Sally Rooney

GDZIE JESTEŚ, PIĘKNY ŚWIECIE

przełożył Jerzy Kozłowski

Wydano przy wsparciu finansowym Literature Ireland

Tytuł oryginału: Beautiful World, Where Are You

Copyright © 2021, Sally Rooney

All rights reserved

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXXII

Copyright © for the Polish translation by Jerzy Kozłowski, MMXXII

Wydanie I

Warszawa MMXXII

Spis treści

- Motto

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- 18

- 19

- 20

- 21

- 22

- 23

- 24

- 25

- 26

- 27

- 28

- 29

- 30

- Podziękowania

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Kiedy coś piszę, zwykle uważam, że to bardzo ważne, a ja jestem wielką pisarką. Każdy tak ma, jak sądzę. Ale gdzieś w najgłębszym zakamarku duszy zawsze dobrze wiem, czym jestem – pisarką małą, maleńką. Wiem o tym, przysięgam. Tylko że średnio mnie to obchodzi.

Natalia Ginzburg, esej Mój zawód, przeł. Mateusz Kłodecki

1

W hotelowym barze siedziała kobieta, obserwując drzwi. Wyglądała czysto i schludnie: biała bluzka, odgarnięte za uszy jasne włosy. Spoglądała na ekran telefonu z włączonym komunikatorem, a potem znowu zerkała w stronę drzwi. Był koniec marca, w barze mały ruch, a za oknem po jej prawej stronie za Atlantykiem zachodziło słońce. Cztery po siódmej, potem pięć, sześć po. Przez chwilę i raczej bez zainteresowania oglądała swoje paznokcie. Osiem po siódmej do baru wszedł mężczyzna. Drobnej budowy szatyn o szczupłej twarzy. Rozejrzał się, błądząc wzrokiem po twarzach gości, a potem wyjął telefon i sprawdził coś na ekranie. Kobieta przy oknie wprawdzie go zauważyła, ale oprócz tego, że na niego patrzyła, w żaden inny sposób nie starała się przyciągnąć jego uwagi. Wydawało się, że są mniej więcej w tym samym wieku, koło trzydziestki. Nie reagowała, aż wreszcie ją dostrzegł i podszedł do jej stolika.

Alice? – spytał.

To ja – odparła.

Okej. Felix. Sorry za spóźnienie.

Łagodnym tonem odpowiedziała: Nie szkodzi. Zapytał ją, czego się napije, i poszedł do baru złożyć zamówienie. Kelnerka zagadnęła, co u niego, a on odparł: No, wszystko dobrze, a u ciebie? Zamówił wódkę z tonikiem i duże piwo. Zamiast przenieść butelkę z tonikiem do stolika, szybkim i wprawnym ruchem przelał jej zawartość do szklanki. Czekając, kobieta przy stoliku stukała palcami w podkładkę. Odkąd mężczyzna zjawił się w barze, stała się bardziej czujna, bardziej ożywiona. Podziwiała teraz zachód słońca za oknem, jak gdyby ją interesował, choć wcześniej nie zwracała na niego uwagi. Gdy mężczyzna wrócił i postawił napoje na stoliku, kropla piwa się przelała i kobieta obserwowała jej szybki ślizg po ściance szklanki.

Pisałaś, że niedawno się tu przeniosłaś – zagaił. – Zgadza się?

Kiwnęła głową, upiła drinka i oblizała górną wargę.

Po co niby? – spytał.

Jak to po co?

Chodzi mi o to, że na ogół mało kto się tu sprowadza. Ludzie raczej stąd pryskają, to byłoby bardziej normalne. Bo chyba nie przyjechałaś tu do pracy?

No… nie. Niezupełnie.

Szybka wymiana spojrzeń między nimi zdawała się potwierdzać, że oczekiwał obszerniejszego wyjaśnienia. Przez jej twarz coś przemknęło, jak gdyby Alice próbowała podjąć jakąś decyzję, po czym posłała mu poufały, niemal konspiracyjny uśmiech.

No cóż, szukałam miejsca, gdzie mogłabym się przeprowadzić – kontynuowała – i któregoś dnia dowiedziałam się o domu tutaj niedaleko, tuż pod miasteczkiem, znajomy zna właścicieli. Podobno próbowali go sprzedać, trwało to całą wieczność, aż w końcu zaczęli szukać kogoś, kto by w nim tymczasem zamieszkał. W każdym razie pomyślałam sobie, że fajnie byłoby pomieszkać nad morzem. To była dość spontaniczna decyzja tak naprawdę. Więc… Ale to już cała historia, innego powodu nie było.

Słuchał jej, popijając piwo. Pod koniec swojej wypowiedzi sprawiała wrażenie spiętej, co znajdowało wyraz w skróconym oddechu i jakby autoironicznym wyrazie twarzy. Obserwował biernie ten występ i odstawił szklankę.

Okej – rzucił. – A przedtem byłaś w Dublinie, tak?

Różnie. Przez jakiś czas mieszkałam w Nowym Jorku. Jestem z Dublina, chyba ci pisałam, ale do zeszłego roku mieszkałam w Nowym Jorku.

I co zamierzasz robić teraz, gdy jesteś tutaj? Będziesz szukać pracy czy co?

Milczała. Uśmiechnął się i rozsiadł wygodniej, nie spuszczając z niej oka.

Przepraszam za te wszystkie pytania – dodał. – Mam wrażenie, że nie znam jeszcze całej historii.

Nie szkodzi. Ale jak widzisz, kiepsko mi idzie udzielanie odpowiedzi.

To w takim razie pracujesz jako kto? To moje ostatnie pytanie.

Uśmiechnęła się do niego, nieco cierpko. Jestem pisarką – odpowiedziała. – A ty mi powiesz, co robisz?

Ach, nic aż tak oryginalnego. Ciekawe, o czym piszesz, ale już nie będę pytał. Ja pracuję w magazynie pod miasteczkiem.

I co tam robisz?

Hm, co robię – powtórzył filozoficznie. – Zbieram zamówione produkty z półek, układam je na wózku i odwożę do spakowania. Nic specjalnie ekscytującego.

W takim razie nie lubisz swojej pracy?

Jezu, nie znoszę. Nienawidzę, kurwa, tego miejsca. Ale kto by mi płacił za coś, co lubię? Tak to już jest z robotą. Gdyby to było coś przyjemnego, robiłoby się za friko.

Uśmiechnęła się i powiedziała, że to prawda. Za oknem niebo pociemniało i na kempingu w dole włączały się światła; chłodny słony blask latarni na zewnątrz i cieplejsze żółte światła w oknach. Kelnerka wyszła zza baru, żeby przetrzeć stoły. Kobieta o imieniu Alice przez kilka sekund się jej przyglądała, a potem znów spojrzała na mężczyznę.

Więc co ludzie tu robią, żeby się rozerwać? – spytała.

To samo co wszędzie. Mamy kilka pubów. Klub nocny w Ballinie, jakieś dwadzieścia minut stąd samochodem. No i są oczywiście salony gier, ale to raczej dla gówniarzy. Domyślam się, że nie masz tu żadnych przyjaciół, co?

Jesteś chyba pierwszą osobą, z którą prowadzę rozmowę, odkąd się przeprowadziłam.

Uniósł brwi. Jesteś nieśmiała? – spytał.

A jak myślisz?

Spojrzeli na siebie. Nie wyglądała już na spiętą, raczej na zdystansowaną, gdy on przesuwał wzrokiem po jej twarzy, jakby próbował coś rozszyfrować. Po sekundzie lub dwóch nie sprawiał wrażenia, że mu się udało.

Całkiem możliwe – odparł.

Zapytała go, gdzie mieszka, i odpowiedział, że wynajmuje dom z przyjaciółmi, niedaleko. Patrząc przez okno, dodał, że jego osiedle, za kempingiem, jest niemal widoczne z miejsca, gdzie siedzą. Pochylił się nad stołem, żeby jej pokazać, ale potem stwierdził, że chyba jednak jest za ciemno. W każdym razie tam, po drugiej stronie – powiedział. Gdy się do niej zbliżył nad blatem, ich spojrzenia się spotkały. Spuściła wzrok, a on, siadając znowu na swoim miejscu, najwyraźniej tłumił uśmiech. Zapytała, czy jego rodzice wciąż mieszkają w okolicy. Odparł, że matka zmarła rok wcześniej, o ojciec „cholera wie, gdzie jest”.

To znaczy, prawdę mówiąc, pewnie gdzieś w Galway – uściślił. – Nie wyskoczy nagle w Argentynie ani nic takiego. Ale nie widziałem go całe lata.

Przykro mi z powodu twojej mamy.

No. Dzięki.

Ja też dosyć długo nie widziałam się z ojcem. On… Nie można na nim specjalnie polegać.

Felix podniósł wzrok znad szklanki. A co? Chleje?

Mm. I… no wiesz, dużo zmyśla.

Felix pokiwał głową. Sądziłem, że na tym polega twoja praca – powiedział.

Wyraźnie się zarumieniła, słysząc tę uwagę, co chyba go zaskoczyło, może nawet zaniepokoiło. Bardzo śmieszne – rzuciła. – Mniejsza z tym. Masz ochotę się jeszcze napić?

Po drugiej kolejce zamówili trzecią. Na pytanie, czy ma rodzeństwo, odparła, że ma brata, młodszego. On wtrącił, że też ma brata. Gdy Alice dopijała trzeciego drinka, jej twarz była zaróżowiona, a oczy stały się szkliste i błyszczące. Felix wyglądał dokładnie tak samo jak w chwili, gdy wszedł do baru, nie zaszła żadna zmiana w jego sposobie zachowania ani tonie głosu. Ale podczas gdy jej spojrzenie częściej teraz przebiegało po sali, wyrażając większe zainteresowanie otoczeniem, on coraz baczniejszą uwagę skupiał na niej. Zagrzechotała lodem w pustej szklance, co ją rozbawiło.

Chciałbyś obejrzeć mój dom? – spytała. – Od dawna chcę się nim komuś pochwalić, ale nie znam nikogo, kogo mogłabym zaprosić. To znaczy naturalnie zaproszę moich przyjaciół. Tylko że teraz są wszędzie, tylko nie tutaj.

W Nowym Jorku.

Głównie w Dublinie.

A gdzie mniej więcej jest ten dom? – spytał. – Możemy się tam dostać piechotą?

Jak najbardziej. Nawet będziemy musieli. Nie mogłabym prowadzić, a ty?

Nie, w tej chwili nie. W każdym razie nie ryzykowałbym. Ale mam prawo jazdy, tak.

Naprawdę? – wymamrotała. – Jakie to romantyczne. Chcesz jeszcze jedno piwo czy idziemy?

Pytanie to, a może sposób, w jaki je sformułowała, albo to, że użyła słowa „romantyczne”, spowodowało, że zmarszczył brwi. Ona grzebała w torebce, nie podnosząc wzroku.

Dobra, chodźmy, czemu nie – zgodził się.

Wstała i zaczęła wkładać płaszcz, beżowy jednorzędowy deszczowiec. Wywinęła jeden mankiet rękawa, żeby pasował do drugiego, a on na nią patrzył. Stojąc wyprostowany, był tylko odrobinę od niej wyższy.

Daleko to? – spytał.

Uśmiechnęła się do niego figlarnie. Czyżbyś się rozmyślał? – spytała. – Jeśli się zmęczysz, zawsze możesz mnie zostawić i zawrócić. Jestem przyzwyczajona. Do marszu, chciałam powiedzieć. Nie do tego, że się mnie zostawia. Możliwe, że do tego też przywykłam, ale nie jest to coś, co zdradzałabym obcym mężczyznom na pierwszym spotkaniu.

Na tę uwagę nie odpowiedział, pokiwał tylko głową z nieco ponurym i wyrozumiałym spojrzeniem, jak gdyby ten aspekt jej osobowości – elokwencja i inteligentny dowcip – był cechą, którą po jakiejś godzinie rozmowy dostrzegł i postanowił ignorować. Gdy wychodzili, pożegnał się z kelnerką. Alice wyglądała na zaskoczoną i obejrzała się przez ramię, jak gdyby chciała raz jeszcze zerknąć na tę kobietę. Gdy znaleźli się na chodniku przed barem, spytała go, czy ją zna. Od strony oceanu za nimi dolatywał cichy, kojący szmer odpływu, powietrze było zimne.

Dziewczynę, która tam pracuje? – spytał Felix. – Znam, tak. Sinead. A co?

Będzie się zastanawiać, co tam ze mną robiłeś.

Bezbarwnym tonem odparł: Powiedziałbym, że ma jako takie pojęcie. Którędy teraz?

Alice wsunęła ręce do kieszeni płaszcza i zaczęła iść pod górę. Wydawało się, że rozpoznaje w jego głosie pewnego rodzaju sprzeciw czy nawet odrzucenie, ale zamiast ją zniechęcić, to chyba tylko wzmogło jej ciekawość.

Dlaczego? Często się tam umawiasz z kobietami? – dociekała.

Musiał iść szybko, żeby dotrzymać jej kroku. Dziwne pytanie – stwierdził.

Tak? Pewnie jestem dziwaczką.

Co cię obchodzi, czy się tam z kimś umawiam?

Naturalnie to nie moja sprawa, po prostu jestem ciekawa.

Wyglądało na to, że Felix zastanawia się nad jej odpowiedzią, a tymczasem powtórzył cichszym głosem, już mniej pewnie: No tak, ale nie wiem, co cię to obchodzi. Po kilku sekundach dodał: Sama zaproponowałaś ten hotel. A jeśli chcesz wiedzieć, raczej tam nie bywam. Więc nie, nie umawiam się tam zbyt często. Okej?

Okej, w porządku. Zaciekawiła mnie tylko twoja wzmianka o tym, że ta dziewczyna za barem „ma jako takie pojęcie”, co tam robimy.

No, na pewno się skapowała, że się umówiliśmy – odparł. – Tylko to miałem na myśli, nic więcej.

Chociaż Alice się do niego nie odwróciła, jej twarz zaczęła zdradzać nieco większe rozbawienie niż wcześniej. Albo inny rodzaj rozbawienia. Nie przeszkadza ci, że znajomi widują cię na randkach z obcymi ludźmi? – spytała.

W sensie, że to niezręczne czy coś? Nie, specjalnie mnie to nie rusza.

Zmierzając do jej domu drogą nad oceanem, prowadzili rozmowę o życiu towarzyskim Felixa, a raczej Alice zadawała pytania na ten temat, a on po zastanowieniu odpowiadał, przy czym oboje mówili głośniej niż wcześniej ze względu na szum fal. On nie wyrażał zdziwienia jej pytaniami i chętnie na nie odpowiadał, ale nie rozgadywał się ani nie podawał żadnych informacji poza tymi, o które został wprost poproszony. Powiedział, że utrzymuje kontakty głównie ze znajomymi ze szkoły albo z pracy. I że te dwa kręgi lekko na siebie zachodzą, ale nie za bardzo. On z kolei o nic jej nie pytał, zrażony być może nieśmiałymi odpowiedziami na wcześniej zadane pytania, a może po prostu stracił zainteresowanie.

To tu – oznajmiła w końcu.

Gdzie?

Otworzyła niską białą furtkę i powiedziała: Tutaj. Przystanął i spojrzał na dom w zielonym ogrodzie na lekkim wzniesieniu. W żadnym z okien nie paliło się światło ani nie widać było detali fasady, ale wyraz twarzy Felixa wskazywał na to, że wie, gdzie są.

Mieszkasz na plebanii? – spytał.

O, nie zdawałam sobie sprawy, że znasz to miejsce. Powiedziałabym ci w barze, nie próbowałam zgrywać tajemniczej.

Przytrzymała mu furtkę i Felix, ze spojrzeniem wciąż utkwionym w sylwecie domu, który górował nad nimi, skierowany frontem do oceanu, ruszył za nią. Wokół nich ciemny ogród szeleścił na wietrze. Alice lekkim krokiem podeszła ścieżką do domu i zaczęła szperać w torebce, szukając kluczy. Brzęczały gdzieś w środku, ale nie mogła ich znaleźć. Felix stał tam tylko, nic nie mówiąc. Przeprosiła za zwłokę i włączyła w telefonie latarkę, która oświetliła wnętrze torby i rzucała sinawy blask na schodki przed domem. Felix trzymał ręce w kieszeniach. Mam – rzuciła. I wreszcie otworzyła drzwi.

Przed nimi rozciągał się duży hol z płytkami podłogowymi w czerwono-czarny wzór. U sufitu wisiał żyrandol z marmurkowego szkła, pod ścianą na delikatnym stoliku o cienkich nóżkach wyeksponowano drewnianą rzeźbę wydry. Alice rzuciła klucze na stolik i przejrzała się szybko w matowym poplamionym lustrze na ścianie.

Sama wynajmujesz całą chałupę? – zdziwił się.

Wiem – odparła. – Dom jest oczywiście za duży. A ja wydaję majątek, żeby go ogrzać. Ale fajny, prawda? I nie pobierają ode mnie czynszu. Przejdziemy do kuchni? Włączę ogrzewanie.

Ruszył za nią i weszli do dużej kuchni z szafkami po jednej i stołem po drugiej stronie. Okno nad zlewem wychodziło na ogród za domem. Felix stał w drzwiach, gdy ona szukała czegoś w jednej z szafek. Obejrzała się na niego.

Możesz usiąść, jeśli chcesz – zaproponowała. – Ale jak najbardziej stój sobie, jeśli wolisz. Napijesz się wina? Nie mam tu żadnych innych alkoholi. Z tym że ja najpierw napiję się wody.

Jakiego rodzaju rzeczy piszesz? Jeśli jesteś pisarką.

Odwróciła się skonsternowana. Jeśli jestem? – powtórzyła. – Chyba nie sądzisz, że kłamałam? Bo wtedy wymyśliłabym coś lepszego. Piszę książki, powieści.

I z tego żyjesz?

Jak gdyby wyczuwając w tym pytaniu nowy sens, spojrzała na niego raz jeszcze, a potem wróciła do nalewania wody. Tak, z tego – potwierdziła. On nadal jej się przyglądał, a potem usiadł przy stole. Siedziska były obite marszczonym rdzawym materiałem. Wszystko wyglądało bardzo czysto. Czubkiem palca wskazującego przesunął po gładkim blacie. Alice postawiła przed nim szklankę wody i usiadła na jednym z krzeseł.

Byłeś tu już kiedyś? – spytała. – Skoro znasz ten dom.

Nie, znam go, bo się wychowywałem w tym miasteczku. Nigdy nie wiedziałem, kto tu mieszka.

Ja sama właściwie ich nie znam. Starsze małżeństwo. Ona jest chyba artystką.

Kiwnął głową i nic nie powiedział.

Jak chcesz, to cię oprowadzę – dodała.

Wciąż nic nie mówił i tym razem nawet nie skinął głową. Nie wydawała się tym zdziwiona; zupełnie jakby potwierdzały się jej wcześniejsze przypuszczenia, i gdy znów się odezwała, mówiła tym samym oschłym, niemal sardonicznym tonem.

Pewnie myślisz, że jestem wariatką, bo mieszkam tu sama.

Za frajer? – odpowiedział. – Pierdolę, byłabyś wariatką, gdybyś nie skorzystała z takiej okazji. Ziewnął bez skrępowania i wyjrzał przez okno, a raczej spojrzał na okno, bo na dworze już się ściemniło i szyba odbijała tylko wnętrze. Ile tu jest sypialni, tak z ciekawości? – spytał.

Cztery.

A twoja gdzie?

W reakcji na to bezceremonialne pytanie początkowo nie poruszyła oczami, przez kilka sekund wbijając spojrzenie w swoją szklankę, aż w końcu podniosła wzrok prosto na niego. Na piętrze – odpowiedziała. – Wszystkie są na piętrze. Chciałbyś obejrzeć?

Czemu nie?

Wstali od stołu. Na korytarzu na górze leżał turecki dywan z szarymi frędzlami. Alice pchnęła drzwi do swojego pokoju i zapaliła niewielką lampę stojącą. Z lewej strony duże podwójne łóżko. Podłoga drewniana, niczym nieprzykryta, pod jedną ze ścian obłożony jasnozielonymi kafelkami kominek. Z prawej strony duże przesuwne okno wychodzące na ocean, na ciemność. Felix podszedł do niego i zbliżył głowę do szyby, toteż jego cień przysłaniał blask odbijanego światła.

Za dnia musi być stąd ekstrawidok – powiedział.

Alice wciąż stała przy drzwiach.

Tak, piękny – przyznała. – A jeszcze lepszy wieczorem.

Odwrócił się od okna i taksował spojrzeniem inne elementy wystroju, gdy Alice cały czas go obserwowała.

Super – ocenił. – Bardzo ładny pokój. Będziesz w tym domu pisać książkę?

Pewnie będę próbować.

A o czym są twoje książki?

Oj, nie wiem – odparła. – O ludziach.

A dokładniej? O jakich ludziach piszesz, o takich jak ty?

Spojrzała na niego spokojnie, jakby chciała mu coś powiedzieć: że być może rozumie jego grę i że nawet pozwoli mu wygrać, o ile będzie grał fair.

A twoim zdaniem jaka jestem? – spytała.

Coś w spokojnym chłodzie jej spojrzenia musiało wytrącić go z równowagi, bo zaśmiał się krótko, szczekliwie. No nie wiem – rzucił. – Poznałem cię dopiero kilka godzin temu, jeszcze se nie wyrobiłem zdania.

Dasz mi znać, mam nadzieję, kiedy już je sobie wyrobisz.

Możliwe.

Przez kilka sekund stała w tym pokoju, całkowicie nieruchomo, gdy on trochę się po nim pokręcił, udając, że ogląda różne rzeczy. Już wtedy oboje wiedzieli, co się niebawem wydarzy, choć ani jedno, ani drugie właściwie nie potrafiłoby określić, skąd o tym wiedzą. Ona czekała z boku, gdy on nadal się rozglądał, aż w końcu, być może nie mając już siły odwlekać tego, co nieuniknione, podziękował jej i wyszedł. Zeszła razem z nim po schodach, ale nie na sam dół. Gdy wychodził z domu, stała na stopniach. Jedna z tych dziwnych rzeczy. Oboje później podle się czuli, ale żadne z nich nie miało pewności, dlaczego ten wieczór ostatecznie okazał się taką klapą. Zatrzymawszy się na schodach, sama, obejrzała się na piętro. Jeśli podążysz za jej spojrzeniem, zauważysz otwarte drzwi do sypialni z fragmentem białej ściany widocznym między słupkami balustrady.

2

Droga Eileen! Tak długo czekam na odpowiedź na ostatniego mejla, że – wyobraź sobie! – piszę nowego, zanim się na nią doczekam. Na swoją obronę mam to, że zebrało się już zbyt wiele rzeczy i jeśli będę na Ciebie czekać, zacznę zapominać. Nasza korespondencja, powinnaś wiedzieć, pozwala mi uczepić się życia, coś o nim zanotować i w ten sposób zachować coś z mojej – poza tym prawie nic niewartej, a nawet zupełnie nic niewartej – egzystencji na tej szybko niszczejącej planecie… Umieszczam ten akapit głównie po to, żeby wzbudzić w Tobie poczucie winy w związku z tym, że jeszcze mi nie odpisałaś, czym zapewniam sobie szybszą odpowiedź następnym razem. A tak w ogóle co robisz, skoro do mnie nie piszesz? Tylko nie mów, że pracujesz.

Dostaję szału, gdy pomyślę o czynszu, który płacisz w Dublinie. Czy Ty wiesz, że tam jest teraz drożej niż w Paryżu? I wybacz mi, ale Paryż ma to, czego nie ma Dublin. Jeden z problemów polega na tym, że Dublin jest płaski – dosłownie i topograficznie – toteż wszystko musi się dziać na jednej płaszczyźnie. Inne miasta mają sieć metra, która dodaje głębi, mają strome wzgórza lub drapacze chmur, tymczasem Dublin ma tylko przysadziste szare budynki i jeżdżące po ulicach tramwaje. Nie ma, jak miasta kontynentalne, dziedzińców ani ogrodów na dachach, które przynajmniej dzielą przestrzeń – jeśli nie pionowo, to konceptualnie. Myślałaś o tym kiedyś w ten sposób? Nawet jeśli nie, może zarejestrowałaś to na jakimś podświadomym poziomie. Trudno w Dublinie wspiąć się bardzo wysoko albo zejść bardzo nisko, trudno się zgubić albo zgubić innych, trudno zyskać poczucie perspektywy. Można by pomyśleć, że to demokratyczny sposób zorganizowania przestrzeni miejskiej – wszystko się odbywa twarzą w twarz, czyli na równej stopie. Prawda, nikt na ciebie nie patrzy z góry, z wysokości. Ale dzięki temu niebo zyskuje całkowicie dominującą pozycję. Nigdzie nie jest ono przez nic sensownie przecięte czy podzielone. Możesz wskazać Spire i przyznam, owszem, Iglica zakłóca jednolitość nieba, ale to najcieńsze z możliwych zakłóceń; jest jak zwisająca miarka krawiecka, która tylko podkreśla skromne rozmiary wszystkich okolicznych budynków. Taki efekt niebiańskiej totalności nie jest dla mieszkańców korzystny. Nic nigdy nam nie przysłania nieba. Jest jak memento mori. Chciałabym, żeby ktoś wywiercił w nim dla Ciebie dziurę.

Dużo ostatnio myślę o polityce prawicy (jak my wszyscy, prawda?) i o tym, jak to się dzieje, że konserwatyzm (siła społeczna) zaczął być kojarzony z pazernym kapitalizmem rynkowym. To skojarzenie wcale nie jest oczywiste, przynajmniej dla mnie, jako że rynki niczego nie „konserwują”, jedynie pochłaniają wszelkie aspekty istniejącego krajobrazu społecznego i wydalają je w postaci transakcji, wyzutych ze znaczenia i pamięci. Co może być „konserwatywnego” w takim procesie? Ale też wydaje mi się, że sama idea „konserwatyzmu” jest fałszywa, bo w sumie niczego nie można zakonserwować – przecież czas posuwa się tylko w jednym kierunku. To rzecz tak elementarna, że gdy po raz pierwszy na nią wpadłam, poczułam się najpierw jak geniusz, a potem zaczęłam się zastanawiać, czy nie jestem idiotką. Ale czy dla Ciebie to ma jakiś sens? Nie możemy niczego zakonserwować, szczególnie relacji społecznych, jeśli nie zmienimy ich natury, w nienaturalny sposób nie powstrzymamy jakiejś części interakcji z czasem. Popatrz tylko, co konserwatyści wyprawiają ze środowiskiem: według nich konserwować znaczy wydobywać, plądrować i niszczyć, „bo zawsze tak robiliśmy” – tylko że właśnie z tego powodu ziemia, której to robimy, nie jest już tą samą ziemią. Uważasz pewnie, że poruszam kwestie absolutnie podstawowe, myślisz może nawet, że wypowiadam się niedialektycznie. Ale to tylko takie abstrakcyjne myśli, które mi przyszły do głowy i które musiałam spisać, a teraz Ty jesteś ich odbiorczynią (czy tego chcesz, czy nie).

Byłam dzisiaj w pobliskim sklepie, żeby coś sobie kupić na lunch, gdy nagle poczułam coś przedziwnego, uprzytomniłam sobie nagle, jak nieprawdopodobne jest moje życie. Chodzi mi o to, że pomyślałam o reszcie ludzkiej populacji – z której większość żyje, jak byśmy to określiły, w skrajnej biedzie – ludziach, którzy nigdy nie widzieli takiego sklepu ani w nim nie byli. I coś takiego właśnie, coś TAKIEGO, utrzymuje cała ich ciężka praca! Ten styl życia, dla ludzi takich jak my! Te wszystkie rodzaje napojów bezalkoholowych w plastikowych butelkach, te wszystkie zapakowane zestawy lunchowe i słodycze w hermetycznych torebkach, i pieczone na miejscu ciastka – oto rezultat wysiłków ludzi pracy na świecie, eksploatacji paliw kopalnianych, harówki na plantacjach kawy i trzciny cukrowej. Wszystko po to! Żeby działał ten sklep spożywczy! Aż mi się w głowie zakręciło, gdy o tym pomyślałam. Naprawdę niedobrze mi się zrobiło. Jakbym nagle sobie przypomniała, że moje życie jest częścią programu telewizyjnego – i ludzie codziennie umierają, nagrywając ten program, miażdżeni na różne najpotworniejsze sposoby, dzieci, kobiety, a wszystko po to, żebym mogła wybrać jeden z zestawów lunchowych, każdy zapakowany w wiele warstw folii jednorazowego użytku. Po to umierają – na tym polega ten wielki eksperyment. Myślałam, że rzygnę. Oczywiście takie wrażenie nie trwa długo. Może do końca dnia czuję się źle, nawet do końca tygodnia – co z tego? I tak muszę sobie kupić coś do jedzenia. A na wypadek, gdybyś się o mnie martwiła, uspokoję Cię: kupiłam sobie ten lunch.

Najświeższe informacje o moim życiu na prowincji i kończę. Dom jest chaotyczny i ogromny, jak gdyby miał w zwyczaju spontanicznie wytwarzać nowe, wcześniej nieoglądane pokoje. Jest też zimny i miejscami zagrzybiony. Mam dwadzieścia minut piechotą do wspomnianego sklepu spożywczego i odnoszę wrażenie, że większość czasu spędzam na spacerach do niego i z powrotem, żeby kupić rzeczy, o których zapomniałam podczas poprzednich zakupów. Prawdopodobnie to wszystko wspaniale wzmacnia mój charakter, toteż kiedy się znowu zobaczymy, będę miała naprawdę oszałamiającą osobowość. Jakieś dziesięć dni temu poszłam na randkę z kimś, kto pracuje w magazynie wysyłkowym, i wzbudziłam w nim tylko najgłębszą pogardę. Żeby oddać sobie sprawiedliwość (zawsze to robię), chyba już zapomniałam, jak się zachowywać w sytuacjach towarzyskich. Aż się boję sobie wyobrażać, jakie stroiłam miny, usiłując sprawiać wrażenie osoby, która regularnie wchodzi w interakcje z innymi ludźmi. Nawet kiedy piszę tego mejla, czuję się lekko dysocjacyjnie, jakbym straciła kotwicę. Rilke napisał wiersz, który się kończy: „Kto teraz sam jest, długo pozostanie sam / i będzie czuwał, czytał, długie listy będzie / pisał i niespokojnie tu i tam / błądził w alejach, gdy wiatr liście pędzi”1. Lepiej nie mogłabym opisać swojego obecnego stanu, tylko że teraz jest kwiecień i wiatr liści nie pędzi. Przepraszam zatem za „długi list”. Mam nadzieję, że przyjedziesz mnie odwiedzić. Ściskam bardzo, bardzo, bardzo mocno, Alice.

Redaktor inicjujący: Joanna Maciuk

Redaktor prowadzący: Magdalena Matuszewska

Przekład: Jerzy Kozłowski

Redakcja: Maria Wirchanowska

Korekta: Małgorzata Kuśnierz, Magdalena Matuszewska

Cover and endsheets illustrations © Manshen Lo

Cover design by gray318

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

02-672 Warszawa, ul. Domaniewska 48

tel. (22) 828 98 08

faks (22) 395 75 78

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-9769-8

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.