Redaktor

prof. dr hab. Andrzej Powałowski

Instytucje publicznego prawa gospodarczego

1. wydanie

Autorzy

dr Mateusz Chołodecki

dr hab. Anna Dobaczewska, prof. UG

dr hab. Filip Grzegorczyk, prof. UEK

prof. dr hab. Leon Kieres

prof. dr hab. Konrad Kohutek

dr hab. Henryk Nowicki, prof. UMK

dr hab. Maciej Nyka, prof. UG

prof. dr hab. Stanisław Piątek

Jakub Plebański

prof. dr hab. Andrzej Powałowski

dr hab. Ewa Przeszło, prof. UŚ

prof. dr hab. Bartosz Rakoczy

prof. dr hab. Rafał Stankiewicz

dr hab. Adam Szafrański, prof. UW

dr Dominika Tykwińska-Rutkowska

dr hab. Hanna Wolska, prof. UG

WYDAWNICTWO C.H.BECK

WARSZAWA 2025

Propozycja cytowania:

A. Powałowski (red.), Instytucje publicznego prawa gospodarczego, wyd. 1, Warszawa 2025, Nb. 10

Poszczególne rozdziały opracowali:

A. Powałowski – Wprowadzenie, rozdziały II i VII

F. Grzegorczyk, J. Plebański – rozdział I

A. Dobaczewska – rozdziały III i IV

E. Przeszło – rozdziały V i XVIII

L. Kieres – rozdział VI

F. Grzegorczyk – rozdział VIII

A. Szafrański – rozdział IX

S. Piątek – rozdział X

M. Nyka – rozdział XI

M. Chołodecki – rozdział XII

B. Rakoczy – rozdział XIII

H. Wolska – rozdziały XIV i XV

D. Tykwińska-Rutkowska – rozdział XVI

R. Stankiewicz – rozdział XVII

H. Nowicki – rozdziały XIX i XX

K. Kohutek – rozdział XXI

Recenzja: dr hab. Tomasz Długosz

Wydawca: Lucyna Wyciszkiewicz-Pardej

© Wydawnictwo C.H.Beck 2025

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.

ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

Skład i łamanie: Marta Świerk

Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

www.ksiegarnia.beck.pl

ISBN 978-83-8356-769-3

Wprowadzenie

Publiczne prawo gospodarcze to część systemu prawa obejmująca normy, których przedmiotem jest oddziaływanie państwa na gospodarkę, w tym regulacja zachowań państwa wobec podmiotów działalności gospodarczej. Tym samym przedmiotem publicznego prawa gospodarczego jest regulacja ogółu czynności państwa wobec przedsiębiorców, jest to prawo interwencji państwa i jego organów oraz aparatu w sferze gospodarczej. Publiczne prawo gospodarcze to forma normatywnie uregulowanej dopuszczalności ingerencji państwa w sferę stosunków gospodarczych. Jest wyrazem władztwa państwa w gospodarce, odzwierciedla powinności państwa, a tym samym odnosi się do reguł zachowań (praw i obowiązków) przedsiębiorców ustalanych ze względu na funkcje państwa.

W każdym systemie gospodarczym daje o sobie znać niezwykle trudny, jeśli nie niemożliwy do rozstrzygnięcia dylemat sprowadzający się do ustalenia, czy czynnikiem decydującym o rozwoju gospodarki i mającym najistotniejszy wpływ na jej funkcjonowanie jest oparty na wolności działalności gospodarczej rynek samodzielnych przedsiębiorców oraz rynek produktów i usług, czy też czynnikiem tym są pobudzające gospodarkę, inspirujące działania instytucji publicznej, jaką jest państwo. Niejako w konsekwencji uwidoczniają się koncepcje priorytetowego traktowania wolności gospodarczej i wolnego rynku, a tym samym ograniczania interwencji państwa, jak i koncepcje uznające celowość i konieczność działań interwencjonistycznych w warunkach gospodarki rynkowej. W efekcie oznacza to jednak równoległe wdrażanie obydwu koncepcji do praktyki gospodarczej, choćby na podłożu doktryny i zasady (konstytucyjnej) społecznej gospodarki rynkowej, mającej niejako z założenia godzić i kojarzyć ze sobą: wolny rynek i potrzeby społeczne. Problem sprowadza się przy tym do udzielenia odpowiedzi na pytanie o – z jednej strony – granice i zakres wolności działalności gospodarczej, z drugiej zaś – granice, metody, środki i cele oddziaływania państwa jako instytucji publicznej na sferę gospodarki prowadzonej przez podmioty niepubliczne. Paradoksalnie, działania interwencjonistyczne państwa rozwijane są w warunkach istnienia i funkcjonowania wolnego rynku, a podejmowane są nie w celu wyeliminowania takiego rynku, ale w związku z uznaniem, że mechanizm rynkowy wymaga odpowiedniego wspomagania ze strony państwa tudzież dokonania odpowiedniej korekty przy wykorzystaniu środków prawnych.

Gospodarka rynkowa jest gospodarką wolną, czyli taką, w ramach której zapewniona i zagwarantowana zostaje możliwość podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej przez dowolny podmiot, proces gospodarowania odbywa się zasadniczo bez władczej ingerencji państwa, respektowane są prawa ekonomiczne, w tym prawo popytu i podaży, występuje swoboda władania środkami produkcji, a jednocześnie w obszarze gospodarki – na wolnym rynku – mamy do czynienia z rywalizacją (konkurencją) pomiędzy podmiotami działalności gospodarczej. W takiej gospodarce to właśnie wolność jest przesłanką zachowań uczestników rynku oraz procesów gospodarczych.

Wolność działalności gospodarczej wymaga stworzenia odpowiednich prawnych warunków i możliwości pozwalających na swobodne podjęcie decyzji w kwestii zainicjowania działalności gospodarczej w wybranym zakresie przedmiotowym, odpowiednio zlokalizowanej, zorganizowanej, składającej się z szeregu czynności i mającej na względzie osiągnięcie zarobku. W tym znaczeniu wolność działalności gospodarczej, znajdująca potwierdzenie na gruncie prawa i przez prawo określona, powinna być potraktowana jako przesłanka wykonywania działalności gospodarczej przez poszczególne podmioty. Wolność gospodarcza warunkuje działalność gospodarczą, umożliwiając jej swobodne (wolne) podejmowanie, kontynuację, a także zakończenie. Oznacza to w konsekwencji, że w systemie gospodarczym „objętym” wolnością możliwe jest swobodne kształtowanie stosunków pomiędzy podmiotami działalności gospodarczej i swobodne wykonywanie poszczególnych czynności z zakresu tej działalności.

Jednak na gruncie Konstytucji RP wolność działalności gospodarczej potraktowana została jako jeden z filarów społecznej gospodarki rynkowej – podstawy ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej, obok własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych. Oznacza to, że wolność działalności gospodarczej powinna zostać odpowiednio skorelowana z pozostałymi elementami ustroju gospodarczego w celu zapewnienia prawidłowego i efektywnego funkcjonowania gospodarki rynkowej, z jednoczesnym respektowaniem i uwzględnianiem interesu publicznego (społecznego). Wolność działalności gospodarczej nie może zatem być traktowana jako kategoria absolutna i realizowana w sposób bezwzględny ponieważ pozostawałoby to w opozycji zarówno do możliwości, jak i zdolności zapewnienia przez państwo ochrony interesu publicznego wyartykułowanego przy wykorzystaniu systemu prawa. Istnieje zatem potrzeba stworzenia i funkcjonowania właściwego mechanizmu oddziaływania państwa na gospodarkę, by ta – na podłożu wolności działalności gospodarczej – mogła stać się obszarem godzenia interesów podmiotów działalności gospodarczej z interesami o charakterze publicznym.

Nawet gdy pominąć w rozważaniach aspekt normatywny działań państwa, z obserwacji praktyki wynika, że współczesne państwo zachowania interwencjonistyczne zdaje się traktować nie tylko jako metodę osiągania równowagi rynkowej, lecz także, a może przede wszystkim, jako sposób dążenia do osiągania celów wyznaczanych interesem publicznym i określanych przez samo państwo, a mieszczących się w ramach polityki gospodarczej. Celami takimi są w szczególności: ochrona społeczeństwa przed zagrożeniami ekologicznymi, konieczność kontroli przez państwo obrotu określonymi dobrami, względy obrony narodowej i bezpieczeństwa publicznego, prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, eliminowanie zagrożeń konkurencji, konieczność racjonalnego gospodarowania wyczerpywanymi zasobami, ochrona konsumentów, bezpieczeństwo uczestników obrotu rynkowego, konieczność zapewnienia, aby określone rodzaje działalności gospodarczej były wykonywane przez podmioty fachowe i odpowiednio do tego przygotowane – także finansowo. Zapewne dlatego w obecnej dobie poszczególne państwa nie mogą „odejść” od interwencjonizmu, a chcąc zachować swą aktywną, kreatywną i inspirującą rolę w gospodarce, niejako zmuszone są do działań interwencjonistycznych.

Publiczne prawo gospodarcze reguluje w szczególności: ustrój gospodarczy i zasady jego funkcjonowania i ochrony, stosunki własnościowe będące podstawą gospodarowania i przedmiotem ochrony ze strony państwa, zasady gospodarowania typowe dla danego układu stosunków własnościowych i podlegające państwowej ochronie, formy prawne organizowania i wykonywania działalności gospodarczej, zakres i formy państwowej ochrony prawnej mechanizmów gospodarczych i praw ekonomicznych, a także organizację i formy prawne ingerencji państwa w stosunki gospodarcze w skali makro- i mikrogospodarczej.

Można przyjąć, że podstawą wyodrębnienia problematyki prawa gospodarczego publicznego jest teza, według której przedmiotem prawa gospodarczego są funkcje i zadania państwa w sferze gospodarki i wszelkie konsekwencje prawne ich wykonywania. Prawo to obejmuje stosunki prawne, które kształtują się w relacji między organami państwa a podmiotami działalności gospodarczej. Podmioty te są zarówno adresatami działań państwa, jak i ich inicjatorami, oczekującymi podjęcia stosownych działań przez organy państwa. W obszarze owych stosunków prawnych mieszczą się kompetencje organów państwa, mechanizm (procedury) podejmowania przez nie decyzji i wyrażania określonego stanowiska (np. poprzez stanowienie norm) oraz prawa i obowiązki podmiotów działalności gospodarczej wraz z warunkami i formami ich realizacji oraz gwarancjami ochrony. Kształtowanie wskazanych stosunków prawnych dokonuje się zazwyczaj przy wykorzystaniu metod i instrumentów o charakterze administracyjnoprawnym stosunków prawnych, choć coraz częściej korzysta się także z rozwiązań właściwych prawu cywilnemu.

Celem prawa gospodarczego publicznego jest ochrona podstawowych wartości gospodarki rynkowej oraz wyznaczenie dopuszczalnych granic ich ograniczenia w interesie publicznym. Uznaje się przy tym, że oddziaływanie państwa na gospodarkę jest domeną działania administracji publicznej. Zgodnie z tym stanowiskiem prawo gospodarcze publiczne obejmuje przepisy prawa administracyjnego, które regulują warunki podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej i określają odpowiednie funkcje oraz kompetencje organów administracji publicznej. Stanowi zatem warstwę jurydyczną interwencjonizmu państwowego, interwencji w sferę życia gospodarczego społeczeństwa, a jego przedmiotem jest określenie obszarów tej ingerencji, jej treści i jej form prawnych. Do tych obszarów zaliczyć należy policję i reglamentację gospodarczą, a także organizowanie określonych przedsięwzięć makroekonomicznych lub aktywne wspieranie pewnych dziedzin gospodarki. Jest to zatem całość państwowego oddziaływania na gospodarkę w takim zakresie, w jakim – legitymowany przez zasadę państwa prawnego – interes publiczny uzasadnia wkroczenie państwa w sferę konstytucyjnie chronionych wolności i praw obywatela wykonywanych na rynku. Przyjmuje się zarazem również, że publicznym prawem gospodarczym objęte są działania państwa w sferze swobodnej działalności gospodarczej, polegające nie tylko na jej ograniczaniu i ochronie, lecz także na kształtowaniu określonego, pożądanego i zamierzonego ładu w gospodarce, w tym w sferze konkurencji, stosunkach własnościowych i różnorodnych obszarach działalności gospodarczej.

Niniejsze opracowanie służyć ma w założeniu prezentacji poszczególnych instytucji, a więc rodzajów i form oddziaływania państwa na gospodarkę przy wykorzystaniu instrumentów prawnych. Oddziaływanie to postrzegać można w pierwszej kolejności w płaszczyźnie przedmiotowej i łączyć z określonymi sferami (dziedzinami) działalności gospodarczej, takimi jak: energetyka, komunikacja elektroniczna, transport, rolnictwo i przetwórstwo, a także z działalnością bankową, ubezpieczeniową i pocztową oraz produkcją i sprzedażą środków farmaceutycznych. W dziedzinach tych w sposób wyraźny dają się zauważyć daleko ingerujące w sferę wolności gospodarczej działania państwa, których nośnikiem są normy prawne mające charakter reglamentacyjny, regulacyjny oraz porządkowy (policyjny). Wskazane dziedziny działalności gospodarczej wyróżniają kompleksowe i szczegółowe regulacje normatywne, mają one szczególne znaczenie dla gospodarki jako całości, a w ich ramach możliwe jest i zarazem konieczne, przejawianie dbałości o realizację wielu celów publicznych. Instytucje publicznego prawa gospodarczego określone są nadto przepisami prawa odnoszącymi się do procedur i środków działania, przy wykorzystaniu których możliwa staje się ochrona stosunków i mechanizmu konkurencji w gospodarce. Każda z wymienionych sfer wykazuje się wprawdzie swoistymi cechami charakterystycznymi, jednak ich prezentacja pozwala na ukazanie wielości i różnorodności stosowanych środków ochrony i kształtowania tych sfer w interesie publicznym.

Wreszcie oddziaływanie państwa jako instytucji publicznej na system gospodarki charakteryzować można z perspektywy poszczególnych instrumentów tego oddziaływania. Ich nośnikami są zespoły norm prawnych określających przede wszystkim sposoby dochodzenia do realizacji celów skorelowanych z interesem publicznym, a także wzajemne relacje instytucji publicznych i podmiotów działalności gospodarczej kształtujące się w toku osiągania tych celów. W katalogu takich instrumentów mieszczą się w szczególności: zamówienia publiczne, pomoc publiczna dla przedsiębiorców, koncesje na roboty budowlane i usługi, partnerstwo publiczno-prywatne oraz przekształcenia własnościowe w gospodarce. Instrumentalny, ale również ustrojowy charakter mają ponadto regulacje prawne gospodarki komunalnej. Wydaje się, że ich przedstawienie w ramach niniejszego opracowania pozwoli na wykazanie aktywnej roli państwa także w zakresie tych regulacji.

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

AdmRządWojewU

ustawa z 23.1.2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 190)

AlkU

ustawa z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2151 ze zm.)

BankSpółdzU

ustawa z 7.12.2000 r. o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 352)

CEIDGU

ustawa z 6.3.2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 541)

CzystGmU

ustawa z 13.9.1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 399)

DyscyplFinPublU

ustawa z 17.12.2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 104)

DzAdmRzU

ustawa z 4.9.1997 r. o działach administracji rządowej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1370 ze zm.)

DziałLeczU

ustawa z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 799)

DziałUbezpReasU

ustawa z 11.9.2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 838)

FinPublU

ustawa z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1530 ze zm.)

FundU

ustawa z 6.4.1984 r. o fundacjach (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 166)

GospKomU

ustawa z 20.12.1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 679)

GospNierU

ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.)

GrProdRolnU

ustawa z 15.9.2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1145 ze zm.)

KC

Kodeks cywilny

KM

Kodeks morski

KomUprawnPracU

ustawa z 30.8.1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1198 ze zm.)

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

KPA

Kodeks postępowania administracyjnego

KRSU

ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 979 ze zm.)

NadRFinU

ustawa z 21.7.2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 135)

ObrInFinU

ustawa z 29.7.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 722 ze zm.)

OdpadyU

ustawa z 14.12.2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1587 ze zm.)

OfertaPublU

ustawa z 29.7.2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 620)

OKiKU

ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1616)

OZEU

ustawa z 20.2.2015 r. o odnawialnych źródłach energii (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1361 ze zm.)

OpDzieciU

ustawa z 4.2.2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 338 ze zm.)

PartPublPrywU

ustawa z 19.12.2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1637)

PrBank

ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.)

PDOFizU

ustawa z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 163)

PrEnerg

ustawa z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 266 ze zm.)

PrFarm

ustawa z 6.9.2001 r. – Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 686)

PrGeolGórn

ustawa z 9.6.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1290 ze zm.)

PrLot

ustawa z 3.7.2002 r. – Prawo lotnicze (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2110)

PożPubWolontU

ustawa z 24.4.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1491 ze zm.)

PrOchrŚrod

ustawa z 27.4.2001 r. – Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 54 ze zm.)

PrPoczt

ustawa z 23.11.2012 r. – Prawo pocztowe (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1640 ze zm.)

PrPrzeds

ustawa z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 236)

PrPrzew

ustawa z 15.11.1984 r. – Prawo przewozowe (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1262)

PrSpółdz

ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 593)

PrStow

ustawa z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2261)

PrSzkWyż

ustawa z 20.7.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1571 ze zm.)

PrTelekom

ustawa z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 34 ze zm.)

PublTranspZbU

ustawa z 16.12.2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2778)

PrUpad

ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 794)

PrWod

ustawa z 20.7.2017 r. – Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1087 ze zm.)

PrZamPubl

ustawa z 11.9.2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1320)

SamGmU

ustawa z 8.3.1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1465 ze zm.)

SamPowU

ustawa z 5.6.1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 107)

SamWojU

ustawa z 15.6.1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 566)

SzkodyŚrodU

ustawa z 13.4.2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2187)

ŚOZŚrPubU

ustawa z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 146)

TFUE

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C 2010 r., Nr 83, s. 1)

TrDrogU

ustawa z 6.9.2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1539 ze zm.)

TrKolU

ustawa z 28.3.2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 697)

UmKoncesjiU

ustawa z 21.10.2016 r. o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 140)

WodaŚciekU

ustawa z 7.6.2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 757)

WspTelekomU

ustawa z 7.5.2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 604 ze zm.)

ZagospPrzestrzU

ustawa z 27.3.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1130 ze zm.)

ZasPolRozwU

ustawa z 6.12.2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 324)

ZasZarzMieniemPU

ustawa z 16.12.2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 125 ze zm.)

ZNKU

ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1233)

2. Organy i instytucje

ETS

Europejski Trybunał Sprawiedliwości

KNF

Komisja Nadzoru Finansowego

KRS

Krajowy Rejestr Sądowy

PiF

Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna

SAmop

Sąd Antymonopolowy

SO

Sąd Okręgowy

SOKiK

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

TK

Trybunał Konstytucyjny

TSUE

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

URE

Urząd Regulacji Energetyki

UZP

Urząd Zamówień Publicznych

WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny

ZA

Zespół Arbitrów

3. Publikatory i czasopisma

Biul. Skarb.

Biuletyn Skarbowy

Biul. SN

Biuletyn Sądu Najwyższego

Dz.U.

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

Dz.Urz. UOKiK

Dziennik Urzędowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

EP

Edukacja Prawnicza

EPS

Europejski Przegląd Sądowy

Fin. Kom.

Finanse Komunalne

GSP

Gdańskie Studia Prawnicze

IKAR

Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny

KP

Kontrola Państwowa

KPPubl.

Kwartalnik Prawa Publicznego

M.P.

Monitor Polski

MoP

Monitor Prawniczy

MoPod

Monitor Podatkowy

MoPrBank

Monitor Prawa Bankowego

ONSAiWSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna

OSNCP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

OSS

Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych

OTK-A

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A

Pal.

Palestra

PiM

Prawo i Medycyna

PiP

Państwo i Prawo

PPH

Przegląd Prawa Handlowego

PPP

Przegląd Prawa Publicznego

PPUW

Przegląd Prawniczy UW

Pr. Bank.

Prawo Bankowe

Pr. Gosp.

Prawo Gospodarcze

Prz. Pod.

Przegląd Podatkowy

Pr. Sp.

Prawo Spółek

PS

Przegląd Sądowy

PUG

Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego

R. Pr.

Radca Prawny

Rej.

Rejent

RPEiS

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

SI

Studia Iuridica

SP

Studia Prawnicze

ST

Samorząd Terytorialny

TPP

Transformacje Prawa Prywatnego

Zb. Orz.

Zbiór Orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich

ZNUJ

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego

4. Inne skróty

art.

artykuł

cz.

część

dot.

dotyczy

itp.

i temu podobny (a-, -e)

lit.

litera

m.in.

między innymi

m.p.z.p.

miejski plan zagospodarowania przestrzennego

n.

następny (-a, -e)

Nb

numer brzegowy

np.

na przykład

Nr

numer

pkt

punkt

por.

porównaj

post.

postanowienie

poz.

pozycja

r.

rok

red.

redakcja, redaktor

s.

strona (-y)

t.

tom

t.j.

tekst jednolity

tj.

to jest

tzw.

tak zwany (-a, -e)

uchw.

uchwała

ust.

ustęp

w zw. z

w związku z

wyr.

wyrok

zd.

zdanie

ze zm.

ze zmianami

zob.

zobacz

Wykaz literatury

Adamski T., Uwłaszczenie przedsiębiorstw państwowych a problemy związane z ich prywatyzacją, Pr. Sp. 1999, Nr 11

Antkowiak P., Organizacja i zadania samorządu lekarskiego w Polsce, w: Kmieciak R. (red.), Z badań nad samorządem zawodowym w Polsce, Poznań 2010

Antkowiak P., Polskie i europejskie standardy wykonywania wolnych zawodów, Przegląd Politologiczny Nr 1, 2013

Aromiński K., Podmiotowość podatkowa samorządowego zakładu budżetowego, wykonującego zadania własne jednostki samorządu terytorialnego, Przegląd Prawa Publicznego 2012, Nr 9

Balcerowicz L., 800 dni. Szok kontrolowany, Warszawa 1992

Balmas A., Regulacja dostępu do wykonywania działalności leczniczej w Polsce, praca doktorska obroniona w 2015 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, Biblioteka WPiA UG [maszynopis]

Banasiński C., Bychowska M., Kontrola przedsiębiorcy w świetle ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, Przegląd Prawa Handlowego 2020, Nr 1

Banasiński C., Dyskrecjonalność w prawie antymonopolowym, Warszawa 2015

Banasiński C., Piontek E., Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Warszawa 2009

Banasiński C., w: Gronkiewicz-Waltz H., Wierzbowski M. (red.), Prawo gospodarcze. Aspekty publicznoprawne, Warszawa 2020

Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009; Skrzydło W., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2010

Banaszczyk Z., Rozdział 10. Formy prowadzenia działalności leczniczej, w: Safjan M., Bosek L. (red.), Instytucje Prawa Medycznego. System Prawa Medycznego, tom 1, Warszawa 2017

Bandarzewski K., Samorząd gospodarczy w prawie polskim. Studium prawne, Kraków 2014

Bar M., Jendrośka J., Prawo ochrony środowiska. Podręcznik, Wrocław 2005

Baran K.W., Komentarz do ustawy o organizacjach pracodawców, w: Baran K.W. (red.), Zbiorowe prawo pracy. Komentarz, Warszawa 2010

Bartnik J., Izby rzemieślnicze jako organizacje samorządu gospodarczego w Polsce, w: Wykrętowicz S. (red.), Spór o samorząd gospodarczy w Polsce, Poznań 2005

Bielecki L., w: Wierzbowski M. (red.), Konstytucja biznesu. Komentarz, Warszawa 2019, LEX/el.

Bierć A., Sytuacja prawna przedsiębiorcy. Zagadnienia wybrane, Studia Prawnicze 1998, Nr 3

Biernat S. (red.), Kamienie milowe orzecznictwa TSUE, Warszawa 2019

Biernat S., Prywatyzacja zadań publicznych. Problematyka prawna, Warszawa 1994

Biliński Z., Przedmiot gospodarki komunalnej, w: Biliński K., Gonet W., Wolska H., Gospodarka komunalna. Problematyka realizacji zadań publicznych, Warszawa 2020

Bishop S., Walker M., The Economics of EC Competition Law. Concepts, Application and Measurements, London 2010

Blicharz R., Nadzór Komisji Nadzoru Finansowego nad rynkiem kapitałowym w Polsce, Katowice 2009

Blicharz R., Postępowanie kontrolne (regulacja ogólna – lex generalis), w: Blicharz R. (red.), Kontrola przedsiębiorcy, Warszawa 2013

Blicharz R., Wstęp, w: Blicharz R. (red.), Kontrola przedsiębiorcy, Warszawa 2013

Blicharz R., Źródła publicznego prawa gospodarczego, w: System Prawa Administracyjnego t. 8A, Warszawa 2013

Błaś A., Boć J., Stahl M., Ziemski K.M., w: System Prawa Administracyjnego t. 5, Warszawa 2013

Błażewski M., Środki komunikacji elektronicznej w prawie zamówień publicznych, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Nr 497, Wrocław 2017

Bobbio N., The Promotion of Action in the Modern State, w: Hughes G. (red.), Law, Reason and Justice, New York–London, 1969, za: Morawski L., Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2006

Boć J. (red.), Konstytucje Rzeczypospolitej Polskiej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 r., Wrocław 1998

Boć J., Dziewięcka-Bokun L. (red.), Umowy w administracji, Wrocław 2008

Boć J., Prawo administracyjne, Wrocław 2000

Bogacz L., Łempicka M., Pyliński G., Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Bydgoszcz–Warszawa 2006

Bojańczyk A., Glosa do postanowienia SN z 26.2.2004 r. I KZP 47/03, Pal. 2004, Nr 7–8

Bosek L., Janiszewska B., Pojęcie i podstawy szczególnych świadczeń zdrowotnych, w: Bosek L., Wnukiewicz-Kozłowska A. (red.), System Prawa Medycznego, t. 2, Szczególne świadczenia zdrowotne, Warszawa 2018

Brodecki Z., Glicz M., Serwach M. (red.), Prawo ubezpieczeń gospodarczych. Komentarz. Tom I. Komentarz do przepisów prawnych o funkcjonowaniu rynku ubezpieczeń, Warszawa 2010

Brzeziński M., Paszke H., Miejsce państwa w procesie prywatyzacji likwidacyjnej w Polsce, RPEiS 1992, z. 3

Buko J., Powszechne usługi pocztowe w Polsce, stan obecny i koncepcja zmian, Szczecin 2009

Bukowska E., komentarz do art. 6, 43, w: P. Czublun (red.), Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Komentarz, Warszawa 2016

Buschle D., Talus K., One for All and All for One? The General Court Ruling in the OPAL Case OGEL 5, 2019

Byczko S., Prawo ubezpieczeń gospodarczych. Zarys wykładu, Warszawa 2013

Callies Ch., w: Calliess Ch., Ruffert M. (Hersg.), EUV/AEUV. Das Verfassungsrecht der Europäischen Union mit Europäischer Grundrechtcharta. Kommentar, München 2011

Chaba D., Noszczyk T., Ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego w Polsce, w: M. Mączyński, M. Stec (red.), Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego. Dopuszczalność i granice jej prowadzenia, Warszawa 2016

Chołodecki M., Charakter prawny współdziałania Komisji Europejskiej z Prezesem Urzędu Komunikacji Elektronicznej w regulacji rynku telekomunikacyjnego, IKAR 2016, Nr 6(5)

Chróścielewski W., Niektóre zagadnienia związane z funkcjonowaniem Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, ZNSA 2018, Nr 1

Chyb N., Dopuszczalność korzystania przez gminy z osobowych spółek handlowych przy prowadzeniu gospodarki komunalnej, ST 2018, Nr 6

Ciechanowicz-McLean J., Bukowski Z., Rakoczy B., Prawo ochrony środowiska. Komentarz, Warszawa 2008

Ciechorski J., w: Ustawa o działalności leczniczej. Komentarz do wybranych przepisów, LEX/el. 2023, art. 19(a)

Cioch H., Art. 1, w: Cioch H., Kidyba A., Ustawa o fundacjach. Komentarz, LEX/el. 2007

Cioch H., Pojęcie i rodzaje fundacji, PiP 1987, z. 2

Cioch H., Prawo fundacyjne, Kraków 2005

Cioch H., Ustawa o fundacjach. Wnioski de lege ferenda, w: Jakubecki A., Strzępka J.A. (red.), Ius et remedium. Księga jubileuszowa Profesora Mieczysława Sawczuka, Warszawa 2010

Ciupa S.W., Umowa o zakazie konkurencji w Kodeksie pracy, MoP 1998, z. 4

Curpiak P., Reprezentacja osób prawnych związków wyznaniowych, Nowy Przegląd Notarialny 2017, Nr 1 (71)

Czachórski W., Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2002

Czaja J., Ograniczenia zastosowań trybu partnerstwa innowacyjnego prawa zamówień publicznych, w: Kiczka K., Małecki W. (red.), Współczesne funkcje państwa wobec gospodarki. Księga jubileuszowa Profesora Tadeusza Kocowskiego, Prawo CCCXXXIV, Wrocław 2022

Czajkowski T. (red.), Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2006

Czarnik Z., Charakter prawny decyzji komunalizacyjnej, Rzeszowskie Zeszyty Naukowe 1999, Nr 27

Czarnik Z., Komunalizacja z mocy prawa, Casus 1997, Nr 6;

Czarnow S., Niektóre aspekty prawne funkcjonowania samorządu rolniczego w Polsce, ST 2001, Nr 3

Czarnow S., Zadania samorządu rolniczego i ich finansowanie, ST 2006, Nr 7/8

Czublun P., komentarz do art. 4, w: Czublun P. (red.), Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Komentarz, Warszawa 2016

Czuryk M., Ostaszewski K., Święcki J. (red.), Sprawność a legalność działania administracji publicznej w sferze ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego, Lublin 2014

Dadak W., Rola środka karnego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w zapobieganiu przestępczości, Prok. i Pr. 2010, Nr 4

Daniluk P., Cel leczniczy w świetle poglądów doktryny i prawa, PiM 2005, Nr 1

Dawidowicz W., Polskie prawo administracyjne, Warszawa 1978

Dąbrowski D., w: Ambrożuk D., Wesołowski K., Dąbrowski D., Prawo przewozowe. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2019

Dercz M., Art. 17, w: Rek T., Dercz M., Ustawa o działalności leczniczej. Komentarz, LEX/el. 2019

Dercz M., Podstawowe zagadnienia, s. 49; Bagińska E., Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej, Warszawa 2006

Dercz M., Rek T., Art. 103, w: Dercz M., Rek T., Ustawa o działalności leczniczej. Komentarz, LEX/el. 2019

Dercz M., w: Dercz M. (red.), Prawo publiczne ochrony zdrowia, Warszawa 2013

Derlecki P., Wielowymiarowość pojęcia użyteczność publiczna, Przegląd Prawa Publicznego 2018, Nr 4

Dmowski S., w: Dmowski S., Rudnicki S. (red.), Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2003

Dobaczewska A., Formy finansowania przedsiębiorców w świetle prawa pomocy publicznej, Warszawa 2013

Dobaczewska A., Restrukturyzacja górnictwa węgla kamiennego a granice stosowania pomocy państwa, w: Powałowski A. (red.), Prawne instrumenty oddziaływania na gospodarkę, Warszawa 2016

Dobaczewska A., w: Powałowski A. (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Pomoc publiczna

Dobaczewska A., Zasady kształtowania relacji organów władzy publicznej z przedsiębiorcami, w: Dobaczewska A., Powałowski A., Wolska H., Nowe prawo przedsiębiorców, Warszawa 2018

Dobaczewska A., Zasady prawne relacji przedsiębiorców z organami władzy publicznej, w: Borkowski A., Małecki W. (red.), Państwo a przedsiębiorca. Aktualne wyzwania, Acta Universitatis Wratislaviensis No 3977, PRAWO CCCXXIX, Wrocław 2019

Doliwa A., Zobowiązania, Warszawa 2010

Dominowska J., Działalność statutowa a działalność gospodarcza fundacji jednostek samorządu terytorialnego, Fin. Kom. 2016, Nr 7–8

Doroszewski W. (red.), Słownik Języka Polskiego PWN

Dubowski P., Narodowe fundusze inwestycyjne w prywatyzacji gospodarki narodowej, Rej. 1993, Nr 11

Dudzik S., Pomoc państwa, w: Dobaczewska A., w: Powałowski A. (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Pomoc publiczna

Dudzik S., Postępowanie przed Komisją Europejską w sprawie pomocy państwa podlegającej zgłoszeniu, EPS 7/ 2016

Dudzik S., Publiczny sektor gospodarczy jako potencjalne źródło pomocy państwa w prawie Unii Europejskiej – wprowadzenie i wyrok TS z 16.5.2002 r. w sprawie C-482/99 Republika Francuska przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich (Stardust), EPS 2016, Nr 3

Dudzik S., Wymóg selektywności środka pomocowego w prawie Unii Europejskiej – wprowadzenie i wyrok TS z 8.11.2001 r. w sprawie C-143/99 Adria-Wien Pipeline GmbH, Wieterdorfer & Peggauer Zementwerke GmbH przeciwko Finanzlandesdirektion für Kärnten, EPS 2016, Nr 4

Duniewska Z., w: System Prawa Administracyjnego, t. 1, Warszawa 2010

Dziamska I., Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, Pr. Sp. 2001, Nr 10

Eccles R., Parallel Exports in the Pharmaceuticals Sector: Take Nothing for Granted, European Competition Law Review 2007, Vol 28

Etel M., Pojęcie przedsiębiorcy w prawie polskim i prawie Unii Europejskiej oraz w orzecznictwie sądowym, Warszawa 2012

Faull J., Nikpay A. (red.), The EC Law of Competition, Oxford 2007

Federowicz M., Wpływ prywatyzacji i przekształceń własnościowych w gospodarce polskiej na stosunki przemysłowe, Polityka Społeczna 1997, Nr 2

Fik P., Samorząd zawodowy niektórych przedsiębiorców. Komentarz, Warszawa 2012

Frąckowiak J., Prywatyzacja przedsiębiorstwa państwowego a użytkowanie wieczyste gruntu przysługujące temu przedsiębiorstwu, Rej. 1996, Nr 1

Galewska E., Obowiązek zawarcia umowy o połączeniu sieci telekomunikacyjnych, Warszawa 2015

Garlicki L., Komentarz do art. 20 Konstytucji RP, w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, T. IV, red. Garlicki L., Warszawa 2005

Garlicki L., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 3, Warszawa 2003

Garlicki L., Przesłanki ograniczania konstytucyjnych praw i wolności na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2001, z. 10

Garlicki L., Uwagi do art. 22 Konstytucji, w: L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2001, t. II

Garlicki L., w zdaniu odrębnym do post. TK z 28.11.2001 r., SK 5/01, OTK 2001, Nr 8, poz. 266

Gawlik Z., Przedsiębiorstwo jako przedmiot prywatyzacji, Rej. 2005, Nr 9

Gawlik Z., w: Kidyba A. (red.), Kodeks cywilny, t. III, Zobowiązania. Część szczególna

Gawrońska-Baran A., Dzierżanowski W., Konflikt interesów w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, Kwartalnik PZP 2022, Nr 1

Germanò A., Il. Diritto agrario, Milano 2005

Giętkowski R., w: Bąkowski T., Żukowski T. (red.), Leksykon prawa administracyjnego materialnego, Warszawa 2016

Godecki Z., Doradca podatkowy – wolny zawód?, Prz. Pod. 1997, Nr 6

Godecki Z., Radca prawny – wolny zawód?, Radca Prawny 1999, Nr 2

Gola J., Wykonywanie zadań o charakterze użyteczności publicznej przez jednostki samorządu terytorialnego a działalność gospodarcza, Acta Universitatis Wratislaviensis No 3555, Przegląd Prawa i Administracji XCVIII, Wrocław 2014

Golanowski H., Problemy reprywatyzacji gruntów warszawskich w świetle aktualnie obowiązujących przepisów prawa, MoP 1998, Nr 2

Gołąb P., Współczesne formy prowadzenia działalności ubezpieczeniowej, Wiadomości Ubezpieczeniowe 2009, Nr 3

Gonet W., Uwagi o formach prowadzenia gospodarki komunalnej, ST 2008, Nr 7–8

Gordona Z., O typologicznej kwalifikacji umów w sprawach zamówień publicznych, Prawo Zamówień Publicznych 2013, Nr 3

Goździkowski J., w: Brzezińska-Grabarczyk D., Narolski M. (red.), Prawo o działalności leczniczej w praktyce. Przekształcenia zakładów opieki zdrowotnej, Warszawa 2012

Górecki W., Dopuszczalność przenoszenia członkostwa w spółce cywilnej, PPH 2000, Nr 1

Górski M., Kierzkowska (red.), Prawo ochrony środowiska, Warszawa 2009

Górski M., Ustawa o odpadach. Komentarz, Warszawa 2010

Górski W., Mendyk E., Prawo transportu lądowego, Warszawa 2005

Górski W., Prawo transportowe, Warszawa 1977

Górski W., w: System prawa cywilnego, t. III, cz. 2

Grabowski J., na temat umów cywilnoprawnych jako instrumentów realizacji zadań administracji publicznej, w: Przedmiot i zakres publicznego prawa gospodarczego, w: System Prawa Administracyjnego, t. 8B, Warszawa 2013

Granecki P., Granecka I., Prawo zamówień publicznych, przedstawione wątpliwości dotyczące umowy przedwstępnej na gruncie zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2021

Grejdziak Ł., Wpływ na handel między państwami członkowskimi UE jako przesłanka stosowania art. 107 ust. 1 TFUE. Kierunki rozwoju orzecznictwa, Acta Universitatis Wratislaviensis No 3977 PRAWO CCCXXIX Wrocław 2019

Gronkiewicz-Waltz H., Wierzbowski M. (red.), Prawo gospodarcze. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2015;

Grunwald J., Das Energierecht der Europäischen Gemeinschaften. EGKS-Euroatom-EG. Grundlagen-Geschichte-Geltende Regelungen, De Grutyer Rechtswissenschaftlicher Verlag 2003

Gruszecki K., Prawo ochrony środowiska. Komentarz, Warszawa 2008

Grzegorczyk E., Dokapitalizowanie rynku private equity/venture capital przez środki publiczne drogą do rozwoju innowacji w Polsce, Journal of Capital Market and Behavioral Finance 2014, Nr 1

Grzegorczyk F., Targosz M., Prawo przedsiębiorców – przełom czy kontynuacja?, w: Powałowski A., Wolska H. (red.), Przedsiębiorcy i ich działalność, Warszawa 2019

Grzegorzewska-Mischka E., Wyrzykowski W., Bariery rozwoju przedsiębiorczości w Polsce i krajach UE – analiza retrospektywna i porównawcza, w: Ł. Sułkowski, A. Marjański (red.), Przedsiębiorczość w dobie wyzwań rozwojowych, Przedsiębiorczość i Zarządzanie 2017, t. XVIII, z. 12, cz. 1

Grzekowiak-Stojek D., w: M. Jaworska (red.), Prawo Zamówień Publicznych. Komentarz, Warszawa 2021

Grzybowski S., System prawa cywilnego, t. I, Część ogólna, Warszawa 1974

Habdas M., Przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym, KPP 2002, Nr 2

Hajn Z., Organizacja pracodawców, dostęp LEX

Hausner J., Od idealnej biurokracji do zarządzania publicznego, w: Hausner J., Kukiełka M. (red.), Studia z zakresu zarządzania publicznego, Kraków 2002

Hausner J., Pętle rozwoju. O polityce gospodarczej lat 2001–2005, Warszawa 2007

Hołda-Wydrzyńska A., Kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorcy, w: Blicharz R. (red.), Przedsiębiorca. Zagadnienia wybrane, 2017

Hołda-Wydrzyńska A., Ograniczenia kontroli działalności gospodarczej w świetle ustawy – Prawo przedsiębiorców, w: Blicharz R., Powałowski A. (red.), Prawo przedsiębiorcy, Warszawa 2019

Hołda-Wydrzyńska A., Protokół pokontrolny w świetle ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, PUG 2015, Nr 1

Hołda-Wydrzyńska A., Środki ochrony prawnej, w: Blicharz R., Postępowanie kontrolne (regulacja ogólna – lex generalis), w: Blicharz R. (red.), Kontrola przedsiębiorcy

Hołda-Wydrzyńska A., Zasady kontroli działalności gospodarczej w świetle nowego Prawa przedsiębiorców, w: Lityński A., Matan A., Mikołajczyk M., Nawrot D., Nancka G. (red.), Verus amicus rara avis est: studia poświęcone pamięci Wojciecha Organiściaka, Katowice 2020

Horubski K., Administracyjnoprawne instrumenty realizacji zamówienia publicznego, Warszawa 2017

Horubski K., Art. 43, w: Bielecki L., Gola J., Kokocińska K., Komierzyńska-Orlińska E., Żywicka A., Horubski K., Komentarz do ustawy – Prawo przedsiębiorców, w: Konstytucja biznesu. Komentarz, LEX/el. 2019

Horubski K., w: System Prawa Administracyjnego. Tom 8A, Warszawa 2018

Horubski K., Zwalczanie klauzul abuzywnych w umowach o zamówienie publiczne, Prawo Zamówień Publicznych 2022, Nr 3

Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo rzeczowe, Warszawa 2003

Izdebski H., Samorząd terytorialny. Podstawy ustroju i działalności, Warszawa 2009

Jacyszyn J., Wdrażanie ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, Rej. 1997, Nr 2

Jacyszyn J., Wykonywanie wolnych zawodów w Polsce, Warszawa 2004, tenże: Wolny zawód – anachronizm czy istotne pojęcie prawne, PPH 2015, Nr 11

Jagielski J., Inspekcje specjalne w systemie kontroli administracji, Kontrola Państwowa 1994, Nr 4

Jagielski J., Kontrola administracji publicznej, Warszawa 2007

Jagielski J., Kontrola administracji publicznej, Warszawa 2018

Jagielski J., uwagi do art. 2, w: Jagielski J., Rączka K., Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz, Warszawa 2010

Jagoda J., Mienie samorządowe, Warszawa 2019

Jagoda J., Podział kompetencji między organami jednostki samorządu terytorialnego w zakresie gospodarowania mieniem, ST 2022, Nr 4

Janiszewska B., Pojęcie świadczenia zdrowotnego, w: Safjan M. (red.), System Prawa Medycznego, t. 1, Instytucje Prawa Medycznego, Warszawa 2018

Jankowski J., Samorząd gospodarczy i spółdzielczy (organizacja i działalność), Pieniądze i Więź 2008, Nr 3

Jarosz S., Zagadnienia konstytucyjnych podstaw reprywatyzacji, PiP 1999, Nr 7

Jaroszyński K., w: Gronkiewicz-Waltz H., Wierzbowski M. (red.), Prawo gospodarcze. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2017

Jarzęcka-Siwik E., Uprawnienia kontrolne NIK wobec przedsiębiorców, Kontrola Państwowa 2018, Nr 4

Jaś-Nowopolska M., Rozdział VIII. Publicznoprawna regulacja bankowości w: Powałowski A. (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2017

Jaworska M., w: Jaworska M. (red.), Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2021

Jaworski L., Zmiany przepisów Kodeksu cywilnego regulujących umowę agencyjną, Pr. Sp. 2001, Nr 11

Jendrośka J. (red.), Ustawa – Prawo ochrony środowiska. Komentarz, Wrocław 2002

Jeżyńska B., Król M.A., Izby rolnicze w modelu społecznej gospodarki rynkowej, w: Rodzaje samorządu, Łódź 2021

Jędrejek G., Uwłaszczenie posiadaczy nieruchomości w trybie art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Roczniki Nauk Prawnych 2005, Nr 1

Junod V., An End to Parallel Imports of Medicines? Comments on the Judgment of the Court of First Instance in Glaxo Wellcome, World Competition 2007, Vol. 30 i in.

Jurkowska-Gomułka A., w: Kowalik-Bańczyk K., Szwarc-Kuczer M., Wróbel A. (red.), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom II (art. 90–222), Warszawa 2012

Jurkowska-Zeidler A., Nadzór nad rynkiem finansowym w Polsce. Nowe uwarunkowania, w: Głuchowski J., Pomorska A., Szołno-Koguc J. (red.), Uwarunkowania i bariery w procesie naprawy finansów publicznych, Lublin 2007

Juszczyk S., komentarz do art. 20, w: Mikos-Sitek A., Zapadka P. (red.), Prawo bankowe

Kamiński M., Konsensualne formy działań administracyjnoprawnych zastępujące lub uzupełniające decyzje administracyjne, Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II 2020, t. 61, Nr 4

Kamiński M., Relacje między kryteriami legalności, celowości i sprawności w sądowoadministracyjnej kontroli działań organów administracji publicznej, w: Stanisz P., Czuryk M., Ostaszewski K., Święcki J. (red.), Sprawność a legalność działania administracji publicznej w sferze ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego, Lublin 2014

Kania M., Kiczka K., Szydło M., Formy prawne działania administracji gospodarczej, w: System prawa administracyjnego, t. 8B

Kania M., Konsensualne formy działania administracji gospodarczej, w: System Prawa Administracyjnego, t. 8B, Warszawa 2013

Kania M., Umowa jako prawna forma działania administracji publicznej, w: System Prawa Administracyjnego, t. 8B

Kania M., Zamówienia publiczne, partnerstwo publiczno-prywatne, koncesje na roboty budowlane lub usługi w prawie polskim. Instytucja prawne realizacji przedsięwzięć publicznych, Warszawa 2014

Karkowska D., Art. 2, w: Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, LEX/el. 2016

Karkowska D., Kmieciak B., Art. 3, w: E. Bielak-Jomaa, G. Błażewicz, R. Bryzek, B. Chmielowiec, M. Ćwikiel, P. Grzesiewski, A. Nowak, D. Karkowska, B. Kmieciak, Prawa pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta. Komentarz, LEX/el. 2021

Katner W. J., Komercjalizacja i prywatyzacja. Komentarz, Warszawa 2003

Katner W.J., Podmiotowość prawna wspólnoty mieszkaniowej, Glosa 2009, Nr 2

Katner W. J., Podwójna czy potrójna podmiotowość w prawie cywilnym, w: Ogiegło L., Popiołek W., Szpunar M. (red.), Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, Kraków 2005

Katner W. J., Prawo działalności gospodarczej. Komentarz, orzecznictwo, piśmiennictwo, Warszawa 2003

Katner W. J., Uwarunkowania prawne reprywatyzacji w Polsce (Zakres przedmiotowy i podmiotowy, roszczenia reprywatyzacyjne), PiP 2003, Nr 7

Kawa A., Rynek KEP w Polsce, w: Fechner I., Szyszka G., Logistyka w Polsce, Raport 2017

Kenzler I., Leksykon Unii Europejskiej, Warszawa 2003

Kidyba A., Działalność gospodarcza samorządu terytorialnego, w: Lipowicz I. (red.), System Prawa Samorządu Terytorialnego. Tom II. Ustrój samorządu terytorialnego, Warszawa 2022

Kidyba A., Komentarz do art. 33, 331, 37, w: Kidyba A. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna, Lex/el. 2018

Kidyba A., Niektóre skutki dla obrotu handlowego wprowadzenia trzeciej kategorii podmiotowej, PPH 2004, Nr 12

Kieres L., Samorządowy sektor gospodarczy, w: System Prawa Administracyjnego, t. 8b, Warszawa 2018

Kisilowska H., Smarż J., Samorządy zawodowe architektów i inżynierów budownictwa. Komentarz, Warszawa 2021

Kociucki L., komentarz do art. 5, w: Bajor B., Kociucki L., Królikowska K., Kondek J.M., Prawo bankowe Komentarz do przepisów cywilnoprawnych, Warszawa 2020

Kocowski T., w: Borkowski A., Chelmoński A., Guziński M., Kiczka K., Kieres L., Kocowski T., Szydło M., Administracyjne prawo gospodarcze, Wrocław 2009

Kohutek K., Aksjologia publicznego prawa konkurencji, w: Powałowski A. (red.), Aksjologia publicznego prawa gospodarczego, Warszawa 2022

Kohutek K., Decyzja zobowiązaniowa: kiedy przedsiębiorca może liczyć na jej wydanie?, w: Berantt M., Jurkowska-Gomułka A., Namysłowska M., Piszcz A. (red.), Wyzwania dla ochrony konkurencji i regulacji rynku. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Skocznemu, Warszawa 2017

Kohutek K., Drapieżnictwo cenowe jako przejaw nadużycia pozycji dominującej w prawie konkurencji – Wytyczne Komisji Europejskiej z 2009 r. a stanowisko sądów wspólnotowych, EPS 2010, Nr 3

Kohutek K., Komentarz do art. 2 ustawy z 2.7.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, LEX/el. 2005

Kohutek K., Praktyki wykluczające przedsiębiorstw dominujących. Prawidłowość i stosowalność reguł prawa konkurencji, Warszawa 2012

Kohutek K., w: Kohutek K., Sieradzka M., Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2024

Konert A., Ubezpieczenia lotnicze, Warszawa 2014

Kopaczyńska-Pieczniak K., Zakaz konkurencji w świetle przepisów kodeksu handlowego, Rej. 1993, Nr 12

Kopietz-Unger J., Zamówienia publiczne w Unii Europejskiej, Warszawa 2006

Koroluk S., Kontrola w gospodarce, w: Powałowski A. (red.), Leksykon prawa gospodarczego publicznego, Warszawa 2011

Koroluk S., Ustawowe zakazy konkurencji w regulacji prawnej przedsiębiorców, Glosa 2004, Nr 6

Koroluk S., w: Powałowski A. (red.), Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2009

Kosikowski C., Koncesje w prawie polskim, Kraków 1996

Kosikowski C., Ławicki T., Ochrona prawna konkurencji i zwalczanie praktyk monopolistycznych, Warszawa 1994

Kosikowski C., Organizacja i funkcjonowanie kontroli i nadzoru państwa wobec gospodarki w świetle Konstytucji RP, w: Kosikowski C. (red.), Zasady ustroju społecznego i gospodarczego w procesie stanowienia konstytucji, Warszawa 2005

Kosikowski C., Problemy reglamentacji działalności gospodarczej, w: Instytucje współczesnego prawa administracyjnego, Kraków 2001

Kosikowski C., Przedsiębiorca w prawie polskim na tle prawa europejskiego, Warszawa 2003

Kosikowski C., Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2011

Kosikowski C., Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2013

Kosikowski C., w: Brolik J., Dowgier R., Etel L., Kosikowski C., Pietrasz P., Popławski M., Presnarowicz S., Stachurski W., Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2013

Kosiński E., Rolnictwo a publicznoprawna ochrona konkurencji w wybranych systemach prawnych, cz. 1, KPPubl. 2005, Nr 1

Kostrzewa P., Wiążące pisemne interpretacje ZUS. Komentarz praktyczny, LEX/el.

Kowalczyk A., Instytucja self-cleaningu – kilka uwag, Zamówienia Publiczne. Doradca 2021, Nr 2

Koza I., Nowe prawo wodne, Zielona Góra 2002; Rotko J. (red.), Prawo wodne. Komentarz, Wrocław 2002

Koza I., Prawne podstawy gospodarowania wodami, Wrocław 2006

Kozieł G., V. Charakter prawny umowy, w: Kidyba A. (red.), Pozakodeksowe umowy handlowe, Warszawa 2018

Krasnodębska-Tomkiel M. (red.), Zmiany w polityce konkurencji na przestrzeni ostatnich dwóch dekad, Warszawa 2010

Krech J., Cel publiczny jako przesłanka dopuszczalności wywłaszczenia, Ius Novum 2009, Nr 4

Krech J., Odszkodowanie za wywłaszczenie, Jurysta 2008, Nr 3

Krekora M., Rynek leków a własność intelektualna, Kraków 2006

Krekora M., w: Krekora M., Świerczyński M., Traple E., Prawo farmaceutyczne. Zagadnienia regulacyjne i cywilnoprawne, Warszawa 2008

Kruczalak-Jankowska J., Glosa do uchwały SN z 22.3.2006 r. III CZP 13/06

Kruszyński R.J., Obrót produktem leczniczym w ramach rynku wewnętrznego, PUG 2010, Nr 7

Krzykowski M., Transgraniczny handel i inwestycje w sektorze energetycznym Unii Europejskiej. Problematyka Prawna, Olsztyn 2022

Krzysztof W. (red.), Postępowania reprywatyzacyjne, Warszawa 2018

Kubala W., Prawo działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2000

Kucharski O., Organizacje pracodawców w procesie stanowienia prawa, PPP 2019, Nr 6

Kufla J., Przesłanki wyboru prawnej formy prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby fizyczne, w: Kufel J. (red.), Działalność gospodarcza osób fizycznych w świetle uregulowań publicznoprawnych, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Zeszyty Naukowe – Seria I 1997, z. 246

Kułak K., Termin przedawnienia roszczeń spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, Rej. 2010, Nr 11

Kurcz B. (red.), Prawo i ekonomia konkurencji. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009

Kurcz B., Kryterium selektywności w definicji pomocy państwa, PiP 2008, z. 10

Kurcz B., Między ustami a brzegiem pucharu… gdzie jest pomoc państwa. Definicja pomocy państwa w świetle orzecznictwa ETS-u, w: Kurcz B., Pomoc publiczna. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2010

Kurcz B., w: Kowalik-Bańczyk K., Szwarc-Kuczer M., Wróbel A. (red.), Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz, tom II, Warszawa 2012

Kurcz B., w: Kurcz B. (red.), Pomoc państwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009

Kurcz B., w: Wróbel M., Komentarz do TFUE

Kurtyka M., O transformacji energetycznej Polski: strategia rządu, działania ustawodawcy, w: Gawin R. (red.), W drodze do bezpiecznej i czystej energii, czyli jak napisać rynek na nowo, Warszawa 2022

Kuźma K., Hartung W., Instrument do prowadzenia polityki zakupowej państwa, Gazeta Prawna (z 6.8.2019 r.)

L., Wnukiewicz-Kozłowska A. (red.), System Prawa Medycznego, t. 2, Szczególne świadczenia zdrowotne, Warszawa 2018

Langrod J.S., Instytucje prawa administracyjnego, t. I. Zarys części ogólnej, Kraków 1948

Lemke M., Ustawa o zamówieniach publicznych z komentarzem, Kraków 1994

Lenio P., Podmioty polskiego systemu ochrony zdrowia, w: Lenio P., Publicznoprawne źródła finansowania ochrony zdrowia, Lex/el. 2018

Lipiński A., Prawne podstawy ochrony środowiska, Warszawa 2011

Lissoń P., Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców: Ombudsman czy organ administracji rządowej?, RPEiS 2018, Nr 4

Litwińska M., Spółka cywilna w świetle nowych regulacji prawnych, PPH 2001, Nr 7

Lubiszewski M., Prawo zamówień publicznych, Warszawa 2023

Łopuski J., Uprawianie żeglugi morskiej, w: Łopuski J. (red.), Prawo morskie, t. 2(1), Bydgoszcz 1998

Łukawska M., Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców jako wyspecjalizowany organ ochrony praw przedsiębiorców – iluzja czy rzeczywistość? Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia, Sectio G 2020

Machnikowska A., Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów w sprawach o charakterze reprywatyzacyjnym, GSP 2012, t. XXVIII

Machulak G., Pietraszewska-Macheta A., w: Baka K., Machulak G., Pietraszewska-Macheta A., Madej S., Madej M., Finansowanie dziedzictwa kulturowego z funduszy UE. Acta Universitatis Wratislaviensis, Ekonomia – Wroclaw Economic Review 2015, Nr 21/4

Małecki M., Glosa do uchwały NSA z 13 października 2011 r., II GPS 1/11, Admin. 2011, Nr 3

Marciniak J., Związki pracodawców – prawne możliwości zrzeszania. Komentarz, Warszawa 2024

Mariański A., Kontrola podatkowa a ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, Prz. Pod. 2013, Nr 1

Mariański A., w: Mariański A., Strzelec D., Aspekty prawne kontroli przedsiębiorców, Warszawa 2012, Lex/el.

Matan A., w: Dolnicki B. (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, Warszawa 2021

Materna G., Król J. (red.), Szanse i zagrożenia dla uczestników rynku energii, Warszawa 2021

Matuszczyk K.K., Status prawny głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń, PPH 2006, Nr 12

Mazurek G., Skarga do Sądu Okręgowego na orzeczenia Krajowej Izby Odwoławczej. Komentarz praktyczny Warszawa 2019

Mazurkiewicz-Gorgol A., Jak trwoga to do …państwa po pieniądze. Komu pomaga pomoc państwa na ratowanie i restrukturyzację, w: Kurcz B. (red.), Pomoc publiczna. Wybrane zagadnienia

Mełgieś K., Dział II Podmioty prawa farmaceutycznego, Rozdział 3. Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna, w: Haberko J. (red.), Prawo farmaceutyczne. System Prawa Medycznego, T. IV, Warszawa 2019

Mełgieś K., Miaskowska-Daszkiewicz K., Zdrowie ludzkie jako wartość determinująca zadania administracji publicznej, w: Zimmermann J. (red.), Aksjologia prawa administracyjnego, Tom I, Warszawa 2017

Miaskowska-Daszkiewicz K., Reglamentacja działalności gospodarczej przez Komisję Europejską na przykładzie wspólnotowego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego, w: Szwajdler W., Nowicki H. (red.), Konstytucyjna zasada wolności gospodarczej, Toruń 2009

Miąsik D., Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności intelektualnej, Warszawa 2012

Mikos-Sitek A., komentarz do art. 36, w: Mikos-Sitek A., Zapadka P. (red.), Prawo bankowe Mituś A., Cel w administracji publicznej i prawie administracyjnym. Studium teoretycznoprawne, 2018

Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii oraz Urząd Zamówień Publicznych, Koncepcja Nowego Prawa Zamówień Publicznych, Warszawa 2018

Młynarczyk J., Prawo morskie, Gdańsk 2002

Morawski W., Sto lat polskiej polityki gospodarczej, Kwartalnik Kolegium Ekonomiczno-Społecznego Studia i Prace 2018, Nr 3

Mrówczyński M., Skutki prawne orzeczenia sądu upadłościowego o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej, PPE 2010, Nr 10

Muras Z., Operatorzy systemów elektroenergetycznych – kluczowe podmioty transformacji rynku energii, w: Materna G., Król J. (red.), Szanse i zagrożenia dla uczestników rynku energii, Warszawa 2021

Muszalska M., Zasób nieruchomości Skarbu Państwa a prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, RPEiS 1998, z. 2

Muszyński M., Nacjonalizacja mienia cudzoziemców w Polsce, a problem rekompensaty za mienie pozostawione, PS 2006, Nr 1; zob. także Soszyńska M., Polsko–amerykański układ indemnizacyjny z dnia 16 lipca 1960 r. jako forma realizacji odpowiedzialności Polski za powojenną nacjonalizację mienia obywateli Stanów Zjednoczonych, Prawo – Administracja – Kościół 2005, Nr 4

Nachmann P., Instytucja zakazu konkurencji w prawie polskim, MoP 1996, Nr 10

Naworski J.P., Glosa do uchwały SN z 21.1.2011 r., III CZP 125/10, Glosa 2012, Nr 3

Nesterowicz M., Odpowiedzialność przewoźnika morskiego za szkody na osobie i w bagażu pasażera, PiP 1990, Nr 8

Nesterowicz M., Prawo medyczne, Toruń 2013

Nettesheim M., w: Nettesheim M. (red.), Das Recht der Europäischen Union. EUV/AEUV. Band II, München 2012

Niczyporuk J., Przedmiot zamówień publicznych, w: Sadowy J. (red.), System zamówień publicznych w Polsce, Warszawa 2013

Niczyporuk J., Skuteczność postępowania odwoławczego w zamówieniach publicznych, w: Adamowicz E., Sadowy J. (red.), Zamówienia publiczne jako instrument sprawnego wydatkowania środków unijnych, Gdańsk–Warszawa 2012

Nieborak T., uwagi do rozdziału 1. Przepisy ogólne, w: Nieborak T., Sójka T. (red.), Ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym. Komentarz, Warszawa 2011

Niedziela H. (red.), Nowe podejście do zamówień publicznych. Podręcznik, Warszawa 2011

Niewiadomski Z., Samorząd terytorialny, w: System Prawa Administracyjnego, t. 6, Warszawa 2011

Niewiadomski Z., w: System Prawa Administracyjnego, t. 1, Warszawa 2010

Nowak H., Winiarz M. (red.), Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2021

Nowak S., Idea i funkcjonowanie samorządu w polskich ubezpieczeniach gospodarczych, w: Handschke J. (red.), Studia ubezpieczeniowe, Poznań 2009

Nowak-Far A., Czy ustawa – Prawo przedsiębiorców ogranicza kompetencje kontrolne NIK, Kontrola Państwowa 2019, Nr 2

Nowak-Far A., Zasada proporcjonalności prawa wspólnotowego a krajowy porządek prawny, w: Barcz J. (red.), Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce. Wybrane problemy, Warszawa 2005

Nowicki H., Economic policies, objectives, and principles of the system of public procurement law /Polityka gospodarcza, cele i zasady systemu prawa zamówień publicznych, Studia Iuridica Toruniensia, Tom XXIII, Toruń 2018

Nowicki H., Nowicki P., O potrzebie zamówień „in house” w gospodarce odpadami. Uwagi de lege lata i de lege ferenda, w: Grabowski J., Pokryszka K., Hołda-Wydrzyńska A. (red.), 25 lat fundamentów wolności działalności gospodarczej. Tendencje rozwojowe, Katowice 2013

Nowicki H., Partnerstwo publiczno-prywatne jako prawna forma realizacji zadań publicznych, w: Nowicki H., Nowicki P. (red.), Państwo a gospodarka. Partnerstwo publiczno-prywatne prawną formą realizacji zadań publicznych, Toruń 2014

Nowicki H., Podstawy prawne reglamentacji działalności gospodarczej, w: Rakoczy B. (red.), Prawo przedsiębiorców, Warszawa 2020

Nowicki H., Podstawy prawne systemu zamówień publicznych w Polsce, w: Sadowy J. (red.), System zamówień publicznych w Polsce, Warszawa 2013

Nowicki H., Prawo zamówień publicznych instrumentem kreowania innowacyjnej gospodarki, w: Powałowski A. (red.), Prawne instrumenty oddziaływania na gospodarkę, Warszawa 2016

Nowicki H., Public-Law Nature of Public Procurement Law, Studia Iuridica Lublinensia, 2022, vol. 31, Nr 4

Nowicki H., Systemowe ujęcie kontroli w nowym prawie zamówień publicznych, w: Współczesne funkcje państwa wobec gospodarki. Księga jubileuszowa Profesora Tadeusza Kocowskiego. Prawo CCCXXXIV, Wrocław 2022

Nowicki H., Umowa koncesji na roboty budowlane lub usługi, w: Powałowski A. (red.), Prawo gospodarcze publiczne

Nowicki H., Zamówienia in house na tle nowych rozwiązań normatywnych, w: Nowe prawo zamówień publicznych – kierunki modernizacji, Prawo Zamówień Publicznych Nr 2015, Nr 4

Nowicki P., Aksjologia prawa zamówień publicznych. Pomiędzy efektywnością ekonomiczną a instrumentalizacją, Toruń 2019

Nowicki P., Efektywne zamówienia publiczne jako rezultat stosowania nowego podejścia do zamówień

Nowicki P., Koncesja na roboty budowlane lub usługi, w: Sadowy J. (red.), System zamówień publicznych w Polsce, Warszawa 2013

Nowicki P., Przeszło E., Wolska H., Nadzór i kontrola zamówień i koncesji in-house, Warszawa 2020

Nyka M., Prawo transportowe, w: Powałowski A. (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2020

Ochendowski E., Prawo administracyjne. Część ogólna, Toruń 2006

Odachowski J., Ciągłość działalności gospodarczej, Glosa 2003, Nr 9

Ofiarska M., Ofiarski Z., Porozumienie komunalne w świetle ustawy o finansach publicznych i innych wybranych ustaw, Fin. Kom. 2012, Nr 1–2

Ofiarska M., Ofiarski Z., Związki komunalne i metropolitalne w Polsce, Warszawa 2021

Ofiarska M., w: Ofiarski Z. (red.), Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, LEX/el. 2021 – art. 45

Ofiarski Z., Prawo bankowe. Komentarz, LEX/el. 2013, komentarz do art. 131 PrBank

Olszewska A., Bezstronność organu administracji publicznej w świetle art. 24 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego w odniesieniu do zasad ogólnych tego kodeksu, ST 2008, Nr 4

Olszewski J. (red.), Prawo gospodarcze. Kompendium, Warszawa 2009

Orżewski W., Izby gospodarcze w świetle prawa, Wydawca 2003, Nr 2

Osajda K., Nacjonalizacja i reprywatyzacja, Warszawa 2009

Ożóg M., System handlu produktem leczniczym i produktami pokrewnymi. Problematyka prawna, Warszawa 2010

Paczuski R., Ochrona środowiska. Zarys wykładu, Bydgoszcz 2008

Padrak M., Podstawy prawne kontroli NIK u przedsiębiorców, Kontrola Państwowa 2018, Nr 4

Pamuła-Wróbel K., w: Ambroziak A.A., Pamuła-Wróbel K., Zenc R., Pomoc publiczna dla przedsiębiorców. Wybrane zagadnienia. Perspektywa podmiotu udzielającego pomocy i jej beneficjenta w Polsce, Warszawa 2020

Panasiuk A., Concessions for Works or Services – an Over-Regulated Legal Institution, Studia Iuridica Lublinensia 2022, vol. 31, Nr 4

Panasiuk A., Konsensualne formy realizacji zadań publicznych w świetle najnowszych uregulowań prawnych, w: Nowicki H., Sadowy J. (red.), XV-lecie systemu zamówień publicznych w Polsce, Warszawa 2009

Panasiuk A., Mikołajczyk A., Siedlecki T., Prawo zamówień publicznych z komentarzem, Bydgoszcz–Warszawa 2004

Panasiuk A., Partnerstwo innowacyjne, Kontrola Państwowa 2015, Nr 1

Panasiuk A., Publicznoprawne ograniczenia przy udzielaniu zamówień publicznych, Bydgoszcz–Warszawa 2007

Panasiuk A., Rybak A., Zasada VfM w polskim systemie zamówień publicznych, Studia Prawnicze i Administracyjne 2017, Nr 19

Panasiuk A., Wybrane aspekty wykładni prawa zamówień publicznych, w: Niczyporuk J., Sadowy J., Urbanek M. (red.), Nowe podejście do zamówień publicznych – zamówienia publiczne jako instrument zwiększenia innowacyjności gospodarki i zrównoważonego rozwoju. Doświadczenia polskie i zagraniczne, Lublin 2011

Paszkowska M., Samorząd zawodowy lekarzy w świetle ustawy o izbach lekarskich z 2009 r., PPP 2011, Nr 4

Pawełczyka M., Komentarz do art. 4, w: Powałowski A. (red.), Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2009

Piasta D., Zamówienia publiczne w świetle procedur Światowej Organizacji Handlu. Umowa o zamówieniach publicznych (GPA), Warszawa 2001

Piątek S., Regulacja prokonkurencyjna w sektorze komunikacji elektronicznej, w: Kępiński M. (red.), Prawo konkurencji, Warszawa 2014

Piątek S., Separacja funkcjonalna jako środek regulacyjny w telekomunikacji, Problemy Zarządzania 2008, Nr 1

Piątek W., Odszkodowanie za wywłaszczenie, Wspólnota 2007, Nr 27

Pieróg J., Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2007

Pieróg J., Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2010

Pierzchała E., Czynniki kształtujące rozwój form prawnych działań administracji, w: G. Łaszczyca, A. Matan, L. Zacharko (red.), Ewolucja prawnych form działania administracji publicznej. Księga jubileuszowa z okazji 60. rocznicy urodzin Profesora Ernesta Knosali, Warszawa 2008

Pietraszewski M., Czy rolnik indywidualny jest przedsiębiorcą w świetle kodeksu cywilnego?, PPH 2010, Nr 4

Piwowarczyk A., Ograniczenia mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców na rynku zamówień publicznych, Warszawa 2022

Piwowarczyk A., Przeszło E., w: Powałowski A., Blicharz R., Prawo przedsiębiorcy, Warszawa 2019

Piwowarczyk K., Import równoległy produktów leczniczych, PPH 2004, Nr 12

Płowiec U. (red.), Innowacyjna Polska w Europie 2020. Szanse i zagrożenia trwałego rozwoju, Warszawa 2010

Płużański M., Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2007

Pokryszka K., Postępowanie kontrolne – przebieg kontroli, w: Blicharz R. (red.), Kontrola przedsiębiorcy, Warszawa 2013

Policha K., Charakterystyka organizacyjno-prawna przedsiębiorstw ubezpieczeniowych, w: Monkiewicz J. (red.), Podstawy ubezpieczeń, t. III, Warszawa 2003

Popowska B., Klasyfikacja funkcji administracji w nauce publicznego prawa gospodarczego, w: Popowska B. (red.), Funkcje współczesnej administracji gospodarczej. Księga dedykowana Profesor Teresie Rabskiej, Poznań 2006

Popowska B., Prawne problemy prywatyzacji, RPEiS 1998, z. 2

Postuła I., Werner A., Prawo pomocy publicznej, Warszawa 2008

Powałowski A. (red.), Aksjologia publicznego prawa gospodarczego, Warszawa 2022

Powałowski A. (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2015

Powałowski A., Podejmowanie działalności gospodarczej przez parafię, Monitor Prawny Proboszcza 2012, Nr 4

Powałowski A., Prawo ochrony konkurencji, Warszawa 2014

Powałowski A., Publicznoprawny status osoby fizycznej wykonującej działalność gospodarczą w Polsce, Gdańsk 2008

Powałowski A., w: Powałowski A. (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2020

Powałowski A., w: Powałowski A. (red.), Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2009

Poździoch S., Prawo zdrowia publicznego. Zarys problematyki, Kraków 2004

Przeszło E., Blicharz R., Zawarcie umowy w trybie przetargowym, Edukacja Prawnicza, 2004, Nr 1

Przeszło E., Działalność zawodowa wykonawcy w prawie zamówień publicznych, w: K. Kiczka, W. Małecki (red.), Współczesne funkcje państwa wobec gospodarki. Księga jubileuszowa Profesora Tadeusza Kocowskiego, Prawo CCCXXXIV, Wrocław 2022

Przeszło E., Kontrola udzielania zamówień publicznych, Poznań 2013

Przeszło E., Umowa koncesji na roboty budowlane lub usługi, w: A. Powałowski (red.), Publiczne prawo gospodarcze, Warszawa 2015

Przeszło E., w: A. Powałowski (red.), Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2009

Przeszło E., w: P. Nowicki, E. Przeszło, H. Wolska, Nadzór i kontrola zamówień i koncesji in-house, Warszawa 2020

Przeszło E., Zamówienia publiczne na tle innych dziedzin prawa w zakresie dotyczącym kontroli w: A. Borowicz, M. Królikowska-Olczak, J. Sadowy, W. Starzyńska (red.), Ekonomiczne i prawne zagadnienia zamówień publicznych. Polska na tle Unii Europejskiej. Międzynarodowa konferencja naukowa 21–22 czerwca

Przeszło E., Zamówienia publiczne w świetle nowych dyrektyw unijnych, Przegląd Naukowy Disputatio, 2015, Nr 1, Gdańsk 2015

Przeszło E., Zamówienia publiczne, aspekty społeczne a społeczna gospodarka rynkowa, Gdańskie Studia Prawnicze, 2017, T. XXXVII

Pyć D., w: C. Łuczywek, I. Zużewicz-Wiewiórowska (red.), Kodeks morski. Komentarz, Warszawa 2022

Rabiega A., Ochrona życia i zdrowia ludzkiego w działaniach podmiotów administrujących w sferze opieki zdrowotnej, Warszawa 2009

Rabska T., Prawny mechanizm kierowania gospodarką, Wrocław–Warszawa–Kraków 1990

Raczek K., Srokosz T., Spółka komunalna – tworzenie, funkcjonowanie, nadzór + wzory do pobrania, Warszawa 2022

Radecki W., Ustawa o nawozach i nawożeniu z komentarzem, Wrocław 2002

Radecki W., Ustawa o odpadach. Komentarz, Warszawa 2008

Raduła M., Prywatyzacja podmiotów leczniczych a prawo do ochrony zdrowia, Wrocław 2021

Radwanowicz Ł., Izby samorządu rolniczego, w: Stelmasiak J., Szreniawski J. (red.), Prawo administracyjne ustrojowe. Podmioty administracji publicznej, Bydgoszcz 2002

Radwański Z., Panowicz-Lipska J., Zobowiązania – część szczegółowa, Warszawa 2010

Radziszewski E., Prawo ochrony środowiska. Przepisy i komentarz, Warszawa 2003

Rączka P., Samorząd architektów, w: Cieślak Z., Niewiadomski Z. (red.), Prawo do dobrej administracji. Materiały ze Zjazdu Katedr Prawa i Postępowania Administracyjnego, Warszawa 2003

Rey P., Venit J.S., Parallel Trade and Pharmaceuticals: A Policy in Search Itself, European Law Review 2004, Vol. 29

Robaczyński W., Opóźnienie a zwłoka w wykonaniu zamówienia publicznego, Kontrola Państwowa 2023, Nr 6

Roliński J., Pozasądowe rozwiązywanie sporów w nowym Prawie zamówień publicznych, ZPD 2020, Nr 12

Roszak M., Handel równoległy produktami leczniczymi a prawo konkurencji – w którą stronę zmierza orzecznictwo ETS?, w: Kępiński M. (red.), Konkurencja a własność intelektualna, Warszawa 2011

Roth W.H., Möglichkeiten und Grenzen eines einheitlichen Binnenmarkets für Arzneimittel, w: Arzneimittel in Europäischen Binnenmarkt, Schwarze J., Becker U. (eds.), Europarecht Beiheft 2007, Vol. 2

Rott-Pietrzyk E., Zakaz działalności konkurencyjnej w umowach agencyjnych, Rej. 1999, Nr 4

Rudzka-Lorentz C., Komunalizacja mienia państwowego – szczególna forma przekształceń własnościowych, KP 1992, Nr 4

Saganek P., w: Wróbel A. (red.), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom 1, Warszawa 2012

Sakowska B., Cykl życia produktu jako kryterium wyboru oferty. Zamawiający, Zamówienia publiczne w praktyce 2014, listopad–grudzień

Samborski A., Bariery fiskalne rozwoju przedsiębiorczości w Polsce, Problemy Zarządzania 2017, Nr 1/(65)

Sancewicz P., Status prawny i zadania Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości jako podmiotu administrującego, Przegląd Prawa Publicznego 2021, Nr 2

Sendrowicz M., Handel równoległy i granice dozwolonego działania dominujących dostawców produktów leczniczych w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w: Krasnodębska-Tomkiel M. (red.), Zmiany w polityce konkurencji na przestrzeni ostatnich dwóch dekad, Warszawa 2010

Serwatka M., Pojęcie prywatyzacji i jej formy, PPH 1995, Nr 2

Sidorko A., Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Komentarz, Warszawa 2010

Sieradzka M., w: Sieradzka M., Zdyb M. (red.), Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2013

Sieradzka M., Warunki udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, Warszawa 2019

Sikora K., Izby rolnicze jako forma samorządu gospodarczego w Polsce, St.Iur.Lubl. 2012, Nr 17

Siwiński M., Samozatrudnienie A.D. 2007 w podatku dochodowym od osób fizycznych, Doradztwo Podatkowe 2006, Nr 12

Skoczny T., Podlasin W., w: Skoczny T. (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2014

Skoczny T., Zamówienia rządowe jako nowy instrument zarządzania gospodarką narodową, w: Jaroszyński A. (red.), Aktualne problemy administracji i prawa administracyjnego. W czterdziestolecie pracy zawodowej i naukowej prof. Zygmunta Rybickiego, Warszawa 1987

Skowrońska E., Charakter uprawnień państwowych osób prawnych do posiadanego przez nie majątku w świetle ostatnich zmian ustawodawczych, PS 1991, Nr 1–2 i Dybowski T., Własność Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych w świetle nowego art. 128 KC, PiP 1990, z. 4

Skubisz R., Trzebiatowski M., Kościelne osoby prawne jako przedsiębiorcy rejestrowi (na przykładzie osób prawnych Kościoła katolickiego), PPH 2002, Nr 3

Skubiszak-Kalinowska I. wskazuje jako podstawę tych działań przepisy kodeksu cywilnego, Ustawa o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi. Komentarz, Warszawa 2019 – komentarz do art. 6, Legalis

Sobczak K., Reprywatyzacja, PUG 2000, Nr 1

Sobczak K., Problemy prywatyzacji, AUWr 1999, Nr 266

Sołtys B., Klientela – Przedsiębiorstwo – Wolny zawód, Rej. 1995, Nr 1

Sołtysiak P., Samorząd w wolnych zawodach, w: Dobrowolski G. (red.), Prawne instytucje społeczeństwa obywatelskiego, Częstochowa 2012

Sołtysińska A., Europejskie prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2012

Sołtysińska A., Zamówienia publiczne w Unii Europejskiej, Kraków 2004

Sowiński R., Problemy z identyfikacją spółki cywilnej, Prz. Pod. 2001, Nr 5

Stachowiak M., Jerzykowski J., Dzierżanowski W., Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2010

Stahl M., Cele publiczne i zadania publiczne, w: Zimmermann J. (red.), Koncepcja systemu prawa administracyjnego, Warszawa 2007

Stanisławiszyn P., Nadzór i kontrola nad Komisją Nadzoru Finansowego, w: Karpuś P., Węcławski J. (red.), Rynek finansowy. Inspiracje z integracji europejskiej, Lublin 2008

Stankiewicz R., Model racjonalizacji dostępu do produktu leczniczego. Zagadnienia publicznoprawne, Warszawa 2014

Starościak J., Prawo administracyjne, Warszawa 1975

Stasiak M., w: Kurcz B. (red.), Pomoc państwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009

Stasikowski R., Transport kolejowy. Analiza administracyjnoprawna, Warszawa 2016

Stec M., Rozdział 3 Pojęcie i treść umowy, w: Umowa przewozu w transporcie towarowym, Kraków 2005

Stec M., w: System prawa prywatnego, t. 7, Warszawa 2011

Stelmachowski A. (red.), Prawo rolne, Warszawa 2009

Stelmachowski A. (red.), Prawo rolne, Warszawa 2010

Stępień B. (red.), Handel zagraniczny. Poradnik dla praktyków, Warszawa 2007

Stopnicki P., komentarz do art. 188, w: Czublun P. (red.), Ustawa o działalności ubezpieczeniowej, Warszawa 2012

Strachowska R., Ustawa o transporcie drogowym. Komentarz, Warszawa 2012

Strzyczkowski K., Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2011

Strzyczkowski K., Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2023

Strzyczkowski K., Przedsiębiorstwo publiczne. Problemy prawne, Warszawa 2013

Stucke M.E., Grunes A.P., Big data and competition policy, Oxford 2016

Surdej A., Wach K., Kierunki działań Unii Europejskiej na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw, Zeszyty Naukowe UE w Krakowie Nr 855/2011

Szachułowicz J., Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2010

Szachułowicz J., Zasady i organizacja reprywatyzacji, PiP 2003, Nr 9

Szafrański A., Konstytucyjna wolność gospodarcza na tle historii idei i gospodarki

Szafrański A., Prawo energetyczne. Wartości i instrumenty ich realizacji, Warszawa 2014

Szafrański D., Standardy kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy, Studia Iuridica 2011, Nr 53

Szalagierski C.W., Pozycja notariusza w systemie organów ochrony prawnej, Rej. 2001, Nr 5

Szczepańska M., komentarz do art. 103, w: Wajda P., Szczepańska M. (red.), Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Komentarz, Warszawa 2017

Szczodrowski J., Ograniczenia w handlu równoległym produktami farmaceutycznymi w świetle przepisów europejskiego prawa konkurencji, MoP 2009, Nr 23

Szewczyk M., Nadzór w materialnym prawie administracyjnym, Poznań 1996

Szewczyk M., Nadzór w materialnym prawie administracyjnym, Poznań 1995

Szostak R., Informatyzacja proceder udzielenia zamówienia publicznych, Warszawa 2018

Szostak R., Zanim podpiszesz umowę, Zamówienia Publiczne. Doradca 1997, Nr 1

Szostak R., Zasady prawa zamówień publicznych, Prawo zamówień publicznych. Kwartalnik 2014, Nr 3

Szpor G., Wolne zawody medyczne w Kodeksie spółek handlowych, PUG 2001, Nr 8

Szreniawski J., Wstęp do nauki administracji, Lublin 2002

Szydło M., Działalność lecznicza i administracja ochrony zdrowia, w: Powałowski A. (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2020

Szydło M., Kompetencje publicznoprawne samorządów zawodowych, ST 2002, Nr 3

Szydło M., Koncepcja koncesji w ujęciu klasycznym i jej recepcja w prawie polskim, PiP 2004, Nr 1

Szydło M., Pojęcie przedsiębiorcy w prawie polskim, Przegląd Sądowy 2002, Nr 7–8

Szydło M., Pomoc państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw zagrożonych w prawie wspólnotowym, PUG 2006, Nr 2

Szydło M., Prawna koncepcja zamówienia publicznego, Warszawa 2014

Szydło M., Reglamentacja działalności gospodarczej w prawie farmaceutycznym, PUG 2002, Nr 2

Szydło M., Swoboda działalności gospodarczej, Warszawa 2005

Szydło M., Ustawa o gospodarce komunalnej, Warszawa 2008

Szydło M., Wolność działalności gospodarczej jako prawo podstawowe, Bydgoszcz–Wrocław 2011

Szyszka A., Uwagi o samorządzie adwokackim, Przegląd Prawa Publicznego 2010, Nr 11

Śniecikowski W., Administracyjnoprawne formy działania zakładu opieki zdrowotnej (wybrane zagadnienia), ST 2000, Nr 4

Śniecikowski W., Zagadnienia administracyjnoprawne zakładu opieki zdrowotnej, w: Dobkowski J. (red.), Problemy współczesnego ustrojoznawstwa. Księga Jubileuszowa Profesora Bronisława Jastrzębskiego, Olsztyn 2007

Tarnowska B., Zniesienie protestu, termin, rozstrzygnięcia KIO w: Sadowy J. (red.), Prawo zamówień publicznych po zmianach z 2009 r., Warszawa 2010

Tkaczyk E., Samorząd adwokacki w świetle Konstytucji z 1997 r. i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Studia Prawnicze i Administracyjne 2015, Nr 11

Trzaskowski R., Nieodwracalne skutki prawne wadliwej decyzji nacjonalizacyjnej. Przedstawienie dorobku orzecznictwa i doktryny, KPPubl. 2003, Nr 3

Trzebiatowski M., Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, Lublin 2000

Tykwińska-Rutkowska D., Czynność materialno-techniczna. 100 podstawowych pojęć, E. Bojanowski, K. Żukowski (red.), Leksykon prawa administracyjnego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2009

Tykwińska-Rutkowska D., Rejestry i ewidencje administracyjne, w: E. Bojanowski, K. Żukowski (red.), Leksykon prawa administracyjnego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2009

Tykwińska-Rutkowska D., Transplantacja. Studium z prawa administracyjnego, Warszawa 2013

Tykwińska-Rutkowska D., Wykonywanie zadań publicznych na rzecz ochrony i promocji zdrowia rozrodczego – uwagi wybrane, Studia Prawnoustrojowe 2022

Wajda P., Finansowanie utrzymania kolejowej infrastruktury liniowej na podstawie mechanizmu kontraktu wieloletniego – aspekty ekonomiczne i prawne, PPP 2011, Nr 1

Wajda P., Pozycja prawnoustrojowa i skład Komisji Nadzoru Finansowego – kilka uwag krytycznych, Przegląd Prawa Publicznego 2009, Nr 7–8

Walaszek-Pyzioł A., Prawo i Energia, Warszawa 2002

Walaszek-Pyzioł A., Status prawny przedsiębiorcy w świetle projektu ustawy – Prawo działalności gospodarczej, PUG 1999, Nr 5

Walaszek-Pyzioł A., Swoboda działalności gospodarczej, Kraków 1994

Walczak P. (red.), Ustawa o finansach publicznych. Komentarz dla jednostek samorządowych, Warszawa 2021, Legalis

Waligórski M., Administracyjnoprawna reglamentacja działalności gospodarczej, Poznań 1994

Waligórski M., Nowe prawo działalności gospodarczej, Poznań 2001

Wasilewski A., Pojęcie działalności gospodarczej na gruncie prawa polskiego. Dylemat interpretacyjny, w: Olszewski H., Popowska B. (red.), Gospodarka. Administracja, Samorząd, Poznań 1997

Wąsowski W., Narodowe Fundusze Inwestycyjne, Program Powszechnej Prywatyzacji, PUG 1995, Nr 11

Whish R., Competition Law, Oxford 2009

Wierzbowski B., Rakoczy B., Prawo ochrony środowiska. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 2010

Wierzbowski M. (red.), Prawo administracyjne, Warszawa 2003

Wijckmans F., Tuytschaever F., Porozumienia dystrybucyjne w prawie konkurencji. Unia Europejska – Polska, Warszawa 2018

Wiktorowska A., Rozdział 11 Zadania i kompetencje Prezesa UTK w zakresie licencjonowania transportu kolejowego, w: Prezes Urzędu Transportu Kolejowego. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2013

Wiktorowska A., w: Wierzbowski M. (red.), Prawo administracyjne, Warszawa 2011

Wiktorowska E., w: Gawrońska-Baran A., Wiktorowska E., Wiktorowski A., Wójcik P., Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2021

Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r., Warszawa 2008

Włodarczyk W.C., Reformy zdrowotne. Uniwersalny kłopot, Kraków 2003

Wojtczak K., Leoński Z., Komentarz do ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, Warszawa–Poznań 1993

Wojtczak K., Pojęcie wolnego zawodu w świetle prawa, SP 1997, Nr 3–4

Wojtczyk A., Wykluczenie wykonawcy – bieg terminu niewykonania umowy, Zamówienia Publiczne. Doradca, 2021, Nr 6

Wolanin M., Uwłaszczenie posiadaczy nieruchomości Skarbu Państwa i gminy – zakres podmiotowy, PS 2001, Nr 11–12

Wolska H., Publicznoprawna regulacja bankowości i ubezpieczeń, w: Powałowski A. (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2020

Wolska H., Realizacja zadań publicznych przez spółkę komunalną w systemie zadań publicznych, Warszawa 2018

Wolska H., w: Dobaczewska A., Powałowski A., Wolska H., Nowe prawo przedsiębiorców, Warszawa 2018

Wolska H., w: Powałowski A., Przeszło E., Wolska H., Instytucje i instrumenty kontroli w systemie zamówień publicznych, Warszawa 2018

Wolska H., Zamówienia in house jako instrument oddziaływania na gospodarkę, w: Powałowski A. (red.), Instrumenty oddziaływania na gospodarkę, Warszawa 2016

Wolter A., Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1998

Wolter A., Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 1973

Wołoszyn-Cichocka A., Lubeńczuk G., Działalność lecznicza – pojęcie oraz formy i zasady wykonywania, Studia Iuridica Lublinensia 2014, Nr 23

Woś T., Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2010

Wróbel P., w: Wróbel A. (red.), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom 2, Warszawa 2012

Zacharko L., Zacharko A., Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców – jako pozasądowy organ ochrony praw przedsiębiorców, Eunomia – Rozwój Zrównoważony – Sustainable Development 2018, Nr 2(95)

Zalewski D., Kontrowersje wokół instytucji zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej przedsiębiorcy, Prz. Pod. 2011, Nr 7

Zalewski H., Prawo zamówień publicznych w polskim systemie zamówień publicznych, Bydgoszcz–Gdańsk, 2005

Zapadka P., komentarz do art. 5, w: Mikos-Sitek A., Zapadka P. (red.), Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2022

Zawicki M., New Public Management i Public Governance – zarys koncepcji zarządzania publicznego, w: Hausner J., Kukiełka M. (red.), Studia z zakresu zarządzania publicznego, Kraków 2002

Zbiorczyk J., Rachunkowość regulacyjna i kalkulacja kosztów, w: Rogalski M. (red.), Prawo telekomunikacyjne, Warszawa 2011

Zenc R., Regionalna pomoc inwestycyjna w gminach w latach 2022–2027, Prawo Pomocy Publicznej 2022, Nr 01(90)

Ziemski K.M., w: System Prawa Administracyjnego, t. 5, Warszawa 2010

Zimmermann J., Prawo administracyjne, Kraków 2005

Ziółkowska A., Kontrola a instytucje pokrewne, w: Blicharz R. (red.), Kontrola przedsiębiorcy, Warszawa 2013

Zwara A., Dzisiejsze zadania samorządu adwokackiego, Palestra 2006, Nr 3–4

Żakowski S., Złotówki z wiatru, Rzeczpospolita z 26 lutego 2005 r.

Żurawik A., „Interes publiczny”, „interes społeczny” i „interes społecznie uzasadniony”. Próba dookreślenia pojęć, RPEiS 2013, Nr 2

Żurawik A., Pojęcie interesu publicznego, w: System prawa administracyjnego, Warszawa 2013

Żurawik A., Zasada wolności działalności gospodarczej i jej ograniczenia, w: System Prawa Administracyjnego, t. 8A, Warszawa 2018

Żywicka A., Legalność i sprawność kontroli działalności gospodarczej w świetle ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, Studia Prawnicze KUL 2020, Nr 1(81)

Żywicka A., w: Wierzbowski M. (red.), Konstytucja biznesu. Komentarz, Warszawa 2019 Janiszewska B., Pojęcie świadczenia zdrowotnego, w: Safjan M. (red.), System Prawa Medycznego, t. 1, Instytucje Prawa Medycznego, Warszawa 2018

Żywicka A., w: Wierzbowski M. (red.), Konstytucja biznesu. Komentarz, Warszawa 2019

Rozdział I. Administracja gospodarcza

§ 1. Pojęcie administracji gospodarczej

1

Literatura przedmiotu ani tym bardziej ustawodawstwo nie wypracowało jednoznacznej, powszechnie przyjętej definicji administracji gospodarczej. Jedyne co nie budzi w tej kwestii wątpliwości, to skądinąd słuszne spostrzeżenie, że administracja gospodarcza stanowi część administracji publicznej pozostającą w szczególnej relacji z gospodarką.

2

Najbardziej pojemne rozumienie administracji gospodarczej uwzględnia cztery wymiary tej kategorii, tj.: przedmiotowy, podmiotowy, funkcjonalny oraz przedmiotowo-funkcjonalny. W ujęciu przedmiotowym administracja gospodarcza oznacza działalność organów administracji publicznej w zakresie ingerencji publicznej w gospodarkę. Takie ujęcie pozwala na wyodrębnienie administracji gospodarczej od innych jej rodzajów, takich jak np. administracja bezpieczeństwa publicznego, kultury, zdrowia czy oświaty. W ujęciu podmiotowym administracja gospodarcza oznacza całokształt organów administracji publicznej oraz podmiotów publicznoprawnych realizujących zadania z zakresu ingerencji publicznej w gospodarkę. Z kolei w ujęciu funkcjonalnym administracja gospodarcza to realizacja zadań z zakresu ingerencji publicznej w gospodarkę bez względu na zakres i charakter podmiotów uczestniczących w tym procesie. Koncepcją uzupełniającą pojęcie administracji gospodarczej jest ujęcie przedmiotowo-funkcjonalne, w świetle którego administracją gospodarczą jest działalność każdego podmiotu prawa (niezależnie od jego charakteru i pozycji prawnej), której skutkiem jest ingerencja publiczna w gospodarkę, polegająca na ukształtowaniu pozycji prawnej podmiotu gospodarującego[1].

3

Zdefiniowanie administracji gospodarczej nie jest zadaniem łatwym, szczególnie wziąwszy pod uwagę wzrastającą w XXI wieku skalę interwencjonizmu państwowego, wzajemne przenikanie gospodarczych i niegospodarczych zadań publicznych realizowanych przez administrację, a nawet wywoływane w gospodarce skutki działań niemających w założeniu charakteru gospodarczego. Wzrastająca skala interwencjonizmu państwowego przekłada się na wzrost liczby gospodarczych zadań administracji oraz większą koncentrację organów na zagadnieniach z tego obszaru. Przenikanie zadań gospodarczych i niegospodarczych (w kontekście szerokiego i trudnego do jednoznacznego zdefiniowania pojęcia „gospodarka”) prowadzi do zacierania jednoznacznych granic pomiędzy tymi zadaniami. Wreszcie wiele działań państwa, jak choćby tych związanych ze zbrojną napaścią Rosji na Ukrainę, przekłada się na gospodarkę (ilustrację zjawiska stanowi system sankcji ustanowionych wobec niektórych podmiotów, co w konsekwencji istotnie wpłynęło na gospodarkę, powodując w szczególności zmianę kierunku dostaw gazu ziemnego czy węgla kamiennego albo lawinowo rosnące rządowe zamówienia zbrojeniowe).

4

Obecnie zauważalny jest także trend koncentracji władz publicznych na gospodarce, co powodować musi, że pojęcie administracji gospodarczej jest coraz szersze i coraz trudniej o jednoznaczne wskazanie administracji niestanowiącej administracji gospodarczej. Warto także zwrócić uwagę na powolne odchodzenie administracji od funkcjonowania w myśl zaprezentowanej przez M. Webera koncepcji biurokracji idealnej[2]. Coraz większe znaczenie przypisywane jest koncepcjom zarządzania publicznego akcentującego w funkcjonowaniu administracji elementy typowe dla nauki o organizacji i zarządzaniu, w tym wykorzystanie tzw. triady 3Es, tj. oszczędność, efektywność, skuteczność (economy, efficiency, effectiveness)[3]. Ta triada powinna mieć zastosowanie w administracji publicznej zarówno w warstwie organizacyjnej, jak i normatywnej[4]. Miarą sprawności działania organów administracji publicznej jest ich zdolność do efektywnego osiągania założonych celów oraz wypełniania ustawowych zadań[5]. Istotną rolę odgrywa także element partycypacyjny (współrządzenie). Zmiana paradygmatu działania administracji wywiera wpływ m.in. na funkcje administracji gospodarczej (np. w kierunku większego znaczenia funkcji planowania i wsparcia), jak również na formy działania administracji (np. w kierunku szerszego wykorzystania form konsensualnych).

Administracja gospodarcza coraz częściej więc wkracza w obszary dotychczas właściwe dla innych rodzajów administracji pełniąc nowe funkcje i wykorzystując nowe formy działania. Zdefiniowanie administracji gospodarczej wydaje się wciąż pozostawać otwartym zadaniem badawczym.

§ 2. Funkcje administracji gospodarczej

5

Funkcje administracji gospodarczej można ujmować jako skonkretyzowane, odniesione do gospodarki, funkcje administracji jako takiej[6]. Ingerencja publiczna w gospodarkę rynkową realizowana jest właśnie w ramach tych funkcji. Za ukształtowanymi w doktrynie poglądami można wyróżnić co najmniej: policję gospodarczą, reglamentację, regulację, a także planowanie gospodarcze oraz wspieranie gospodarki[7]. Wyróżnia się także zarządzanie mieniem publicznym.

Wymienione funkcje administracji gospodarczej stanowią kategorię doktrynalną publicznego prawa gospodarczego, w praktyce normatywnej funkcje te jednak się przenikają. Oznacza to częste występowanie zjawiska polegającego np. na tym, że dany organ państwa realizuje więcej niż jedną funkcję przypisywaną administracji gospodarczej albo na tym, że dane instrumenty interwencjonizmu państwowego służą realizacji więcej niż jednej funkcji jednocześnie.

6

W doktrynie zaprezentowano wiele koncepcji ujęcia policji gospodarczej. Niektórzy autorzy wskazują, że funkcja policji w obszarze gospodarki polega na ochronie ogółu społeczeństwa oraz poszczególnych jednostek przed zagrożeniami powodowanymi niepożądanymi następstwami prowadzenia działalności gospodarczej. Głównym celem tej funkcji jest zatem ochrona porządku, bezpieczeństwa i spokoju publicznego, w szczególności życia, zdrowia i mienia, a także środowiska naturalnego przed ich zagrożeniem wskutek podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej[8]. Według innej koncepcji przedmiotem działań policji gospodarczej jest w szczególności sprawdzanie przestrzegania ogólnych warunków wykonywania działalności gospodarczej, które mają postać nakazów i zakazów[9].

Przykładem realizacji funkcji policji gospodarczej są niektóre zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Inspekcji Ochrony Środowiska, Inspekcji Handlowej czy Prezesa Urzędu Dozoru Technicznego. Do zadań pierwszej z wymienionych inspekcji należą: kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne m.in. w zakresie warunków zdrowotnych produkcji materiałów i obrotu materiałami i wyrobami przeznaczonymi do kontaktu z żywnością, produktami kosmetycznymi oraz innymi wyrobami mogącymi mieć wpływ na zdrowie ludzi[10]. Z kolei Inspekcja Ochrony Środowiska kontroluje podmioty korzystające ze środowiska m.in. w zakresie: przestrzegania przepisów o ochronie środowiska, przestrzegania decyzji ustalających warunki korzystania ze środowiska oraz przestrzegania zakresu, częstotliwości i sposobu prowadzenia pomiarów wielkości emisji i jej wpływu na stan środowiska[11]. Główną funkcją Inspekcji Handlowej jest ochrona interesów i praw konsumentów oraz interesów gospodarczych państwa. W związku z tym jej kompetencje obejmują m.in. dokonywanie kontroli legalności i rzetelności działania przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów dotyczących produkcji, handlu i usług, a także kontroli produktów znajdujących się w obrocie handlowym lub przeznaczonych do wprowadzenia do takiego obrotu. Zadania Inspekcji Handlowej wykonują Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz wojewodowie przy pomocy wojewódzkich inspektorów inspekcji handlowej[12]. Natomiast Prezes Urzędu Dozoru Technicznego m.in. zawiesza uprawnienia do eksploatacji urządzeń podlegających dozorowi w przypadku nieprzestrzegania warunków określonych w uprawnieniu lub wytwarzania materiałów, elementów lub urządzeń technicznych niewłaściwej jakości, mającej wpływ na bezpieczeństwo eksploatacji[13].

7

Odnośnie do funkcji reglamentacji gospodarczej można wyróżnić jej dwie kategorie – reglamentację w sensie szerokim i ścisłym. Reglamentacja sensu largo uznawana jest za formę interwencjonizmu państwowego oznaczającą ograniczenie swobody działalności gospodarczej poprzez ustanowienie ram prawnych podejmowania i wykonywania tej działalności. Jej przejawem są regulacje publicznoprawne przewidujące system wymogów i ograniczeń w odniesieniu do podjęcia i wykonywania działalności gospodarczej jako następstwa konieczności realizacji przez organy państwowe celu publicznego bądź działalności w interesie publicznym. Z kolei w ujęciu ścisłym reglamentacja oznacza bezpośrednią, restrykcyjną interwencję publiczną ograniczającą swobodę podjęcia i wykonywania działalności gospodarczej w zakresie niezbędnym dla realizacji interesu publicznego[14].

Przykładami wykonywania funkcji reglamentacyjnej są niektóre zadania realizowane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, ministra właściwego ds. wewnętrznych, ministra właściwego ds. środowiska czy wreszcie wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki udziela i cofa koncesje przedsiębiorstwom energetycznym w całym energetycznym łańcuchu wartości[15], dokonuje także wpisu do rejestru wytwórców energii w małej instalacji OZE[16]. Minister właściwy ds. wewnętrznych jest organem właściwym w zakresie udzielania koncesji na wytwarzanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym[17]. Z kolei zadania reglamentacyjne ministra właściwego ds. środowiska obejmują udzielanie koncesji m.in. na poszukiwanie i wydobywanie kopalin i węglowodorów[18]. Wśród przejawów wykonywania funkcji reglamentacyjnej wymienić należy także kompetencję wójtów, burmistrzów i prezydentów miast do wydawania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych[19]. Formy reglamentacji gospodarczej omawiane są w dalszej części rozdziału.

8

Funkcja regulacji gospodarczej rozumiana jest jako zbiór norm prawnych oraz zindywidualizowanych aktów ich stosowania oraz egzekwowania, które ograniczają wolność przedsiębiorców działających w sektorach infrastrukturalnych. Funkcja ta służy (zwykle częściowemu) zastąpieniu mechanizmów rynku i konkurencji w tych obszarach działalności gospodarczej, w których mechanizmy te nie istnieją lub działają nietypowo, a zwłaszcza w sieciowych sektorach użyteczności publicznej[20].

Regulacja jest obecnie sferą najdalej idącej, władczej ingerencji państwa w gospodarkę, polegającej na objęciu określonego jej sektora kompleksową regulacją prawną. Cechą charakterystyczną tej funkcji jest występowanie licznych aktów indywidualnych wiążących przedsiębiorców w różnych aspektach ich działalności, przy czym dotyczy to obszarów gospodarki o szczególnym znaczeniu dla rozwoju społeczeństwa, zwanych niekiedy obszarami użyteczności publicznej, takich jak telekomunikacja, energetyka czy transport kolejowy[21].

Funkcję regulacyjną realizują przykładowo Prezes Urzędu Regulacji Energetyki czy Prezes Urzędu Transportu Kolejowego. Do kompetencji pierwszego z wymienionych organów należy zatwierdzanie taryf dla paliw gazowych i energii przygotowanych przez przedsiębiorstwa energetyczne[22] oraz wyznaczanie tzw. sprzedawców zobowiązanych, gwarantujących zakup energii wyprodukowanej ze źródeł odnawialnych od określonej ustawowo grupy przedsiębiorstw energetycznych[23]. Z kolei Prezes Urzędu Transportu Kolejowego podejmuje decyzje w sprawie przyznania otwartego dostępu do korzystania z infrastruktury kolejowej[24]. Inną płaszczyzną, wartą uwagi pod kątem realizacji funkcji regulacyjnej, jest wykonywanie zadań w zakresie transportu zbiorowego. Jest to kolejna dziedzina wpisująca się w ramy działalności użyteczności publicznej. W tym przypadku funkcja regulacyjna realizowana jest poprzez organizowanie publicznego transportu zbiorowego oraz zarządzanie nim. W zależności od obszaru działania lub zasięgu przewozów obowiązek ten spoczywa m.in. na wójtach, burmistrzach i prezydentach miast, zarządzie związku międzygminnego czy na marszałku województwa[25].

9

Funkcja planowania gospodarczego sprowadza się do działalności organów władzy publicznej nastawionej na osiąganie celów publicznych w gospodarce przez wpływanie na procesy decyzyjne podmiotów gospodarujących czy też na warunki ich działania na rynku, jednakże bez nieuzasadnionej ingerencji w sferę wolności gospodarczej[26]. Na marginesie warto zauważyć, że planowanie gospodarcze jest elementem polityki gospodarczej, a przez nią rozumie się m.in. zdolność mobilizowania członków zbiorowości do wspólnego wysiłku na rzecz określonych celów (gospodarczych i społecznych)[27]. Współczesne państwo zachowania interwencjonistyczne zdaje się traktować m.in. jako sposób dążenia do osiągania tych celów (wyznaczanych interesem publicznym i określanych przez samo państwo, a mieszczących się w ramach polityki gospodarczej)[28].

Planowanie gospodarcze można zatem postrzegać jako jeden z przejawów takiej państwowej interwencji w życie gospodarcze, która zorientowana jest na osiągnięcie przyszłych celów w obszarze gospodarki. Podkreśla się, że przygotowanie przyszłych decyzji stanowi istotę procesu planowania. Planowanie gospodarcze nastawione jest na rozwój i tym samym tworzy program państwowego działania przez ustalenie celów publicznych, które mają zostać osiągnięte. Głównym zadaniem planowania gospodarczego jest oddziaływanie na procesy gospodarcze, przejawiające się w szczególności: orientacją postępowania podmiotów gospodarujących w interesie publicznym, zaspokajaniem potrzeb społecznych, określaniem priorytetów rozwoju gospodarczego, wspieraniem inicjatyw gospodarczych, wpływaniem na konkurencję z jednoczesnym zachowaniem autonomii przedsiębiorców[29]. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na koncepcję tzw. promocyjnych systemów prawa, odwołujących się do nakazów i nagród, których zadaniem jest realizowanie określonych programów społecznych i gospodarczych. Współczesne systemy prawne starają się aktywnie kierować rozwojem gospodarczym[30].

Do najsłynniejszych dokumentów rządowych realizujących funkcję planowania gospodarczego należały tzw. Plan Balcerowicza[31], Plan Hausnera[32], a w ostatnim czasie Strategia Odpowiedzialnego Rozwoju[33].

Wydaje się, że kluczowym organem państwa realizującym funkcję planowania gospodarczego jest minister właściwy ds. gospodarki, a to ze względu na kompetencje w zakresie polityki przemysłowej, rozwoju przedsiębiorczości oraz transformacji do gospodarki obiegu zamkniętego[34]. Istotna rola w omawianym zakresie przypada także ministrowi właściwemu ds. rozwoju regionalnego. Do jego podstawowych zadań należy opracowanie projektu krajowej strategii rozwoju regionalnego[35] czy też opracowanie programów służących realizacji umowy partnerstwa w zakresie polityki spójności[36]. Funkcja planowania gospodarczego stanowi także ważny obszar działalności ministra właściwego ds. klimatu, na którym spoczywa obowiązek opracowania m.in. Krajowych ram polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych[37]. Trudno pominąć rolę ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego i nauki, który wykonuje funkcję planowania, zwłaszcza przez ustanawianie programów i przedsięwzięć w celu realizacji polityki naukowej państwa[38]. Przykładem tego jest chociażby nałożony na ten organ obowiązek cyklicznego organizowania i informowania o konkursie w ramach programu „Inicjatywa doskonałości – uczelnia badawcza”, którego celem jest podniesienie międzynarodowego znaczenia działalności uczelni[39].

10

Funkcja wspierania gospodarki to przejaw interwencjonizmu pozytywnego, polegającego na oddziaływaniu państwa na gospodarkę przez poprawę prawnej i faktycznej pozycji przedsiębiorców. Funkcja ta polega na kształtowaniu porządku społeczno-gospodarczego przez udzielanie przedsiębiorcom wsparcia pochodzącego ze środków publicznych wraz ze zobowiązaniem do postępowania zgodnie z warunkami tego wsparcia w interesie publicznym. W tym znaczeniu funkcja wspierania gospodarki zbliża się do pojęcia pomocy publicznej[40].

Zadania wpisujące się w kategorię wspierania gospodarki ujmuje się w ramach wykonywania funkcji stymulacyjnej. W tym ujęciu funkcja wspierania gospodarki polega na tworzeniu warunków prawnych i faktycznych skłaniających przedsiębiorców do zachowań zgodnych z celami, które wyznacza administracja. W tej pojemnej grupie uwzględnia się jednak zarówno działania władcze – takie jak między innymi pobieranie danin publicznych, jak i niewładcze, do których zaliczają planowanie rozwoju i pomoc publiczną[41]. Funkcję wspierania gospodarki można rozumieć także jako tworzenie i utrzymywanie korzystnych warunków dla rozwoju przedsiębiorczości.

Wykonywanie funkcji wspierania gospodarki można dostrzec w działalności Rady Ministrów, która realizuje typowe zadania mające na celu wsparcie, jak np.: przyjmowanie rządowych programów udzielania wsparcia finansowego skierowanego do poszczególnych przedsiębiorców w celu przeciwdziałania COVID-19[42] czy przyjmowanie rządowych programów pomocowych dla przedsiębiorców w związku ze wzrostem cen energii elektrycznej i gazu ziemnego w latach 2022–2024[43]. Organem realizującym funkcję wspierania gospodarki jest też oczywiście minister właściwy ds. gospodarki. Przykładowo prowadzi on Punkt Informacji dla Przedsiębiorcy zajmujący się m.in. zapewnieniem możliwości dopełnienia procedur i formalności związanych z podejmowaniem, wykonywaniem i zakończeniem działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub uznawaniem kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej[44], a także podejmuje działania sprzyjające wzrostowi konkurencyjności i innowacyjności gospodarki czy też jej promocji, w tym przez wsparcie eksportu i inwestycji polskich za granicą[45] oraz działania sprzyjające wykorzystaniu energetyki rozproszonej w działalności gospodarczej[46].

11

W praktyce, szczególnie ostatnich lat, dostrzec można także realizację funkcji hybrydowych, w których administracja gospodarcza nie poprzestaje na zaplanowaniu określonych kierunków rozwoju gospodarczego, ale sama realizuje postawione cele, a cele te w ostatecznym rozrachunku służą wsparciu działalności przedsiębiorców. Przykładem mogą tutaj służyć choćby inwestycje autostradowe, modernizacja linii kolejowych, przekop Mierzei Wiślanej, budowa tunelu pod rzeką Świną w Świnoujściu czy wreszcie budowa Centralnego Portu Komunikacyjnego. Wszystkie wymienione przedsięwzięcia niewątpliwie stanowią efekt działalności planistycznej administracji gospodarczej i będą jednocześnie stanowiły wsparcie dla przedsiębiorców z nich korzystających. Wskazane przykłady dobitnie pokazują, że poszczególne funkcje administracji gospodarczej w praktyce często się przenikają, a samoistnie występują coraz rzadziej.

12

W doktrynie dodatkowo wyróżniana jest funkcja zarządzania mieniem publicznym, któremu szczególnie w ostatnich kilku latach ustawodawca poświęcił swoją uwagę. Chodzi tutaj o utrzymywanie tego mienia w stanie postulowanym i wymaganym w kategoriach prawnie określonych oraz korzystanie z mienia przez podejmowanie w związku z nim właściwych działań. Wydaje się, że wyodrębnienie tej funkcji jest niezbędne z dwóch przyczyn: po pierwsze ze względu na wielość i różnorodność mienia publicznego, a po drugie ze względu na specyficzną formułę działania – jest to bowiem szczególny przypadek regulacji publicznoprawnej w domenie, która zasadniczo stanowi przedmiot regulacji prawa prywatnego.

Przykładem organu państwa realizującego funkcję zarządu mieniem publicznym jest Prezes Rady Ministrów, do którego zadań należy koordynowanie wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach handlowych oraz dążenie do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa[47], a także wykonywanie w imieniu Skarbu Państwa uprawnień przysługujących mu względem państwowych osób prawnych[48]. W zakresie zarządzania mieniem publicznym szczególną rolę odgrywa minister właściwy do spraw aktywów państwowych, a to ze względu na kompetencje dotyczące wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi albo indywidualnymi[49]. Istotne kompetencje w zakresie zarządzania mieniem publicznym (komunalnym) przysługują także wójtom, burmistrzom i prezydentom miast – m.in. chodzi o wykonywanie praw z udziałów i akcji w spółkach z udziałem jednostek samorządu terytorialnego[50]. Rola tych organów aktualizuje się także w zakresie zarządu mieniem komunalnym. Ustawa o samorządzie gminnym jednoznacznie wskazuje, że to właśnie do ich zadań należy gospodarowanie mieniem komunalnym[51], rozumianym jako własność i inne prawa majątkowe należące do poszczególnych gmin i ich związków oraz mienie innych gminnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw[52] (zob. szerzej rozdział VIII oraz rozdział VI).

§ 3. Ustrój i zadania administracji gospodarczej

13

Administracja gospodarcza jest pojęciem wyodrębnianym głównie ze względów funkcjonalnych, co umożliwia przede wszystkim skategoryzowanie i scharakteryzowanie działalności grupy organów administracji publicznej oddziałujących na obszar gospodarki. W związku z tym poszczególne organy mogą być uznawane za część administracji gospodarczej jedynie w odniesieniu do tych zadań, które wpisują się w przedstawioną funkcję ingerencji państwa w obszar wolności działalności gospodarczej. Tym samym grupa organów, które zaliczają się do administracji gospodarczej, jest niejednolita. Zaliczyć do niej możemy trzy typy organów: organy administracji gospodarczej sensu stricto (wykonujące zadania wyłącznie albo głównie w zakresie gospodarki, np. minister właściwy ds. aktywów państwowych, Prezes Urzędu Regulacji Energetyki), organy administracji gospodarczej sensu largo (administracją gospodarczą zajmują się w sposób szeroki, realizując swoje funkcje w obszarze gospodarki obok aktywności na innych polach życia społecznego, np. Prezydent RP, Prezes Rady Ministrów, Rada Ministrów) oraz organy administracji gospodarczej sensu largissimo (co do zasady niewykonujące zadań gospodarczych, ale pośrednio wpływające na życie gospodarcze, np. Główny Lekarz Weterynarii, Główny Inspektor Sanitarny, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego). Zaproponowany podział ma charakter typologiczny. W praktyce granice pomiędzy poszczególnymi typami organów administracji gospodarczej oraz pomiędzy organami administracji gospodarczej sensu largissimo a pozostałymi organami administracji publicznej nie są ostre.

14

Zadania administracji gospodarczej stanowią funkcjonalnie wyodrębnioną część aktywności administracji publicznej, a administracja gospodarcza część administracji publicznej. Stosując podstawową klasyfikację, w ramach administracji publicznej wyróżnić można dwie węższe grupy – administrację państwową oraz administrację samorządową. W konsekwencji, poza państwową administracją gospodarczą, w ramach publicznej administracji gospodarczej występuje także gospodarcza administracja samorządowa, przy czym w ramach samorządu wyróżnia się samorząd terytorialny oraz samorządy specjalne (zawodowy i gospodarczy).

15

Główną składową administracji państwowej jest administracja rządowa, którą kieruje Prezes Rady Ministrów. Do najważniejszych składowych administracji rządowej zalicza się: organy naczelne, organy centralne, niezależne organy regulacyjne, agencje rządowe i inne państwowe osoby prawne oraz elementy terenowej administracji rządowej. Na marginesie trzeba dodać, że pojęcie administracji rządowej nie wyczerpuje pojęcia administracji państwowej, występują bowiem organy administracji państwowej, które nie należą do administracji rządowej (np. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, notabene realizująca zadania z zakresu gospodarki w zakresie koncesjonowania działalności nadawców mediów).

16

Naczelne organy administracji rządowej pełnią funkcję zwierzchnią wobec innych organów administracji rządowej. Powoływane są bezpośrednio przez Prezydenta albo po uprzednim wyborze przez Sejm. Ich właściwość miejscowa obejmuje terytorium całego kraju. Do naczelnych organów administracji rządowej zaliczyć należy Radę Ministrów wraz ze współtworzącymi ją organami, tj. Prezesem Rady Ministrów oraz ministrami.

Mając na uwadze wykonywanie przez naczelne organy administracji rządowej funkcji w obszarze administracji gospodarczej, szczególne znaczenie należy przypisać działalności Rady Ministrów oraz tych ministrów, którzy realizują zadania z zakresu gospodarki określone w ustawie o działach administracji rządowej. Wspomniana ustawa nie definiuje pojęcia „dział administracji rządowej”, a jedynie operuje kategoriami spraw, wyodrębnionych z przedmiotowego punktu widzenia, jednorodnych lub pokrewnych pod względem rzeczowym[53]. Konstrukcja ta zakłada, że realizacja zadań publicznych (określonych w poszczególnych działach administracji) w pewnym sensie determinuje strukturę organów administracji rządowej.

17

W tym świetle podkreślenia wymaga rola, jaką pełni minister właściwy do spraw gospodarki. Minister ten wykonuje zadania w tak istotnych obszarach jak m.in.: kształtowanie warunków podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej, działania sprzyjające wzrostowi konkurencyjności oraz innowacyjności polskiej gospodarki, polityka przemysłowa czy rozwój przedsiębiorczości[54]. Poza tym sprawuje on nadzór nad Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych, Prezesem Głównego Urzędu Miar oraz działalnością Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej, podlega mu także Urząd Dozoru Technicznego oraz Polska Agencja Kosmiczna[55].

18

Poza ministrem właściwym ds. gospodarki, wśród organów naczelnej administracji rządowej o kluczowym znaczeniu z punktu widzenia funkcjonowania administracji gospodarczej wymienić należy takich ministrów jak:

– minister właściwy do spraw aktywów państwowych – odpowiada za sprawy dotyczące gospodarowania mieniem państwowym, w tym wykonywania praw majątkowych i osobistych przysługujących Skarbowi Państwa, reprezentację Skarbu Państwa, inicjowanie polityki państwa w zakresie wykorzystania mienia państwowego w celu zapewnienia jego racjonalnego i efektywnego wykorzystania, zwiększenia jego wartości oraz realizacji polityki gospodarczej państwa[56],

– minister właściwy do spraw finansów publicznych – odpowiada m.in. za sprawy realizacji dochodów i wydatków budżetu państw, jak również ochronę interesów Skarbu Państwa; należy do niego także koordynacja i organizowanie współpracy finansowej, kredytowej i płatniczej z zagranicą, sprawy celne, finansowanie jednostek realizujących zadania objęte budżetem państwa i finansowanie samorządu terytorialnego, gry losowe, zakłady wzajemne i gry na automatach, rachunkowość i rewizja finansowa[57],

– minister właściwy do spraw instytucji finansowych – odpowiada za sprawy funkcjonowania rynku finansowego, w tym sprawy banków, zakładów ubezpieczeń, funduszy inwestycyjnych i innych instytucji finansowych, inicjowanie polityki rządu dotyczącej rynku papierów wartościowych[58],

– minister właściwy do spraw energii – odpowiada za sprawy energii, tj.: kształtowanie polityki energetycznej państwa oraz udział w kształtowaniu polityki energetycznej UE, rynki energii, bezpieczeństwo energetyczne kraju w zakresie bezpieczeństwa dostaw energii, infrastrukturę energetyczną z uwzględnieniem zasad racjonalnej gospodarki i potrzeb bezpieczeństwa energetycznego, inicjowanie, koordynowanie i nadzorowanie współpracy międzynarodowej w dziedzinie energii oraz udział w pracach organów UE[59],

– minister właściwy do spraw gospodarki surowcami energetycznymi – odpowiada za kwestie związane z racjonalną gospodarką złożami, a także za sprawy z zakresu surowców energetycznych i paliw, w tym rynków surowców energetycznych i paliw, bezpieczeństwa dostaw surowców energetycznych i paliw oraz rozwój i wykorzystanie energii jądrowej na potrzeby społeczno-gospodarcze, inicjowanie, koordynowanie i nadzorowanie współpracy międzynarodowej w dziedzinie surowców energetycznych, paliw oraz rozwoju i wykorzystania energii jądrowej i gospodarkę wodorową[60];

– minister właściwy do spraw klimatu – właściwy m.in. w zakresie kształtowania i wdrażania polityki klimatycznej, rozwoju i wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym rozwoju energetyki prosumenckiej i rozproszonej[61].

19

Niestety w praktyce nie zawsze ustawodawca spełnia postulat, by dział obejmował zagadnienia jednorodne czy pokrewne. Najlepszym negatywnym przykładem jest rozdzielenie energii od surowców energetycznych, w wyniku czego rozdzielono także zagadnienia bezpieczeństwa energetycznego (na to, które dotyczy energii, i to, które dotyczy surowców energetycznych oraz paliw) czy współpracę międzynarodową i unijną w zakresie energii (na tę, która dotyczy energii, i tę, która dotyczy surowców energetycznych i paliw). Przy okazji sprawy odnawialnych źródeł energii przypisano do działów energia, klimat i gospodarka, a sprawy energii jądrowej do działu gospodarka surowcami energetycznymi. Zaiste trudno o bardziej chaotyczne unormowanie.

20

Zadania naczelnych organów administracji rządowej w obszarze administracji gospodarczej ogniskują się przede wszystkim na realizacji funkcji planowania gospodarczego oraz wspierania gospodarki, choć oczywiście pełen zakres zadań wykracza daleko poza zakres tych dwóch funkcji.

21

Sposób wykonywania zadań w obszarze administracji gospodarczej przez naczelne organy administracji rządowej zasadniczo powinien być zgodny z warunkami określonymi w ustawie o działach administracji rządowej. Minister kierujący danym działem administracji rządowej jest zatem zobowiązany do inicjowania i opracowywania polityki Rady Ministrów w stosunku do działu, którym kieruje, a także przedkładania w tym zakresie inicjatyw, projektów założeń projektów ustaw i projektów aktów normatywnych na posiedzenia Rady Ministrów. Wykonując politykę Rady Ministrów, minister koordynuje ją i wykonuje poprzez organy, urzędy i jednostki organizacyjne, które jemu podlegają lub są przez niego nadzorowane[62].

22

Należy podkreślić, że ustawa o działach administracji rządowej jest aktem daleko niewyczerpującym, gdy chodzi o ustalenie zakresu i sposobu działania ministra. W tym celu konieczne jest odwołanie się do szczegółowych przepisów, zawartych głównie w ustawach odrębnych. Przykładem aktu prawnego wyznaczającego organowi dodatkowe, istotne zadanie w obszarze administracji gospodarczej, wykraczające poza zakres ustawy o działach administracji rządowej, jest np. ustawa z 13.4.2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego[63]. Ustawa ta określa m.in., że minister właściwy do spraw wewnętrznych jest organem wydającym decyzje w sprawach wpisu na listę osób i podmiotów, wobec których są stosowane środki w postaci sankcji gospodarczych, nakładane w związku z agresją Rosji na Ukrainę[64]. Wspomniany proces wykraczania poza granice ustawy o działach administracji rządowej widoczny jest również na tle istotnego zwiększenia kompetencji ministra właściwego do spraw zdrowia podczas obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, także w zakresie zadań przypisywanych administracji gospodarczej. Trzeba zauważyć, że ustawa z 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych[65] wyposażyła ministra właściwego do spraw zdrowia m.in. w kompetencje do wydawania poleceń obowiązujących określonych adresatów.

23

Centralne organy administracji rządowej to organy, których właściwość miejscowa obejmuje całe terytorium państwa, ale które nie wchodzą w skład Rady Ministrów. W ramach struktury administracji publicznej organy centralne podporządkowane są organom naczelnym. Organy centralne najczęściej powoływane są w drodze ustawy, a piastunów tychże organów z reguły nominuje Prezes Rady Ministrów. Zasadniczo zadania i kompetencje centralnych organów administracji rządowej nie są ujmowane w określonym dziale administracji rządowej, a w ustawach odrębnych. Są to zatem liczne organy wyspecjalizowane kompetencyjnie, których zakres działań ustawowo ograniczony jest do konkretnej dziedziny, w której te organy działają.

Przykładem centralnego organu administracji rządowej w obszarze administracji gospodarczej jest Główny Inspektor Nadzoru Farmaceutycznego, do którego zadań należy m.in. wydawanie zezwolenia na wytwarzanie lub import produktu leczniczego[66], prowadzenie Rejestru Wytwórców i Importerów Produktów Leczniczych[67]. Innym przykładem jest Prezes Wyższego Urzędu Górniczego, który m.in. posiada kompetencje do nakładania kar pieniężnych na przedsiębiorców, którzy nie dopełniają ciążącego na nich obowiązku w zakresie rozpoznawania zagrożeń związanych z ruchem zakładu górniczego i podejmowania środków zmierzających do zapobiegania i usuwania tych zagrożeń[68], wydawanie opinii w postępowaniach o wydanie koncesji na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż węglowodorów[69]. Centralnym organem administracji rządowej jest także Prezes Urzędu Zamówień Publicznych, który w ramach swoich kompetencji zajmuje się chociażby kontrolą procesu udzielania zamówień w zakresie przewidzianym ustawą prawo zamówień publicznych czy dokonywaniem rozstrzygnięć w indywidualnych sprawach przewidzianych ustawą prawo zamówień publicznych.

24

Szczególnym rodzajem centralnych organów administracji rządowej są tzw. niezależne organy regulacyjne. Jak wskazuje sama nazwa, przedmiotem ich działalności jest przede wszystkim wykonywanie funkcji regulacyjnej w niektórych sektorach gospodarki. Chodzi tutaj o oddziaływanie na te sektory gospodarki, które w nieodległym czasie objęte były monopolem państwowym. Zaliczają się do nich przede wszystkim sektory infrastrukturalne, takie jak energetyka, transport lotniczy i kolejowy czy komunikacja elektroniczna. Postępująca prywatyzacja i liberalizacja tych sektorów, a przede wszystkim tworzenie jednolitego rynku europejskiego stanowią przesłanki wymuszające na poszczególnych państwach ustanawianie organów gwarantujących skuteczne środki określające zasady funkcjonowania rynków regulowanych. Cechą charakterystyczną organów regulacyjnych jest ich względna niezależność. Oznacza ona samodzielność tych organów w zakresie stosowania norm prawa publicznego. Wpływ organów nadzorujących (ministrów) należy uznać za ograniczony, sprowadzający się przede wszystkim do wyboru piastuna organu. W pozostałym zakresie co do zasady organy zwierzchnie nie mogą ingerować w stosowanie instrumentów regulacyjnych przez niezależne organy regulacyjne, co zapewnić ma bezstronne i obiektywne oddziaływanie tych organów na szczególnie ważnych dla funkcjonowania państwa rynkach. Warto dodać, że istnienie organów regulacyjnych często wynika z prawodawstwa unijnego.

Do niezależnych organów regulacyjnych zaliczyć należy m.in. Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych czy Komisję Nadzoru Finansowego. Pierwszy z wymienionych organów posiada m.in. kompetencje w zakresie zatwierdzania taryf na sprzedaż gazu do gospodarstw domowych[70]. Z kolei Prezes Urzędu Transportu Kolejowego wydaje m.in. zezwolenia na wprowadzenie pojazdu kolejowego do obrotu oraz na korzystanie z infrastruktury kolejowej[71]. Wreszcie Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej uprawniony jest do składania sprzeciwu wobec cennika pocztowych usług powszechnych[72]. W obszarze kompetencji czwartego z organów znajduje się m.in. dopuszczanie do obrotu produktów leczniczych[73] czy wykonywanie nadzoru nad bezpieczeństwem stosowania produktów leczniczych i produktów leczniczych weterynaryjnych[74]. Z kolei Komisja Nadzoru Finansowego odpowiedzialna jest za nadzór nad sektorem bankowym, rynkiem kapitałowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym, nadzór nad instytucjami płatniczymi i biurami usług płatniczych, instytucjami pieniądza elektronicznego oraz nad sektorem kas spółdzielczych[75]. Wśród organów regulacyjnych wyróżnić należy również Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który będąc odpowiedzialny za kształtowanie oraz realizację polityki ochrony konkurencji i konsumentów w Polsce, realizuje szereg zadań wpisujących się w obszar administracji gospodarczej. Spośród nich warto wskazać między innymi na tak doniosłe kwestie jak wydawanie decyzji o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję[76], udzielanie zgody na dokonanie koncentracji między przedsiębiorcami[77] czy wydawanie decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania[78].

25

Wykonywanie zadań administracji gospodarczej w ramach jednostek terenowych państwa zasadniczo opiera się na szczeblu wojewódzkim, stąd właściwe jest tutaj określenie terenowe organy administracji rządowej. Podstawą normatywną do ustalenia tej grupy organów jest ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie. Przewiduje ona, że zadania administracji rządowej w województwie wykonują: wojewoda, organy rządowej administracji zespolonej w województwie (w tym kierownicy zespolonych służb, inspekcji i straży), organy niezespolonej administracji rządowej, jednostki samorządu terytorialnego i ich związki (o ile wykonywanie przez nie zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw lub z zawartego porozumienia), starosta oraz inne podmioty (jeżeli wykonywanie przez nie zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw)[79].

26

Najważniejszym organem administracji rządowej w terenie jest wojewoda. Pełni on m.in. funkcję przedstawiciela Rady Ministrów w województwie, jest także organem i zwierzchnikiem rządowej administracji zespolonej w województwie.

Z punktu widzenia realizacji zadań administracji gospodarczej warto zaznaczyć, że wojewoda obowiązany jest zapewnić gospodarowanie nieruchomościami Skarbu Państwa w sposób zgodny z zasadami prawidłowej gospodarki. Ważne kompetencje tego organu wynikają również z ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Wśród nich wskazać trzeba, że wojewoda reprezentuje Skarb Państwa w odniesieniu do spadków przypadających Skarbowi Państwa, przejmuje inne niż środki finansowe mienie pozostałe po przedsiębiorstwie państwowym wykreślonym z rejestru przedsiębiorców lub gospodaruje tym mieniem, a także przyjmuje na rzecz Skarbu Państwa darowizny mienia czy też wykonuje uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa wobec innego niż środki finansowe mienia m.in. pozostałego po zlikwidowanych państwowych jednostkach organizacyjnych lub spółkach z udziałem Skarbu Państwa czy przejętego przez Skarb Państwa z innych tytułów[80]. Ponadto wojewoda kontroluje pod względem legalności, gospodarności i rzetelności wykonywanie przez organy samorządu terytorialnego zadań z zakresu administracji rządowej, realizowanych przez nie na podstawie ustawy lub porozumienia z organami administracji rządowej[81]. Jednym z organów terenowej administracji gospodarczej jest Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny, do kompetencji którego należy wydawanie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej[82]. Z kolei Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska odpowiada za nakładanie na podmiot obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania danego przedsięwzięcia na środowisko[83].

27

W ramach wykonywania zadań administracji publicznej coraz ważniejszą rolę odgrywają organy administracji pośredniej, w tym organy pośredniej administracji gospodarczej. Podmioty zaliczane do administracji pośredniej zazwyczaj cechują się daleko idącą samodzielnością, często posiadają odrębną od państwa osobowość prawną, zwykle są zdecentralizowane i znajdują się poza formalną strukturą administracji publicznej, funkcjonując niekiedy w formach organizacyjno-prawnych charakterystycznych dla prawa prywatnego. Jak podkreśla się w doktrynie, wykraczanie poza tradycyjne rozwiązania strukturalne administracji jest zjawiskiem naturalnym, wynikającym ze zmian ustrojowych, europeizacji prawa administracyjnego i rozwoju gospodarczego[84]. Głównym celem tego procesu jest odciążenie podmiotów administracji bezpośredniej oraz wykorzystanie mniej sformalizowanych, a często bardziej fachowych i dogodnych struktur organizacyjnych do realizacji zadań państwa w obszarze gospodarki. Wyróżnić tutaj można dwa zasadnicze modele organizacyjne, tj. państwowe osoby prawne oraz jednostki organizacyjne prawa prywatnego (najczęściej – spółki kapitałowe).

28

Podstawową formą organizacyjno-prawną administracji pośredniej w obszarze gospodarki są tzw. państwowe osoby prawne zdefiniowane obecnie w ustawie o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Zadania administracji pośredniej mogą być także realizowane przez spółki handlowe oraz – rzadziej – przez fundacje utworzone przez organy administracji państwowej (zazwyczaj reprezentujące Skarb Państwa). Czasem kwalifikuje się je odpowiednio jako spółki prawa publicznego oraz fundacje prawa publicznego. W konsekwencji „spółki prawa publicznego” miałyby się odróżniać od „spółek prawa prywatnego” tym, że prawo administracyjne nadaje im status podmiotów administrujących, wykonujących administracyjne zadania zlecone[85]. Ten pogląd wydaje się nieco tracić na aktualności wobec treści przepisów ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Wszystkie spółki handlowe, nawet jeśli doktryna określa niektóre z nich mianem podmiotów administrujących, na gruncie normatywnym są podmiotami prawa prywatnego. Eliminacja odrębnego od powszechnego (prywatnoprawnego), publicznoprawnego reżimu spółek handlowych to intencja ustawodawcy jasno wyrażona w ustawie o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Już w art. 3 ust. 4 ZasZarzMieniemPU wyraźnie wskazano, że do spółek handlowych nie stosuje się tych jej przepisów, które dotyczą państwowych osób prawnych (z dwoma wyjątkami wyraźnie wskazanymi w tym przepisie). Dotyczy to także spółek będących państwowymi osobami prawnymi w rozumieniu tej ustawy, o których mowa w jej art. 3 ust. 3 pkt 2.

29

Ustawodawca polski od początku transformacji ustrojowej rozpoczętej w latach 90. ubiegłego wieku tworzy rozwiązania chaotyczne. Przykładowo realizację niektórych zadań publicznych zorganizował w formule organizacyjno-prawnej spółek handlowych, wychodząc z założenia, że są to podmioty z natury swej bardziej efektywne aniżeli instytucje prawa publicznego. Założenie to nie okazało się prawidłowe, spowodowało także wiele negatywnych konsekwencji dla spójności systemu prawa i bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Chaos ten pogłębiono przez prywatyzowanie niektórych spółek realizujących zadania publiczne (jak np. spółki szeroko rozumianego sektora energetycznego w ramach programu „Akcjonariat Obywatelski”)[86]. Należy wyrazić przekonanie, że zadania publiczne powinny być realizowane przez struktury organizacyjno-prawne swoiste dla prawa publicznego. Państwo posiada nieograniczoną możliwość kreowania form organizacyjno-prawnych właściwych dla wykonywania jego zadań, wobec powyższego – korzystanie z form przeznaczonych dla obrotu powszechnego (spółek handlowych) jest nieuzasadnione, szczególnie gdy towarzyszy mu budowanie „równoległego” reżimu prawnego (tutaj: dla spółek z udziałem Skarbu Państwa). Ta negatywna tendencja została częściowo odwrócona w roku 2016 na mocy ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym poprzez zniesienie tego „równoległego” reżimu prawnego, natomiast ze względu na skutki ekonomiczne niemożliwe było wyeliminowanie sytuacji, w której spółki handlowe (nawet te notowane na giełdzie papierów wartościowych) realizują zadania publiczne. W celu rozwiązania przynajmniej niektórych problemów, obowiązująca obecnie ustawa o zasadach zarządzaniem mieniem państwowym wyróżniła kategorię spółek realizujących misję publiczną (zob. rozdział VIII).

30

Jak wskazano na wstępie tego podrozdziału, zadania wpisujące się w zakres administracji gospodarczej niewątpliwie są wykonywane także przez samorząd terytorialny, co stanowi przejaw decentralizacji władzy publicznej, a podstawą do wykonywania tego typu kompetencji jest art. 16 ust. 2 Konstytucji RP, wskazujący, że samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej, a przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Chodzi tutaj o zadania z zakresu administracji gospodarczej wynikające z ustrojowych ustaw samorządowych[87] oraz z zakresu gospodarki komunalnej, której celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych[88].

31

Obok samorządu terytorialnego wyróżnia się także samorząd specjalny. Według art. 17 Konstytucji RP w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe oraz inne rodzaje samorządu. Do drugiej grupy zaliczyć należy samorząd gospodarczy (zob. szerzej rozdział V). Głównym zadaniem samorządu gospodarczego jest reprezentowanie zrzeszonych w nim przedsiębiorców przede wszystkim wobec organów państwowych. Poza tym samorząd gospodarczy wykonuje funkcję wsparcia gospodarki, podejmując działania na rzecz jej rozwoju w poszczególnych sektorach objętych działalnością danego samorządu. Powszechnie znanym przejawem organizacji samorządu gospodarczego w Polsce jest Krajowa Izba Gospodarcza zrzeszająca pomniejsze izby gospodarcze, takie jak Polska Izba Gazownictwa czy Izba Gospodarcza Energetyki i Ochrony Środowiska. Innymi przykładami samorządu gospodarczego są organizacje rzemiosła jak np. cechy czy izby rzemieślnicze. Nie można pominąć także istotnej roli samorządów rolniczych.

§ 4. Formy działania administracji gospodarczej

32

Formą działania administracji jest określony prawnie typ konkretnej czynności organu administracji[89]. Chodzi zatem o rodzaj podejmowanych czynności w ramach realizacji zadań administracji, tj.: akty normatywne, akty administracyjne (koncesja, zezwolenie, licencja, wpis do rejestru działalności regulowanej) oraz konsensualne formy działania administracji (porozumienie, umowa, partnerstwo publiczno-prywatne). Formy działania administracji gospodarczej nie różnią się od form działania administracji publicznej w ogólności, choć naturalne jest, że niektóre z nich występują głównie w obrocie gospodarczym (np. te stanowiące instrument reglamentacji działalności gospodarczej czy partnerstwo publiczno-prywatne).

33

Pojęcie aktu normatywnego definiowane jest w literaturze poprzez wskazanie jego cech. Jako akt normatywny rozumiane jest rozstrzygnięcie organu władzy publicznej zawierające normy postępowania skierowane do ogólnie określonego adresata w abstrakcyjnie określonej sytuacji[90]. Zasadniczym kryterium pozwalającym na odróżnienie aktu normatywnego od aktu administracyjnego jest określenie jego adresata – akt normatywny nie wskazuje adresata imiennego i ma charakter generalny, w odróżnieniu od aktu administracyjnego, który jest aktem skierowanym do oznaczonego adresata w indywidualnej sprawie. Najczęstszymi nazwami aktów normatywnych stanowiących formę wykonywania administracji gospodarczej są: rozporządzenie, zarządzenie oraz uchwała.

Do przykładów aktów normatywnych z zakresu administracji gospodarczej zaliczyć można: Zarządzenie Prezydenta Miasta w sprawie zasad gospodarki finansowej jednostek budżetowych Miasta, Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie sposobu ustalania limitu ceny energii elektrycznej czy wreszcie Uchwałę Rady Miasta w sprawie dokonania wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

34

Akt administracyjny rozumiany jest jako oparte na przepisach prawa administracyjnego władcze, jednostronne oświadczenie woli organu administracji publicznej określające sytuację prawną konkretnie wskazanego adresata w indywidualnie oznaczonej sprawie[91].

Akty administracyjne zaliczane są do indywidualnych aktów organów administracji gospodarczej. Indywidualne akty organów administracji gospodarczej stanowią podstawową i najczęściej stosowaną formę realizacji prawa publicznego gospodarczego jako przejaw woli organu administracji gospodarczej, wyrażonej na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa i przyznanych kompetencji, skierowany do indywidualnie określonego przedsiębiorcy w konkretnej sprawie związanej z działalnością gospodarczą[92]. Indywidualne akty prawne najczęściej wydawane są w szczególnej procedurze, która zazwyczaj regulowana jest przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, choć niekiedy spotykane są tryby odrębne, określane w ustawach szczegółowych.

35

Najważniejsze rodzaje indywidualnych aktów administracyjnych to: decyzja administracyjna, postanowienie, akty wewnętrzne administracji. Najbardziej typowymi indywidualnymi aktami administracyjnymi wydawanymi w obszarze gospodarczym są koncesja, zezwolenie, pozwolenie i licencja oraz wpis do rejestru działalności regulowanej.

36

W doktrynie koncesję definiuje się jako akt administracyjny dopuszczający przedsiębiorcę do działalności objętej daleko idącym rygoryzmem regulacji, który jest uzasadniony szczególnie istotnym interesem publicznym. Z koncesji wynika osobiste uprawnienie o charakterze administracyjnym do podjęcia działalności gospodarczej w zakresie wyznaczonym w tym akcie[93]. Koncesja jest środkiem reglamentacji gospodarczej, mającym na celu uzasadnione ważnym interesem publicznym ograniczenie swobody działalności przedsiębiorców[94].

37

Należy zauważyć, że koncesje stanowią najdalej idący instrument prawny reglamentacji działalności gospodarczej. Wynika to z treści art. 37 ustawy z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców[95], który wymaga uzyskania koncesji wyłącznie, gdy dana działalność nie może być wykonywana jako wolna albo po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej albo zezwolenia. Koncesje to decyzje o charakterze uznaniowym. Do przesłanek odmowy udzielenia koncesji zalicza się zagrożenie obronności lub bezpieczeństwa państwa lub obywateli (art. 39 ust. 1 pkt 2 PrPrzeds), co koresponduje ze stosowaniem tego instrumentu w dziedzinach gospodarki mających szczególne znaczenie ze względu na bezpieczeństwo państwa, obywateli albo inny ważny interes publiczny (art. 37 PrPrzeds).

38

Uzyskania koncesji wymaga prowadzenie działalności gospodarczej w następujących obszarach:

– działalność górnicza, w tym m.in. wydobywanie kopalin ze złóż, poszukiwanie i rozeznawanie kopalin, poszukiwanie i rozeznawanie węglowodorów – organem koncesyjnym jest minister właściwy ds. środowiska, starosta lub marszałek województwa;

– wytwarzanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym – organem koncesyjnym jest minister właściwy ds. wewnętrznych;

– działalność energetyczna, w tym m.in. wytwarzanie energii elektrycznej, wytwarzanie paliw ciekłych, wytwarzanie ciepła, dystrybucja energii elektrycznej, dystrybucja paliw gazowych, obrót paliwami gazowymi, obrót energią elektryczną, obrót paliwami ciekłymi – organem koncesyjnym jest Prezes Urzędu Regulacji Energetyki;

– ochrona osób i mienia – organem koncesyjnym jest minister właściwy ds. wewnętrznych;

– radio i telewizja – organem koncesyjnym jest Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;

– prowadzenie kasyna gry – organem koncesyjnym jest minister właściwy do spraw finansów;

– wykonywanie przewozów lotniczych – organem koncesyjnym jest Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego.

39

Zezwolenia, podobnie jak koncesje, stanowią indywidualne akty administracyjne służące realizacji funkcji reglamentacyjnej. Przedstawiciele doktryny zauważają, że główną funkcją zezwoleń jest dokonanie przez organ kontroli tego, czy przedsiębiorca zamierzający prowadzić dany rodzaj działalności gospodarczej spełnia ustawowe wymogi, które konieczne są do jej wykonywania[96]. Oznacza to, że zezwolenia mają charakter związany, a ich treść jest uwarunkowana spełnieniem przesłanek określonych w przepisach prawa. Tym samym zezwolenie ma prawo otrzymać każdy, kto spełnia ustawowe wymogi. Zezwolenie stanowi warunek podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej, gdy zachodzi konieczność ochrony życia lub zdrowia ludzi, stworzenia gwarancji ochrony zaufania publicznego, tajemnicy państwowej, bezpieczeństwa i porządku publicznego. Udzielenie zezwolenia jest wyrazem prewencyjnej reglamentacji działalności gospodarczej i służy administracji publicznej do kontroli działalności gospodarczej[97].

Zezwolenia należą do decyzji administracyjnych związanych, w tym sensie, że pozytywna weryfikacja spełnienia przez ubiegającego się o wydanie zezwolenia przesłanek ustawowych powoduje, iż organ wydaje zezwolenie. Jednakże analiza przesłanek ustawowych pozwala niekiedy zauważyć istnienie tzw. klauzul gumowych, które dają organowi wydającemu zezwolenie pewien luz interpretacyjny Przykładem zastosowania „klauzuli gumowej” jest procedura udzielania zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej. Wydanie tego zezwolenia możliwe jest jedynie wówczas, gdy podmiot prowadzący aptekę zapewni, że jej kierownikiem będzie farmaceuta „dający rękojmię należytego prowadzenia apteki”[98]. Kwestia tego, czy dany farmaceuta spełnia ten wymóg jest zaś przedmiotem oceny Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego, przy czym ustawa nie wskazuje precyzyjnych kryteriów dokonywania tejże oceny. Wykorzystanie „klauzuli gumowej” pojawia się także przy okazji wydawania zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, które zgodnie z ustawą o transporcie drogowym możliwe jest dopiero po spełnieniu przez przedsiębiorcę wymagań określonych w rozporządzeniu (WE) Nr 1071/2009[99]. Wśród warunków, jakie rozporządzenie stawia przed przewoźnikiem, pojawia się chociażby kwestia zachowania „dobrej reputacji”. Z kolei ustawa o transporcie drogowym wprost stanowi, że przy dokonywaniu oceny dobrej reputacji organ kieruje się m.in. niedookreśloną przesłanką „interesu społecznego kontynuacji działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę”[100].

40

Wymóg uzyskania zezwolenia odnosi się między innymi do następujących obszarów działalności gospodarczej:

– wykonywanie działalności gospodarczej związanej ze sprzedażą, wyprzedażą lub obrotem napojami alkoholowymi;

– wykonywanie działalności gospodarczej polegającej na wykonywaniu przewozów regularnych lub specjalnych w krajowym transporcie drogowym;

– wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie zbierania i przetwarzania odpadów;

– wykonywanie działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu salonu gry bingo pieniężne i urządzaniu zakładów wzajemnych;

– prowadzenie giełdy towarowej oraz giełdowej izby rozrachunkowej;

– prowadzenie chowu lub hodowli ryb i innych organizmów morskich w polskich obszarach morskich;

– prowadzenie apteki ogólnodostępnej, hurtowni farmaceutycznej, punktu aptecznego, hurtowni farmaceutycznej produktów leczniczych weterynaryjnych;

– prowadzenie działalności maklerskiej w formie domu maklerskiego;

– utworzenie funduszu emerytalnego, towarzystwa emerytalnego;

– utworzenie banku, funduszu inwestycyjnego, kasy oszczędnościowo-kredytowej.

41

Z punktu widzenia realizacji funkcji reglamentacji działalności gospodarczej licencja wywołuje ten sam skutek co zezwolenie. Pojęcie licencji odnosi się jednak przede wszystkim do dokumentu potwierdzającego uprawnienia do wykonywania zawodu, a czasami wykonywania tegoż zawodu w formie działalności gospodarczej, gdy posiadanie uprawnień zawodowych stanowi jeden z warunków ustawowych jej wykonywania[101]. Wprowadzenie ustawowego obowiązku uzyskania licencji jako warunku niezbędnego dla podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej uzasadniane jest koniecznością ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, a także ochrony przed zagrożeniami, które mogłyby powstać wskutek prowadzenia nieograniczonej działalności gospodarczej w obszarach objętych wymogiem licencji[102]. Wprowadzenie wymogu licencji z założenia ma charakter prewencyjny, nakierowany na uniknięcie lub ograniczenie niepożądanych następstw wynikających z wolności działalności gospodarczej w sektorze uznawanym za newralgiczny.

Za przykład służyć może licencja na wykonywanie krajowego transportu drogowego w zakresie przewozu osób taksówką, wydawana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Na marginesie warto zauważyć, że po nowelizacji ustawy o transporcie drogowym z 16.5.2019 r.[103], nazywanej potocznie „lex Uber”, wymóg licencji rozszerzony został także o nową kategorię działalności w zakresie transportu drogowego – pośrednictwo przy przewozie osób, uwzględniając w tym m.in. działalność za pośrednictwem aplikacji mobilnych czy programów komputerowych. Umożliwiło to nałożenie na pośredników obowiązków polegających m.in. na weryfikacji współpracujących z nimi kierowców w zakresie posiadania licencji na wykonywanie przewozu osób. Innymi przykładami licencji występujących w obecnym otoczeniu prawnym są między innymi: licencja wspólnotowa dotycząca międzynarodowego autobusowego i autokarowego zarobkowego przewozu osób wydawana przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego czy licencja na wykonywanie przewozów kolejowych osób lub rzeczy, gdzie właściwym organem jest Prezes Urzędu Transportu Kolejowego.

42

Kolejną formą działania administracji gospodarczej, która realizuje funkcję reglamentacyjną, jest dokonywanie wpisu przedsiębiorcy do właściwego rejestru działalności regulowanej.

Problematyka wpisu do właściwego rejestru działalności regulowanej ujęta została w art. 43 PrPrzeds. Przewiduje on, że w przypadku gdy odrębne przepisy stanowią, że dany rodzaj działalności jest działalnością regulowaną, przedsiębiorca może wykonywać tę działalność, jeśli spełnia warunki określone tymi przepisami i po uzyskaniu wpisu do właściwego rejestru działalności regulowanej[104].

43

Po wpisie do rejestru działalności regulowanej dla przedsiębiorcy wpisanego do rejestru prowadzi się akta rejestrowe, obejmujące w szczególności dokumenty stanowiące podstawę wpisu oraz decyzje dotyczące wykreślenia wpisu. Przedsiębiorca ma obowiązek przechowywania wszystkich dokumentów niezbędnych do wykazania spełniania warunków wymaganych prawem do wykonywania działalności regulowanej. Spełnianie przez przedsiębiorcę warunków wymaganych prawem do wykonywania działalności regulowanej podlega kontroli, w szczególności przez organ prowadzący rejestr tej działalności[105].

Wartą podkreślenia zasadą jest jawność rejestrów działalności regulowanej. Dane z rejestrów dotyczące firmy przedsiębiorcy oraz jego numeru identyfikacji podatkowej (NIP) są udostępniane w sieci teleinformatycznej. Organ prowadzący rejestr może także udostępnić w sieci teleinformatycznej inne dane, z uwzględnieniem przepisów o ochronie danych osobowych[106].

Wpis do rejestru działalności regulowanej pojawił się w ustawodawstwie wraz z wejściem w życie nieobowiązującej już ustawy o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r., jako przejaw „uwalniania” gospodarki. W rezultacie znaczna część rodzajów działalności objętych wcześniej zezwoleniami została „uwolniona”, a jednocześnie objęta nowym obowiązkiem – tj. obowiązkiem wpisu do rejestru. Wydaje się, że po niemal dwudziestu latach funkcjonowania tego rozwiązania należałoby dokonać analizy, czy wciąż jeszcze jest ono potrzebne z punktu widzenia ochrony interesu publicznego, zwracając jednocześnie uwagę na wielość działalności objętych tym rozwiązaniem i idącą za tym liczbę rejestrów i właściwych organów. Co więcej, posiadanie przez przedsiębiorcę wpisu (dokonanego przecież jedynie na skutek złożenia przez tego przedsiębiorcę oświadczenia) może wywoływać mylne przekonanie uczestników życia gospodarczego, że wpis ten „gwarantuje” bezpieczeństwo w zakresie działalności gospodarczej tego przedsiębiorcy, co może być złudne np. w odniesieniu do przedsiębiorców prowadzących biura podróży[107].

44

Przykładowo wskazać można następujące rodzaje wpisów do rejestrów działalności regulowanej:

– wpis do rejestru wytwórców energii w małej instalacji OZE przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki;

– wpis do rejestru organizatorów turystyki i przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych przez marszałka województwa;

– wpis do rejestru działalności kantorowej przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego;

– wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie usług detektywistycznych przez ministra właściwego ds. wewnętrznych;

– wpis do rejestru przedsiębiorców odbierających odpady komunalne od mieszkańców przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.

45

Rosnące znaczenie konsensualnych form działania administracji jest efektem stopniowego ograniczenia znaczenia zasady jednostronności działań administracyjnych. W doktrynie prawa administracyjnego zauważa się, że wspomniana zasada łagodzona jest różnymi sposobami, które służą zapewnieniu realizacji zasady subsydiarności oraz zasady decentralizacji. Wśród tych sposobów szczególną uwagę należy zwrócić na rosnący udział obywateli w administrowaniu, polegający coraz częściej na tym, że stają się oni partnerami organów administracji publicznej, a nie jedynie podmiotami od niej zależnymi[108].

Cechami charakterystycznymi dla konsensualnych form działania administracji publicznej, w tym administracji gospodarczej, jest ich niewładczość (lub przewaga elementów niewładczych) oraz równorzędność stron aktu lub czynności. Konsensualne formy działania administracji publicznej często uznawane są za alternatywne metody załatwiania spraw administracyjnych[109].

46

Przedstawiciele doktryny wskazują, że porozumienie administracyjne jest dwustronną lub wielostronną czynnością z zakresu prawa administracyjnego, dokonaną przez podmioty wykonujące administrację publiczną, dochodzącą do skutku na podstawie zgodnych oświadczeń woli tych podmiotów[110]. Należy dodać, że charakterystycznymi cechami porozumienia administracyjnego są: równorzędność podmiotów oraz dobrowolność jego zawarcia. Mimo podobieństw do czynności cywilnoprawnych, omawiane porozumienia stanowią domenę prawa administracyjnego. Wynika to z przedmiotu porozumień, dotyczącego wykonywania zadań publicznych – decyzji o wspólnym wykonaniu zadań nałożonych na podmioty zawierające porozumienie albo o przeniesieniu części zadań na inny podmiot.

Przykładem porozumienia administracyjnego w sferze gospodarki jest porozumienie dotyczące utworzenia i utrzymania systemu zbierania, transportu, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów opakowaniowych powstałych z opakowań wielomateriałowych albo z opakowań po środkach niebezpiecznych zawarte pomiędzy organizacją samorządu gospodarczego reprezentującą grupę przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach wielomateriałowych albo środki niebezpieczne w opakowaniach a marszałkiem województwa[111].

47

W związku ze stopniową decentralizacją wykonywania funkcji administracji publicznej obserwowany jest wzrost znaczenia prawa cywilnego w ramach jej działalności. Administracja publiczna coraz chętniej sięga po instrumentarium charakterystyczne dla prawa prywatnego. Jak zauważa się w doktrynie, wśród komponentów administracji publicznej przepisy prawa cywilnego szczególnie istotne są dla administracji gospodarczej z racji charakteru podejmowanych przez nią zadań[112]. Niektórzy autorzy wskazują, że jeśli nie stoją temu na przeszkodzie obowiązujące przepisy prawa pozytywnego, organy administracji gospodarczej mogą realizować swoje zadania ingerencji w sferę gospodarczą za pośrednictwem aktów prawa prywatnego, w tym przede wszystkim umów. Umowa (cywilnoprawna) stanowi alternatywę dla jednostronnych i władczych aktów organów administracji gospodarczej. Jednocześnie należy jednak pamiętać, że wykorzystując instrumenty prywatnoprawne, organy te ciągle związane są przepisami prawa publicznego i występują w interesie publicznym[113].

48

Przykładem umowy zawartej w sferze administracji gospodarczej jest umowa na transport i dystrybucję węgla zawierana pomiędzy gminą a podmiotem zewnętrznym dostarczającym węgiel. Podobnie – umowa na świadczenie usług wywozu odpadów zawierana między organem administracji gospodarczej a podmiotem zewnętrznym prowadzącym działalność w zakresie odbierania odpadów.

49

Partnerstwo publiczno-prywatne polega na wspólnej realizacji przedsięwzięcia opartej na podziale zadań i ryzyk pomiędzy podmiotem publicznym i partnerem prywatnym[114]. Wśród dopuszczalnych przedsięwzięć, które mogą być realizowane w formule partnerstwa publiczno-prywatnego, ustawa o partnerstwie publiczno-prywatnym wymienia: a) budowę lub remont obiektu budowlanego, b) świadczenie usług, c) wykonanie dzieła, w szczególności wyposażenie składnika majątkowego w urządzenia podwyższające jego wartość lub użyteczność, d) inne świadczenie połączone z utrzymaniem lub zarządzaniem składnikiem majątkowym, który jest wykorzystywany do realizacji przedsięwzięcia publiczno-prywatnego lub jest z nim związany[115].

W doktrynie podkreśla się, że partnerstwo publiczno-prywatne polega na porozumieniu jednostki sektora finansów publicznych z przedsiębiorcami co do wspólnego inwestowania w sferę usług publicznych i ponoszenia z tego tytułu odpowiedzialności w zamian za możliwość wspólnego korzystania z płynących stąd zysków[116].

50

Przykładami umów partnerstwa publiczno-prywatnego są umowa partnerstwa publiczno-prywatnego na zagospodarowanie odpadów – gmina będąca właścicielem oczyszczalni ścieków współpracuje z podmiotem zewnętrznym w celu przebudowy i zarządzania nową instalacją, czy też umowa partnerstwa publiczno-prywatnego dotycząca modernizacji oświetlenia miejskiego – podmiot zewnętrzny dokonuje modernizacji oświetlenia, a podmiot publiczny – gmina – zobowiązuje się przeznaczyć rezerwę wynikającą z oszczędności energii elektrycznej na sfinansowanie kosztów poniesionych przez inwestora.

Partnerstwo publiczno-prywatne nie jest zbyt popularną instytucją prawną. Warto zwrócić uwagę na podstawowy problem cechujący tę instytucję, a mianowicie – zasadniczo odmienny interes stron umowy. W interesie przedsiębiorcy leży bowiem osiąganie zysku, natomiast jednostce sektora finansów publicznych winna przyświecać realizacja zadania publicznego.

1. [1] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2011, s. 121–123.

2. [2] J. Hausner, Od idealnej biurokracji do zarządzania publicznego, w: J. Hausner, M. Kukiełka (red.), Studia z zakresu zarządzania publicznego, Kraków 2002, s. 49.

3. [3] M. Zawicki, New Public Management i Public Governance – zarys koncepcji zarządzania publicznego, w: J. Hausner, M. Kukiełka (red.), Studia z zakresu zarządzania publicznego, Kraków 2002, s. 79.

4. [4] A. Mituś, Cel w administracji publicznej i prawie administracyjnym. Studium teoretycznoprawne, 2018, s. 214.

5. [5] M. Kamiński, Relacje między kryteriami legalności, celowości i sprawności w sądowoadministracyjnej kontroli działań organów administracji publicznej, w: P. Stanisz, M. Czuryk, K. Ostaszewski, J. Święcki (red.), Sprawność a legalność działania administracji publicznej w sferze ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego, Lublin 2014, s. 116–117.

6. [6] K. Jaroszyński, w: H. Gronkiewicz-Waltz, M. Wierzbowski (red.), Prawo gospodarcze. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2017, s. 185–186.

7. [7] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 149–150.

8. [8] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 151–152.

9. [9] C. Kosikowski, Publiczne prawo gospodarcze Polski i Unii Europejskiej, Warszawa 2010, s. 194–195.

10. [10] Art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z 14.3.1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 416).

11. [11] Art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20.7.1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 425).

12. [12] Art. 3 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z 15.12.2000 r. o Inspekcji Handlowej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 312).

13. [13] Art. 11 ust. 1 ustawy z 21.12.2000 r. o dozorze technicznym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1622 ze zm.).

14. [14] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 154–155.

15. [15] Art. 23 ust. 2 pkt 1 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 266 ze zm.).

16. [16] Art. 8 ust. 1 ustawy z 20.2.2015 r. o odnawialnych źródłach energii (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1361 ze zm.).

17. [17] Art. 7 ust. 1 ustawy z 13.6.2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1743).

18. [18] Art. 22 ust. 1 ustawy z 9.6.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1290 ze zm.).

19. [19] Art. 18 ust. 1 ustawy z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2151 ze zm.).

20. [20] Podobnie: K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 160.

21. [21] K. Jaroszyński, w: H. Gronkiewicz-Waltz, M. Wierzbowski (red.), Prawo gospodarcze, s. 194–198.

22. [22] Art. 47 ust. 1 PrEnerg.

23. [23] Art. 40 ust. 1 OZEU.

24. [24] Art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy z 28.3.2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 697).

25. [25] Art. 7 ust. 4 ustawy z 16.12.2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2778).

26. [26] K. Horubski, w: System Prawa Administracyjnego. Tom 8A, Warszawa 2018, s. 771–772.

27. [27] https://encyklopedia.pwn.pl/szukaj/%20polityka%20gospodarcza (dostęp: 30.8.2024 r.).

28. [28] A. Powałowski, w: A. Powałowski (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2020, s. 3.

29. [29] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 182–183.

30. [30] N. Bobbio, The Promotion of Action in the Modern State, w: G. Hughes (red.), Law, Reason and Justice, New York–London, 1969, za: L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2006, s. 30–31.

31. [31] Por. W. Morawski, Sto lat polskiej polityki gospodarczej, Kwartalnik Kolegium Ekonomiczno-Społecznego Studia i Prace 2018, Nr 3, s. 25–28; L. Balcerowicz, 800 dni. Szok kontrolowany, Warszawa 1992. Plan Balcerowicza stanowił program reform gospodarczo-ustrojowych, obejmujący pakiet ustaw przyjętych w 1989 r., których głównym celem było przejście gospodarki na system wolnorynkowy poprzez m.in. sprywatyzowanie przedsiębiorstw, zmniejszenie inflacji i otworzenie rynku.

32. [32] Por. W. Morawski, Sto lat polskiej polityki gospodarczej, s. 28; J. Hausner, Pętle rozwoju. O polityce gospodarczej lat 2001–2005, Warszawa 2007. Plan Hausnera, zwany „Programem Uporządkowania i Ograniczania Wydatków Publicznych”, stanowił program reform finansów publicznych przyjęty w 2004 r., nakierowanych na ograniczenie potrzeb pożyczkowych rządu i zmniejszenie wydatków publicznych. Plan został zrealizowany jedynie w niewielkim stopniu.

33. [33] Uchwała Nr 8 Rady Ministrów z 14.2.2017 r. w sprawie przyjęcia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. z 2017 r. poz. 260).

34. [34] Art. 9 ust. 2 ustawy z 4.9.1997 r. o działach administracji rządowej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1370 ze zm.).

35. [35] Art. 14a ust. 2 ustawy z 6.12.2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 324).

36. [36] Art. 14g ust. 1 pkt 3 ZasPolRozwU.

37. [37] Art. 43 ust. 1 ustawy z 11.1.2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 875 ze zm.).

38. [38] Art. 376 ust. 1 ustawy z 20.7.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1571 ze zm.).

39. [39] Art. 387 ust. 1 PrSzkWyż

40. [40] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 191.

41. [41] K. Jaroszyński, w: H. Gronkiewicz-Waltz, M. Wierzbowski (red.), Prawo gospodarcze, s. 228–231.

42. [42] Art. 2a ust. 1 ustawy z 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 340 ze zm.).

43. [43] Art. 3 ust. 1 ustawy z 29.9.2022 r. o zasadach realizacji programów wsparcia przedsiębiorców w związku z sytuacją na rynku energii w latach 2022–2024 (Dz.U. z 2022 r. poz. 2088).

44. [44] Art. 51 ust. 1 ustawy z 6.3.2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 541).

45. [45] Art. 9 ust. 2 pkt 2 i 10 DzAdmRzU.

46. [46] Art. 9 ust. 2 pkt 7a DzAdmRzU.

47. [47] Art. 7 ust. 1 ustawy z 16.12.2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 125 ze zm.).

48. [48] Art. 36 ust. 2 ZasZarzMieniemPU.

49. [49] Art. 7 ust. 2 ZasZarzMieniemPU.

50. [50] Art. 12 ust. 3 ustawy z 20.12.1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 679 ze zm.).

51. [51] Art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z 8.3.1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1465 ze zm.).

52. [52] Art. 43 SamGmU.

53. [53] J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Kraków 2005, s. 151.

54. [54] Art. 9 ust. 2 DzAdmRzU.

55. [55] Art. 9 ust. 3 DzAdmRzU.

56. [56] Art. 9b DzAdmRzU.

57. [57] Art. 8 DzAdmRzU.

58. [58] Art. 12 DzAdmRzU.

59. [59] Art. 7a DzAdmRzU.

60. [60] Art. 11a DzAdmRzU.

61. [61] Art. 13a DzAdmRzU.

62. [62] Art. 34 ust. 1 DzAdmRzU

63. [63] T.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 507.

64. [64] Art. 3 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego.

65. [65] T.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.

66. [66] Art. 38 ust. 2 ustawy z 6.9.2001 r. – Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 686).

67. [67] Art. 41a PrFarm.

68. [68] Art. 175 ust. 1 pkt 1 PrGeolGórn.

69. [69] Art. 23 ust. 1 pkt 1a PrGeolGórn.

70. [70] Art. 47 ust. 1a w zw. z art. 62b ust. 1 PrEnerg.

71. [71] Art. 13 ust. 2 TrKolU.

72. [72] Art. 57 ust. 1 ustawy z 23.11.2012 r. – Prawo pocztowe (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1640 ze zm.).

73. [73] Art. 3 ust. 3 PrFarm.

74. [74] Art. 36b PrFarm.

75. [75] Art. 3 ust. 4 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z 21.7.2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 135).

76. [76] Art. 10 ust. 1 ustawy z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1616).

77. [77] Art. 18 OKiKU.

78. [78] Art. 26 ust. 1 OKiKU.

79. [79] Art. 2 ustawy z 23.1.2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 190).

80. [80] Art. 35 ust. 1 ZasZarzMieniemPU

81. [81] Art. 3 ust. 2 AdmRządWojewU.

82. [82] Art. 99 ust. 2 PrFarm.

83. [83] Art. 63 ust. 1 ustawy z 3.10.2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1094 ze zm.).

84. [84] J. Zimmermann, Prawo administracyjne, s. 128.

85. [85] Tamże, s. 130–131.

86. [86] Zob.: https://pl.wikipedia.org/wiki/Akcjonariat_Obywatelski (dostęp: 30.8.2024 r.).

87. [87] Wśród zadań gminy z obszaru administracji gospodarczej wskazać należy: sprawy gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej, działalność wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz; zob. art. 7 ust. 1 SamGmU. Z kolei na szczeblu powiatowym realizowane są zadania administracji gospodarczej dotyczące m.in. gospodarki wodnej, gospodarki nieruchomościami czy ochrony praw konsumenta, zob.: art. 4 ust. 1 ustawy z 5.6.1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 107). Na szczeblu samorządu wojewódzkiego należy zwrócić uwagę m.in. na obligatoryjne opracowanie strategii rozwoju województwa, uwzględniającej również pobudzanie aktywności gospodarczej i podnoszenie poziomu konkurencyjności oraz innowacyjności gospodarki województwa. Poza tym również na szczeblu wojewódzkim prowadzona jest polityka, na którą składa się tworzenie warunków do rozwoju gospodarczego czy racjonalne korzystanie z zasobów przyrody oraz kształtowanie środowiska naturalnego, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Innymi zadaniami realizowanymi przez samorząd wojewódzki, obejmującymi zakres administracji gospodarczej są m.in. modernizacja terenów wiejskich, bezpieczeństwo publiczne czy przeciwdziałanie bezrobociu i aktywizacja lokalnego rynku pracy; zob. art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 14 ust. 1 ustawy z 5.6.1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 566).

88. [88] Art. 1 ust. 2 GospKomU.

89. [89] A. Wiktorowska, w: M. Wierzbowski (red.), Prawo administracyjne, Warszawa 2011, s. 297.

90. [90] Ibidem, s. 300.

91. [91] A. Wiktorowska, w: M. Wierzbowski (red.), Prawo administracyjne, s. 302.

92. [92] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 212.

93. [93] K. Jaroszyński, w: H. Gronkiewicz-Waltz, M. Wierzbowski (red.), Prawo gospodarcze, s. 210–211.

94. [94] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 201.

95. [95] T.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 236.

96. [96] K. Jaroszyński, w: H. Gronkiewicz-Waltz, M. Wierzbowski (red.), Prawo gospodarcze, s. 220.

97. [97] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 204.

98. [98] Art. 99 ust. 4a PrFarm.

99. [99] Art. 5 ust. 2 ustawy z 6.9.2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1539 ze zm.).

100. [100] Art. 7d ust. 4 pkt 3 TrDrogU.

101. [101] Tamże, s. 191.

102. [102] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 205.

103. [103] Dz.U. z 2019 r. poz. 1180.

104. [104] Art. 43 ust. 1 PrPrzeds.

105. [105] Art. 43 ust. 6 oraz ust. 7 PrPrzeds.

106. [106] Art. 43 ust. 4 oraz ust. 7 PrPrzeds.

107. [107] F. Grzegorczyk, M. Targosz, Prawo przedsiębiorców – przełom czy kontynuacja?, w: A. Powałowski, H. Wolska (red.), Przedsiębiorcy i ich działalność, Warszawa 2019, s. 6–7.

108. [108] J. Zimmermann, Prawo administracyjne, s. 348.

109. [109] M. Kamiński, Konsensualne formy działań administracyjnoprawnych zastępujące lub uzupełniające decyzje administracyjne, Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II 2020, t. 61, Nr 4, s. 91–92.

110. [110] A. Wiktorowska, w: M. Wierzbowski (red.), Prawo administracyjne, s. 322.

111. [111] Ustawa z 13.6.2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 927 ze zm.).

112. [112] A. Wiktorowska, w: M. Wierzbowski (red.), Prawo administracyjne, s. 326.

113. [113] K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, s. 215–216.

114. [114] Art. 1 ust. 2 ustawy z 19.12.2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1637).

115. [115] Art. 2 pkt 4 PartPublPryw.

116. [116] C. Kosikowski, Publiczne prawo gospodarcze, s. 176.

Spis treści

1. Wprowadzenie

2. Wykaz skrótów

3. Wykaz literatury

4. Rozdział I. Administracja gospodarcza

1. § 1. Pojęcie administracji gospodarczej

2. § 2. Funkcje administracji gospodarczej

3. § 3. Ustrój i zadania administracji gospodarczej

4. § 4. Formy działania administracji gospodarczej

Punkty orientacyjne

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Prawa autorskie

4. Wprowadzenie

5. Bibliografia

6. Meritum publikacji

Spis treści

Wprowadzenie

Wykaz skrótów

Wykaz literatury

Rozdział I. Administracja gospodarcza

§ 1. Pojęcie administracji gospodarczej

§ 2. Funkcje administracji gospodarczej

§ 3. Ustrój i zadania administracji gospodarczej

§ 4. Formy działania administracji gospodarczej