Natalia Bryżko-Zapór

JA TU ZOSTAJĘ

Fenomen Wołodymyra

Zełenskiego

Biblioteka „Więzi”

Tom 382

Warszawa

Sala ucichła, my na scenie sami,

Ściągając z siebie śmieszny kostium klauna,

Chcemy przypomnieć – władza to egzamin,

Egzaminator czeka już od dawna.

Losuj pytania. Dawaj bez ściągawki!

Nie ma co kręcić, powinieneś wiedzieć.

Wszak władza to nie tylko blef nagłówków.

Przychodzi czas i trzeba odpowiedzieć.

Z piosenki Studia Kwartał 95, kwiecień 2019

Tłum. Natalia Bryżko-Zapór

1

W przeddzień

„Drodzy Ukraińcy!

Nowy rok nadejdzie za kilka minut. Tradycyjnie tego wieczoru wszyscy zbierają się przy stole z całą rodziną, zapraszają gości, oglądają noworoczne życzenia prezydenta, a prezydenci najpierw trochę narzekają, potem jeszcze trochę się usprawiedliwiają, ale zasadniczo chwalą się tym, co zostało zrobione.

Ale ten rok był wyjątkowy. To rok trzydziestolecia naszej niepodległości. I dlatego dzisiaj będzie trochę inaczej.

Ja oczywiście też się będę chwalić, ale trochę później. Nikt przecież biesiady nie odwoływał, niemożliwe, żeby jej nie było u nas w Ukrainie. Ale najważniejsze jest to, że nie będę mówił o tym, co zostało zrobione, tylko o tych, którzy to zrobili. I nie tylko w tym roku. O tym, kto od początku niepodległości buduje i tworzy Ukrainę. Nasi ludzie. Zwyczajni obywatele. Chociaż nie. Nasi niezwykli ludzie i nieobojętni obywatele Ukrainy!”[1] – mówił w orędziu noworocznym 31 grudnia 2021 roku prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski.

Dalej wyraził w ciepłych słowach podziękowania dla nauczycieli, lekarzy, policjantów, górników, rolników, strażaków, dosłownie po kolei dla wszystkich. I oczywiście dla tych, „dzięki którym nadal jesteśmy”.

„Tych, którzy bronią Ukrainy. Od 2014 roku do dnia dzisiejszego. Dochowując wierności przysiędze, będąc na służbie. I czując wołanie serca, dobrej woli. Dla obrońców Ukrainy. Dla bohaterów Ukrainy, którzy od ośmiu lat bronią naszych granic. Bronią ich na lądzie, na wodzie, w powietrzu, na froncie, na tyłach wroga, za pomocą karabinów snajperskich. Przedstawicieli różnych rodzajów wojsk i jednego kozackiego rodu.

Tak jak wszyscy obywatele Ukrainy! Odważni i odpowiedzialni. Niezwykli i nieobojętni. Kochający wolność i bardzo pracowici. Miliony z was, którzy razem są jednym wielkim «my»”.

Nawoływanie przez Zełenskiego do jedności nie było niczym nietypowym. To stały element wszystkich jego przemówień i żywotnie ważny dla Ukrainy temat. Podobnie jak wolność, odwaga, człowieczeństwo i pracowitość. To jego słowa klucze.

Nietypowa była natomiast sytuacja. Od listopada 2021 roku pod granice ukraińskie swoje wojska ściągała Rosja Władimira Putina. Przed Nowym Rokiem stacjonowało tam już ponad sto tysięcy żołnierzy z ciężkim sprzętem bojowym. Wiele wskazywało na to, że tym razem zamiar zaatakowania Ukrainy może zostać zrealizowany. Rosyjski prezydent od dawna pielęgnował go w swoich imperialnych fantazjach. Atak rozpoczął w lutym. Głównym planem był blitzkrieg i zdobycie ukraińskiej stolicy. Gdyby się powiódł, zapewne do gigantycznych rosyjskich majowych obchodów zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej dołączono by nowy element – przemarsz rosyjskich wojsk ulicami Kijowa, bo słowa klucze kremlowskiego dyktatora to wielkie zwycięstwo i wielkie mocarstwo.

Przed kilkoma laty Wołodymyr Zełenski nieraz parodiował na scenie przemówienia noworoczne różnych prezydentów. Głównie ukraińskich – ich niekończące się, niespełniane obietnice, jednak w jego politycznym kabarecie nie szczędzono złośliwości również rosyjskiemu wodzowi.

Wtedy Zełenski jeszcze był aktorem, ale 31 grudnia 2018 roku ogłosił ze sceny kabaretowego show „Wieczorny Kwartał” swój start w wyborach, które wiosną 2019 roku bezapelacyjnie wygrał. Potem już nie było łatwo. Dotychczasowy doświadczony i powiązany wzajemnymi zależnościami ukraiński polityczny olimp nie zamierzał zaakceptować antysystemowego prezydenta, wcześniej znanego wyłącznie z show-biznesu.

Najbardziej jednoczącym momentem w czasie prezydentury Zełenskiego stało się uroczyście i hucznie obchodzone 24 sierpnia 2021 roku trzydziestolecie niepodległości. Wielkie wydarzenie, w którym uczestniczyli wszyscy – politycy, artyści, żołnierze, goście ze wszystkich zakątków Ukrainy. Na Stadionie Olimpijskim odbył się wielki koncert z nagłośnieniem na cały Kijów, do którego zjechały tłumy krajowych i zagranicznych turystów. Uroczystości zostały świetnie wypromowane i zorganizowane – kto jak kto, ale związana z Wołodymyrem Zełenskim ekipa naprawdę dobrze potrafiła organizować imprezy masowe. W końcu są to autorzy najbardziej znanych w Ukrainie show.

Ale wspólne świętowanie nie było jedynym rocznicowym wydarzeniem, bo omawiano również największe problemy kraju. „Można okupować terytoria, ale nie miłość do narodu Ukrainy” – mówił z trybuny Zełenski, nawiązując do terenów Donbasu, odciętych od Ukrainy i objętych od ośmiu lat wojną z rosyjskimi separatystami, a przede wszystkim do zaanektowanego przez Rosję w 2014 roku półwyspu Krym. I po raz kolejny wyznaczył strategiczne cele swojego młodego kraju na przyszłość – „to członkostwo w Unii Europejskiej i NATO”.

Odwoływał się też do historii. Mówił, że wprawdzie Ukraina uzyskała niepodległość w 1991 roku, ale początki jej narodu sięgają V wieku i założenia Kijowa, który „nie bez przyczyny nazywany jest miastem, gdzie wszystko się zaczyna: gdzie swój początek miało prawosławie, język staro-cerkiewno-słowiański, stojący u podstaw współczesnego języka ukraińskiego, i wreszcie nasza państwowość”.

Największym sukcesem politycznym obchodów stał się szczyt Platformy Krymskiej – międzynarodowego forum na rzecz deokupacji Krymu, które odbyło się w przeddzień Święta Nieodległości. Jego uczestnicy podpisali wspólną deklarację, w której przede wszystkim potwierdzali nieuznawanie bezprawnej aneksji półwyspu. Do Kijowa przyjechało wówczas między innymi dziewięciu europejskich prezydentów, dwóch premierów, dwóch ministrów spraw zagranicznych, inni przedstawiciele rządów i parlamentów oraz przewodniczący Rady Europejskiej. Deklarację poprzez swoich przedstawicieli podpisało czterdzieści sześć krajów oraz instytucji międzynarodowych. Pozostała ona otwarta także dla przyszłych sygnatariuszy.

Wołodymyr Zełenski od początku prezydentury za jeden z głównych priorytetów strategicznych uważał odzyskanie jedności terytorialnej Ukrainy i osiągnięcie pokojowych porozumień z Rosją w sprawie wschodnich terytoriów kraju. Władimir Putin miał zupełnie inne cele. Chciał zdobyć całą Ukrainę. 24 lutego 2022 roku jego armia przekroczyła granicę i zamierzała zdobyć Kijów w kilka dni. Napotkała zaciekły opór, nie osiągnęła celu, więc niszczyła i rujnowała wszystko, do czego zdołała uzyskać dostęp. Militarne plany kurczyły się, ale agresja narastała. Byleby zdobyć cokolwiek, byleby zdążyć do 9 maja, gdy na placu Czerwonym w Moskwie przed siedzącymi na trybunach kremlowskimi dygnitarzami będzie mogła przemaszerować wielkomocarstwowa, zwycięska armia i zakrzyknąć „hurra!”.

Ukraina A.D. 2022

25 stycznia 2022 roku ukraiński prezydent nie obchodził swoich czterdziestych czwartych urodzin, bo spędzał je w pracy. Sytuacja była już bardzo groźna. Rosja ściągnęła do tego czasu pod granice z Ukrainą sto pięćdziesiąt tysięcy wojska i zastępy ciężkiego uzbrojenia. Wołodymyr Zełenski poprosił przyjaciół, by nie wydawali pieniędzy na kwiaty i prezenty urodzinowe, ale „zamienili je na dobre uczynki”. O to samo rzecznik prezydenta zaapelował do wszystkich zwolenników jubilata i podrzucił zainteresowanym kilka adresów przytułków i szpitali, którym można przekazać datki.

Zełenskiego od początku jego prezydentury krytykowano za populizm. Ale nie tym razem. W styczniu 2022 roku Kijów w trybie nadzwyczajnym odwiedzali jeden za drugim przedstawiciele światowych elit politycznych, by rozmawiać o zagrożeniu. Wywiady donosiły o planowanej przez Kreml totalnej inwazji na Ukrainę. Tradycyjny, czarowny i lekko ironiczny uśmiech Zełenskiego praktycznie znikł. Zamiast niego zarysowały się wyraźnie zmarszczki smutku. W marcu zasłonił je zarost.

Światowi liderzy byli przyjmowani przez kijowski pałac prezydencki z honorami, ale bez uległości. Stale wybrzmiewało jedno przesłanie: nie oddamy nikomu ani piędzi naszej ziemi, nie zgodzimy się, by handlowano naszą suwerennością, nie słuchaliście naszych ostrzeżeń latami, teraz mamy wspólny dramat i świat musi się z nim zmierzyć. A my będziemy „bronić swojej ziemi ze wsparciem innych krajów lub bez niego”.

Nawet krytycy i oponenci Zełenskiego po cichu mówili, że władza zachowuje się godnie i adekwatnie do okoliczności. „Cieszę się, że francuski prezydent odwiedził Kijów po raz pierwszy od dwudziestu czterech lat” – z przekąsem przywitał Zełenski Emmanuela Macrona, gdy ten wylądował w Kijowie, lecąc prosto z Moskwy po wcześniejszych rozmowach z Władimirem Putinem. Francuski lider musiał przełknąć tę złośliwość, bo świat już zaczynał rozumieć, że polityka ustępstw wobec Kremla doprowadziła do zagrożenia nie tylko integralności Ukrainy, ale i bezpieczeństwa Europy. Co ni mniej, ni więcej oznaczało, że cały glob stanął w obliczu wojny totalnej.

Niecałe trzy lata wcześniej świeżo upieczony ukraiński prezydent nawoływał z wysokich trybun ONZ: „Od pięciu lat trwa wojna na Donbasie, pięć lat temu Rosja zajęła ukraiński półwysep Krym. Dziś, gdy istnieją tysiące stron prawa międzynarodowego i setki organizacji zajmujących się jego obroną, nasz kraj walczy o swoją suwerenność i integralność terytorialną z bronią w ręku. Ponad trzynaście tysięcy zabitych, trzydzieści tysięcy rannych i półtora miliona ludzi zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Co roku te straszne liczby wybrzmiewają tutaj z jedną tylko poprawką – co roku te liczby rosną. Zakończenie wojny, odzyskanie okupowanych terytoriów i przywrócenie pokoju to jest moje zadanie, ale nie może odbyć się kosztem życia naszych obywateli ani kosztem wolności czy prawa Ukrainy do własnego wyboru. Dlatego potrzebujemy globalnego wsparcia. Rozumiem, że każdy obecny tutaj ma swoje państwowe troski i problemy innych ludzi nie powinny nikogo martwić bardziej niż jego własne. Ale w świecie, w którym dziś żyjemy, nie ma cudzych wojen. Nikt z was nie będzie mógł czuć się bezpiecznie, gdy trwa wojna w Ukrainie, bo to jest wojna w Europie”.

Trzeba było jednak, by Rosja przygotowała nową, szeroko zakrojoną inwazję na Ukrainę, żeby świat dostrzegł zagrożenie i zaczął się niepokoić. W ostatnich miesiącach przed rosyjskim atakiem Zełenski, który po dwóch i pół roku urzędowania szybko tracił w Ukrainie popularność, na nowo zjednywał sobie nie tylko przychylność swoich rodaków, ale i sympatię świata, mimo że nie owijał już słów i treści w bawełnę politycznej poprawności. A może właśnie dlatego.

„Do czego prowadzi polityka załagadzania? Do tego, że pytanie «po co umierać za Gdańsk?» zmieniło się w konieczność umierania za Dunkierkę i dziesiątki innych miast w Europie i na świecie. Kosztem dziesiątek milionów ludzkich istnień” – mówił na monachijskiej konferencji bezpieczeństwa 19 lutego. Pojechał na nią, mimo że atak na Ukrainę mógł nastąpić w każdej chwili. Uważał, że musi zdążyć dotrzeć wreszcie do decydentów przestraszonego, zamożnego świata z prawdą kraju od lat walczącego o wolność i godność. Wojna na obrzeżach Ukrainy trwała nieprzerwanie od 2014 roku.

„Mówiłem o tym tutaj, mówiłem też z trybuny ONZ, że w XXI wieku nie ma już cudzej wojny. Że aneksja Krymu i wojna na Donbasie to cios wymierzony w cały świat. I że nie jest to wojna w Ukrainie, tylko wojna w Europie. Przemawiałem na szczytach i forach. W dwa tysiące dziewiętnastym, dwudziestym i dwudziestym pierwszym. Czy świat mnie wreszcie usłyszy w roku dwa tysiące dwudziestym drugim?”

Słuchali w skupieniu i nagradzali oklaskami, bo ktoś musiał to wreszcie wykrzyczeć: „Jak to się stało, że w XXI wieku w Europie znów trwa wojna i giną ludzie? Dlaczego trwa ona dłużej niż II wojna światowa? Jak doszliśmy do największego kryzysu bezpieczeństwa od czasów zimnej wojny? Dla mnie, jako prezydenta kraju, który stracił część terytorium i tysiące swoich ludzi i pod którego granicami stoi teraz sto pięćdziesiąt tysięcy rosyjskich żołnierzy, sprzęt i ciężka broń, odpowiedź jest oczywista. Architektura światowego bezpieczeństwa jest krucha i wymaga odnowy. Zasady, które świat uzgodnił kilkadziesiąt lat temu, już nie działają. Nie nadążają za nowymi zagrożeniami. Są nieskuteczne w ich przezwyciężaniu. To syrop na kaszel, gdy potrzebna jest szczepionka na koronawirus. System bezpieczeństwa jest zbyt wolny i stale się zawiesza. Z różnych powodów: egoizmu, samozadowolenia, nieodpowiedzialności państw na poziomie globalnym. Konsekwencją są zbrodnie ze strony jednych i obojętność ze strony innych. Obojętność, która czyni z nich współuczestników”.

Powiedział coś, czego nie odważył się do tej pory wygłosić żaden z przywódców wolnego i bogatego świata, zajętego własnymi problemami, które zasłaniały mu oczy na rodzące się globalne zagrożenie. I nikt mu nie oponował. Na sali nie było jedynie przedstawiciela Rosji, która demonstracyjnie zrezygnowała z udziału w konferencji bezpieczeństwa, pozostając przy swoich, znanych już dziś całemu światu, planach inwazji na sąsiedni kraj.

Zełenski wystąpił i od razu wrócił do Kijowa. Świat tym razem usłyszał, ale nie zdążył znaleźć szybkiej odpowiedzi na jego apel – atak rozpoczął się dokładnie pięć dni później. Stuczterdziestomilionowe mocarstwo jądrowe wtargnęło do trzy razy mniejszej Ukrainy, która nie chciała podporządkować się jego imperialnym ambicjom. Zastosowało przemoc i napotkało na opór, jakiego nie przewidziało. Rozpoczęła się prawdziwa krwawa wojna w Europie.

Niezliczone, suto opłacane kremlowskie służby tajne, półtajne i jawne nie rozpoznały tego, co w istocie było widać gołym okiem: Ukraina w bardzo krótkim czasie, bo w ciągu zaledwie trzydziestu lat swojej niepodległości, przeszła prawdziwą metamorfozę. Z postsowieckiego, popękanego wzdłuż rozlicznych linii podziałów i zagubionego w geopolitycznej przestrzeni młodego kraju do państwa zorientowanego jednoznacznie na cywilizację euroatlantycką i zdeterminowanego do obrony swojej suwerenności. Borykając się z niezliczonymi zewnętrznymi i wewnętrznymi problemami, potrafiła w ciągu kilku lat umocnić armię i utrwalić mechanizmy obywatelskie. Proces ten przebiegał w zawrotnym tempie nie tylko, jak twierdzono w Rosji, z inspiracji i pod wpływem Zachodu, ale również, a nawet przede wszystkim w sprzeciwie wobec postimperialnej, agresywnej polityki samego Kremla.

W programowych wystąpieniach rosyjskich polityków raz po raz wysuwano powtórzoną ponownie przez Putina w przeddzień inwazji tezę o tym, że to Zachód buduje w Ukrainie anty-Rosję. Opinia ta była uzasadniona tylko o tyle, że Ukraina w ciągu krótkiej historii swojej niepodległości faktycznie stała się antytezą swojego wschodniego sąsiada, przyprawiając go tym samym o wściekłą nienawiść. W odróżnieniu od Rosji wybudowała sprawne mechanizmy wyborów demokratycznych, system ochrony wolności obywatelskich i pluralizmu przekonań. Coraz głośniej nalegała na swoją przynależność do Europy, podczas gdy Rosja po krótkim zwycięstwie demokracji lat dziewięćdziesiątych szybko z tej drogi zawróciła, wracając do despotyzmu. Zachód zaś znowu ogłosiła swoim wrogiem.

Udział samego Zachodu w ukraińskich procesach był natomiast dość ograniczony. Ukraińcy w ostatnich latach czuli się coraz bardziej osamotnieni nie tylko w „swojej wojnie” z Rosją – nie odczuwali też większego wsparcia przy zasadniczych kwestiach zmian strukturalnych i realizacji prozachodnich ambicji politycznych. Od Unii Europejskiej, mimo licznych monitów, nie doczekali się konkretnego terminarza zjednoczeniowego, nie zdołali też przekonać NATO do wdrażania szybkich procedur akcesyjnych, aż w końcu sami włączyli punkt o euroatlantyckiej integracji do własnej konstytucji.

Zachodnia pomoc finansowa nadchodziła ospale, bo wszyscy na coś czekali albo się czegoś obawiali. Zachód pogrążał się w sporach o sankcje wobec Rosji, w konfliktach interesów, wewnętrznej niespójności i biurokratycznych zawiłościach własnych systemów. Pomimo tego w Ukraińcach szybko rosło poczucie przynależności do demokratycznej wspólnoty i nowoczesnego świata. Te nastroje społeczne w znacznej mierze zadecydowały o tym, że buńczuczne przekonanie kremlowskiego przywódcy o pewnym zwycięskim blitzkriegu i osadzeniu w Kijowie swojego namiestnika padło w gruzach już podczas pierwszych dni rozpętanej przez niego wojny.

Przypisy bibliograficzne

1   Przytoczone w książce cytaty podane zostały we własnym przekładzie autorki. Wszystkie przemówienia i odezwy Wołodymyra Zełenskiego jako głowy państwa pochodzą z oficjalnego portalu prezydenta Ukrainy: https://www.president.gov.ua/news/speeches.

Bibliografia

KSIĄŻKI

Belton Catherine, Ludzie Putina. Jak KGB odzyskało Rosję i zwróciło się przeciwko Zachodowi, Wydawnictwo Sine Qua Non, Kraków 2022.

Bryżko-Zapór Natalia, Pogranicze wszystkiego. Podróże po Wołyniu, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021.

Dmytro Czobit, Narcys, abo sztrychy do politycznoho portretu Wiktora Medwedczuka, Proswita, Kijów–Brody 2001 (Дмитро Чобіт, Нарцис, або штрихи до політичного портрету Віктора Медведчука, Просвіта, Київ–Броди 2001).

Forró Tomáš, Apartament w hotelu Wojna. Reportaż z Donbasu, tłum. Andrzej Sławomir Jagodziński, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021.

Juriew Michaił, Trietja Impierija. Rossija, kotoraja dołżna byt', Limbus Press, Izdatielstwo K. Tublina, Moskwa – Sankt Petersburg 2007 (Юрев Михаил, Третья Империя. Россия, которая должна быть, Лимбус Пресс, Издательство К. Тублина, Москва–Санкт-Петербург 2007).

Kowalczyk Rafał, Grela-Krawczenko Swietłana, Waingertner Przemysław, Majdan. Drugie narodziny narodu, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015.

Kurczab-Redlich Krystyna, Wowa, Wołodia, Władimir. Tajemnice Rosji Putina, W. A. B. – Grupa Wydawnicza Foksal, Warszawa 2022.

Litwinienko Aleksander, Felsztinski Jurij, Wysadzić Rosję, tłum. Maciej Szymański, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2008.

Łytwyn Jurij, Ostannie slowo pidsudnoho, „Suchasnist”, nr 1, Monachium 1981 (Литвин Юрій, Останне слово підсудного, „Сучасність”, ч. 1, Мюнхен 1981).

Miedwiediew Siergiej, Park krymskogo pierioda. Hroniki trietiego sroka, Indiwiduum Pabliszyng, Moskwa 2017 (Медведев Сергей, Парк Крымского периода. Хроники третьего срока, Индивидуум паблишинг, Москва 2017).

Radziwon Marek, Żyliśmy jak ludzie wolni. Rozmowa z Siergiejem Kowalowem, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2017.

Rudenko Serhij, Zełens'kyj bez hrymu, Samit-knyha, Kijów 2021 (Pуденкo Сергій, Зеленський без гриму, Саміт-Книга, Київ 2021).

Zygar Michaił, Wszyscy ludzie Kremla. Tajne życie dworu Władimira Putina, tłum. Agnieszka Sowińska, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2017.

INNE ŹRÓDŁA

Konferencja prasowa Wołodymyra Zełenskiego w kijowskim metrze, 23 kwietnia 2022 roku, https://youtu.be/gmTyXFccFB0 [dostęp: 13.06.2022].

Serial Sługa Narodu, sezon 1, https://youtu.be/GZ-3YwVQV0M [dostęp: 13.06.2022].

Serial Sługa Narodu, sezon 2, https://youtu.be/uNbPwegQcag [dostęp: 13.06.2022].

Serial Sługa Narodu, sezon 3, https://youtu.be/xr9UnMcdPaY [dostęp: 13.06.2022].

Wszystkie przemówienia i odezwy Wołodymyra Zełenskiego jako głowy państwa, oficjalny portal prezydenta Ukrainy: https://www.president.gov.ua/news/speeches [dostęp: 13.06.2022].

Wywiad Wołodymyra Zełenskiego dla rosyjskich dziennikarzy, 27 marca 2022 roku, https://youtu.be/HEn_52Cc6vE [dostęp: 13.06.2022].

Indeks osób

A

Achmetow Rinat

Andruchowycz Jurij

Applebaum Anne

Arachamia Dawyd

Arestowycz Ołeksij

Awajew Władysław

Awakow Arsen

B

Babaryka Wiktar

Babkin Andrij

Bachmatiuk Ołeh

Bakanow Iwan

Bandera Stepan

Bartoszewski Władysław

Belton Catherine

Bereziuk Olha

Berezowski Borys

Berezowski Orest zob. Onufry, metropolita

Bergoglio Jorge Mario zob. Franciszek, papież

Bezpalkow Ulana

Biden Hunter

Biden Joe

Biłyj Saszko

Bobrycki Dmytro

Bohdan Andrij

Bojczenko Wadym

Bokłan Stanisław

Bono (właśc. Paul David Hewson)

Borrell Josep fot. 12

Borzowa Iryna

Bosow Dmitrij

Breuer Rayna

Brodski Mychajło

Bryżko-Zapór Natalia

Brzeziński Zbigniew

Buchariew Władysław

Budanow Kyryło

Burba Wasyl

Bush George W.

Butusow Jurij

C

Carroll Oliver

Cemach Władimir

Chasbułatow Rusłan

Chlebnikow Paul

Chodorkowski Michaił

Chomycz Dmytro

Churchill Winston

Cichanouska Swiatłana

Cichanouski Siarhiej

Connaughton Aidan

Cyryl, patriarcha (właśc. Władimir Gundiajew)

Czobit Dmytro

Czornowił Wiaczesław

Czunichina Marija

D

Daniłow Ołeksij

Danyłczenko Hałyna

Demczenko Rusłan

Denikin Anton

Denysenko Mychajło zob. Filaret, patriarcha

Dorosz Switłana

Dracz Iwan

Dubinski Ołeksandr

Duda Andrzej fot. 13

Dugin Aleksandr

Dziadko Tichon

Dzierżyński Feliks

E

Erenburg Ilja

Ernst Konstantin

Evans David Howell zob. The Edge

F

Farion Iwan

Fatałow Mika

Felsztinski Jurij

Fesenko Wołodymyr

Filaret, patriarcha (właśc. Mychajło Denysenko)

Firtasz Dmytro

Fomiczewski Anatolij

Forró Tomáš

Franciszek, papież (właśc. Jorge Mario Bergoglio)

Fursenko Andriej

Fursenko Siergiej

G

Galamow Abas

Garing Melinda

Gierasimow Walerij

Gieraszczenko Wiktor

Gładkowski Ołeh

Gogol Mikołaj

Gongadze Heorhij

Gorbaczow Michaił

Grela-Krawczenko Swietłana

Groziew Christo

Gundiajew Władimir zob. Cyryl, patriarcha

Gusinski Władimir

H

Hale Henry E.

Harasym Andrij

Hewson Paul David zob. Bono

Hill Alfred Hawrton zob. Hill Benny

Hill Benny (właśc. Alfred Hawrton Hill)

Hitler Adolf

Hołowaha Jewhen

Honczaruk Ołeksij

Horowitz David

Hrojsman Wołodymyr

Hrycak Jarosław

I

Iwan IV Groźny

J

Jagodziński Andrzej Sławomir

Jakowlew Andrij

Jakunin Władimir

Janukowycz Wiktor

Jelcyn Borys

Jemiec Ilia

Jermak Andrij

Jermak Denys

Johnson Boris

Jolie Angelina

Judah Ben

Jurjew Michaił

Juszczenko Wiktor

K

Kara-Murza Władimir

Karis Alar fot. 13

Karłowski Denis

Kasparow Garri

Kernes Hennadij

Kijaszko Ołena zob. Zełenska Ołena

Kiriuszczenko Ołeksij

Kirow Siergiej

Kisielow Dmitrij

Kiwa Ilja

Kłyczko Witalij

Kniażycki Mykoła

Kołomojski Ihor

Kołpakow Iwan

Korczak Natalia

Kornijenko Ołeksandr

Kostiuk Ihor

Koszowyj Jewhen

Kowalczuk Jurij

Kowalczyk Rafał

Kowalow Ołeksij

Kowalow Siergiej

Kozak Dmitrij

Kozak Taras

Kozina Julia

Krapow Jurij

Krawczuk Leonid

Krawec Ołena

Kraweć Roman

Krukowski Andriej

Kuczma Leonid

Kułeba Dmytro

Kułeba Iwan

Kułeba Jewhenia

Kuncewycz Mykoła

Kurczab-Redlich Krystyna

Kurkow Andrij

L

Lehnen Christine

Lenin Włodzimierz

Levits Egils fot. 13

Leyen Ursula von der

Liaszko Wiktor

Litwinienko Aleksandr

Ł

Ławrow Siergiej

Łucenko Jewhenija

Łukaszenka Alaksandr

Łuzan Jewhen

Łytwyn Jurij

M

Machno Nestor

Macron Emmanuel

Marks Karol

Medwedczuk Wiktor

Merkel Angela

Michaił Juriew

Michel Charles

Miedinski Władimir

Miedwiediew Dmitrij

Miedwiediew Siergiej

Mielnikow Wasilij

Mikołajska Monika

Minin Kuźma

Monastyrski Denys

Mstysław, patriarcha (właśc. Stepan Skrypnyk)

Murajew Jewhen

Muratow Dmitrij

Musk Elon

N

Naumow Andrij

Nausėda Gitanas fot. 13

Nawalny Aleksiej

Netanjahu Benjamin

Niemcow Borys

Nostradamus

O

Onuch Olga

Onufry, metropolita (właśc. Orest Berezowski)

P

Pańko Aleksandr

Parasiuk Wołodymyr

Paszkowa Ołeksandra

Patruszew Nikołaj

Pikałow Andrij

Pikałow Ołeksandr

Pińczuk Ołena

Pińczuk Wiktor

Pobedonoscewa Iryna

Podolak Mychajło

Politkowska Anna

Poreda Luiza

Poroszenko Petro

Portnikow Witalij

Portnow Andrij

Potocki Michał

Poushter Jacob

Pożarski Dymitr

Prigożyn Jewgenij

Prilepin Zachar

Protasenia Siergiej

Putin Władimir

R

Rabinowycz Wadym

Radziwon Marek

Razumkow Dmytro

Razumkow Ołeksandr

Reznikow Ołeksij

Riaboszapka Rusłan

Rodnianski Ołeksandr

Romaniuk Roman

Ruckoj Aleksandr

Rudenko Serhij

S

Saakaszwili Micheil

Schröder Gerhard

Schulz Dirk

Sencow Ołeh

Sereda Sofija

Shuster Simon

Siergiejew Timofiej

Siergun Igor

Simonian Margarita

Skalecka Zoriana

Skobiejewa Olga

Skorkin Konstantin

Skoropadski Pawło

Skoworoda Hryhorij

Skripal Julia

Skripal Siergiej

Skrypnyk Stepan zob. Mstysław, patriarcha

Sobczak Anatolij

Sokurow Aleksandr

Sołowiej Walerij

Sołowiow Władimir, dziennikarz

Sołowiow Władimir, propagandysta

Sowińska Agnieszka

Spielberg Steven

Spirin Jewgienij

Stalin Józef

Starowojtowa Galina

Steć Andrij

Steckewycz Witalij

Stefanczuk Rusłan

Steinmeier Frank-Walter

Stepanow Maksym

Stus Wasyl

Surkis Hryhorij

Surkis Ihor

Swietowa Zoja

Szczerbycki Wołodymyr

Szczerek Ziemowit

Szefir Borys

Szefir Serhij

Szewczenko Taras

Szewczyk Andrij

Szmyhal Denys

Szojgu Siergiej

Szulman Leonid

Szuszkiewicz Stanisław

Szymański Maciej

T

Taran Andrij

Tatarow Ołeh

Terechow Ihor

The Edge (właśc. David Howell Evans)

Tihipko Serhij

Tiulakow Aleksandr

Topola Taras

Torop Oksana

Trofimow Serhij

Troianovski Anton

Trudeau Justin

Trump Donald

Tymoszenko Julia

Tymoszenko Kyryło

Tyszczenko Mykoła

Tyszczuk Olha

U

Utkin Dmitrij (pseud. Wagner)

W

Wagner zob. Utkin Dmitrij

Waingertner Przemysław

Wakarczuk Wiaczesław

Wałęsa Lech

Watford Michaił

Wenediktowa Iryna

Wereszczuk Iryna

Wiatrowycz Wołodymyr

Wiłkuł Ołeksandr

Własenko Serhij

Wołoszyn Ołeh

Worożko Tetiana

Z

Załużny Walerij

Zaripow Ilszat

Zełenska Ołeksandra

Zełenska Ołena, z d. Kijaszko

Zełenska Rimma

Zełenski Kyryło

Zełenski Ołeksandr

Zełenski Semen

Zełenski Wołodymyr passim

Ziniczew Jewgienij

Ziuganow Gienadij

Zwiagincew Andriej

Zygar Michaił

Ż

Żadan Serhij

Żewaho Kostiantyn

Biogram autorki

NATALIA BRYŻKO‑ZAPÓR

dziennikarka, tłumaczka z języka rosyjskiego i ukraińskiego, dyplomata. Absolwentka slawistyki na Uniwersytecie Warszawskim. W latach osiemdziesiątych działaczka opozycji antykomunistycznej. Od 1990 roku w dziennikarstwie. W latach 1991–1993 korespondentka polskich mediów w Rosji. Potem dziennikarka Polskiego Radia, redaktorka w Polskiej Agencji Prasowej. Po latach pracy dziennikarskiej przeszła do dyplomacji. Była radcą Ambasady RP w Kijowie (2001–2005), współpracowała z Komisjami Spraw Zagranicznych Sejmu i Parlamentu Europejskiego. W latach 2013–2017 była dyrektorem Instytutu Polskiego w Sankt Petersburgu. W 2018 roku założyła Fundację Partnerstwa dla Europy Środkowo‑Wschodniej, która współpracuje z Ukrainą. Autorka książki Pogranicze wszystkiego. Podróże po Wołyniu.

Spis rzeczy

1

W przeddzień

Ukraina A.D. 2022

Nie poddamy się

Bez fałszywej flagi

Pionierski start

Weseli i pomysłowi

Kręte drogi do niepodległości

Wschód bez rewolucji

Droga do sukcesu

Od kucharza do nauczyciela

Słudzy Narodu

Ze Prezydent

Czerwona kartka

2

Derusyfikacja po rosyjsku

Zwyczajny raszyzm

Samobójcza polityka

My, Naród

Boją się. To wszystko

Spojrzeć prosto w oczy

Wobec obietnic

W głowie mgła

Pandemiczny rząd

Sukcesy i wpadki

Małe wojny

3

Wszyscy ludzie prezydenta

Rodzina Kwartału

Bunkry XXI wieku

Koło historii

Wydział propagandy – reaktywacja

Ostateczne rozwiązanie

Nie chcę was urazić

Nowe tysiąclecie

Obsesja tyrana

Wizja podbojów

Po prostu szumowiny

Efekt Zełenskiego

Zapis chwili

Przypisy bibliograficzne

Bibliografia

Indeks osób

Biogram autorki

© Copyright by Natalia Bryżko-Zapór, Warszawa 2022

Konsultacja merytoryczna – Bogumiła Berdychowska

Redakcja i indeks osób – Ewa Kiedio

Korekta – Cezary Gawryś

Projekt okładki, przygotowanie wersji elektronicznej – Marcin Kiedio

Fotografia na okładce: AFP / East News

ISSN 0519-9336

ISBN 978-83-66769-36-6

Towarzystwo „WIĘŹ”

ul. Trębacka 3, 00-074 Warszawa, tel. 22 827 29 17

Zapraszamy do naszej księgarni internetowej – www.wydawnictwo.wiez.pl

Zamówienia – Dział Handlowy, tel. 22 828 18 08, handlowy@wiez.pl

Printed in Poland