W Karolinie, w Transwalu, znajdował się sklep prowadzony przez mężczyznę o imieniu Lioski, który był polskim Żydem. Był tam klub oficerski, w którym stewardem był grecki sportowiec imieniem Poropulos i ta historia jest o tych dwóch mężczyznach, i jeszcze o oficerze Hampton Scouts, który wypił za dużo wina i zobaczył parę butów. Jestem pełen podziwu dla George'a Poropulosa i czczę jego pamięć. Podziwiam go za śmiałość; chociaż, skoro o tym mowa, jego śmiałość nie była większa niż moja. Na długo przed wojną doszło do negocjacji między Wielką Brytanią i rządem Transwalu, znajdowały się one na etapie dyplomatycznym, Ja dotarłem do Karoliny z Rand, zostawiając za sobą w złotym mieście dużo ambicji, nadziei i wszystkie pieniądze, które przywiozłem z Anglii. Przyjechałem do Republiki Południowej Afryki z młodą żoną i 370 funtami – plus minus kilka szylingów - ponieważ lekarze powiedzieli mi, że mam jedyną szansę wyzdrowienia - taki gorący i suchy klimat, jaki zapewniały wyżyny Afryki. Dla mnie po części była większą atrakcją  możliwość zamiany tych moich kilku setek na tysiące, ponieważ Johannesburg był w szczycie rozkwitu.

*****

Opuściłem Johannesburg prawie bez grosza przy duszy. W tej chwili nie mogłem wyjaśnić przyczyn mojej porażki, ponieważ boom trwał nadal i miałem możliwość korzystania z porady eksperta Artura Lioskiego, który przebywał w tym samym pensjonacie co ja. Złośliwi ludzie  ostrzegali mnie przed Lioskim. Jego właśni rodacy, bystrzy biznesmeni, mówili mi, żebym „uważał na niego”, ale zignorowałem rady, ponieważ byłem bardzo pewny własnego osądu, a Lioski był wiarygodnym, przystojnym mężczyzną, trochę krzykliwym z wyglądu, ale zdecydowanie pięknym zwierzęciem. Powiedział, że był w Johannesburgu na wakacjach. Miał sklepy w różnych częściach kraju, gdzie sprzedawał wszystko, od mioteł do wozów rolniczych i nosił się, okazując swój dobrobyt. Zabrał nas do teatru, a raczej zabrał Lillian, bo byłem zbyt nieśmiały, aby dużo wychodzić. Nie żałowałem   Lillian   przyjemności.   Życie   było bardzo nudne dla młodej dziewczyny, której mąż w średnim wieku miał plamkę na płucach, a Lioski był tak miły i uprzejmy, jeśli chodzi o Lil, że jedyne uczucie, jakie miałem w tej sprawie, to wdzięczność. Był wysoki i ciemny, barczysty, z silną sylwetką i ruchami, które wzbudziły mój podziw. Miał ogromną siłę fizyczną i widziałem, jak walczył z dwoma Kaframi - mężczyznami o niezwykłej muskularności - i stuknął ich głowami. Miał  łatwy,  gotowy  uśmiech,  zbiór  opowieści, niektóre trochę wulgarne, dużo myśli i kwiecistej galanterii, która musiała być atrakcyjna dla kobiet. Lil zawsze cudownie się rozjaśniała po spędzonym z nim wieczorze. Jego znajomość górnictwa była oszałamiająca. Zostawiłem wszystkie swoje inwestycje w jego rękach, co świadczy o moim zaufaniu do niego, że kiedy dzień po dniu przychodził do mnie po pieniądze, aby „przenieść” akcje - cokolwiek to znaczy - płaciłem bez wahania. Nie tylko straciłem każdy grosz, jaki posiadałem, ale zaciągnąłem u niego dług w wysokości stu funtów. Biedna Lil! Przekazałem jej wiadomość o mojej ruinie, a ona źle to przyjęła; wyrzucała, krzyczała i płakała po kolei, ale ucichła, kiedy jej powiedziałem, że z dobroci swego serca Lioski zaoferował mi miejsce u siebie w sklepie w Karolinie. Miałem dostawać 16 funtów miesięcznie, z czego połowa miała być wypłacona w sklepowym towarze po cenach hurtowych, a druga połowa gotówką. Miałem mieszkać bez czynszu  w  małym  domku  w  pobliżu  sklepu. Jestem  zachwycony  ofertą.  To  był natychmiastowy awans, choć przewidywałem, że warunki życia będą dużo trudniejsze niż życie, do którego    byłem    przyzwyczajony    w    Anglii.

Pojechaliśmy linią Delagoa do Middleburga i  na przylądku znaleźliśmy wóz czekający, by nas przetransportować przez dwadzieścia mil pofałdowanego terenu. Pierwsze sześć miesięcy w Karolinie były najszczęśliwszymi, jakie kiedykolwiek spędziłem. Praca w sklepie nie była szczególnie uciążliwa. Okazało się, że ma reputację bycia jednym z najlepiej wyposażonych sklepów w Transwalu Wschodnim, i z pewnością robiliśmy wielki interes w tak małym miejscu. Nie było to miasto, od którego byliśmy zależni, ale od otaczającego nas kraju. Lioski nie przyjechał z powrotem z nami, ale po tygodniu od zadomowienia nas przyjechał i zamieszkał w sklepie.

******

Wszystko szło dobrze przez sześć miesięcy. Nauczył Lil jeździć i prowadzić, i każdego ranka szli galopem po równinie. Mnie traktowano bardziej jak brata niż pracownika i bardzo mi to pochlebiało, łagodząc niemiłe rzeczy, które o nim mówiono, gdyż Karolina, podobnie jak inne małe afrykańskie miasteczka, była siedliskiem plotek. Lil była szczęśliwa przez te sześć miesięcy, a potem zacząłem dostrzegać zmianę w jej stosunku do mnie. Była zgryźliwa, łatwo się obrażała, nalegała na swój własny pokój - na co się zgodziłem,  bo  chociaż  moja  klatka  piersiowa miała się lepiej, nadal miałem irytujący kaszel w nocy, który mógł być denerwujący dla każdego w zasięgu słuchu.

*****

Mniej więcej w tym czasie spotkałem Poropulosa. Przyszedł do sklepu w upalny styczniowy dzień, mały mężczyzna w wieku około czterdziestu pięciu lat. Był niezwykle blady i miał rzadką, zarośniętą brodę. Jego włosy były długie, ubrania były stare i poplamione, a jego koszula była tak duża, że pokazywała jego gardło i niestety potrzebowała prania. A jednak był wesoły i pełen werwy - i wyjątkowo nonszalancki. Kroczył po sklepie, rozejrzał się krytycznie, skinął mi głową i uśmiechnął się. Następnie położył sjambok[1] na blat z trzaskiem..

.- Gdzie jest Shylock? - zapytał. Myślę, że byłem zirytowany.- Czy masz na myśli pana Lioskiego?

- Shylock, powiedziałem - powtórzył. - Shylockstein, Lothario z Karoliny.

Znów uderzył w ladę, wciąż się uśmiechając. Oszczędzono mi kłopotu odpowiadania, bo w tej chwili wszedł Lioski. Zatrzymał się i zmarszczył brwi, kiedy zobaczył Greka.

- Czego chcesz, mała bestio - zapytał szorstko.

W odpowiedzi mężczyzna oparł się o blat, przesunął palcami przez rozczochraną brodę i przechylił głowę.

-  Chcę  sprawiedliwości  -  powiedział nieświadomie - zwrócenia skradzionych pieniędzy. Chcę  wysłać  wieniec  na  twój  pogrzeb:  chcę napisać twój życiorys złoczyńcy.

- Wynoś się - krzyknął Lioski.

Jego twarz była purpurowa z gniewu i uderzył swoją  wielką  pięścią  w  ladę  z  hukiem,  który wstrząsnął drewnianym budynkiem. Mógłby wypowiedzieć najprzyjemniejszy komplement dla wszystkich, ale uwagę zwróciło, jak zareagował Grek. Crash! Uderzenie pięścią Lioskiego o blat. Smash! Pojawił się sjambok Poropulosa i coś było z kpiny i szyderstwa w tym działaniu, co doprowadziło Lioskiego do szaleństwa. Jednym sprężystym skokiem był ponad ladą i trzymał rękę na kołnierzu Greka - i nagle szybko cofnął się, a krew odpłynęła mu z twarzy, bo nóż Greka błysnął przed jego oczami. Myślałem, że Lioski został pchnięty nożem, ale to strach uczynił go bladym. Grek położył ostrze noża na blacie i pokręcił nim z roztargnieniem, kładąc dłoń na rękojeści i obracając nią z wielką szybkością.

- Prawie to zrobiłem tym razem, przyjacielu - powiedział z nutą żalu. - Prawie to zrobiłem tym razem - jeszcze mnie powieszą.

Lioski był blady i trząsł się.

- Chodź tutaj - powiedział cicho, a mały Grek poszedł za nim do salonu na tyłach. Byli razem około godziny; czasami słychać było podniesiony gniewnie głos pana Lioskiego, czasem śmiech małego Poropulosa. Kiedy wyszli ponownie, Grek wciąż się uśmiechał i palił jedno z cygar mojego pracodawcy.

- Moje ostatnie słowo do ciebie - powiedział chrapliwie Lioski - to jest… zachowaj swoje usta zamknięte i trzymaj się z dala ode mnie.

- I moje ostatnie słowo do ciebie - powiedział Poropulos, żwawo ssąc cygaro - bądź uczciwy i ciesz się zainteresowaniem, jakie wzbudzasz. Wyszedł ze sklepu z miną kogoś, kto zyskał moralne zwycięstwo.

Notatki

[←1 ]

1Sjambok: W Republice Południowej Afryki bicz ze skóry zwierzęcej: mocny bat lub szpicruta wykonany ze skóry nosorożca lub hipopotama.

Table of Contents

1

←1