Autorzy:

prof. dr hab. Grzegorz W. Kołodko, Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

dr hab. Wojciech Giza, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

prof. dr hab. Kazimierz Górka, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

dr hab. inż., prof. PO Marcin Łuszczyk, Politechnika Opolska

dr Agnieszka Thier, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

dr Paweł Drobny, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

mgr Jerzy Toborowicz, Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

mgr Paweł Szelegieniec, Uniwersytet Jagielloński

prof. dr hab. Maciej Bałtowski, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

dr Grzegorz M. Malinowski, Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

dr hab., prof. UG Monika Bąk, Uniwersytet Gdański

dr hab., prof. UP Janina Pach, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr Paulina Szyja, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr hab. Bożena Ryszawska, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

dr Michał A. Michalski, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

mgr Sylwia Twarowska, Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

dr Ryszard Kowalski, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

dr Edyta Kowalczyk, Uniwersytet Wrocławski

dr Jarosław Czaja, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

mgr Katarzyna Borzym, Szkoła Główna Handlowa

dr Dorota Murzyn, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr Renata Śliwa, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr Maria Dąbrowa, Małopolska Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Tarnowie

mgr Kamil Stolarek, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr Mieczysława Solińska, Politechnika Krakowska

dr Katarzyna Kowalska, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr Jacek Tomkiewicz, Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

dr Krzysztof Świeszczak, Uniwersytet Łódzki

dr Marika Świeszczak, Uniwersytet Łódzki

dr hab. inż., prof. UP Andrzej Żebrowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr Paweł Nowak, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr hab., prof. UP Robert Kłaczyński – Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr Konrad Prandecki, Państwowy Instytut Badawczy

dr Dorota Jegorow, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

dr Krzysztof Sala, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

dr Przemysław Furgacz, College of Business and Entrepreneurship in Ostrowiec Świętokrzyski

Projekt okładki i stron tytułowych

Krzysztof Wroński

Fotografia na okładce

pixabay/Olichel

Wydawca

Dorota Siudowska-Mieszkowska

Koordynator ds. redakcji

Renata Ziółkowska

Redaktor

Joanna Perzyńska

Koordynator produkcji

Mariola Iwona Keppel

Recenzent

prof. dr hab. Zofia Dach

Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Uniwersytet Pedagogiczny
im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Autorzy dziękują Władzom Uczelni za wsparcie.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2016

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2016 r., (wyd. I)

Warszawa 2016

ISBN 978-83-01-18684-5

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321; faks 22 69 54 288

Infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; www.pwn.pl

Konwersja do EPUB/MOBI: inkpad.pl

Spis treści

Wstęp

Część pierwsza
Ekonomia umiaru – nowy paradygmat w ekonomii

ROZDZIAŁ 1. Nowy pragmatyzm, czyli ekonomia i polityka dla przyszłości (Grzegorz W. Kołodko)

1.1. Wprowadzenie

1.2. Podział dochodów a dynamika gospodarcza

1.3. Potrzeby i popyt

1.4. Środki i cele rozwoju

1.5. Ekonomia umiaru

1.6. Ekonomia deskryptywna i ekonomia normatywna

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 2. Postulaty ekonomii umiaru a podejście badawcze współczesnej ekonomii (Wojciech Giza)

2.1. Wprowadzenie

2.2. Umiar jako dziedzictwo myśli antycznej

2.3. Bogactwo i umiar w gospodarce rynkowej

2.4. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 3. Powiązania rozwoju zrównoważonego i trwałego z ekonomią umiaru (Kazimierz Górka, Marcin Łuszczyk, Agnieszka Thier)

3.1. Wprowadzenie

3.2. Dobra publiczne i wspólne

3.3. Ekorozwój – rozwój samopodtrzymywany – rozwój zrównoważony i trwały

3.4. Finansjalizacja gospodarki i kryzys kapitalizmu

3.5. Ekonomia umiaru jako paradygmat

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 4. Problem umiaru w świetle ekonomii personalistycznej (Paweł Drobny)

4.1. Wprowadzenie

4.2. Ekonomia personalistyczna – przedmiot, cel, metoda

4.3. Osobowa struktura samostanowienia a wolny wybór – ujęcie fenomenologiczne

4.4. Ekonomia personalistyczna, ekonomia neoklasyczna i ekonomia umiaru – różnice w rozumieniu umiaru

4.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 5. Rola ekonomii behawioralnej i idei umiaru w ekonomii (Jerzy Toborowicz)

5.1. Wprowadzenie

5.2. Umiar w ekonomii

5.3. Istota ekonomii behawioralnej

5.4. Historyczny kontekst

5.5. Cel ekonomii behawioralnej

5.6. Homo oeconomicus a umiar

5.7. Miejsce umiaru w ekonomii i polityce publicznej

5.8. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 6. Neoliberalizm, ekonomia umiaru a problem akumulacji kapitału – ujęcie regulacjonistyczne (Paweł Szelegieniec)

6.1. Wprowadzenie

6.2. Kryzys fordowskiego reżimu akumulacji

6.3. Reżim akumulacji z dominantą finansową i neoliberalny sposób regulacji

6.4. Ekonomia umiaru a problem akumulacji

6.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 7. Od ekonomii umiaru do gospodarki umiaru – rola państwa (Maciej Bałtowski)

7.1. Wprowadzenie

7.2. Ekonomia umiaru versus gospodarka umiaru

7.3. Gospodarka umiaru a rola państwa

7.4. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

Część druga
Zagadnienia kształtowania gospodarki umiaru

ROZDZIAŁ 8. Gospodarka umiaru – przyszłość możliwa czy nieuchronna? (Grzegorz M. Malinowski)

8.1. Wprowadzenie

8.2. Prognoza Keynesa

8.3. Dlaczego Keynes się pomylił?

8.4. Gospodarka umiaru a problemy prognozy Keynesa

8.5. Egzekutywa umiaru

8.6. Jak wydostać się z błędnego koła?

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 9. Czynniki rozwoju społeczno-gospodarczego w świetle teorii ekonomicznych i praktyki ostatnich dekad na przykładzie wybranych krajów europejskich (Monika Bąk)

9.1. Wprowadzenie

9.2. Modelowe badanie procesów rozwoju społeczno-gospodarczego

9.3. Zmiany systemu podejmowania decyzji

9.4. Zmiany wzorów zachowań

9.5. Zmiany organizacji

9.6. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 10. Umiar w finansach publicznych w świetle kryteriów budżetowych z Maastricht ( Janina Pach)

10.1. Wprowadzenie

10.2. Źródła i istota deficytu budżetowego i długu publicznego

10.3. Wielkość i struktura deficytu i długu publicznego w krajach Unii Europejskiej

10.4. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 11. Zagadnienie ekonomi umiaru w kontekście rozważań terminologicznych i praktycznych, związanych z gospodarką okrężną i zieloną gospodarką (Paulina Szyja)

11.1. Wprowadzenie

11.3. Zielona gospodarka

11.4. Gospodarka okrężna

11.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 12. Zielona transformacja gospodarki jako droga do gospodarki umiaru (Bożena Ryszawska)

12.1. Wprowadzenie

12.2. Multilevel perspective jako narzędzie analizy sustainability transition

12.3. Uwarunkowania zewnętrzne transformacji w stronę zielonej gospodarki – gospodarki umiaru

12.4. Gospodarka nadmiaru

12.5. Przejście od gospodarki nadmiaru (brązowej) do gospodarki umiaru (zielonej)

12.6. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 13. Znaczenie rodziny dla kultury, ekonomii i gospodarki umiaru (Michał A. Michalski)

13.1. Wprowadzenie

13.2. Kultura i ekonomia umiaru – moda czy konieczność?

13.3. Rodzina a kultura, ekonomia i gospodarka umiaru

13.4. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

Część trzecia
Wybrane aspekty paradygmatu ekonomii umiaru

ROZDZIAŁ 14. Nowy pragmatyzm jako podstawa polityki rozwoju społeczno-gospodarczego (Sylwia Twarowska)

14.1. Wprowadzenie

14.2. O kondycji współczesnej ekonomii

14.3. W cieniu kryzysu systemowego

14.4. Koncepcja zrównoważonego rozwoju

14.5. Nowy pragmatyzm na mapie ekonomii

14.6. Nowy pragmatyzm kierunkiem rozwoju ekonomii przyszłości

14.7. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 15. Nierówności dochodowe w kontekście ekonomii umiaru (Ryszard Kowalski)

15.1. Wprowadzenie

15.2. Skala nierówności dochodowych – perspektywa globalna

15.3. Nierówności dochodowe a wzrost gospodarczy

15.4. Nierówności dochodowe a możliwość realizacji indywidualnych planów życiowych

15.5. Czy umiar w nierównościach jest możliwy?

15.6. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 16. Granice konsumpcjonizmu – konsumpcja zrównoważona (Edyta Kowalczyk)

16.1. Wprowadzenie

16.2. Konsumowanie przyjemności

16.3. Istota i charakter zrównoważonej konsumpcji

16.4. Przejawy zrównoważonej konsumpcji

16.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 17. Niedobór pieniądza przed i po kryzysie z roku 2008 (Jarosław Czaja)

17.1. Wprowadzenie

17.2. Pojęcie niedoboru pieniądza

17.3. Skala niedoboru pieniądza

17.4. Zmiana roli banków centralnych w świetle niedoboru pieniądza

17.5. Utrata płynności finansowej

17.6. Rozwój pieniądza niepaństwowego

17.7. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 18. Paradoks wyboru – implikacje dla ekonomii (Katarzyna Borzym)

18.1. Wprowadzenie

18.2. Wybór – ujęcie problematyczne

18.3. Paradoks wyboru

18.4. Implikacje paradoksu wyboru dla ekonomii neoklasycznej

18.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 19. Gospodarka finansowa Unii Europejskiej w kontekście ekonomii umiaru (Dorota Murzyn)

19.1. Wprowadzenie

19.2. Ewolucja budżetu ogólnego Unii Europejskiej – w kierunku umiaru?

19.3. Wieloletnie ramy finansowe 2014–2020 – budżet umiaru?

19.4. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 20. Regulacje komunikacji elektronicznej – antyefektywnościowa interwencja państwa czy probodźcowy mechanizm stymulujący? (Renata Śliwa, Maria Dąbrowa)

20.1. Wprowadzenie

20.2. Zarys problematyki regulacji w sektorze telekomunikacyjnym

20.3. Pozytywne i negatywne konsekwencje ingerencji regulacyjnej w sektorze telekomunikacyjnym

20.4. Regulacja łączności elektronicznej a inwestycje, innowacje i zatrudnienie

20.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 21. Ekonomia umiaru a gospodarka III Republiki Greckiej (Kamil Stolarek)

21.1. Wprowadzenie

21.2. Początki III Republiki Greckiej z perspektywy polityczno-gospodarczej

21.3. III Republika Grecka po akcesji do EWG

21.4. Okres greckiego kryzysu gospodarczego i jego przyczyny

21.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 22. Wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych ważnym elementem dywersyfikacji źródeł energii w polityce bezpieczeństwa energetycznego kraju (Mieczysława Solińska)

22.1. Wprowadzenie

22.2. Rozwój energetyki opartej, między innymi na odnawialnych źródłach energii

22.3. Bezpieczeństwo energetyczne kraju

22.4. Dywersyfikacja (rozproszenie) źródeł energii

22.5. Energetyka wiatrowa oraz biomasa

22.6. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

Część czwarta
Umiar w kontekście funkcjonowania organizacji

ROZDZIAŁ 23. Raportowanie społeczne jako narzędzie odpowiedzialnych praktyk w biznesie (Katarzyna Kowalska)

23.1. Wprowadzenie

23.2. Odpowiedzialność społeczna w biznesie

23.3. Rola i znaczenie raportowania społecznego w biznesie

23.4. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 24. Funkcjonowanie rynku finansowego na świecie w nowych realiach gospodarczych ( Jacek Tomkiewicz)

24.1. Wprowadzenie

24.2. Zyski przedsiębiorstw i inne parametry ekonomiczne

24.3. Podział dochodu w gospodarce i kształt rynku finansowego

24.4. Globalizacja i zyskowność przedsiębiorstw

24.5. Struktura dochodów i kształt sektora finansów publicznych

24.6. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 25. Raportowanie społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR) (Krzysztof Świeszczak, Marika Świeszczak)

25.1. Wprowadzenie

25.2. Geneza raportowania społecznej odpowiedzialności biznesu

25.3. Standardy raportowania społecznej odpowiedzialności biznesu

25.4. Raportowanie społecznej odpowiedzialności biznesu na świecie

25.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 26. Dyplomacja gospodarcza a walka informacyjna (Andrzej Żebrowski)

26.1. Wprowadzenie

26.2. Międzynarodowe środowisko gospodarcze

26.3. Dyplomacja gospodarcza

26.4. Walka informacyjna w służbie dyplomacji gospodarczej

26.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 27. Rola wydatków na B+R w systemie innowacji w kontekście ekonomii umiaru (Paweł Nowak)

27.1.Wprowadzenie

27.2. Pojęcie i rodzaje innowacyjności

27.3. Pozycja innowacyjna kraju a wydatki na B+R

27.4. Wydatki na B+R w Polsce

27.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 28. Rosyjsko-chińskie relacje gospodarcze: ekonomia umiaru czy brak równowagi gospodarczej? (Robert Kłaczyński)

28.1. Wprowadzenie

28.2. Potencjały gospodarcze Chin i Rosji: analiza porównawcza

28.3. Chińsko-rosyjskie relacje gospodarcze w XXI wieku: charakterystyka

28.4. Rosyjsko-chińskie relacje gospodarcze: perspektywy

28.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

Część piąta
Ocena możliwości wdrażania nowego paradygmatu

ROZDZIAŁ 29. Ekonomia umiaru – utopia czy realna możliwość? (Kazimierz Górka, Marcin Łuszczyk)

29.1. Wprowadzenie

29.2. PKB jako fałszywy cel polityki rozwoju gospodarczego

29.3. Konieczność dokonania trwałego przemodelowania dotychczasowego rozwoju społeczno-gospodarczego świata

29.4. Możliwości implementacyjne rozwoju trwałego i ekonomii umiaru

29.5. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 30. Możliwości wdrożenia ekonomii umiaru w kontekście globalnych, długookresowych trendów konsumpcyjnych (Konrad Prandecki)

30.1. Wprowadzenie

30.2. Metoda badawcza

30.3. Podstawowe trendy wpływające na globalną konsumpcję

30.4. Człowiek i kultura a konsumpcja

30.5. Scenariusz długookresowego trendu konsumpcyjnego

30.6. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 31. Falsyfikacja rozwoju społeczno-gospodarczego w skwantyfikowanym systemie sprawozdawczym w układzie regionalnym (Dorota Jegorow)

31.1. Wprowadzenie

31.2. Niezrównoważona percepcja umiaru w ekonomii i polityce

31.3. Wybrane wskaźniki ekonomiczne – ilość versus ilość

31.4. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 32. Rozwarstwienie społeczne w Polsce jako wypaczenie ekonomii umiaru (Krzysztof Sala)

32.1. Wprowadzenie

32.2. Pojęcie i przyczyny rozwarstwienia społecznego

32.3. Rozwarstwienie społeczne w Polsce

32.4. Skutki rozwarstwienia społecznego i metody jego przezwyciężania w Polsce

32.5. Podsumowanie

Bibliografia

Netografia

Streszczenie

Summary

ROZDZIAŁ 33. Planowe postarzanie produktów jako wyzwanie dla gospodarek i społeczeństw XXI wieku (Przemysław Furgacz)

33.1. Wprowadzenie

33.2. Planowe postarzanie w praktyce

33.3. Podsumowanie

Bibliografia

Streszczenie

Summary

Wstęp

Ekonomia umiaru z perspektywy czasu może budzić liczne pytania i kontrowersje, zważywszy, że przez lata PKB i jego dynamika nie tylko stanowiły najważniejsze wielkości makroekonomiczne, lecz także były powszechnie traktowane jako zasadniczy cel polityki gospodarczej, czasami osiągany „za wszelką cenę”. Niemal na uboczu pozostawały takie problemy, jak: nierównomierny podział wytworzonego produktu, skutkujący ubóstwem i biedą części społeczeństwa, emigracja w poszukiwaniu lepszego życia, zagrożenia środowiska naturalnego i rozliczne ich skutki, konsumeryzm przy silnej presji marketingowej zorientowanej na kreowanie coraz nowszych potrzeb, zadłużenie publiczne i prywatne obywateli oraz wiele innych. W tym kontekście rodzą się przedstawione niżej pytania.

- Jak rozumieć umiar w sferze gospodarczo-społecznej?

- W jakich obszarach przestrzeni gospodarczej niezbędny jest umiar?

- Czy możliwy jest umiar w zakresie nowych potrzeb (w dobie konsumeryzmu), często przewyższających możliwości ich zaspokojenia, a wpływających na przyrost produkcji?

- Czy umiar może zahamować postęp i rozwój społeczno-ekonomiczny, czy też – wręcz przeciwnie – będzie ich stymulatorem?

Mimo że „umiar” niemal w każdym obszarze ma odmienną specyfikę, jego wspólnym mianownikiem jest to, iż stanowi drogę do długofalowego rozwoju zrównoważonego potrójnie:

1) ekonomicznie, w odniesieniu do rynków towarów, usług, kapitału, pracy, a także do ogólnej równowagi w ujęciu makroekonomicznym;

2) społecznie, w odniesieniu do sprawiedliwego podziału, zmniejszającego dysproporcje dochodowe oraz obszary ubóstwa i wynikające z nich konsekwencje;

3) ekologicznie, w odniesieniu do właściwego wykorzystywania dóbr naturalnych do celów gospodarczych, nie degradującego środowiska naturalnego, nie przynoszącego negatywnych skutków środowiskowych dla obecnych i przyszłych pokoleń.

Zasady te wyznaczają kierunki ewolucji ekonomii politycznej przyszłości. W praktyce natomiast powinny stanowić podstawę racjonalnego myślenia i gospodarowania ograniczonymi zasobami wytwórczymi (ziemią, pracą, kapitałem itd.).

Proponowana w tej publikacji tematyka, zainspirowana m.in. badaniami i publikacjami profesora Grzegorza W. Kołodki, wydaje się być godna zainteresowania, zwłaszcza w czasach dotkliwych kryzysów wstrząsających gospodarką światową, narastających dysproporcji dochodowych, masowych migracji, starzenia się społeczeństw i problemów z tego procesu wynikających, a przede wszystkim rosnącego skażenia środowiska naturalnego. Jakie są zatem przyczyny nowego paradygmatu ekonomii umiaru oraz jakie efekty może przynieść jego realizacja w wymiarze ekonomiczno-społecznym i politycznym? Są to dwa główne pytania badawcze, na które Autorzy tej publikacji starają się znaleźć odpowiedź.

Monografia składa się z pięciu części porządkujących różne aspekty ekonomii umiaru podejmowane przez Autorów.

Część pierwsza, złożona z siedmiu rozdziałów, zawiera teoretyczne rozważania dotyczące ekonomii umiaru – nowego paradygmatu ekonomii. Grzegorz W. Kołodko w rozdziale pierwszym przybliża, czym nowy pragmatyzm, czyli ekonomia i polityka dla przyszłości, wyróżnia się na tle tradycyjnej ekonomii i z czego wynika. W kolejnym rozdziale Wojciech Giza przedstawia najważniejsze postulaty ekonomii umiaru, odnosząc je do podejścia badawczego współczesnej ekonomii. Trzej współautorzy rozdziału trzeciego – Kazimierz Górka, Marcin Łuszczyk i Agnieszka Thier – przedstawiają powiązania rozwoju zrównoważonego i trwałego z ekonomią umiaru oraz ich wzajemne relacje i uwarunkowania. Miejsce umiaru w wybranych kierunkach ekonomii, ustosunkowując się również do spraw metodologicznych, starają się uwypuklić w kolejnych rozdziałach: Paweł Drobny, Jerzy Toborowicz oraz Paweł Szelegieniec. Drogę od ekonomii umiaru do gospodarki umiaru oraz rolę, jaką w tym procesie powinno odgrywać państwo, przedstawia Maciej Bałtowski, zamykając tym część pierwszą i tworząc podstawę do dalszych rozważań na temat gospodarki umiaru, zawartych w monografii.

W drugiej części, poświęconej gospodarce umiaru, Grzegorz M. Malinowski przedstawia dyskusję naukową na temat możliwości wprowadzenia gospodarki umiaru dostosowującej rozmiary strumieni – ludzkich, naturalnych oraz rzeczowych – do wymogów zachowania dynamicznej równowagi, czyli zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Próbę znalezienia odpowiedzi na pytanie, jakie czynniki rozwoju społeczno-gospodarczego są istotne w tym względzie, podjęła Monika Bąk. Natomiast Janina Pach rozważa, dlaczego umiar w finansach publicznych jest konieczny i jaką rolę w tym względzie odgrywają w praktyce kryteria budżetowe z Maastricht. Problematyka umiaru w kontekście gospodarki zielonej, mającej na celu zmniejszenie skutków oddziaływania człowieka na środowisko naturalne oraz stosowanie reguły umiaru, została przedstawiona w dwóch kolejnych rozdziałach: Pauliny Szyi i Bożeny Ryszawskiej. Część drugą zamykają rozważania Michała A. Michalskiego, dotyczące znaczenia rodziny dla kultury (w tym kultury gospodarczej), ekonomii i gospodarki umiaru oraz pokazujące ich wspólne powiązania.

Na jakie kwestie praktyczne, będące przedmiotem polityki rozwoju, nakierowany jest paradygmat ekonomii umiaru? Przykładów w tym zakresie dostarcza część trzecia monografii, zapoczątkowana rozważaniami Sylwii Twardowskiej na temat miejsca nowego pragmatyzmu i argumentów na rzecz jego stosowania w polityce rozwoju społeczno-gospodarczego. Dotyczy to m.in. stosowania ekonomii umiaru w celu zmniejszenia nierówności dochodowych stwarzających różne zagrożenia zaprezentowane przez Ryszarda Kowalskiego oraz działań na rzecz ograniczenia konsumpcjonizmu i kształtowania konsumpcji zrównoważonej, przedstawionych przez Edytę Kowalczyk. Z problematyką tą związany jest również paradoks wyboru, przemawiający na rzecz stosowania umiaru, zaprezentowany przez Katarzynę Borzym.

Z punktu widzenia długofalowego rozwoju zrównoważonego istotne jest uzupełnienie niedoboru pieniądza (występującego przed i po kryzysie), wywołującego nierównowagę na wielu rynkach. Jakie działania podjęły rządy i banki centralne dla przywracania sprawności (równowagi) systemów finansowych to problem przedstawiony przez Jarosława Czaję. Działania te wpływają nie tylko na gospodarkę finansową poszczególnych krajów, lecz także na gospodarkę finansową Unii Europejskiej, która została poddana analizie przez Dorotę Murzyn. Inne kwestie praktyczne w kontekście paradygmatu umiaru to: problem regulacji komunikacji elektronicznej przedstawiony przez Renatę Śliwę i Marię Dąbrowę, potrzeba ekonomii umiaru w Republice Greckiej, zaprezentowana przez Kamila Stolarka, czy wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych w kontekście bezpieczeństwa energetycznego, omówione przez Mieczysławę Solińską.

Problemy praktyczne ekonomii umiaru w kontekście funkcjonowania organizacji zostały zaprezentowane w części czwartej. Katarzyna Kowalska przedstawia istotę i znaczenie raportowania jako narzędzia odpowiedzialnego inwestowania w biznesie oraz tworzenia przedsiębiorczości społecznej, ukierunkowanej na tworzenie wartości ekonomicznej i społecznej. Odpowiedzi na pytania: czy zyski przedsiębiorstwa mogą być za wysokie oraz kiedy i jakie rodzi to implikacje z perspektywy paradygmatu ekonomii umiaru, stara się udzielić Jacek Tomkiewicz. Opracowanie Krzysztofa i Mariki Świeszczak przedstawia problemy raportowania społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR), w tym sporządzania raportów, zakresu informacji, standardów raportowania i norm sporządzania raportów zrównoważonego rozwoju z perspektywy 250 największych przedsiębiorstw na świecie. Z kolei Andrzej Żebrowski przybliża cele, istotę i znaczenie dyplomacji gospodarczej – walki informacyjnej w funkcjonowaniu podmiotów gospodarczych w zglobalizowanej gospodarce. Ich pozycję, zdaniem Pawła Nowaka, determinują m.in. wydatki na B+R oraz innowacje obniżające koszty produkcji dóbr, a tym samym zwiększające ich konkurencyjność. Znaczenie zajmowanej pozycji jest wyraźnie widoczne w obecnych rosyjsko-chińskich relacjach gospodarczych, wpływając na szeroko rozumianą równowagę, co zostało przedstawione przez Roberta Kłaczyńskiego.

Część piąta zawiera rozważania dotyczące wdrażania nowego paradygmatu – ekonomii umiaru. Możliwości i bariery w tym zakresie przedstawiają Kazimierz Górka i Marcin Łuszczyk. Konrad Prandecki w kolejnym rozdziale zawarł badania dotyczące wdrażania ekonomii umiaru w zakresie konsumpcji. W dalszej części Dorota Jegorow przedstawiała niedoskonałość dotychczasowych mierników w skwantyfikowanym systemie sprawozdawczym, prowadzącą do falsyfikacji rozwoju społeczno-gospodarczego, wskazując jednocześnie na konieczność zmian. Krzysztof Sala, przedstawiając rozwarstwienie społeczne w Polsce, zastanawia się nad jego zmniejszeniem w świetle ekonomii umiaru, a Przemysław Furgacz rozważania dotyczące wdrażania paradygmatu ekonomii umiaru przeniósł na społeczno-gospodarcze problemy starzenia się społeczeństw.

Publikacja ta jest próbą odpowiedzi na postawione we wstępie pytania. Stanowi platformę doświadczeń i wiedzy przedstawicieli świata akademickiego, gospodarczego i politycznego. Mamy nadzieję, że jej lektura będzie inspirować do dalszej dyskusji na temat nowego paradygmatu w ekonomii i przyczyni się do rozwoju tej dyscypliny zarówno w wymiarze teoretycznym, jak i w obszarze rozwiązań praktycznych. Ekonomia umiaru w obliczu kryzysów, narastających nierówności dochodowych, marginalizacji społecznej oraz rosnących problemów ekologicznych jest współcześnie koniecznością i szansą. Zawiera zasady i normy, według których powinna funkcjonować gospodarka w dobie globalizacji. Wydaje się rozsądną propozycją dla społeczeństwa i gospodarki przyszłości, zasługującą na szczególną uwagę.