Hitler

BUCHMANN Sp. z o.o.

ul. Wiktorska 65/14

02-587 Warszawa

www.buchmann.pl

Autor: Katarzyna Fiołka

Korekta merytoryczna: Marcin Pietruszewski

Redakcja: Maria Lizak

Skład komputerowy: KONTRAPUNKT

Projekt okładki: Krzysztof Kiełbasiński

© Copyright by BUCHMANN, Warszawa 2010

ISBN: 978-83-7670-224-7

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- WSTĘP

- ROZDZIAŁ I

- Kto jest dziadkiem Adolfa?

- Trzy małżeństwa Aloisa

- Życie rodzinne Hitlerów

- Adolf Hitler w Wiedniu

- Hitler w Monachium

- ROZDZIAŁ II

- ROZDZIAŁ III

- Pierwsze przemówienia Hitlera

- Działacze NSDAP

- Hitler jako przewodniczący partii

- Zamieszki w Monachium

- Proces sądowy

- ROZDZIAŁ IV

- Nowe obywatelstwo Hitlera

- ROZDZIAŁ V

- Reżyseria wyborczych spotkań Hitlera

- Dalsze próby przejęcia władzy przez nazistów

- ROZDZIAŁ VI

- Pozornie legalne działania kanclerza

- Masakra z 30 czerwca 1934 roku

- Śmierć prezydenta

- ROZDZIAŁ VII

- Kolejne dyplomatyczne kroki kanclerza

- ROZDZIAŁ VIII

- ROZDZIAŁ IX

- Prześladowanie intelektualistów i artystów

- Szkolenie młodzieży

- ROZDZIAŁ X

- Plan Hitlera wobec Czechosłowacji

- ROZDZIAŁ XI

- ROZDZIAŁ XII

- Współpraca niemiecko-radziecka

- Dalsze wojenne plany Hitlera i jego opatrzność

- ROZDZIAŁ XIII

- Podstępna gra Wielkiej Brytanii i świętowanie sukcesów Hitlera

- Plany Hitlera dotyczące Wielkiej Brytanii i Hiszpanii

- ROZDZIAŁ XIV

- Rozmowy z Mołotowem

- Plan „Barbarossa”

- ROZDZIAŁ XV

- Nadzwyczajne pełnomocnictwa Hitlera

- ROZDZIAŁ XVI

- ROZDZIAŁ XVII

- Operacja „Cytadela”

- Kryzys we Włoszech

- Dalsze działania wojenne

- ROZDZIAŁ XVIII

- ROZDZIAŁ XIX

- ROZDZIAŁ XX

- Śmierć Adolfa i Ewy

- Sytuacja w Berlinie

- ROZDZIAŁ XXI

- ROZDZIAŁ XXII

- Kwestia żydowska

- Plany wobec ZSRR

- Stanowisko Hitlera wobec Ukrainy

- ROZDZIAŁ XXIII

- Wygląd i zdrowie Hitlera

- Malarstwo, architektura oraz warunki mieszkaniowe

- Muzyka

- Literatura i biblioteka Hitlera

- Film

- ROZDZIAŁ XXIV

- Angela Raubal

- Ewa Braun

- Magda Goebbels

- Leni Riefenstahl

- Winifreda Wagner

- Zarah Leander

- Marlena Dietrich

- ZAKOŃCZENIE

- KALENDARIUM

- BIBLIOGRAFIA

- PRZYPISY

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

WSTĘP

Adolf Hitler, człowiek, którego nazwisko wciąż wywołuje skrajne emocje, od nienawiści do fascynacji. Zdecydowanie przeważają jednak ludzie, którzy nie potrafią zapomnieć i wybaczyć mu potwornych zbrodni. Prawdopodobnie jest on jednym z najbardziej rozpoznawalnych ludzi sceny historycznej.

Hitler jest osobą kontrowersyjną, wciąż wzbudzającą ogromne zainteresowanie, mimo upływu wielu lat od jego tragicznej śmierci. Mnóstwo faktów dotyczących jego życia zostało ujawnionych dopiero po jego samobójstwie. Nadal powstają odkrywcze biografie Führera, pełne nowatorskich poglądów na jego temat. Nie brakuje również kłamstw, niemających uzasadnienia plotek oraz nadinterpretacji niektórych faktów.

Hitler był charyzmatycznym przywódcą z niewiarygodną wprost siłą psychologicznego oddziaływania na miliony ludzi. Wielu z nich do końca bezwzględnie wierzyło, że jest on ucieleśnieniem pięknych idei. Z inicjatywy tego despotycznego władcy dokonano potwornych zbrodni, które nigdy nie zostaną zapomniane. Hitlera cechował przede wszystkim brak skrupułów w stosowaniu najbardziej okrutnych metod podboju.

Szaleńcze pomysły Adolfa Hitlera skutecznie zawładnęły umysłami niemieckich obywateli. Można pokusić się o stwierdzenie, że posiadał on swego rodzaju władzę nad ich duszami. Trzeba dodać, że w latach swej sławy i chwały uważany był za zbawiciela narodu. Był uwielbiany jako wódz i kanclerz. Hitler kochał dominować, od swoich ludzi oczekiwał bezwzględnego posłuszeństwa i oddania. Potrafił przyporządkować sobie i zmusić do uległości całe otoczenie.

Duże uznanie zdobywał podczas starannie wyreżyserowanych wieców. Uwielbiał wywoływać aplauz, burze oklasków. Czuł się jak aktor na scenie. Żywiołowa reakcja tłumu była mu bardzo potrzebna. Zadowolenie i entuzjazm słuchaczy, na których miał wprost hipnotyzujący wpływ, dodawały mu sił. Führer wpadał w wściekłość, jeśli jego widowisko musiało być nagle przerwane, przez co nie miał możliwości ujrzenia reakcji milionów ludzi na jego dokładnie skonstruowane monologi.

Hitler zdecydowanie przedkładał moc słowa mówionego nad słowo pisane. Uważał, że jest to najlepszy sposób na dotarcie ze swoją ideologią do ludzi. Według niego, słowo pisane wiązało się ze zbyt dużą odpowiedzialnością. Nie można go zmienić, ani się go wyprzeć. Nawet rozkazy wolał wydawać ustnie.

Führer niewątpliwie posiadał duży talent oratorski i aktorski, co pomagało mu w tak ogromnym stopniu oddziaływać na tłum. Potrafił, w zależności od potrzeb, występować przed słuchaczami z bardzo groźną bądź poważną miną. Podczas przemówień stopniował napięcie za pomocą mimiki, modulacji głosu i przesadzonej gestykulacji. Wykorzystywał również efekty dźwiękowe (fanfary, werble, muzykę marszową) oraz wizualne, takie jak reflektory oświetlające postać mówcy, wielkie transparenty i flagi. Wszystko to tworzyło dokładnie zaplanowaną scenerię w wyreżyserowanym przedstawieniu, które było doskonałą okazją do propagowania kultu własnej osoby.

Adolf Hitler miał o sobie bardzo wysokie mniemanie. Uważał się za wielkiego bohatera i geniusza. Twierdził, że jest nadczłowiekiem, który jest ponad wszystkim i ma prawo do rozstrzygania o życiu czy śmierci. Według jego własnej filozofii, był osobą wybraną przez opatrzność i miał do wykonania misję. Często posługiwał się zwrotami zapożyczonymi z tekstów ewangelicznych. Był pyszny i zarozumiały, uznawał tylko siebie. Potrafił doskonale kreować swój wizerunek. W prasie ukazywały się jego zdjęcia na łonie przyrody, zwiedzającego zabytki, rozmawiającego z ludźmi. Nie brakowało również fotografii z dziećmi. Stwarzał pozory człowieka, któremu los zwykłych ludzi nie jest obojętny.

Życie osobiste Hitlera osnute jest wieloma legendami. Niektóre z nich dotyczą orientacji seksualnej wodza. Większość nie znalazła potwierdzenia, aczkolwiek trzeba przyznać, że nie do końca wyjaśnione wydarzenia dodają pikanterii opowieściom o Führerze. Niewątpliwie Hitler miał w sobie coś, co przyciągało do niego kobiety. Największym poświęceniem i oddaniem wykazała się Ewa Braun, która popełniła z nim samobójstwo.

Wielkość Adolfa Hitlera tkwi w jego niezwykłej sile oddziaływania na innych, w demonicznym wpływie na miliony Niemców. Żaden z wielu wcześniejszych dyktatorów nie miał tak olbrzymiej władzy nad ludzkimi duszami.

ROZDZIAŁ I

POCHODZENIE

I MŁODOŚĆ

HITLERA

Ojcem Adolfa Hitlera był Alois Schicklgruber, który dopiero później postanowił zmienić nazwisko na Hitler. Schicklgruberowie od pokoleń byli małorolnymi chłopami w okolicy Waldviertel. Ojciec Hitlera urodził się we wsi Strones 7 czerwca 1837 roku. Był nieślubnym dzieckiem Marii Anny Schicklgruber. W księdze metrykalnej w rubryce przeznaczonej na dane ojca dziecka pozostawiono wolne miejsce. Pięć lat po urodzeniu chłopca Maria wyszła za mąż za Johanna Georga Hiedlera, który miał wówczas pięćdziesiąt lat i był pomocnikiem młynarza. Matka Aloisa zmarła w 1847 roku, a jej mąż dziesięć lat później. Zaraz po śmierci matki Alois został zabrany przez młodszego o piętnaście lat brata Johanna, Nepomuka Hiedlera. Powody, dla których Nepomuk zdecydował się wychowywać chłopca, nie są znane. Nie wiadomo też, czy pomysł zmiany nazwiska pochodził od Aloisa, czy od jego stryja i jednocześnie ojczyma. Bądź co bądź, w roku 1876 przyszły ojciec Adolfa zmienił nazwisko na Hitler. Alois został uznany za syna Johanna Georga Hiedlera. Trzydzieści dziewięć lat po przyjściu na świat Aloisa ksiądz wpisał dane ojca do księgi metrykalnej.

Kto jest dziadkiem Adolfa?

Wątpliwości co do tego, kto jest rzeczywistym ojcem Aloisa, wciąż jednak nie zostały rozwiane. Jeśli był nim Johann Georg, dlaczego tak łatwo zrezygnował z wychowania syna? Czemu nie zalegalizował syna w momencie poślubienia Marii Anny? Innym kandydatem na ojca Aloisa jest Nepomuk, który go wychował. Zdecydował się na zmianę nazwiska Aloisa dopiero po śmierci swojej żony, co zapewne miało jakieś znaczenie. Może chciał utrzymać w tajemnicy skandal rodzinny? Zmiana mogła się także wiązać z chęcią uczynienia Aloisa spadkobiercą majątku. Po śmierci Nepomuka w 1888 roku jego spadkobiercy dowiedzieli się, że nie ma nic do dziedziczenia. Tymczasem niezbyt majętny Alois Hitler kupił dom i ziemię. W każdym razie, jeżeli rzeczywiście Nepomuk był ojcem Aloisa, to starał się tego publicznie nie ujawniać. W końcu źródła nie potwierdzają w stu procentach, że ojcem był Johann Georg. Jeśli jednak Nepomuk był dziadkiem Adolfa, to związek jego potomków jest jeszcze bardziej kazirodczy niż gdyby był nim Georg, bowiem Nepomuk był także dziadkiem matki Adolfa.

Niektórzy twierdzą, że dziadkiem Adolfa Hitlera był Żyd, dlatego Führer tak niechętnie mówił o swoim pochodzeniu. Utrzymywano, że Hitler wywodził się z żydowskiej rodziny Hitlerów z Bukaresztu. Wspomina o tym także nazista i generalny gubernator w Polsce, Hans Frank. Twierdził on, że pod koniec 1930 roku Hitler pokazał mu list od swego bratanka Williama Patricka Hitlera (syna przyrodniego brata Hitlera, Aloisa), w którym ten szantażował go ujawnieniem faktów potwierdzających żydowskie pochodzenie Adolfa. Frank twierdził, że odkrył nieznane fakty z życia rodziny dyktatora. Mianowicie Anna Maria Schicklgruber urodziła dziecko w czasie służby w domu żydowskiej rodziny Frankenberger z Grazu. Kontakt listowny dawnej służącej z rodziną trwał podobno przez kilka lat.

W rzeczywistości opowieść Franka nie była zbyt wiarygodna i nie ma na nią żadnych dowodów, aczkolwiek takie plotki do dziś wzbudzają sensację. W tamtym czasie nie było w Grazu żydowskiej rodziny o takim nazwisku. Nie ma także żadnego dowodu na to, że Anna Maria była w Grazu. Nigdy też nie została ujawniona korespondencja między Anną a rodziną Frankenbergerów. Wspomnienia Franka są niedokładne, pisał je w oczekiwaniu na egzekucję, dlatego należy je traktować dość ostrożnie. Poza tym insynuacje na temat rzekomego żydowskiego pochodzenia Adolfa Hitlera obalił ostatecznie Werner Maser, który z wielką skrupulatnością przeprowadził badania archiwalne na temat rodziny wodza Trzeciej Rzeszy. Udało mu się ustalić genealogię jego krewnych do siedmiu pokoleń wstecz, licząc od narodzin Hitlera. Nie znalazł żadnych żydowskich przodków.

Trzy małżeństwa Aloisa

Pierwszą żoną ojca Hitlera była Anna Glastl. Nie miał z nią dzieci. Małżeństwo to nie należało do udanych (przez kilka lat byli w separacji). Po śmierci Anny Alois mógł zalegalizować związek ze swoją konkubiną. Sześć tygodni po stracie pierwszej żony ożenił się z Franciską Matzelsberger. W 1882 roku Franciska urodziła mu syna, który po ojcu otrzymał imię Alois. Rok później przyszła na świat córka Angela. Żona Aloisa zachorowała na gruźlicę. W czasie choroby Franciska (Fanni) przeniosła się na wieś niedaleko Braunau, aby zmienić klimat. Alois zatrudnił wtedy Klarę Pölzl do pomocy w opiece nad dziećmi. Po kilku miesiącach Fanni zmarła, Klara była już wtedy w ciąży.

Po śmierci Franciski ojciec przyszłego dyktatora pojął za żonę Klarę Pölzl, młodszą od niego o dwadzieścia trzy lata. Klara była najstarszą z trójki rodzeństwa, które przeżyło z gromady jedenaściorga dzieci córki Nepomuka, Johanny i Johanna Baptista Pölzla. Matka Klary, Johanna, wychowywała się w domu Nepomuka razem z Aloisem Schicklgruberem. Klara dorastała w gospodarstwie sąsiadującym z gospodarstwem jej dziadka Nepomuka. Oficjalnie po zmianie nazwiska Alois Hitler i Klara Pölzl byli kuzynami drugiego stopnia. Kazirodcze związki w rodzinie mogą tłumaczyć psychiczne problemy niemieckiego dyktatora. Małżonkowie musieli uzyskać pozwolenie władz kościelnych na zawarcie ślubu.

W maju 1885 roku Klara urodziła Gustava, rok później Idę, a po niej kolejnego syna Otto, który zmarł w kilka dni po narodzinach. Gustav i Ida zachorowali na dyfteryt i w odstępie kilku tygodni zmarli. Klara ciężko przeżyła śmierć swoich dzieci. W 1888 roku ponownie zaszła w ciążę. 20 kwietnia 1889 roku o godzinie 18.30 urodziła swoje czwarte dziecko – Adolfa, który jako pierwszy zdołał przeżyć wiek dziecięcy. W 1894 roku Klara urodziła Edmunda, a dwa lata później Paulę. Edmund zmarł jednak w 1900 roku.

Życie rodzinne Hitlerów

Rodzina Hitlera w sensie materialnym wiodła całkiem wygodne życie. Dochody Aloisa były wysokie. W ich domu mieszkała kucharka i pomoc domowa. W wychowywaniu dzieci pomagała też ciotka Adolfa, młodsza siostra matki. W 1889 roku Alois kupił ziemię i dom w Waldviertel, jego rodzinnej okolicy. Trzy lata później sprzedał posiadłość i kupił dwa inne kawałki ziemi.

Adolf przyszedł na świat w niewielkim miasteczku Braunau, nad rzeką Inn. Jego rodzinna miejscowość położona była przy samej granicy oddzielającej Austrię od Niemiec, a konkretnie od południowej części Rzeszy, czyli Bawarii. Mieszkali tu głównie ludzie pochodzenia niemieckiego.

Życie rodzinne Hitlerów nie było zbyt szczęśliwe. Alois był surowy, oszczędny, oddany służbie i nie posiadał poczucia humoru. Bywał także bardzo porywczy. Dużo palił. Nie wykazywał zbytniego zainteresowania rodziną, dzieci go męczyły, dlatego nie lubił przebywać w domu. Po pracy szedł do swojej pasieki, ponieważ pszczelarstwo było jego wielką pasją. Potem ochoczo wędrował do gospody, w której do późna pił i dyskutował. Dla żony był aroganckim i despotycznym mężem, a dla dzieci surowym i władczym ojcem. Co ciekawe, Klara jeszcze długo po zawarciu małżeństwa zwracała się do niego „wujku”.

Matka Adolfa starała się zrekompensować dzieciom uczucia, których nie znalazły u swego ojca. Klara była wysoką brunetką, zwykle gładko uczesaną. Miała podłużną twarz i piękne niebieskie oczy. Była skromną i miłą kobietą, zaangażowaną przede wszystkim w prowadzenie domu. Bardzo przeżyła śmierć swoich pierwszych dzieci w latach 1887-1888, a potem piątego niespełna sześcioletniego synka Edmunda. Potomstwo, które przeżyło, darzyła wielką miłością. Dzieci również bardzo ją kochały. Natomiast życie u boku wybuchowego, porywczego męża nie było łatwe. Hitler po latach wspominał, że jego ojciec bardzo często miewał niepohamowane wybuchy złości i wtedy uciekał się do bicia. Adolf często dostawał lanie, czego nie mogła znieść jego matka, która zdenerwowana czekała za drzwiami, aż mąż przestanie karać dzieci. Hitler twierdził, że nie kochał ojca, ale bardzo się go bał.

Historyczne świadectwa o wczesnym okresie życia Adolfa są bardzo skromne. Natomiast do podanych przez niego nieprecyzyjnych informacji w Mein Kampf trzeba podchodzić z dużą ostrożnością, bowiem Hitler lubił koloryzować i fałszować rzeczywistość.

Ojciec przyszłego wodza nie był wykształcony, ale jako pierwszy w rodzinie wspiął się wyżej po drabinie społecznej. Ukończył zaledwie kilka klas szkoły gminnej. Pracował jako celnik i doskonale się spełniał w tej pracy, co owocowało szybkimi awansami. Został nawet kierownikiem samodzielnej placówki celniczej. Praca Aliosa wymagała kilkakrotnych zmian pobytu, dlatego mały Adolf pięć razy musiał zmieniać szkołę. Potem wykorzystał ten fakt jako usprawiedliwienie dla jego słabych ocen. Miał oceny niedostateczne z języka niemieckiego, matematyki oraz języka francuskiego. Dobre stopnie uzyskał z geografii i rysunków. Z historii miał dostateczny, ale zawsze dobrze wspominał nauczyciela tego przedmiotu, dr. Leopolda Pötscha, który na swoich lekcjach zajmował się głównie tematem ekspansji Germanów, akcentowaniem wielkości narodu niemieckiego. Po latach Hitler wspominał, że już w szkole nauczył się szacunku do historii. Jego ojciec pragnął, aby Adolf został urzędnikiem. Syn ani myślał spełnić wolę rodziciela, miał zupełnie odmienną wizję swojej przyszłości. Mając artystyczne zamiłowania, chciał zostać malarzem.

Na pewno spory wpływ na ukształtowanie poglądów młodego Hitlera miały popularne wówczas wśród młodych ludzi gazety „Der Scherer” i „Linzer Fliegende Blätter”. Oba pisma propagowały kult Germanów i głosiły idee ruchu wszechniemieckiego. Adolf Hitler nie lubił publicznie wypowiadać się na temat przeczytanych książek, broszur czy gazet, które wywarły na niego jakiś wpływ. Uważał, że w ten sposób mógłby odebrać oryginalność swoim genialnym, według niego, koncepcjom. Prawdopodobnie lubił czytać książki Karola Maya oraz powieści sensacyjne i przygodowe.

Po ukończeniu szkoły średniej z niezbyt dobrymi notami Adolf postanowił zrealizować swoje wielkie marzenie i zdawać do Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu. Nie został przyjęty na uczelnię, co traktował jako wielkie niepowodzenie życiowe. Był przekonany, że posiada ogromny talent. Wrócił do rodziny, do domu w Linzu. Tam właśnie mieszkała jego matka po śmierci ojca, który zmarł nagle w 1903 roku. W tym samym roku jego przyrodnia siostra Klara wyszła za mąż. Jej wybrankiem był urzędnik skarbowy Leon Raubal. Jest to o tyle istotne, ponieważ Klara i Leon mieli córkę Angelę zwaną Geli, która w późniejszym okresie była bardzo związana ze swoim wujkiem Adolfem.

Matka Adolfa zachorowała. 18 stycznia 1907 roku poddała się ciężkiej operacji w szpitalu w Linzu. Miała raka piersi. Po operacji żyła jeszcze jedenaście miesięcy. Przed synem, który był z nią bardzo związany, stwarzała pozory, że czuje się znacznie lepiej. Po nieudanej próbie dostania się do artystycznej uczelni Hitler oddał się pielęgnowaniu nieuleczalnie chorej matki. Prowadził także dom, gotował, prał, zajmował się siostrą Paulą – pilnował, czy odrobiła prace domowe. Adolf pochował swoją matkę 23 grudnia 1907 roku, bardzo boleśnie przeżył jej śmierć.

Adolf Hitler w Wiedniu

Po śmierci ukochanej matki Adolf postanowił przeprowadzić się do Wiednia. W mieście tym pojawił się w lutym 1907 roku. Tam we wrześniu 1908 roku podjął kolejną próbę dostania się do upragnionej uczelni. Jednak i tym razem spotkało go bolesne, trudne do zaakceptowania niepowodzenie. Od tej pory często towarzyszyło mu poczucie krzywdy oraz artystycznego niezrozumienia i niespełnienia. W tym właśnie okresie kształtowały się znaczące cechy jego trudnego charakteru. Wszyscy ludzie, którzy odnieśli jakieś sukcesy życiowe, wydawali mu się podejrzani – uważał, że tkwi w tym podstęp. Czuł zawiść i olbrzymią zazdrość. Był ciągle sfrustrowany, a do tego miał mnóstwo kompleksów. Niespełnione ambicje i marzenia powodowały narastające w nim znerwicowanie, które doprowadziło do depresji. Oprócz tego miał problemy z tożsamością narodową, ponieważ nie był całkowicie związany z Austrią, a bardzo mocno identyfikował się z państwem niemieckim.

W Wiedniu Hitler wynajmował duży pokój wspólnie z Augustem Kubizkiem, który był studentem konserwatorium. Prowadził tam dostatnie życie, dużo czasu spędzał w galeriach sztuki i muzeach. Uwielbiał dzieła Wagnera, na operetce Lehara Wesoła wdówka był dwanaście razy. Zdawał się chłonąć cały Wiedeń wraz z wszystkimi jego atrakcjami. Miasto to było przepełnione kulturą, kwitło w nim bogate życie artystyczne.

W miarę dostatnie egzystowanie zapewniała mu renta sieroca po ojcu, którą otrzymywał do maja 1911 roku. Poza tym finansowo pomagali mu także krewni. Jego matka również otrzymywała rentę po śmierci męża. Poza tym rodzina Hitlera nigdy nie należała do ubogich. Jego ojciec celnik zarabiał dwukrotnie więcej niż zwykły wykwalifikowany robotnik w Austrii. Dodatkowo familia otrzymała pokaźny spadek po dziadku ze strony ojca. Adolf trochę koloryzował swoje późniejsze opowieści o biedzie, jaką poznał w młodości. Chwalił się również, że aby zarobić na studia, pracował jako robotnik budowlany. W rzeczywistości na budowie spędził dwa tygodnie, co nie przeszkodziło mu twierdzić, że jest „robotnikiem z krwi i kości”.

W Wiedniu Adolf pogłębiał swoje zainteresowania artystyczne i bardzo dużo rysował. Jego wizje architektoniczne zostały później nawet wysoko ocenione. Nieco gorzej było z rysunkami i akwarelami, wśród których dużo było słabych prac, szczególnie mierne były pejzaże i postacie ludzkie. Hitler tworzył również plakaty reklamowe dla wytwórni świec, mydła, a także kilku innych towarów. Przez krótki czas współpracował z Reinholdem Hanischem, który z powodzeniem zajmował się sprzedażą obrazów. Poznał go w noclegowni dla bezdomnych, gdzie zdarzyło mu się nocować. Ich kontakty handlowe zakończyły się w dosyć nieprzyjemny sposób. Hanisch przywłaszczył sobie jedno dzieło Adolfa, za co został skazany na tydzień aresztu.

Hitler pomieszkiwał także w przytułku dla mężczyzn. Często zmieniał miejsce zamieszkania, aby uniknąć służby wojskowej. Dużo malował, rysował plakaty reklamowe i projektował różne budowle.

W tym czasie młody Hitler zainteresował się okultyzmem i mistyką. Szczególnie zaintrygowała go legenda o „Włóczni Przeznaczenia” i jej cudowne właściwości. To właśnie dzięki niej, według legendy, Teodozjusz pokonał Gotów w 183 roku, a Aecjusz zmobilizował Gallów i pokonał Attylę pod Troyes w 425 roku. Hitlera najbardziej pociągało to, że posiadacz „Świętej Włóczni” jest wyznaczony do rządzenia całym światem. Adolf był pod olbrzymim wrażeniem tej niezwykłej opowieści.

Hitler nie krył również podziwu dla burmistrza Wiednia, Karla Luegera, który głosił hasła reform socjalnych i zachęcał do walki z Żydami. Adolf podzielał jego niechęć do Żydów, na których mógł się duchowo wyładować za wszystkie swoje klęski i niepowodzenia. W okresie wiedeńskim zaczął być bardzo nietolerancyjny. Fascynowały go wtedy poglądy aktywnego ruchu wszechniemieckiego. Był wielkim zwolennikiem wcielenia Austrii do Rzeszy.

Hitler w Monachium

W wieku dwudziestu czterech lat, w maju 1913 roku, Adolf podjął decyzję o przeniesieniu się do Niemiec. Jego wybór padł na Monachium. Być może kolejny raz chciał spróbować dowartościować się w dziedzinie sztuki. W Monachium mieszkało wielu rzeźbiarzy, malarzy i architektów. Jednak w tym niemieckim mieście też nie znalazł uznania dla swojej twórczości, co pogłębiło rozpacz artysty, przekonanego o swoim wielkim talencie. Po raz kolejny jego marzenia nie mogły się spełnić. Był zmuszony powrócić do pracy zapewniającej mu byt, czyli malowania szyldów sklepowych i tworzenia reklam różnych produktów. Z perspektywy czasu sam Hitler określił przeprowadzkę do Monachium jako decyzję podjętą z motywów politycznych.

W Monachium wynajął pokój u krawca Josefa Poppa, gdzie mieszkał do rozpoczęcia wojny. Miał dobre warunki do pracy. Wieczorami odbywał polityczne dyskusje z gospodarzem domu.

Niezmiernie cieszyła go możliwość przebywania w tak pięknym, a przede wszystkim niemieckim mieście. Wiedeń zdążył już mu się znudzić, a poza tym, według niego, za dużo było tam Słowian i Żydów.

Podobnie jak w Wiedniu, tutaj także był samotnikiem. Odrzucał przyjaźnie, czas spędzał na rysowaniu i czytaniu. Czasem wychodził do pobliskiej kawiarni, aby przejrzeć gazety i zjeść ciastko. Jego otoczenie uważało go za dziwaka, który zbyt dużo gestykulował. Uosobienie Hitlera wykazywało skrajne przeciwieństwa. Miał wielką potrzebę imponowania innym i posiadania władzy. Był uparty, chorobliwie ambitny, a jednocześnie zamknięty w sobie i pełen dystansu. Nie znosił zbytniej poufałości. Gospodarze domu, w którym mieszkał, Josef i Elisabeth Popp opisywali go jako usłużnego, miłego młodzieńca, ale także trochę dziwnego i tajemniczego. Nigdy nie opowiadał o swojej rodzinie ani znajomych, nie przyjmował żadnych gości w swoim wynajmowanym pokoju.

Przeprowadzka do Monachium miała jeszcze jedną zaletę, a mianowicie pomogła mu uniknąć wcielenia do armii austriackiej. Nie chciał służyć w jednej armii z Żydami, marzył o zostaniu żołnierzem w niemieckiej Rzeszy. Jednak policja w Linzu zaczęła go podejrzewać o ucieczkę od służby wojskowej i w sierpniu 1913 roku wszczęła dochodzenie mające na celu ustalenie miejsca pobytu Hitlera. Adolf tłumaczył się, że zmianę miejsca pobytu spowodowała jego bardzo trudna sytuacja materialna. W Salzburgu został uznany za niezdolnego do służby wojskowej.

ROZDZIAŁ II

PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA

Zaraz po wypowiedzeniu przez Drugą Rzeszę wojny cesarstwu rosyjskiemu 1 sierpnia 1914 roku Hitler szybko, bo już 3 sierpnia, złożył podanie o przyjęcie go jako ochotnika do armii niemieckiej. Pomimo austriackiego obywatelstwa, zależało mu na wstąpieniu w szeregi wojska Rzeszy. Chciał za wszelką cenę przynależeć do Niemiec. Kiedy nadeszła oczekiwana odpowiedź z rozkazem zgłoszenia się do 16. bawarskiego rezerwowego pułku piechoty, poczuł wielką dumę. W pewnym sensie bardzo go ten fakt dowartościował. Adolf uważał, że służba wojskowa powinna być zakończeniem edukacji każdego Niemca.

Z całą pewnością można stwierdzić, że wojna zdeterminowała życie Adolfa Hitlera. W tym czasie ukształtowały się jego zasadnicze poglądy. Poczuł prawdziwą radość, kiedy w październiku 1914 roku, po przeszkoleniu, jego pułk został odprawiony na Front Zachodni. Początkowo był szeregowcem, potem awansował na kaprala. Dalszy awans nie był na razie możliwy, ponieważ Adolf nie wykazywał zdolności przywódczych, jak twierdzili jego przełożeni. W czasie wojny pełnił funkcję łącznika. Jego zadaniem było przenoszenie rozkazów ze sztabu pułku do okopów.

Hitler był niezmiernie dumny, kiedy w grudniu 1914 roku został odznaczony Krzyżem Żelaznym II klasy. W końcu został doceniony jego wszechobecny niemiecki patriotyzm. Cztery lata później, w sierpniu 1918 roku, uhonorowano go Krzyżem Żelaznym I klasy.

W październiku 1916 roku Adolf Hitler z Rzeszy został przewieziony do Beelitz, niedaleko Berlina. Powodem była ranna noga, której leczenie trwało pięć tygodni. W czasie jego nieobecności na froncie znacznie osłabł entuzjazm w wojsku niemieckim. Brak wiary w zwycięstwo wśród żołnierzy bardzo irytował Hitlera. Zaczął winić za to niemieckie kobiety. Pisze o tym w Mein Kampf: „Głupie listy pisane przez Niemki kosztowały życie setek tysięcy mężczyzn. To było szkodliwe zjawisko. Przeklinano front, gderano i okazywano niezadowolenie i rozgoryczenie, czasami słusznie”[1].

Wzrastało rozgoryczenie narodu niemieckiego. Zima 1917-1918 była bardzo ciężka dla walczących. Widmo porażki stawało się coraz bardziej widoczne. Mimo to w marcu Niemcy rozpoczęli kolejną ofensywę. Jednak nie udało im się osiągnąć głównego celu operacji, a mianowicie przedostać się do wybrzeża kanału La Manche i odciąć wojska angielskie od francuskich. Kolejna ofensywa armii niemieckiej rozpoczęła się z końcem maja 1918 roku. Niemcy stracili wtedy mnóstwo ludzi, ich sojusznicy zaczęli wycofywać się z wojny. Ich klęska była coraz bardziej widoczna.

Przełom na Froncie Zachodnim nastąpił kilka tygodni później. Wojska sprzymierzone, dowodzone przez Ferdynanda Focha, odrzuciły niemieckie oddziały na północny brzeg Marny. Dnia 18 lipca rozpoczęła się ostatnia ofensywa na zachodzie zorganizowana przez aliantów. Niemcy stracili dziesiątki tysięcy zabitych żołnierzy i ponad sto pięćdziesiąt tysięcy jeńców. Klęska bloku państw centralnych stała się faktem.

Tymczasem 9 listopada w Berlinie strajkujący robotnicy rozpoczęli manifestacje. Żołnierze nie zgodzili się do nich strzelać, wraz z nimi wkroczyli do pałacu cesarskiego. Cesarz Wilhelm II schronił się w Holandii, ogłoszono jego abdykację. Nowym kanclerzem został socjalista Fryderyk Elbert, ponieważ książę Maksymilian Badeński zrezygnował ze swej funkcji urzędniczej. Wydał on odezwę, w której wzywano robotników do zachowania spokoju i powrotu do pracy. Podjęto nawet akcję militarną przeciwko demonstrującym, co nie było łatwym zadaniem, ponieważ żołnierze nie chcieli w tym pomóc. Dlatego utworzono tak zwane korpusy ochotnicze, do których chętnie wstępowali studenci oraz bezrobotni, którzy oczekiwali w zamian wysokiego wynagrodzenia. Korpusy te miały być także użyte do walki z ruchem powstańczym ludności polskiej.

W czasie gdy rozgrywały się te wydarzenia, Adolf Hitler przebywał w lazarecie, ponieważ podczas jednego z licznych ataków na Froncie Południowym Brytyjczycy użyli gazu trującego, który uszkodził mu wzrok. Został wysłany na leczenie do Pasewalk na Pomorzu. W szpitalu wszyscy rozmawiali o szybkim końcu wojny. Hitler nie przyjmował tego do wiadomości. Kapitulację Niemiec uznał za najtragiczniejsze wydarzenie od czasu śmierci ukochanej matki. Takie zakończenie wojny było dla niego olbrzymią klęską.

Hitler szybko znalazł sprawców tego tragicznego zakończenia, całkowicie niezgodnego z jego oczekiwaniami. Winą za to niepowodzenie obarczył Żydów, liberałów i socjalistów. Twierdził, że to właśnie oni z premedytacją udaremnili olbrzymi wysiłek dzielnej armii niemieckiej. Nie przyjmował do wiadomości, że stało się to przez wojsko niemieckie, któremu brakowało rezerw i zaopatrzenia.

Po zakończeniu wojny Hitler nie bardzo wiedział, co ze sobą zrobić. Najbliższe było mu środowisko wojskowe, dlatego powrócił do koszar w Oberwiesenfeld koło Monachium. Wtedy też, jak sam wyznaje w Main Kampf, postanowił zostać politykiem, porzucając tym samym ambicje artystyczne.

ROZDZIAŁ III

HITLER

PO RAZ PIERWSZY

NA POLITYCZNEJ ARENIE

W maju 1919 roku Monachium zostało zajęte przez pułki Reichswehry i korpusy ochotnicze. Hitler nie brał czynnego udziału w walkach toczonych pomiędzy zwolennikami proklamowanej w kwietniu Republiki Rad a oddziałami Republiki Weimarskiej. Uaktywnił się po ostatecznym zwycięstwie tych drugich. Został wtedy oddelegowany w charakterze oficera oświatowego do przekonania powracających z niewoli żołnierzy przeciwko wpływom lewicy. Wcześniej brał udział w kursie oświatowo-propagandowym, organizowanym z inicjatywy dowództwa Reichswehry, przez tak zwane Gruppenkommando IV. Na kursie Adolf poznał ludzi, którzy myśleli podobnie jak on. Wtedy też zaczął zbierać cenne doświadczenia, w jaki sposób skutecznie oddziaływać na słuchaczy. Hitler znalazł się w składzie komisji, która miała za zadanie przeprowadzić śledztwo w celu ukarania żołnierzy i podoficerów będących za rewolucją.

W Monachium dosyć aktywnie działały cywilne organizacje szowinistyczne, wśród których wyróżniał się „Zakon Germański” („Germanenorden”), założony jeszcze w 1912 roku przez barona Rudolfa von Sebottendorffa. Zakon ten używał różnych specyficznych symboli, na przykład swastyki; pozdrawiano się słowami „Heil und Sieg” („Zbawienie i zwycięstwo”). Sebottendorff wynajął kilka lokali przeznaczonych do narad konserwatywnych organizacji monachijskich. Symbolika zakonu została potem przejęta przez ruch narodowosocjalistyczny. Z „Zakonu Germańskiego” wykształciło się stowarzyszenie „Thule”. Jego nazwa oznacza mityczną wyspę szczęścia, położoną na dalekiej północy. Stowarzyszenie to liczyło prawie tysiąc członków. Należeli do niego studenci, a przede wszystkim dziennikarze i kupcy. Wśród studentów najbardziej wyróżniali się Rudolf Hess i Hans Frank.

W październiku dwóch członków stowarzyszenia, dziennikarz Karl Harrer oraz ślusarz Anton Drexler, otrzymało specjalne zadanie do wykonania. W celu rozszerzenia zasięgu organizacji mieli utworzyć tak zwane Polityczne Koło Robotnicze. Równocześnie z powstaniem Koła, na czele którego stanął Harrer, Drexler założył Niemiecką Partię Robotniczą (DAP).

Pierwsze przemówienia Hitlera

12 września 1919 roku na zebranie Niemieckiej Partii Robotniczej przybył Adolf Hitler. Jego zadaniem było obserwowanie partii i zbieranie informacji na temat jej politycznego charakteru. W spotkaniu wzięło udział ponad dwadzieścia osób. Główną atrakcją był odczyt Gottfrieda Federa pod tytułem „Niemcy jako obiekt powszechnego spisku”. Przemówienie dotyczyło współpracy Żydów, jezuitów, komunistów, masonów przeciwko narodowi niemieckiemu. Tematyka ta idealnie pasowała do poglądów Hitlera.

Hitler otrzymał polecenie przystąpienia do partii i objęcia w niej kierownictwa. Pierwszy odczyt Adolfa odbył się w lokalu Hofbräuhaus 16 października 1919 roku. Słuchało go sto jedenaście osób. W pierwszej części przemówienia przedstawiał swoją wizję wielkiej Rzeszy, następnie zaczął z pasją winić za wszystko Żydów i wszystkich innych wrogów państwa niemieckiego, którym to nie zamierza nigdy wybaczyć.

20 lutego 1920 roku miało miejsce przemianowanie Niemieckiej Partii Robotniczej na Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partię Robotniczą (NSDAP). Kilka dni później, 24 lutego, odbyło się spotkanie, podczas którego Hitler przedstawił treść 25 punktów programu partyjnego. Program ten głosił przede wszystkim konieczność anulowania postanowień traktatu wersalskiego, zwrotu utraconych obszarów oraz zjednoczenia wszystkich Niemców. Jeden z punktów programu postulował, aby gazety ukazywały się za zgodą władz państwowych. Wszelkie gazety występujące przeciwko NSDAP powinny zostać zamknięte. Program zakładał również konieczność stworzenia potężnej armii narodowej, co w rzeczywistości oznaczało obowiązek powszechnej służby wojskowej.

Działacze NSDAP

Liczba działaczy NSDAP w ciągu 1920 roku stopniowo się zwiększała. W 1921 roku w partii znalazło się około trzech tysięcy ludzi. Dwa lata później było ich dziesięciokrotnie więcej. Nowych członków grupy przyciągała specyficzna atmosfera spotkań, do której Hitler przywiązywał bardzo dużą wagę. Spektakularna reżyseria wieczornych marszy z pochodniami, defilad z muzyką wojskową, transparenty i kult mundurów wzbudzały duże zainteresowanie wśród publiczności.

Z partią już wtedy związani byli Rudolf Hess, Heinrich Hoffman, Alfred Rosenberg, Max Amann i Herman Göring. Warto zaznaczyć, że Hess, Göring i Rosenberg zajęli bardzo ważne stanowiska w Trzeciej Rzeszy.

Rudolf Hess, syn bogatego kupca, podczas wojny był pilotem. Potem wszedł w szeregi Freikorpsu (korpusu ochotniczego) i przyłączył się do ruchu nazistowskiego. W grudniu 1922 roku otrzymał z rąk Hitlera nominację na przewodniczącego Centralnej Komisji Politycznej NSDAP. Natomiast Herman Göring był synem Komisarza Rzeszy w Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej. Brał udział w powietrznych walkach. Został odznaczony Krzyżem Żelaznym I klasy. W grudniu 1922 roku Hitler mianował go dowódcą Sturm-Abteillung (SA).

Hitler jako przewodniczący partii

21 lipca 1921 roku Hitler napisał list do władz NSDAP. Żądał w nim zapewnienia mu stanowiska pierwszego przewodniczącego partii o nieograniczonych kompetencjach. Zastrzegał sobie również prawo decydowania o podjęciu współpracy z innymi ugrupowaniami. Jeśli jego warunki zostałyby odrzucone, groził odejściem z partii. Groźby były poważne, ponieważ Hitler miał wpływy u bogatych ludzi w Bawarii, a poza tym szerokie kontakty w sferach militarnych. Miał znajomości w zakładach samochodowych Daimlera w Stuttgarcie, z przedstawicielami Zrzeszenia Przemysłowego. Byłaby to zbyt wielka strata dla NSDAP.

29 lipca 1921 roku Adolf Hitler został wybrany pierwszym przewodniczącym partii. Herman Esser podczas swojego przemówienia nazwał Hitlera „naszym wodzem”. Nowy status NSDAP zakładał, że partia będzie działać na zasadzie wodzostwa. Pierwszy raz określenie „Führer” pojawiło się na przełomie 1920 i 1921 roku. Z czasem używano go coraz częściej. Oficjalnie zastąpiono przewodniczącego NSDAP pojęciem Führer 7 listopada 1921 roku przez prasowy organ partyjny „Völkischer Beobachter”.

Osoba Führera była bardzo popularna wśród młodzieży niemieckiej, rozczarowanej panującymi stosunkami polityczno-społecznymi. Młodych ludzi fascynował również propagowany przez partię kult bohaterów. Poza tym ruch faszystowski rozwijał się niezwykle dynamicznie, co stanowiło przeciwieństwo ówczesnego wszechobecnego marazmu. Hitler doskonale zdawał sobie sprawę, jak bardzo młodzież jest mu potrzebna do stworzenia imperialnej potęgi. W celu zamanifestowania istnienia i masowości partii wprowadził we wrześniu 1921 roku obowiązek noszenia odznak i symboli przynależności organizacyjnej.

Pierwszą okazją do zademonstrowania siły i potęgi partii był tak zwany dzień niemiecki, zorganizowany 14 października 1922 roku w Koburgu przez stronnictwo nacjonalistyczne. Hitler został zaproszony wraz z niewielką delegacją. Jednak zamiast niewielkiej grupki ludzi zabrał ze sobą osiemset bojówkarzy i orkiestrę. Apele przedstawicieli obchodu, aby nie prowokować ludności, zostały całkowicie odrzucone. Następnego dnia doszło do kilku starć ulicznych pomiędzy członkami NSDAP a członkami lewicowych organizacji.

Pierwszy zjazd NSDAP, tak zwany Parteitag, miał miejsce w Monachium w dniach 27-29 stycznia 1923 roku. Kluczowym wydarzeniem było poświęcenie przez Führera sztandaru NSDAP oraz wielka defilada ponad sześciu tysięcy bojówkarzy SA. Poza tym codziennie przez trzy dni zjazdu odbywały się zebrania partyjne.

Tymczasem szeregi NSDAP wciąż się zwiększały. Organizacja ta stopniowo przekształciła się z regionalnej w ogólnonarodową. Jej dynamiczny wzrost był widoczny w całym państwie. Liczba jej członków w roku 1923 wynosiła pięćdziesiąt pięć tysięcy. Bardzo szybko wzrastała także liczebność jednostek SA. Jej oddziały składały się z trzynastu kompanii ogólnych, a także wartowniczej, rowerowej, motocyklowej oraz służb specjalnych.

1 i 2 września odbywały się w Norymberdze obchody rocznicy zwycięstwa Prus nad Francją w 1870 roku. Podczas tych uroczystości Hitler przyjął defiladę dwudziestu pięciu tysięcy uczestników. W wyniku rozmów z generałem Erichem Ludendorffem, biorącym udział w imprezie, doszło do utworzenia bloku organizacji nacjonalistycznych, który przyjął nazwę Deutscher Kampfbund, czyli Niemiecki Związek Walki. W jego skład weszły organizacje: Sturmabteilung, Reichsflagge oraz Bund Oberland. 25 września kierownikiem Niemieckiego Związku Walki został Adolf Hitler.