James Joyce

Epifanie

Przełożył Adam Poprawa

Biuro Literackie • Stronie Śląskie 2017

Proza 41

James Joyce Epifanie

Przekład: Adam Poprawa

Korekta: Joanna Mueller

Ilustracja na okładce: Wojtek Świerdzewski

Projekt typograficzny i skład wersji elektronicznej: Mateusz Martyn

Copyright © by Adam Poprawa

Copyright © by Biuro Literackie, 2016

Biuro Literackie

poczta@biuroliterackie.pl

www.biuroliterackie.pl

ISBN 978-83-65358-54-7

Wszelkie powielanie lub wykorzystywanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż jednorazowe pobranie w zakresie własnego użytku stanowi naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Spis treści

1. Pan Vance – (wchodzi z laską)…

2. Jutro nie ma szkoły…

3. Dzieci, które zostały…

4. Joyce – (dokańcza)…

5. Wysoko w starym domu…

6. Spłacheć łąki…

7. Pora już teraz pójść…

8. Ponure chmury…

9. Tobin – (stąpając z hałasem…

10. O’Mahony – Czy to nie…

11. Joyce – Wiedziałem…

12. O’Reilly – (z coraz większa powagą)…

13. Fallon – (gdy przechodzi)…

14. Dich Sheehy – Co jest kłamstwem?…

15. Kulawy Żebrak – (ściska kij)…

16. Biała mgła osuwa się…

17. Hanna Sheehy – O, na pewno…

18. Panna O’Callaghan – (sepleni)…

19. Pani Joyce – (spąsowiała…

20. Wszystkich pogrążył sen…

21. Dwie żałobnice przeciskają się…

22. Skeffington – Zmartwiłem się…

23. To żaden taniec…

24. Położyła dłoń na chwilę…

25. Już po przelotnym…

26. Zaręczyła się…

27. Ledwie słychać…

28. W bezksiężycową noc…

29. Długa, biegnąca łukiem galeria…

30. Czary ramion i głosów…

31. Oto przybywamy pospołu…

32. Ludzki tłum roi się…

33. Przechodzą dwójkami i trójkami…

34. Przychodzi w nocy…

35. Eva Leslie – No, Maudie Leslie…

36. Tak, to właśnie są…

37. Leżę na pokładzie…

38. Małe Dziecko Płci Męskiej…

39. Wstaje, lekko unosi książkę…

40. Gogarty – To dla Gogarty’ego?…

Posłowie (Adam Poprawa)

1

[Bray, w salonie domu przy Martello Terrace]

Pan Vance – (wchodzi z laską)... Oo, wie pani,

pani Joyce, on będzie musiał przeprosić.

Pani Joyce – Och tak... Słyszałeś, Jim?

Pan Vance – Bo jak nie – jak tego nie zrobi – przylecą

orły i przekłują mu oczy na wskroś.

Pani Joyce – Och, ale jestem pewna, przeprosi.

Joyce – (pod stołem, do siebie)

– Oczy na wskroś,

Przeproś,

Przeproś,

Oczy na wskroś.

Przeproś,

Oczy na wskroś,

Oczy na wskroś,

Przeproś.

2

Jutro nie ma szkoły; jest sobotni wieczór, zima, siedzę przy ogniu. Niedługo wrócą z zakupów, przyniosą mięso i jarzyny; herbatę i chleb, i masło; i biały pudding, co bulgocze w rondelku.... Siedzę i czytam opowieść o Alzacji, odwracam żółtawe kartki, przyglądam się mężczyznom i kobietom w dziwnych strojach. Przyjemnie tak czytać o ich zwyczajach; dzięki nim wydaje mi się, że doświadczam życia kraju, który leży tuż obok, że łączę się we wspólnocie z ludem niemieckim. Najdroższe złudzenie, przyjacielu mojej młodości!...... W nim wyobraziłem sobie siebie. Jego życie, moje życie są nadal święte we wzajemnym, serdecznym porozumieniu. Jestem z nim wieczorem, kiedy czyta księgi filozofów lub którąś historię z czasów starożytnych. Jestem z nim, kiedy wędruje samotnie lub z kimś, kogo nigdy nie widział, z tamtą młodą dziewczyną, która obejmuje go ramionami, i nie ma w tym złych zamiarów, ofiarowuje mu swoją zwyczajną, ogromną miłość, słyszy jego duszę i jej odpowiada, on nie wie jak.

3

Dzieci, które zostały do późna, zbierają się do domu, już po przyjęciu. Ostatni tramwaj. Wychudłe kasztanki wiedzą o tym i potrząsają dzwonkami w bezchmurną noc, na uwagę. Konduktor rozmawia z woźnicą; obaj co i rusz kiwają głowami w zielonym świetle lampy. Nikogo wokół. Wyglądamy na zasłuchanych, ja na wyższym stopniu, ona na niższym. Mnóstwo razy wchodzi na mój stopień i wraca na dół, między naszymi zdaniami, i raz czy dwa zostaje przy mnie, zapominając zejść, i potem znów schodzi... Niech tak będzie, niech tak zostanie... I teraz nie zaprząta sobie myśli tym, co próżne – swoją piękną sukienką i wstążką, i długimi czarnymi pończoszkami – bo teraz (mądrość dzieci) jesteśmy chyba przekonani, że to zakończenie będzie dla nas przyjemniejsze niż tamto, o któreśmy się tak mocno starali.

4

[Dublin, na Mountjoy Square]

Joyce – (dokańcza)... To będzie czterdzieści tysięcy funtów.

Ciotka Lillie – (chichocze) – O mater!.... Też byłam taka......

...Jak byłam dziewczyną, byłam pewna, że wyjdę za

lorda... albo coś takiego...

Joyce – (myśli) – Czy to możliwe, żeby ona porównywała

się ze mną?

5

Wysoko w starym domu o ciemnych oknach: poblask ognia w wąskim pokoju; na dworze zmierzcha. Stara kobieta krząta się, robi herbatę; opowiada, jak się pozmieniało, o dziwnych zajściach, i co powiedzieli ksiądz i doktor..... Jej słowa dochodzą mnie z daleka. Wędruję wśród zjaw żarzącego się węgla, po ścieżkach przygody....... Jezu! Tam, w drzwiach, co to takiego?..... Czaszka – małpa; jakieś stworzenie przyciągnęło tu, do ognia, do głosów – jakieś głupawe stworzenie.

– Czy to Mary Ellen? –

– Nie, Elizo, to Jim –

– A...... A, dobry wieczór, Jim –

– Coś chcesz, Elizo? –

– Myślałam, że to Mary Ellen..... Myślałam, Jim, że ty to Mary Ellen –

6

Spłacheć łąki ze zwiędłym zielskiem i rosnącymi ostami, a na niej bezładne formy, pół ludzie, pół kozły. Powłócząc długimi ogonami, łażą tam i z powrotem, czyhają. Mają twarze z przerzedzonymi i kłującymi brodami, szarymi jak z kauczuku. Stworami owładnął skryty, wstydliwy grzech, co sprawia, że pozostają tak złowrogie. Jeden opiął cielsko rozdartą marynarką z flaneli; inny jęczy monotonnie, gdy brodą zaczepia o zeschnięte zielsko. Są coraz bliżej, otaczają mnie, ten stary grzech wyostrza im spojrzenia aż do okrucieństwa, suną przez łąkę, szeleszcząc, powoli krążą, unoszą gwałtownie swoje przerażające twarze. Pomocy!