© Copyright by PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2017

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Redaktorzy naukowi:

dr hab. n. med. Dariusz Białoszewski – Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr n. biol., mgr fizjoter. Zbigniew Wroński – Warszawski Uniwersytet Medyczny

Wydawca: Jolanta Jedlińska

Redaktor merytoryczny: Małgorzata Warowny

Korektor: Agnieszka Janowska

Producent: Magdalena Preder

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2017 r., (wyd. I)

Warszawa 2017

ISBN 978-83-200-5483-5

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

SŁOWO WSTĘPNE

Autorzy oddają w nasze ręce książkę, która w sposób bardzo nowoczesny i wyjątkowy definiuje uwarunkowania wykonywania zawodu fizjoterapeuty nie tylko w Polsce, lecz także i na świecie. Czytelnik zostanie bardzo zaskoczony. Pozycja ta nie odnosi się w ogóle do większości czynności zawodowych ani tak zwanych przedmiotów zawodowych, które są charakterystyczne dla fizjoterapii. Jej treść, powiązana ściśle z Ustawą o zawodzie fizjoterapeuty, koncentruje się na nowych aspektach prawnych wykonywania zawodu fizjoterapeuty, etyce zawodowej, psychologii pracy fizjoterapeuty i dbałości o jego zdrowie psychiczne. Kolejne rozdziały poświęcone są socjologii, komunikacji interpersonalnej, ustawicznej edukacji fizjoterapeutów, prowadzeniu badań naukowych, dbałości o zdrowie fizyczne i ergonomię pracy. Nie są to jednak obrzeża zawodu. Książka ta mówi o prawdziwej istocie zawodu, jaką jest delikatna relacja z drugim, zazwyczaj chorym człowiekiem. Ten podstępnie wciągający Czytelnika tekst wprowadza go w meandry tematów, które decydują już teraz o jakości, efektywności i kulturze pracy fizjoterapeuty. Lektura ta jest jak zbiór różnych opowiadań lub fresków, który dopiero po złożeniu w całość ukazuje pełen obraz, zamysł redaktorów i autorów dzieła.

Istota zawodu fizjoterapeuty, tak jak każdego zawodu medycznego, wyrasta ze wspólnego, humanistyczno-prawno-etycznego pnia. Przynależność do zawodów zaufania publicznego oznacza też konieczność poddania się weryfikacji własnej grupy zawodowej oraz spełnienia wyższych niż w innych zawodach standardów zachowania w relacji ze społeczeństwem, co determinuje także postawy poza pracą zawodową. Książka pokazuje również zagrożenia zawodowe fizjoterapeuty, z których najistotniejsze są wbrew pozorom te związane z odpornością psychiczną.

Niniejsza monografia to wstęp do recepty na osiągnięcie sukcesu w zawodzie fizjoterapeuty, sukcesu, którym jest czasem bezgraniczna satysfakcja z pracy, odczucie bezcenne w dzisiejszym świecie. Rekomenduję ją zatem z przekonaniem wszystkim polskim fizjoterapeutom i studentom tego kierunku.

dr. hab. n. med. Maciej Krawczyk

Prezes Krajowej Rady Fizjoterapeutów

PRZEDMOWA

Drodzy Czytelnicy,

pomysł na książkę o zawodzie fizjoterapeuty powstał w głowie głównego redaktora kilka lat temu, kiedy jeszcze prace nad ustawą określającą miejsce fizjoterapii wśród zawodów medycznych pozostawały na wczesnym etapie koncepcyjnym i w samym środowisku polskich fizjoterapeutów ścierały się różne poglądy na temat tego, co ma ona zawierać. Wszyscy byli jednak jednomyślni, że fizjoterapeuci jako przedstawiciele zawodu zaufania publicznego (od Konstytucji kwietniowej z 1935 r. aż do zapisu w Konstytucji z 1997 r. zwanego „wolnym zawodem”) muszą mieć „swoją” ustawę i że należy im się godne miejsce wśród innych zawodów medycznych, takich jak lekarze i pielęgniarki. Środowisko fizjoterapeutów było również zgodne co do tego, że musi powstać samorząd zawodowy na wzór izb lekarskich i pielęgniarskich, którego zadaniem będzie weryfikacja zawodowa już pracujących fizjoterapeutów oraz opracowanie transparentnych zasad dla dalszej ich działalności oraz zunifikowanej edukacji. To się wreszcie stało i powstała pilna potrzeba napisania swoistego przewodnika zawodowego dla fizjoterapeutów.

Projekt książki został zaakceptowany przez PZWL Wydawnictwo Lekarskie w 2015 r. Publikacja powstawała prawie równolegle z Ustawą o zawodzie fizjoterapeuty, czemu towarzyszyły intensywne dyskusje środowiskowe. Niektóre fragmenty rozdziałów „czekały” na ukazanie się odpowiednich rozporządzeń Ministra Zdrowia, co poprzedzały cykle spotkań roboczych. Redaktorzy oraz niektórzy autorzy książki brali aktywny udział w tym procesie. Niestety, do czasu przekazania jej do druku jedno z kluczowych rozporządzeń, określające kompetencje zawodowe zależne od poziomu wykształcenia fizjoterapeuty, nie zostało opublikowane.

W publikacji, którą przekazujemy do rąk Czytelników, grono ekspertów po raz pierwszy przedstawia kompleksowo obecne miejsce fizjoterapii wśród innych zawodów medycznych w Polsce. Pokazuje i wyjaśnia nie tylko fundamentalne zmiany prawne oraz organizacyjne w sposobie nauczania i wykonywania tego zawodu, lecz także poświęca wiele uwagi zagadnieniom związanym z wybranymi, ważnymi jego aspektami (psychologicznymi, deontologicznymi, zdrowotnymi), jak również szeroko pojętą, ustawiczną edukacją fizjoterapeutów i umiejętnością dobrej komunikacji klinicznej.

Ważną częścią dzieła jest jego część elektroniczna, która będzie aktualizowana i w której Czytelnik znajdzie nie tylko zestawienie wszystkich, najważniejszych naszym zdaniem, obowiązujacych aktów prawnych związanych z polską fizjoterapią, lecz także wiele ciekawych interaktywnych dodatków do poszczególnych rozdziałów książki, takich jak: kwestionariusz zagrożenia zespołem wypalenia zawodowego, ćwiczenia z komunikacji interpersonalnej czy też filmy instruktażowe dotyczące ergonomii pracy z pacjentem.

Z pewnością monografia nie wyczerpuje tematu. Jest to pionierskie przedsięwzięcie wydawnicze i wymagać będzie wielu uzupełnień. Mamy świadomość, że doskonalenie książki leży w Waszych rękach, Drodzy Czytelnicy. Jesteśmy otwarci na wszystkie Wasze uwagi, które prosimy przysyłać na adres fizjoterapia@pzwl.pl. Mamy głęboką nadzieję, że w kolejnych wydaniach je uwzględnimy i że przyczynią się one do coraz lepszej użyteczności przewodnika zawodowego polskiego fizjoterapeuty.

Redaktorzy i Autorzy

Warszawa, listopad 2017 r.

AUTORZY

Dr n. med.

Mirosława Maria Adamus

Absolwentka Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończyła specjalizację z psychologii klinicznej i neuropsychologii oraz czteroletnie szkolenie psychoterapeutyczne, organizowane przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. Uczestniczyła także w cyklu szkoleń psychoterapeutycznych, integrujących metody pracy z pacjentem. Adiunkt w Zakładzie Psychologii Medycznej II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

W pracy zawodowej zajmuje się przede wszystkim terapią dzieci i młodzieży oraz rodzin. Jest współtwórcą i realizatorką programu nauczania psychologii dla studentów Fizjoterapii w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Prowadzi, oparte na programie autorskim, zajęcia dla studentów, obejmujące elementy komunikacji interpersonalnej, rozwoju uczestników poprzez poznawanie własnych emocji i ich wyrażanie, a także zajęcia dla studentów i aktywnych zawodowo fizjoterapeutów z zakresu profilaktyki wypalenia zawodowego. Laureatka nagród dydaktycznych. Realizuje badania empiryczne na temat wpływu poczucia odpowiedzialności za zdrowie na jakość życia oraz aktywizacji seniorów w praktyce medycznej. Autorka wielu publikacji i wystąpień konferencyjnych na powyższe tematy.

Dr hab. n. med.

Dariusz Białoszewski

Specjalista z zakresu ortopedii oraz rehabilitacji medycznej. Chirurg, klinicysta, naukowiec, redaktor, nauczyciel akademicki, doświadczony praktyk oraz edukator i popularyzator wiedzy. Twórca unikatowej linii kongresów interdyscyplinarnych, integrujących wszystkich specjalistów zajmujących się narządem ruchu, a także studenckiego ruchu naukowego fizjoterapeutów w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym i autorskich programów dydaktycznych na Oddziale Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Prodziekan Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego oraz kierownik Zakładu Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego WUM, nauczającego 16 przedmiotów kierunkowych na wszystkich latach studiów kierunku fizjoterapia. Wieloletni Członek Senatu WUM, Rady II Wydziału Lekarskiego WUM i Rady Programowej Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego WUM.

Współtwórca i redaktor naczelny uznanego czasopisma naukowego „Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja”. Jest autorem i współautorem ponad 150 publikacji. Promotor ponad 130 prac magisterskich i licencjackich. Laureat wielu nagród dydaktycznych i naukowych.

Dr n. med.

Tomasz Chomiuk

Fizjoterapeuta, absolwent II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Akademii Wychowania Fizycznego. Od 2011 r. asystent w III Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii II Wydziału Lekarskiego WUM. Członek Sekcji Kardiologii Sportowej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Autor i współautor wielu oryginalnych publikacji z dziedziny fizjoterapii i kardiologii oraz licznych artykułów poglądowych. Wykładowca podczas licznych szkoleń i konferencji związanych z tematyką fizjoterapii.

Dr n. o zdr.

Anna Hadamus

Fizjoterapeutka, absolwentka Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. W 2013 r. obroniła z wyróżnieniem pracę doktorską. Obecnie adiunkt w Zakładzie Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego WUM. Kierownik Pracowni Biomechaniki i Analizy Ruchu.

Doświadczony praktyk, nauczyciel akademicki i animator studenckiego ruchu naukowego. Autorka wielu publikacji oraz licznych wystąpień na krajowych i zagranicznych zjazdach. Wielokrotna laureatka naukowych i dydaktycznych nagród. Zajmuje się głównie badaniami dotyczącymi biomechaniki i zastosowań nowych metod leczniczych w fizjoterapii.

Dr hab., prof. nadzw.
Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach

Jerzy Kolarzowski

Autor wielu książek: Filozofowie i mistycy: na drogach neoplatonizmu; Idea praw jednostki w pismach Braci Polskich: u narodzin nowożytnej koncepcji praw człowieka; Podstawy negocjacji. Enchiridion: ujęcie lingwistyczne i prakseologiczne oraz ponad czterdziestu artykułów naukowych.

Jego badania naukowe obejmują nurty oraz idee inspirujące kulturę europejską. Zainteresowania – historia myśli etycznej i religijnej Europy (zwłaszcza okresu reformacji).

Dr hab. n. prawn., prof. nadzw.

Rafał Kubiak

Ukończył Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego, gdzie także uzyskał stopień doktora nauk prawnych w zakresie prawa oraz stopień naukowy doktora habilitowanego. Aktualnie pełni obowiązki kierownika Zakładu Prawa Medycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Pracuje również w Katedrze Prawa Karnego Uniwersytetu Łódzkiego. Jest zastępcą Dyrektora Centrum Egzaminów Medycznych w Łodzi, a ponadto członkiem Komisji Bioetycznej Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi oraz Komisji Etyki Badań Naukowych Uniwersytetu Łódzkiego. Jest także biegłym sądowym z zakresu prawa medycznego przy Sądzie Okręgowym w Łodzi.

Autor wielu krajowych i zagranicznych publikacji oraz doniesień zjazdowych. Specjalizuje się w szczególności w zakresie karnej odpowiedzialności pracowników medycznych, praw pacjenta i pracownika medycznego oraz ich prawnej ochrony, a także unormowań prawnych dotyczących czynności nieterapeutycznych. Zajmuje się również systemem kształcenia pracowników medycznych w Polsce, współpracując w tej sferze z Departamentem Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministerstwa Zdrowia.

Dr n. med.

Monika Lewandowska

Fizjoterapeutka, arteterapeutka, pedagog, adiunkt w Zakładzie Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Członek Rady Programowej Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek Rady Wydziału II Wydziału Lekarskiego WUM. Odbyła liczne szkolenia i kursy z zakresu fizykoterapii, kinezyterapii, terapii manualnej, masażu leczniczego, odnowy biologicznej, arteterapii, psychologii i pedagogiki, w tym dydaktyki medycznej.

Autorka i współautorka ponad 100 prac z zakresu rehabilitacji fizycznej, psychicznej, społeczno-zawodowej, arteterapii. Promotor ponad 100 prac magisterskich. Jej obszary zainteresowań to zwłaszcza: komunikacja kliniczna, dydaktyka, rehabilitacja psychiczna, społeczna i zawodowa, psychopedagogika zdrowia i choroby oraz arteterapia profilaktyczna i lecznicza.

Prof. dr hab. n. med.

Artur Mamcarz

Specjalista z zakresu kardiologii i kardiologii sportowej. Kierownik III Kliniki Chorób Wewnętrznych i Kardiologii II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Prodziekan trzech kadencji II Wydziału Lekarskiego WUM (w tym dwukrotnie ds. Oddziału Fizjoterapii). Przewodniczący Sekcji Farmakoterapii Sercowo-Naczyniowej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, członek Zarządu Sekcji Rehabilitacji Kardiologicznej i Fizjologii Wysiłku PTK, członek Komisji Medycznej Polskiego Komitetu Olimpijskiego.

Autor wielu publikacji z zakresu medycyny i kardiologii sportowej, ceniony i lubiany wykładowca, znany edukator i popularyzator wiedzy.

Mgr fizjoter.

Anna Mosiołek

Absolwentka Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Studentka studiów doktoranckich oraz pracownik naukowo-dydaktyczny Zakładu Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego WUM.

Autorka i współautorka wielu publikacji oraz doniesień zjazdowych. Animatorka studenckiego ruchu naukowego. W obszarze jej zainteresowań naukowych, poza specjalistycznym badaniem chodu i zastosowań VR w fizjoterapii, leżą również nowoczesne metody nauczania. Tworzy zajęcia e-learningowe dla studentów kierunku fizjoterapia. Aktywny tłumacz wielu kursów dla fizjoterapeutów – m.in. PNF, Maitland Concept, Mulligan Concept, Cyriax – Medycyna Ortopedyczna, NDT Bobath, DRA.

Mgr pedagog. spec.

Anna Ostaszewska

Fizjoterapeutka, doktorantka na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Doświadczony dydaktyk i praktyk, starszy wykładowca w Zakładzie Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Opiekun Sekcji Pedagogiki Ogólnej i Specjalnej Studenckiego Koła Naukowego Fizjoterapii WUM. Absolwentka podyplomowych studiów z zakresu prawa medycznego, socjologii medycyny i bioetyki na Wydziale WPIA UW oraz szkolenia na Koordynatora Przeszczepiania Narządów w WUM i Studium Prawa Własności Intelektualnej na Wydziale WPIA UW. Odbyła liczne szkolenia i kursy z zakresu fizykoterapii, dydaktyki, pedagogiki, psychologii.

Autorka i współautorka wielu publikacji. Ponad 20 lat doświadczenia w pracy zawodowej w Szpitalu Sióstr Elżbietanek w Warszawie w tym – 9 lat na stanowisku Koordynatora Pionu Rehabilitacji. Jej obszarem zainteresowania są szeroko pojęte zagadnienia z zakresu rehabilitacji psychospołecznej, medycznej o podłożu prawnym i administracyjnym, relacji społecznych w aspekcie zdrowia i choroby, a także zagadnienia prawne i społeczne osób niepełnosprawnych oraz przewlekle chorych.

Prof. dr hab. n. med.

Krzysztof Owczarek

Wieloletni kierownik Zakładu Psychologii Medycznej w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Zajmuje się zastosowaniem zagadnień psychologicznych w medycynie. Realizuje wykłady w ramach: podstaw psychologii, psychologii stosowanej, psychologii medycznej i psychoterapii.

Autor 226 doniesień naukowych, książek i rozdziałów w podręcznikach. Skonstruował i wystandaryzował wiele kwestionariuszy służących do pomiaru jakości życia. Pracował jako neuropsycholog w Klinice Neurologii i Epileptologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie oraz w Loyola University of Chicago (USA). Zrealizował wiele programów naukowych i badawczych o zasięgu międzynarodowym. Wieloletni członek Polskiego Towarzystwa Epileptologii, Polskiego Towarzystwa Neuropsychologii oraz członek honorowy Polskiego Towarzystwa Psychologii Klinicznej. W dowód uznania za wybitną działalność naukową w dziedzinie neuropsychologii oraz przyczynienie się do rozwoju neuronauk w Polsce został mu przyznany dyplom Virtuti Medicinali.

Dr n. med.

Marcin Wełnicki

Specjalista chorób wewnętrznych, absolwent II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Adiunkt III Kliniki Chorób Wewnętrznych i Kardiologii II Wydziału Lekarskiego WUM. Od 2011 r. członek: Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Obecnie członek Zarządu Sekcji Farmakoterapii Sercowo-Naczyniowej PTK. Od 2008 r. stały współpracownik gazety „Służba Zdrowia”.

Autor i współautor wielu oryginalnych publikacji z dziedziny chorób wewnętrznych i kardiologii oraz licznych artykułów poglądowych i monografii dotyczących chorób układu sercowo-naczyniowego. Współautor wykładów i wykładowca podczas licznych szkoleń oraz konferencji przeznaczonych dla lekarzy, fizjoterapeutów, farmaceutów i pacjentów.

Dr n. biol., mgr fizjoter.

Zbigniew Wroński

Fizjoterapeuta, absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. W 2010 r. obronił pracę doktorską. W 2012 r. uzyskał tytuł specjalisty fizjoterapii.

Doświadczony dydaktyk i praktyk. Od 2006 r. prowadzi zajęcia ze studentami kierunku fizjoterapia w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. W latach 2012–2015 współpracował z Laboratorium Ergonomii Politechniki Warszawskiej. Odbył liczne, certyfikowane szkolenia z zakresu wielu metod fizjoterapii, z ukierunkowaniem na fizjoterapię ortopedyczną, terapię manualną i trening medyczny. W latach 2014–2017 był Konsultantem krajowym w dziedzinie fizjoterapii. Obecnie pracuje jako asystent w Zakładzie Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego WUM. Od 2017 r. pełni funkcję wiceprezesa Krajowej Izby Fizjoterapeutów ds. Nauki i Edukacji.

SPIS TREŚCI

Stosowane skróty

1. Nowa pozycja fizjoterapeuty wśród zawodów medycznych w świetle nowych zapisów prawnych i nowego systemu kształcenia zawodowego – Dariusz Białoszewski, Zbigniew Wroński

Samodzielność zawodowa

Zawód zaufania publicznego – skutki prawne

2. Wybrane aspekty deontologiczne zawodu fizjoterapeuty – Jerzy Kolarzowski

Poziom podstawowy – deontologia

Poziom ideowo zapośredniczony – odzwierciedlenie na kartach historii

Poziom poszukiwania harmonii – równorzędny z naukowym obrazem świata

3. Wybrane aspekty psychologiczne zawodu fizjoterapeuty – Mirosława Maria Adamus, Krzysztof Owczarek, Dariusz Białoszewski

Stres w praktyce fizjoterapeutycznej

Czym jest stres?

Jeszcze raz definicja

Ocena stresu i proces radzenia sobie (tzw. coping)

Psychologiczne mechanizmy obronne

Stres jako sytuacja trudna

Radzenie sobie ze stresem

Radzenie sobie z emocjami

Związki stresu z jakością życia

Stres w miejscu pracy – zagrożenia psychospołeczne

Zagrożenia psychospołeczne z perspektywy fizjoterapeuty praktyka

Konsekwencje pracy pod presją zagrożeń psychospołecznych

Wypalenie zawodowe – konsekwencja zagrożeń psychospołecznych

Wymiary zespołu wypalenia zawodowego

Skutki procesu wypalenia zawodowego

Nowe trendy w psychologii zdrowia zawodowego, nowe spojrzenie na wypalenie zawodowe

Wypalenie u fizjoterapeutów

Jak być skutecznym (dobrym) fizjoterapeutą i nie wypalić się zawodowo?

Aktywności sprzyjające budowaniu tzw. zasobów osobistych

4. Wybrane aspekty socjologiczne zawodu fizjoterapeuty – Anna Ostaszewska, Dariusz Białoszewski

Zespół czy grupa?

Zespół terapeutyczny

Praca zespołowa

Kierowanie zespołem

Komunikacja interpersonalna

Komunikacja wewnętrzna

Bariery komunikacyjne

Szumy komunikacyjne

Relacja fizjoterapeuta–pacjent

Model CARE

5. Nowe aspekty prawne wykonywania zawodu fizjoterapeuty w Polsce w świetle Ustawy o zawodzie fizjoterapeuty – Rafał Kubiak

Zawodowy charakter czynności fizjoterapeuty

Wybrane prawa pacjenta w działalności zawodowej fizjoterapeuty

6. Wybrane aspekty praktyczne i znaczenie komunikacji interpersonalnej (klinicznej) – Monika Lewandowska, Dariusz Białoszewski

Podstawowe pojęcia w obszarze komunikacji medycznej

Modele medycznej komunikacji interpersonalnej w fizjoterapii

Komunikacja werbalna

Nastawienie pacjenta do postępowania fizjoterapeutycznego oraz rodzaj postaw, zachowań i oczekiwań reprezentowanych przez pacjenta

Dotyk terapeutyczny

Komunikacja niewerbalna

Komunikacja międzykulturowa i transkulturowa

Komunikacja w medycznym zespole terapeutycznym

7. Permanentna edukacja zawodowa – wymóg formalny czy potrzeba? – Zbigniew Wroński, Anna Mosiołek, Dariusz Białoszewski

Egzamin specjalizacyjny (PESFZ)

Szkolenie ustawiczne – obecna sytuacja prawna

Kursy podyplomowe

Po czym poznać dobre szkolenie?

Najpopularniejsze rodzaje kursów

E-learning – wybrane zagadnienia

8. Prowadzenie badań naukowych i publikacje naukowe – czy konieczny element rozwoju zawodowego fizjoterapeuty? – Tomasz Chomiuk, Marcin Wełnicki, Artur Mamcarz

Evidence-based Medicine, Evidence-based Physiotherapy – od teorii do praktyki

Podstawowe typy badań

Fizjoterapia w kardiologii jako przykład Good Clinical Practice (GCP)

9. Dbałość o własne zdrowie a ergonomia pracy z pacjentem – Zbigniew Wroński, Anna Hadamus, Dariusz Białoszewski

Definicja ergonomii

Zdrowe ciało fizjoterapeuty – jego podstawowym narzędziem pracy

Kontrola okresowa stanu zdrowia – okresowe badania lekarskie

Główne zasady „BHP ciała” w pracy oraz zasady ergonomii w pracy z pacjentami z różnymi dysfunkcjami i w różnych pozycjach terapeutycznych – wzorce zachowań ergonomicznych

Zasady pracy przy stole terapeutycznym

Chwyty ułatwiające pracę z pacjentami leżącymi i podczas pionizacji, asekuracja przed upadkami

Higiena osobista i miejsca pracy, minimalizacja zakażeń

Przypisy

STOSOWANE SKRÓTY

E – materiał dostępny w części elektronicznej książki

P – podsumowanie rozdziału

PR – piśmiennictwo rozdziału

PS – pytania sprawdzające do rozdziału

PU – zalecane piśmiennictwo uzupełniające do rozdziału

S – streszczenie rozdziału

Z – zapamiętaj: szczególnie ważne

1
NOWA POZYCJA FIZJOTERAPEUTY WŚRÓD ZAWODÓW MEDYCZNYCH W ŚWIETLE NOWYCH ZAPISÓW PRAWNYCH I NOWEGO SYSTEMU KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO

Dariusz Białoszewski
Zbigniew Wroński

Z lektury tego rozdziału, który jest w istocie właściwym wprowadzeniem do niniejszej książki, Czytelnik dowie się, co go czeka w związku z wejściem w życie Ustawy o zawodzie fizjoterapeuty – czyli, jakie z tego faktu wynikają dla niego profity i jakie nowe obowiązki. Zapozna się też z bardzo istotnymi zmianami w procesie kształcenia oraz z zadaniami nowo utworzonego samorządu zawodowego fizjoterapeutów.

Fizjoterapeuci w Polsce od zawsze traktowali siebie jako osoby wykonujące wolny zawód medyczny (obecnie: zawód zaufania publicznego) i od wielu lat mogli, zgodnie z prawem, prowadzić własną prywatną praktykę medyczną – czyli leczyć samodzielnie pacjentów. Wystarczyło zgłosić odpowiednim władzom chęć otwarcia prywatnej działalności gospodarczej, posiadać odpowiedni lokal i mieć dyplom uprawniający do wykonywania zawodu, czyli np. dyplom technika fizjoterapii. Nikt nie kontrolował merytorycznie takiej działalności, bo nie był to zawód podlegający ochronie prawnej i nie miał związanych z tym regulacji, jakie od dawna obowiązują inne zawody zaufania publicznego, takie jak np. zawody pielęgniarki i lekarza. Panował tu niczym nieuzasadniony dualizm: z jednej strony szeregowy fizjoterapeuta, niezależnie od poziomu wykształcenia, w sektorze prywatnym działał samodzielnie i nie ponosił w zasadzie żadnej odpowiedzialności zawodowej, a z drugiej strony, pracując w państwowej służbie zdrowia, był najczęściej jedynie wykonawcą zaleceń lekarzy. Najczęściej tylko nieliczni, utytułowani naukowo fizjoterapeuci przy podejmowaniu decyzji przez zespoły terapeutyczne byli traktowani w tych zespołach jak partnerzy, na równi z lekarzami. Rzeczywistość rozmijała się zatem niejednokrotnie z ideą pełnego partnerstwa zawodowego, leżącą u podstaw Polskiej Szkoły Rehabilitacji. Nie należy się zatem dziwić, że w środowisku polskich fizjoterapeutów od lat dążono do ujęcia ich działalności w ramy prawne regulowanego zawodu medycznego, traktowanego jako zawód zaufania publicznego. Sukces tych zabiegów musiał spowodować znaczne usamodzielnienie się zawodowe fizjoterapeutów, ale też musiał wiązać się, podobnie jak u lekarzy i pielęgniarek, z powstaniem samozarządzającej się korporacji zawodowej – Krajowej Izby Fizjoterapii (KIF). Na wzór Naczelnej Izby Lekarskiej została ona ustawowo powołana do m.in. pilnowania jakości wykonywania zawodu i jego prawidłowego rozwoju oraz stałego nadzoru nad kształceniem zawodowym. Zadania KIF są opisane w rozdziale 6 Ustawy o zawodzie fizjoterapeuty. Zgodnie z nią do KIF muszą należeć wszyscy fizjoterapeuci w Polsce i muszą otrzymać od niej, po przejściu procesu weryfikacyjnego, Prawo Wykonywania Zawodu Fizjoterapeuty (PWZF). Tylko ono uprawniać będzie do wykonywania zawodu fizjoterapeuty.

Zgodnie z zapisami prawnymi wszystkie osoby wykonujące w Polsce zawód fizjoterapeuty mają czas do 30 maja 2018 r. na uzyskanie Prawa Wykonywania Zawodu Fizjoterapeuty. Po tym terminie każdy pracodawca będzie musiał, przed zatrudnieniem fizjoterapeuty na podstawie umowy o pracę albo umowy cywilnoprawnej, żądać przedłożenia ww. dokumentu. Będzie to również podstawa do wydania zgody na prowadzenie samodzielnej działalności gospodarczej w obszarze fizjoterapii. Aktualne uchwały KIF dostępne są pod adresem www.kif.info.pl.

Z tego aspektu nowych regulacji prawnych nie wszyscy fizjoterapeuci zdają sobie w pełni sprawę. Tak się bowiem historycznie składa, że każda korporacja zawodowa, zwłaszcza w obrębie tzw. wolnych zawodów, uszczelnia dostęp do działalności, którą reprezentuje, wprowadzając wiele wewnętrznych przepisów i ustaleń, które mają na celu wspólne dobro zarówno jej członków, jak i klientów. Wszystko ma zatem swoją cenę – uzyskanie obecnie dość daleko idącej i jednorodnie postrzeganej samodzielności zawodowej fizjoterapeutów musiało zostać opłacone licznymi ograniczeniami dotychczasowej „wolności” i wprowadzeniem mechanizmów kontrolnych, zapewniających nie tylko wysoki poziom merytoryczny, ale i etyczny wszystkich osób wykonujących ten zawód. Powstał umocowany prawnie nadzór nad zawodem fizjoterapeuty, sprawowany przez wybranych demokratycznie przedstawicieli kontroli. W Polsce trzeba było stworzyć warunki do jednolitego kształcenia i jednolitej oceny jego wyników (ogólnopolski egzamin państwowy); musiały także powstać mechanizmy motywujące fizjoterapeutów do ustawicznego kształcenia i zwiększania umiejętności zawodowych. Ścieżki rozwoju zostały powiązane kompleksowo ze wzrostem konkretnych kompetencji. Należy podkreślić, że związany z nimi równoczesny wzrost stopnia referencyjności łączy się zwykle ze wzrostem osobistego prestiżu w środowisku, powiązanego często z awansem zawodowym oraz wzmocnieniem pozycji w zespole terapeutycznym.

Uchwalona przez Sejm RP 25 września 2015 r. Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty (zwana dalej Ustawą) wprowadziła fundamentalne zmiany prawne w dotychczasowej pozycji zawodu fizjoterapeuty w Polsce i – poza usankcjonowaniem zawodu jako samodzielnego zawodu medycznego – zapewniła również jego ochronę[1].

Pełny tekst Ustawy o zawodzie fizjoterapeuty znajduje się w załączniku elektronicznym książki.

Przede wszystkim, jak mówi art. 2 Ustawy, zawód fizjoterapeuty stał się samodzielnym zawodem medycznym. Oznacza to, jak wspomniano powyżej, że po wielu latach starań fizjoterapeuta uzyskał prawo do ściśle określonego zbioru jednolitych uprawnień, stosowanych w procesie fizjoterapii u leczonych przez niego pacjentów we wszystkich sektorach ochrony zdrowia w Polsce. Praktyczne znaczenie terminu „samodzielność zawodowa” precyzuje zarówno artykuł 4 Ustawy, jak i powiązane z nim Rozporządzenie Ministra Zdrowia (MZ), określające szczegółowe kompetencje fizjoterapeuty na danym poziomie jego wykształcenia.

Do czasu oddania do składu niniejszej książki nie ukazały się niestety długo oczekiwane rozporządzenia Ministra Zdrowia, określające kompetencje fizjoterapeuty na poszczególnych poziomach wykształcenia i znowelizowany załącznik do Ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, dotyczący szczegółowych przepisów zlecania wyrobów medycznych. Te niezwykle ważne dla fizjoterapeutów akty prawne zostaną niezwłocznie po ich opublikowaniu umieszczone w załączniku elektronicznym książki.

To, co będzie znajdować się w zakresie uprawnień zawodowych każdego fizjoterapeuty w Polsce będzie się obecnie ściśle łączyło z jego poziomem wykształcenia i długością stażu zawodowego – zostało to określone w Ustawie (art. 4 rozdz. 2 „Zasady wykonywania zawodu fizjoterapeuty”). Minister Zdrowia, na podstawie zapisów w Ustawie, określił w projekcie wspomnianego Rozporządzenia cztery poziomy wykształcenia, niezbędne do wykonywania czynności zawodowych fizjoterapeuty:

■ poziom 1 – ma dotyczyć osoby, która ukończyła publiczną szkołę policealną lub niepubliczną szkołę policealną o uprawnieniach szkoły publicznej i uzyskała tytuł zawodowy „technik fizjoterapii” (obecnie uznaje się ustawowo, że pełne kompetencje/samodzielność nabywa się po 6 latach udokumentowanego doświadczenia zawodowego z wyłączeniami zapisanymi w pkt 5 art. 4 rozdz. 2 Ustawy).

■ poziom 2 – ma osiągnąć osoba, która legitymuje się dyplomem potwierdzającym uzyskanie tytułu licencjata w zakresie fizjoterapii (obecnie uznaje się ustawowo, że pełne kompetencje/samodzielność nabywane są po 3 latach udokumentowanego doświadczenia zawodowego z wyłączeniami zapisanymi w pkt 5 art. 4 rozdz. 2 Ustawy).

■ poziom 3 – ma uzyskać osoba, która uzyskała dyplom potwierdzający uzyskanie tytułu magistra, o którym mowa w art. 13 ust. 3 pkt 1–7 Ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty.

■ poziom 4 – ma dotyczyć osoby, która uzyskała tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii lub tytuł specjalisty rehabilitacji ruchowej II  stopnia (trzeba pamiętać o tym, że: w pkt 4 rozdz. 2 Ustawy nie ma wzmianki o specjaliście fizjoterapii, a uzyskanie stopnia doktora, dotyczące jedynie awansu naukowego, nie jest postrzegane przez ustawodawcę jako zwiększenie umiejętności zawodowych).

Każdemu opisanemu powyżej poziomowi wykształcenia został przypisany w Ustawie i zostanie zapewne doprecyzowany w oczekiwanym Rozporządzeniu Ministra Zdrowia ściśle określony zakres kompetencyjny. Nigdy nie będzie już tak, że każdy fizjoterapeuta może wykonywać wszystkie czynności związane z szeroko pojętą nowoczesną rehabilitacją. Co więcej, przekroczenie uprawnień zapisanych w Ustawie i wymienionym Rozporządzeniu może być przedmiotem postępowania karnego, i to nie tylko w ramach sądów korporacyjnych.

Pełne uprawniania fizjoterapeuta będzie nabywał stopniowo w trakcie procesu szkolenia i uzyskiwania doświadczenia zawodowego, opisanego w Ustawie, np. technik fizjoterapii i licencjat fizjoterapii będą uzyskiwali pełne kompetencje przeznaczone dla swojego poziomu, czyli możliwość samodzielnego wykonywania określonych w Rozporządzeniu czynności zawodowych dopiero po odpowiednio 3 lub 6 latach udokumentowanej pracy zawodowej[2].