© Copyright by Grzegorz Krasowski, Marek Kruk 2005

© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Redaktor ds. publikacji popularnonaukowych: Agata Góra

Redaktor merytoryczny: Urszula Przasnek

Korekta: Zespół

Zdjęcia nr 6a, 6b i 6c w rozdziale VII wykonał lek. Łukasz Ulatowski

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2005 r., (wyd. I)

Warszawa 2019

ISBN 978-83-200-5945-8

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: mobisfera.pl

Spis treści

Wstęp

I. Rys historyczny

II. Anatomia i fizjologia

III. Patogeneza

IV. Objawy

V. Klasyfikacja zaawansowania choroby

VI. Czynniki ryzyka

VII. Rozpoznanie

VIII. Powikłania choroby hemoroidalnej

IX. Hemoroidy a ciąża

X. Profilaktyka

XI. Leczenie zachowawcze

XII. Leczenie chirurgiczne

1. Leczenie instrumentalne

2. Leczenie operacyjne

XIII. Powikłania po leczeniu

Zapamiętaj

Słowniczek

Wstęp

Żylaki odbytu to najpowszechniejsze określenie omawianej w tej książce choroby; jest ono jednak pojęciem bardzo ogólnym, precyzującym właściwie tylko umiejscowienie schorzenia. I choć ta zwyczajowo przyjęta nazwa ułatwia porozumienie między lekarzami a pacjentami, nie jest przecież poprawna. Inna często używana nazwa to hemoroidy, tymczasem prawidłowe określenie tych struktur anatomicznych to guzki krwawnicze lub krwawnice. Ulegając zmianom patologicznym, stanowią one podłoże zmian chorobowych, nazywanych ogólnie chorobą hemoroidalną. Mimo że dotyka ona wielu ludzi, stosunkowo rzadko zgłaszają się oni po poradę lekarską. Przyczyną tego jest zazwyczaj przekonanie o przejściowym charakterze dolegliwości, bagatelizowanie mniej dokuczliwych objawów, uznanie, że jest to problem wstydliwy, a rozmowa z lekarzem krępująca, a także obawa przed bolesnym leczeniem. Dlatego też pacjenci zgłaszają się do lekarza najczęściej w zaawansowanym już stadium choroby lub w przypadku pojawienia się bolesnych powikłań, z którymi nie mogą sobie poradzić. A przecież z powodu zbyt późnego rozpoznania i podjęcia leczenia niejednokrotnie trzeba zastosować bardziej złożoną terapię lub niezbędna jest nawet interwencja chirurgiczna. Poza tym istnieje wtedy niebezpieczeństwo powikłań związanych nie tylko z samą chorobą, ale również z leczeniem. Nie wolno więc lekceważyć najmniejszych nawet niepokojących objawów dotyczących okolicy odbytu. Trzeba także pamiętać, że guzki krwawnicze mogą współistnieć z innymi poważnymi chorobami proktologicznymi, a niekiedy po prostu są ich objawem.

Dobra wiadomość jest taka, że po wykluczeniu innych chorób końcowego odcinka przewodu pokarmowego – zwłaszcza nowotworów – guzki krwawnicze są w pełni uleczalne. Poza tym każdy może sam skutecznie zapobiegać wystąpieniu tej choroby, jej powikłaniom oraz zadbać o efektywne leczenie.

O chorobie hemoroidalnej mówimy wtedy, gdy dochodzi do powstania stanu zapalnego guzków krwawniczych lub ich przemieszczenia się poza odbyt (na zewnątrz) i pojawienia się wyraźnych objawów, takich jak krwawienie, ból, świąd, sączenie wydzieliny. Choroba, znana już od wieków, a związana – jak pisał Hipokrates (460 –377 r. p.n.e.) – z „przeciążeniem żylnym”, obecnie zaliczana jest do chorób cywilizacyjnych. Wyprostowana postawa homo sapiens niewątpliwie sprzyja temu „przeciążeniu”. Nieznane są dotychczas aktualne dane dotyczące występowania choroby w populacji ze względu na brak ukierunkowanych badań ankietowych i pomijanie przez pacjentów „wstydliwych” informacji o dolegliwościach związanych z odbytem, dopóki nie wpłyną one na znaczne pogorszenie jakości życia. Poza tym wielu pacjentów leczy się w prywatnym sektorze służby zdrowia. Rozbieżności w danych epidemiologicznych wynikają także z tego, że stosowano często odmienne badania przesiewowe, analizowano różne populacje, a niekiedy wliczano także grupy bezobjawowe. Mówi się o tym, że liczba cierpiących z powodu hemoroidów sięga w Polsce ponad 6 milionów osób, tymczasem w krajach wysoko uprzemysłowionych wynosi ona około 50% dorosłej populacji.

Hemoroidy pojawiają się zwykle po 30. roku życia, a niebezpieczeństwo ich wystąpienia zwiększa się wraz z wiekiem. Najczęściej po poradę lekarską zgłaszają się pacjenci w przedziale 45.–65. rok życia. Choroba dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet i występuje bez względu na przynależność społeczną, częściej jednak u osób, które ze względu na znaczną aktywność zawodową niewłaściwie się odżywiają i nieregularnie lub rzadko uprawiają sport. Niestety, spośród osób należących do tej grupy do choroby przyznaje się tylko około 10% chorych, błędnie sądząc, że dolegliwości

i objawy są skutkiem np. siadania na zimnej powierzchni i z pewnością przeminą.

Warto więc zapoznać się bliżej z istotą schorzenia, bo pozwoli to rozwiać szereg obaw oraz właściwie pokierować dalszym postępowaniem, zwłaszcza jeśli ujawniły się już pierwsze symptomy choroby.