Spis treści

1. Osoby

2. Akt I

1. Scena I

2. Scena II

3. Akt II

1. Scena I

Copyright © for Polish translation by The Estate of Maciej Słomczyński
Copyright © for this edition by Dressler Dublin Sp. z o.o., 2023

PROJEKT OKŁADKI: Mariusz Banachowicz
OPRACOWANIE REDAKCYJNE: Daria Demidowicz-Domanasiewicz
REDAKCJA TECHNICZNA: Adam Kolenda

WYDAWCA:
Wydawnictwo Bukowy Las
ul. Sokolnicza 5/76, 53-676 Wrocław
bukowylas.pl

ISBN 978-83-8074-525-4
Wrocław 2023

WYŁĄCZNY DYSTRYBUTOR:
Dressler Dublin Sp. z o.o.
ul. Poznańska 91, 05-850 Ożarów Mazowiecki
tel. (+ 48 22) 733 50 31/32
e-mail: dystrybucja@dressler.com.pl
dressler.com.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

SOLINUS, książę Efezu

EGEON, kupiec z Syrakuz

bliźniacy, synowie Egeona i Emilii

ANTIPHOLUS z Efezu

ANTIPHOLUS z Syrakuz

bliźniacy, słudzy bliźniąt Antipholusów

DROMIO z Efezu

DROMIO z Syrakuz

BALTAZAR, kupiec

ANGELO, złotnik

DOKTOR SZCZYPAWKA, bakałarz

Pierwszy Kupiec

Drugi Kupiec

EMILIA, przeorysza z Efezu, żona Egeona

ADRIANA, żona Antipholusa z Efezu

LUCIANA, jej siostra

LUCE, jej służebna

Kurtyzana

Dozorca Więzienny, Pachołkowie Miejscy, Kat i Słudzy

Scena: ulica lub plac w Efezie

Scena I

Wchodzą SOLINUS, książę Efezu,
EGEON, kupiec z Syrakuz,

Dozorca Więzienny i Orszak Książęcy.

Egeon

Tak, Solinusie, oto w proch mnie rzucisz,

Na śmierć skazując, i męki me skrócisz.

Książę

Kupcze z Syrakuz, nie proś mnie już więcej.

Nie jestem skłonny do gwałcenia prawa.

Litość przegnały z moich gniewnych oczu

Niechęć i swary powstałe niedawno

Z księcia twojego wściekłej zawziętości

Przeciw uczciwym kupcom, naszym ziomkom,

Którym brak złota, by okupić życie,

Każe krwią prawa jego pieczętować.

Odkąd wybuchły te waśnie śmiertelne

I bratobójcze twych rodaków z nami,

Najuroczystsze podjęto uchwały,

Zarówno u nas, jak i w Syrakuzach,

By między obu wrogimi miastami

Nie było odtąd wymiany towarów;

I więcej, jeśli zrodzony w Efezie

Człowiek ośmieli się być w Syrakuzach

Na targowisku lub podczas jarmarku,

Lub gdy mieszkaniec Syrakuz zuchwale

Zechce zawinąć do Efezu – umrze,

Towary na rzecz księcia utraciwszy,

Jeśli nie będzie miał tysiąca marek

Jako okupu, by życie ocalić.

Cały dobytek twój, choćby najwyżej

Go oceniono, niewart i stu marek.

Więc zgodnie z prawem śmierć cię oczekuje.

Egeon

Jednak twój wyrok pociechę mi sprawi,

Gdyż zachód słońca z cierpień mnie wybawi.

Książę

Cóż, powiedz krótko, Syrakuzańczyku,

Czemu rodzinny swój dom opuściłeś,

Aby zawinąć tutaj, do Efezu.

Egeon

Najcięższym z brzemion jest dla mnie opowieść

O mej boleści niewypowiedzianej.

Lecz aby świadczyć mógł świat, że przyczyną

Kresu mojego jest miłość, nie zbrodnia,

Opowiem wszystko, co ból rzec pozwoli.

Miejscem narodzin mych są Syrakuzy

I zaślubiłem tam niewiastę, z którą

Byłbym szczęśliwy, jak i ona ze mną,

Gdyby się los nasz tak złym nie okazał.

Żyłem w weselu z nią, bogactwa rosły

Dzięki zyskownym i częstym podróżom

Do Epidamnum, póki tam nie umarł

Mój przedstawiciel i nie pozostawił

Wielu towarów, zgoła bez opieki,

Co mnie wyrwało z drogich ramion żony.

Nawet pół roku nie trwała rozłąka,

Gdy (omdlewając niemal od radosnej

Kary, będącej niewiast przeznaczeniem)

Ruszyła za mną, aby wkrótce przybyć

Bez przeszkód żadnych tam, gdzie przebywałem.

Długo nie trwało, a stała się matką

Szczęśliwą chłopców dwóch wielce dorodnych

O podobieństwie tak zadziwiającym,

Że różne były tylko ich imiona.

W owej godzinie, w tym samym zajeździe,

Niewiasta z ludu brzemienna powiła

Także dwu chłopców, i również jednakich.

Obu kupiłem od biednych rodziców,

Aby w przyszłości służyli mym synom.

Żona ma, dumna wielce z dwu swych chłopców,

Co dnia nagliła odtąd do powrotu.

Wbrew woli dałem zgodę. Ach, zbyt szybko

Na pokład wszedłem!

Mila dzieliła nas od Epidamnum,

Gdy zawsze-wiatrom-posłuszna głębina

Dała nam poznać nadejście tragedii;

A wkrótce uszła i cała nadzieja:

Przyćmiony niebios blask dał zatrwożonym

Umysłom naszym ujrzeć nadchodzący

Wyrok niezwłocznej przeraźliwej śmierci;

A choć z radością byłbym ją powitał,

Jednak płacz żony mej, niepowstrzymany,

Na widok tego, co musi nastąpić,

I wtórująca mu skarga mych dzieci,

Które nie znały przyczyny swej trwogi,

Nakazywały mi odwlekać jeszcze

Zejście do łodzi (jedyny ratunek);

Żeglarze, wierząc, że w niej się ocalą,

Pozostawili nam tonący okręt.

Żona, pod pieczą swą młodszego mając,

Do masztu wiąże go zapasowego,

Który żeglarze mieli na pokładzie,

A wraz z nim także jedno z owych bliźniąt;

Ja z drugiej strony przytwierdziłem drugie.

Przysposobiwszy dzieci, my oboje,

Każde wpatrzone w przedmiot swojej troski,

Do końców masztu mocno przywiązani

I płynąc z prądem, popychani wiatrem,

Ku Koryntowi poczęliśmy zdążać,

Jak się zdawało. Wreszcie wzeszło słońce

I spoglądając na świat, rozpędziło

Ciężkie obłoki, które niosły zgubę,

A jego blaski przez nas upragnione

Uspokoiły morze. Odkryliśmy

Wówczas okręty dwa, które z oddali

Zmierzały ku nam całą mocą żagli,

Jeden z Koryntu, drugi z Epidauros,

Lecz nim przybyły – o, daj mi zamilknąć;

Z tego, co rzekłem, chciej koniec przeniknąć.

Książę

Mów dalej, starcze, nie przerywaj. Mogę

Żałować ciebie, choć nie ułaskawić.

Egeon

Gdyby bogowie jak ty uczynili,

Nie zwałbym słusznie ich bezlitosnymi:

Pięć mil dzieliło nas od tych okrętów,

Gdy prąd nas rzucił na potężną skałę,

Która pośrodku maszt nasz przełamała

Tak, że rozłąka najniesprawiedliwsza

Obojgu dała pociechę i smutek;

Jej kawał masztu, biedaczki, choć lżejszy,

Lecz równe brzemię boleści dźwigając,

Szybciej mknął z wiatrem, więc go wyłowili,

Jak sądziliśmy, rybacy z Koryntu.

Wkrótce dopłynął do nas drugi okręt,

A gdy pojęli, kogo ocalili,

Pięknie przyjęli osłabłych rozbitków

I pewnie łup by odbili rybakom,

Gdyby pod szybszym ścigali ich żaglem.

Musieli jednak do domu zawrócić.

I tak, jak słyszysz, utraciłem szczęście,

A zły los życie me zechciał przedłużyć,

Bym opowiedział o mojej boleści.

Książę

Klnę cię na owych, których tak żałujesz,

Wyświadcz mi łaskę i wyjaśnij w pełni

To, co spotkało odtąd ich i ciebie.

Egeon

Mój młodszy chłopiec (choć najstarsza z trosk mych),

Gdy osiemnaście lat ukończył, począł

O bracie swoim rozmyślać i prosił,

By sługa jego, który także stracił

Brata, a imię jego, jak on, przyjął,

Mógł towarzyszyć mu w poszukiwaniach.

Tak, chcąc odnaleźć syna kochanego,

Ukochanego syna mogłem stracić.

Pięć lat spędziłem na rubieżach Grecji

I wałęsałem się po całej Azji,

Aby wracając, przybić do Efezu

Bez wiary, abym znalazł, lecz nie mogąc

Nie poszukiwać także i w tym mieście

Lub w jakimkolwiek, gdzie mieszkają ludzie:

Tu kres nadejdzie mojego żywota

I szczęście dałaby mi śmierć bezzwłoczna,

Gdyby przyniosła mi pewność, że żyją.

Książę

O Egeonie nieszczęsny, którego

Los napiętnował, abyś dźwigał brzemię

Największe nieszczęść złowrogich; chciej wierzyć,

Że gdyby rzecz ta nie była przeciwna

Prawom, koronie mej, władzy, przysiędze,

Których książętom podeptać nie wolno,

Dusza ma byłaby twoim obrońcą;

Lecz cię skazano na śmierć, a ów wyrok

Nie może zostać cofnięty bez wielkiej

Ujmy dla naszej czci; a przecież łaski

Tyle okażę ci, ile mi wolno.

Tak więc, dzień cały ten daję ci, kupcze,

Byś szukał rady, jak masz życie zbawić.

Wypróbuj wszystkich przyjaciół w Efezie,

Błagaj, pożyczaj, uzbieraj tę kwotę

I żyj; w przeciwnym razie musisz umrzeć.

Dozorco, zabierz go pod swoją pieczę.

Dozorca Więzienny

Tak uczynię, panie mój.

Egeon

Idź, Egeonie. Choć nie ma ratunku,

Dzień życia dano ci tu w podarunku.

Wychodzą.

Scena II

Wchodzą ANTIPHOLUS z Syrakuz,
Pierwszy Kupiec i DROMIO z Syrakuz.

Pierwszy Kupiec

Więc mów, że jesteś rodem z Epidamnum,

Byś nie utracił prędko twych towarów;

Dziś właśnie kupca pewnego z Syrakuz

Schwytano za to tylko, że tu przybył;

A że żywota nie miał czym okupić,

Musi, jak głoszą prawa tego miasta,

Umrzeć, gdy słońce uśnie na zachodzie.

Oto pieniądze, które przechowałem.

Antipholus z Syrakuz

Weź je do naszej izby Pod Centaurem

I strzeż ich, Dromio, póki mnie nie ujrzysz.

Jeszcze godzinę mamy do obiadu;

Do tego czasu rozejrzę się w mieście,

Kupców przepytam, zerknę na budowle,

A później wrócę zdrzemnąć się w zajeździe,

Gdyż wyczerpała mnie ta długa podróż.

Ruszaj stąd.

Dromio z Syrakuz

Niejeden z ludzi wziąłby cię za słowo

I stąd wyruszył, gnany twym dostatkiem.

Wychodzi.

Antipholus z Syrakuz

Wierny to łotrzyk, panie, który często,

Gdy mnie wśród troski chwyta melancholia,

Humor poprawia mi wesołym żartem.

Cóż, czy nie przejdziesz się ze mną po mieście,

By później obiad wspólnie zjeść w gospodzie?

Pierwszy Kupiec

Panie, odwiedzić muszę pewnych kupców,

Od których wiele zysku się spodziewam.

O wybaczenie twe błagam; o piątej,

Jeśli zapragniesz, spotkam cię na placu,

By towarzyszyć ci aż do wieczora.

Teraz me sprawy każą, abym odszedł.

Antipholus z Syrakuz

Do zobaczenia: A więc zagubiony

Wśród miasta, pójdę, aby je obejrzeć.

Pierwszy Kupiec

Panie, polecam cię twojej radości.

Wychodzi.

Antipholus z Syrakuz

Ów, kto poleca mnie mojej radości,

Temu poleca mnie, czego nie zyskam.

Jestem na świecie jako kropla wody,

Która, spadając, by odnaleźć drugą,

(Poszukująca i niedostrzegalna)

Wśród innych gubi się, rozpływa, ginie.

Tak ja, chcąc matkę i brata odnaleźć,

Wśród poszukiwań ginę, zagubiony.

Wchodzi DROMIO z Efezu.

Nadchodzi moich narodzin kalendarz:

Cóż tam? Dlaczego tak szybko powracasz?

Dromio z Efezu

Szybko powracam? Nie, późno przychodzę.

Kapłon się przypiekł, prosię spadło z rożna,

Zegar dwunastą wybił i wydzwonił,

Pani wybiła mnie, aż zęby dzwonią,

Jest rozogniona, gdyż mięso jest zimne;

Mięso jest zimne, gdyż ty nie wróciłeś;

Ty nie wróciłeś, gdyż nie jesteś głodny;

Nie jesteś głodny, gdyż post przełamałeś;

Lecz my, co poszcząc, modlić się umiemy,

Za grzechy twoje dziś pokutujemy.

Antipholus z Syrakuz

Wstrzymaj się, proszę; powiedz mi bez zwłoki,

Gdzie są pieniądze, które ci oddałem?

Dromio z Efezu

Ach, tych sześć pensów, które zeszłej środy

Dałeś, bym kupił od siodlarza rzemień,

Podtrzymujący ogon konia pani?

Siodlarz zatrzymał je; nie mam ich, panie.

Antipholus z Syrakuz

Ja także nie mam chęci do igraszek.

Skończ już z żartami; powiedz, gdzie pieniądze?

Jak śmiałeś, wiedząc, że to obce miasto,

Odejść i sumę tak wielką zostawić?

Dromio z Efezu

Błagam cię, panie, żartuj przy obiedzie:

Pani przysłała mnie tutaj z posłaniem;

Jeśli powrócę, przyda się posłanie,

Gdyż padnę na nie, zbity za twe grzechy.

Czemu nie może brzuch twój być zegarem

I gnać do domu cię, bez bicia posłów?

Antipholus z Syrakuz

Dość, Dromio, dość już, niewczesne to żarty,

Na czas weselszy zechciej je zachować;

Gdzie złoto, które pod straż ci oddałem?

Dromio z Efezu

Panie, żadnego złota nie dostałem.

Antipholus z Syrakuz

Dość już, łotrzyku; zaprzestań błaznować

I mów, czyś zrobił, co ci rozkazano.

Dromio z Efezu

Mnie rozkazano jedynie, bym ciebie

Z placu do domu twego Pod Feniksem

Sprowadził, abyś mógł tam obiadować:

Pani wraz z siostrą oczekują ciebie.

Antipholus z Syrakuz

Klnę się na wiarę moją Chrystusową,

Albo odpowiesz, w jakim to bezpiecznym

Miejscu ukryłeś me pieniądze, albo

Roztrzaskam tutaj twą wesołą czaszkę,

Pełną igraszek, które mnie nie bawią.

Gdzie masz ów tysiąc wzięty z mojej ręki?

Dromio z Efezu

Z twej ręki nieraz wziąłem kilka razów,

Niemało wziąłem ich też z ręki pani,

Lecz z rąk obojga pewnie mniej niż tysiąc.

Gdybym je oddać miał waszej miłości,

Zapewne zwrotu ich nie chciałbyś wcale.

Antipholus z Syrakuz

Z ręki twej pani? Jakiej, niewolniku?

Dromio z Efezu

Żony twej, pani mej, tam Pod Feniksem.

Pości, czekając, aż wrócisz na obiad,

I błaga, abyś spieszył na ów obiad.

Antipholus z Syrakuz

Co, śmiesz mi w twarz drwić, choć ci zabroniłem?

Więc weź to sobie, mój panie łotrzyku.

Dromio z Efezu

Co czynisz, panie? Boże, wstrzymaj ręce!

Cóż, jeśli nie chcesz, wezmę za pas nogi.

Wychodzi.

Antipholus z Syrakuz

Na moje życie, ktoś jakimś podstępem

Zabrał łotrowi wszystkie me pieniądze.

Mówią, że gród ten jest pełen oszustów,

Także magików, którzy mylą oko,

Czarnoksiężników zmieniających umysł,

Czarownic, które duszę zabijają,

Kalecząc ciało; przebranych szalbierzy

I wygadanych znachorów, wraz z całą

Zgrają sługusów grzechu rozpasanych.

Jeśli to prawda, ruszę stąd co prędzej.

Za niewolnikiem mym muszę pospieszyć,

By Pod Centaurem go odnaleźć, bowiem

Lękam się wielce o moje pieniądze.

Wychodzi.

Scena I

Wchodzą ADRIANA, żona Antipholusa z Efezu,
i LUCIANA, jej siostra.

Adriana

Nie wrócił mąż mój, ani też niewolnik,

Którego za nim wysłałam z pośpiechem?

Przecież wybiła już druga, Luciano.

Luciana

Być może któryś z kupców go zaprosił

I poszedł z rynku wprost gdzieś obiadować.

Nie martw się, siostro; siadajmy do stołu.

Mężczyzna władać ma swoją wolnością,

A nim czas włada, więc gdy czas nadejdzie,

Idzie lub wraca; cierpliwości, siostro.

Adriana

Czemu wolności ma więcej zaznawać?

Luciana

Sprawy mu każą za domem przestawać.

Adriana

Lecz mnie podobnie czynić nie zezwoli.

Luciana

O, wiedz, że jest on wędzidłem twej woli.

Adriana

Dla osła dobre jest takie wędzidło.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki