i potężne. Można na nie odpowiedzieć szybko... choć wymagają trochę pracy, aby zrobić to dobrze. Ich magia polega na tym, że tworzą rozmowę nietypową w większości relacji zawodowych. Na kolejnych stronach znajdują się wskazówki i miejsce, by udzielić odpowiedzi na każde z tych pytań. Będziesz zaskoczony tym, czego dowiesz się o sobie.

Następnie musisz przeprowadzić rozmowę. Na początku będziesz czuł się niezręcznie, ale są sposoby, by ją ułatwić zarówno sobie, jak i drugiej stronie, a także zmniejszyć stres. Podzielę się strategiami, jak zaprosić kogoś do rozmowy, a potem sprawić, by była ona mniej skomplikowana i dziwna na początku, bardziej użyteczna w środku i dobrze się zakończyła.

Wreszcie musisz sprawić, że NMR będzie żyła i kwitła, stosując regularną konserwację, aby pozostała bezpieczna, witalna i możliwa do naprawy. O relację należy dbać, podobnie jak o prawie wszystko, co tworzymy.

Dostępna jest część z materiałami dodatkowymi „Poznaj siebie”. Tak mówili starożytni i jest to pomocna wskazówka w przypadku rozmowy kluczowej i każdej NMR. Znajdują się tam ćwiczenia, które pomogą ci lepiej wyrazić samego siebie i wnikliwiej określić, kim jesteś, zarówno swoją jasną, jak i ciemną stronę.

Ale czym jest sukces? (nie tym, czego się spodziewasz)

Rozmowa kluczowa tworzy fundament dla najlepszej możliwej relacji dzięki ustaleniu trzech rzeczy.

Po pierwsze, sprawia, że powstaje wspólna odpowiedzialność. W wielu firmach tworzenie najlepszej możliwej relacji to działanie niespodziewane i sprzeczne z kulturą organizacyjną. Troska o tę relację, tak istotną dla sukcesu i szczęścia, leży w gestii obu stron. Jak będziemy – razem i indywidualnie – pracować na rzecz wspólnego celu?

Po drugie, dzięki rozmowie kluczowej rodzi się przyzwolenie, by konwersację o relacji kontynuować w dobrych i (co najważniejsze) trudnych czasach. Nie zawsze będzie dobrze – relację należy dostosowywać, naprawiać, resetować i ożywiać. Kiedy już zaczniecie się zastanawiać: „Jak chcemy, żeby to było?”, możesz zapytać: „Jak nam idzie?”. Wspólny cel najlepszej możliwej relacji staje się dozwolonym (a w idealnym przypadku znormalizowanym) tematem rozmowy.

Wreszcie, co najbardziej oczywiste, rozmowa kluczowa daje ci głębsze zrozumienie drugiego człowieka. Być może czasami miałeś wrażenie, że inni nie w pełni doceniają to, kim i jaki jesteś, twoją niepowtarzalność. Druga osoba czuje dokładnie to samo. Tak łatwo tworzyć niekompletne i nieprecyzyjne opowieści o tym, kim ona jest, co może dać i co ją napędza. Rozmowa przybliża cię do prawdy o jej historii i człowieczeństwie.

Nie terapia, nie Tinder. Ale może... radykalnie

To krótka książka pełna użytecznych wskazówek. Nie jest to głęboka analiza psychologiczna (choć czerpie z tej mądrości) ani nie oferuje łatwych trików typu „przesuń w prawo”. To raczej idealnie wyważony instrument, dzięki któremu udoskonalisz ważne relacje zawodowe za pomocą praktycznych, codziennych narzędzi.

Będzie pomocny w pracy z ludźmi niezależnie od tego, czy znajdujesz się na początku kariery, czy już stworzyłeś sobie mocną pozycję, czy jesteś menedżerem, czy indywidualnym współpracownikiem. Działa na relacje wewnątrz organizacji i z interesariuszami poza nią. Możesz korzystać z tych narzędzi niezależnie od tego, czy chcesz wszystko odpowiednio zacząć, czy też pragniesz udoskonalić już istniejącą kooperację.

Ale pamiętaj, że ich działanie jest radykalne.

Kiedy wczesną wersję tej książki pokazałem przyjaciółce, menedżerce wyższego szczebla w znanej firmie z Doliny Krzemowej, zasugerowała, abym podkreślił, ile odwagi i energii wymaga inwestycja w NMR. Nie jest to, jej zdaniem, normalny sposób pracy w większości organizacji. Ma rację. A jeśli do tej pory powątpiewałeś, czy da się go wdrożyć, nie jesteś sam. To częsta pierwsza reakcja.

Kiedy zaczniesz budować najlepsze możliwe relacje i prowadzić rozmowy kluczowe, napotkasz opór, nie tylko własny. Prawdopodobnie zakłócisz obecne oczekiwania dotyczące hierarchii, władzy i przywództwa. Będzie to niezwykłe, niezręczne i nieoczekiwane – nawet w kontaktach z ludźmi, którymi zarządzasz. W przypadku innych relacji będzie to jeszcze bardziej zaskakujące. Stopniowo stanie się łatwiejsze, ale jak w przypadku każdej nowej umiejętności na początku będzie trudno. Będziesz na nowo kształtować współpracę z ludźmi.

Autor William Gibson powiedział, że „przyszłość już tu jest – tyle że nierównomiernie rozłożona”. Stosując opisane metody, decydujesz się być przyszłością. Trzeba mówić o zapewnianiu bezpieczeństwa psychicznego i tworzenia miejsc pracy, w których ludzie się rozwijają. To jeden ze sposobów, aby to zrobić.

Z trudem zdobyta mądrość

W ciągu mniej więcej trzydziestu lat, kiedy nawiązywałem, rozwijałem, zrywałem, pielęgnowałem, ignorowałem, naprawiałem, zdradzałem, świętowałem i kończyłem relacje zawodowe, byłem kochany i całkowicie nielubiany. Niektórzy ludzie wydobyli ze mnie to, co najlepsze, a innym udało się (tymczasowo, dzięki Bogu) zmiażdżyć mojego ducha, duszę, determinację i pewność siebie. Ja z kolei robiłem to innym.

Moje sukcesy i porażki są wynikiem z trudem zdobytej mądrości, dlatego to, czego się nauczyłem i co się sprawdza, opisałem w tej książce. Jeśli chcesz budować jak najlepsze relacje z ważnymi dla ciebie osobami, czytaj dalej.

Kim jest osoba, z którą chcesz stworzyć NMR?

Pracując z tą książką, warto mieć na myśli jakąś osobę. Dzięki temu będziesz w stanie lepiej wyobrazić sobie, jak rozmowa kluczowa wpłynie na twoje życie. Poniżej znajduje się swego rodzaju kwestionariusz. Pozwoli ci on zidentyfikować pewne cechy – mogą cię one przyciągnąć do osoby, z którą będziesz chciał stworzyć NMR.

Zidentyfikuj osobę, z którą chcesz stworzyć NMR

RELACJA

□ podwładny

□ szef

□ współpracownik

□ kluczowy współpracownik

□ osoba na wyższym szczeblu

□ osoba mająca wpływy

□ osoba mająca dostęp do zasobów

□ stróż

□ sprzedawca

□ potencjalny klient

□ klient

ETAP RELACJI

STAN RELACJI

□ wdrażanie pracownika

□ całkiem nowy

□ początki

□ w środku podróży

□ zbliżanie się do mety

□ niesprawdzona

□ coś pięknego

□ frustrująca i popsuta

□ idealnie odpowiednia

□ więdnąca

DLACZEGO TO DLA CIEBIE WAŻNE?

□ Zależy mi na tym, aby moi ludzie się rozwijali

□ Chcę nas przygotować na sukces

□ To, jak ostatnio współpracujemy, sprawia, że jesteśmy nieszczęśliwi

□ Chcę kontynuować to, co dobre

□ Mam poczucie, że zaakceptowaliśmy przeciętność

□ Chcę relacji opartej na zaufaniu i odpowiedzialności

□ To, jak ostatnio współpracujemy, jest źródłem złości i frustracji

□ Chcę ograniczyć przyszłe rozczarowania

□ Chcę, aby w tym, jak prezentuję się w relacjach zawodowych, było więcej odwagi, jasności i transparentności

□ Jeśli teraz nie obierzemy prawidłowego kursu, może być za późno

Zatem... kto jest tą osobą?

Na BestPossibleRelationship.com pobierz szablon, przygotowany, by pomóc ci zidentyfikować osobę, z którą chcesz stworzyć NMR (są tam również inne zasoby). Albo skorzystaj z kodu QR.

.

I tak każde przedsięwzięcie
to nowy początek
i atak na to, co nienazwane

T.S. ELIOT

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Daniel H. Pink, Drive. Kompletnie nowe spojrzenie na motywację, tłum. Anna Wojtaszczyk, Studio Emka, 2011.