Daniel Koziarski

Przypadki Tomasza Płachty.

Życie i śmierć socjopaty

Wydawnictwo MG

Pamięci Ewy i Konrada Majowskich

[…] istota tragizmu nie w kulminacjach

się zawiera, lecz w ich pierwszych,

ledwie jeszcze wyczuwalnych, symptomach.

Nie burza uosabia całą grozę tragizmu,

lecz sekwencja jej zbliżających się pomruków,

nie wojna, lecz poprzedzające ją

gromadzenie się ciemnych chmur,

nie scena gwałtu śmierci, rozpaczy,

lecz wcześniejsze tykanie losu,

który już starannie ten finał przygotował.

Piotr Wierzbicki, Muzykalny kosmos

Powrót z Londynu

Rok 2007

Lotnisko Stansted w Londynie było jak zwykle w godzinach popołudniowych zatłoczone ludźmi różnych narodowości, kultur, ras, orientacji seksualnych i przyzwyczajeń kulinarnych, wyrażających w tym samym czasie tysiące sprzecznych emocji: celebrujących i opłakujących rozstania, powroty, początki, końce, początki końców, końce początków.

Byłem doszczętnie rozbity psychicznie, stojąc w kolejce do odprawy. Było w tym coś wielce wymownego – Londyn miał mnie odprawić z kwitkiem i po tych kilku latach miał zostać mi tylko pękający w szwach bagaż, niezawierający czegokolwiek cennego.

Ci spośród emigrantów, którzy przechodzili kontrolę paszportową, wkraczając na terytorium Wielkiej Brytanii, wzbudzali moją programową niechęć. Część z nich wyobrażałem sobie w zależności od koloru skóry jako potencjalnych terrorystów lub pospolitych przestępców. Innych jako przyszłych bezrobotnych, a potem bezdomnych, którzy zderzą swoje oczekiwania z murem rzeczywistości i z płaczem wrócą za kilka miesięcy do swoich małych ojczyzn, oczywiście za pożyczone pieniądze. Bliskie mojej naturze było celebrowanie cudzych potknięć i porażek, ale tym razem miałem po prostu ochotę wykrzyczeć w ich kierunku coś w jednoznacznie kasandrycznym tonie. I choć sam nie lubiłem być instruowany, pouczany, ustawiany i dyscyplinowany, a nade wszystko nienawidziłem, kiedy ktoś usiłował za mnie podjąć decyzje, tym razem czułem w sobie imperatyw, żeby ostrzec innych przed tym wampirem Londynem, który wysysał z emigrantów krew i życie, przekonując ich przy tym, że robi im dobrze.

Albo przynajmniej na starcie zobrzydzić im to miasto, tak jak na starcie zobrzydzili mi je rodzice. Żeby wyrównać szanse.

Z pewnością coś kończyło się w moim życiu wraz z tym powrotem. Ale z drugiej strony – po co ten patos – przecież końce są zawsze początkami.

Tylko dwie i pół godziny lotu; zawsze mogłem zawrócić, nawet jeśli zdawałem sobie sprawę, że podejmując taką, a nie inną decyzję, musiałem jednocześnie narzucić sobie pewną konsekwencję działania; od razu tkać z tych poszarpanych nitek jakiś mocny plan.

Wiedziałem też, że nie da się tak po prostu nie patrzyć wstecz.

I tak cała moja przyszłość zdawała się mienić barwami przeszłości.

Samolot unosił się w powietrzu. Wraz z nim wzlatywała cała moja przyszłość, która mogła równie dobrze z hukiem spaść w dół.

Nie dziwi nic. Dziesięć pięter i ciemność.

– Wyglądasz jak Doda – powiedział do siedzącej obok mnie młodej cycatej blondynki facet o aparycji prowincjonalnego Casanovy – z bujną grzywką, delikatnie przystrzyżonymi wąsami i podkręconymi włosami opadającymi na szyję – zupełnie jakby wycięty z nieistniejącej książki 333 polskie popkulturowe rzeczy z lat 90.

Mogłem iść o zakład, że to prostokątne pudełko, które włożył do loku bagażowego nad sobą, bezczelnie zajmując jego większą część, zawierało gitarowy syntezator, a reklamówka, którą trzymał między nogami skrywała fikuśne gumofilce.

Ludzie tacy jak on nadużywali przywileju wnoszenia na pokład bagażu podręcznego, zatem powinni być go bezwzględnie pozbawieni.

– Od wszystkich to słyszę – westchnęła tymczasem blondynka. – Mógłbyś się bardziej postarać. Nawet nie wiem, czy to komplement.

– W odwiedziny do Polski czy z powrotem? – kontynuował niestrudzony „amant”.

– To zależy, czy dużo takich jak ty tam zostało...

– Dzięki! – uśmiechnął się, biorąc jej słowa za dobrą monetę. – Chciałbym cię kiedyś zaprosić na gryla i piwko. Możesz mi dać swój numer?

– A masz coś do pisania? – westchnęła po chwili zastanowienia.

Zaczął nerwowo przeszukiwać kieszenie, ale te nie skrywały niczego oprócz połowy listka gumy Orbit i kawałków papieru toaletowego robiących najpewniej za chusteczki higieniczne.

– Może zapiszę po prostu na komórkie?

– 112 243 387 – powiedziała poważnym tonem, powoli wymieniając każdą z cyfr.

– Sto dwanaście. Co to za sieć? – spytał lekko skonsternowany.

– Pay As You Go – zauważyłem, że kobieta z trudem tłumi w sobie śmiech.

– Nie znam takiej. Dobra... Zaraz zapiszę – w jego ręku pojawił się jeden z tych najnowszych modeli Nokii, który bardziej przypominał minikomputer pokładowy niż telefon komórkowy.

Perły przed wieprze.

Ale mnie bynajmniej nie było do śmiechu. Skojarzenie z komputerem pokładowym musiało mieć swoje konsekwencje.

– Zapiszesz, jak wylądujecie – wtrąciłem się.

Oboje byli najwyraźniej zaskoczeni moją interwencją, ale szczerze mówiąc, gówno mnie to obchodziło, co każde z nich sobie w tej chwili myślało. Ignoranci. Przecież powszechną wiedzą było, że telefony komórkowe mogą spowodować zakłócenia aparatury na pokładzie samolotów – nieprzypadkowo zabronione było ich używanie w trakcie lotu, co zresztą rytualnie podkreślono już kilkakrotnie w nudnych komunikatach załogi.

Samoloty tanich linii lotniczych jak do tej pory nigdy nie uległy wypadkowi, jeszcze nie otworzyła się tragiczna statystyka, a ja wcale nie zamierzałem składać się na jej ołtarzu – tym bardziej z powodu jakiegoś żenującego lowelasa, który nie mógł zastosować się do reguł wymyślonych przez mądrych ludzi w trosce o powszechne bezpieczeństwo.

– Ktoś cię pytał o zdanie? – odszczekał ze spóźnionym refleksem. Najwyraźniej nie zamierzał mnie wcale słuchać, bo jakby nic się nie stało, zaczął spokojnie wprowadzać numer do pamięci swojego telefonu.

– Tu chodzi też o moje bezpieczeństwo. O bezpieczeństwo nas wszystkich – gwałtownym ruchem wyszarpnąłem mu z dłoni niebezpieczny rekwizyt. – Oddam ci, kiedy już wylądujemy. Rekwiruję to cacko...

– Co robisz? Kurwa, co robisz, frajerze? Oddawaj – rzucił się na mnie nagle i gwałtownie, przy okazji trącając kobietę, którą jeszcze przed chwilą próbował daremnie oczarować swoją osobą. Ta wyraziła swoje oburzenie za pomocą histerycznego pisku.

Zamieszanie zwróciło uwagę stewardesy, która momentalnie przybiegła do nas na swoich sarnich nóżkach, wymachując gorączkowo rękoma.

– Co tu się dzieje? No proszę państwa, do cholery. Nie po to zatrudniłam się w irlandzkich liniach lotniczych, żeby takie sceny oglądać. Gdybym wiedziała, po prostu zostałabym w Tczewie – syknęła ściszonym tonem.

– Próbuję powstrzymać go przed użyciem telefonu – szukałem u niej zrozumienia. – Proszę... Oddaję to do depozytu... Z myślą o pani bezpieczeństwie też.

Przekazałem zdumionej stewardesie komórkę. Kobieta wydawała się mocno zdziwiona.

– Mój telefon! Chcę moją Nokię z powrotem, i to zaraz! – gorączkował się tymczasem mężczyzna, a kolor jego twarzy wyrażał jego własną buraczaną esencję.

Potem zwrócił się do mnie i zaczął mi wygrażać pięściami.

– A z tobą policzę się później, pierdolcu.

– Kurwa mać, nigdy nie chciałem umrzeć w wypadku samochodowym ani lotniczym! – wykrzyknąłem dramatycznym tonem. – I tym bardziej nie zamierzam przez takiego pajaca!

Straciłem cierpliwość tak dla jego topornego uporu, jak i dla niezrozumienia, jakie konsekwentnie wykazywali współpasażerowie (których uwagę ściągnąłem) i stewardesa (stojąca przy nas z rozdziawioną japą, taka niemrawa, niezdarna, żałośnie pizdowata, kompletnie niezdolna do opowiedzenia się po żadnej ze stron konfliktu).

– I teraz – kontynuowałem z przejęciem – jakiś koleś wyjęty z Disco Relaxa, jakiś pajac, za przeproszeniem, musi chwalić się swoim telefonem, narażając nas na niebezpieczeństwo. Nie może poczekać do momentu wylądowania... Nie, nie może. On musi teraz, kurwa, zapisać numer kobiety, która go ewidentnie zlewa... Nadzieję sobie robi, a przecież nawet niewidoma kobieta by do niego nie oddzwoniła przypadkiem. A pani... – zwróciłem się do dodopodobnej. – Pani mogłaby powiedzieć mu od razu, żeby spieprzał, i uciąć w ten sposób niepotrzebną dyskusję, a nie jakąś nadzieję mu w ogóle robić. Myśli pani, że to zabawne bawić się męskim sercem? Nawet taki wsiun ma jakieś wielkomiejskie uczucia. Rozumiesz, kobieto?

– Spieprzaj, skurwysynu... – tamten dostawał już autentycznej wścieklicy. Zaciskał pięści, być może przygotowując się do frontalnego ataku. – Mój telefon! No już. Bo zajebię!

– Proszę się uspokoić! – stewardesa zdawała się w zbyt prosty sposób pojmować istotę mediacji.

Inni pasażerowi usiłowali na swój sposób dociec, o co w tym wszystkim tak naprawdę mogło chodzić, kto był prowodyrem całego zajścia i o co toczyła się cała ta gra.

A przecież toczyła się o najwyższą stawkę. I to większą niż jedno życie.

– Co tam się dzieje? – nagle dał się słyszeć czyjś przetworzony głos, który dobiegał zza moich pleców. Zabrzmiał, jakby to sama Cher zdecydowała się nagrać kolejny nieudany sequel płyty Believe. – Nie można nawet uciąć sobie drzemki w czasie dwugodzinnego lotu? A ja przy tak niskim ciśnieniu świetnie sypiam.

Skonfundowany odwróciłem się do tyłu i zlokalizowałem starą kobietę, która trzymała się dwoma palcami gardła, wydobywając z siebie dźwięki syntezatora mowy. Myślałem do tej pory, że tego rodzaju urządzenia były zarezerwowane dla bogatych Amerykanek, że polskie babcie wybierały po prostu wielką ciszę i ruchy warg imitujące żarliwą modlitwę, kiedy już struny głosowe odmawiały im posłuszeństwa. Rzuciłem jej pełne irytacji spojrzenie.

– A pani zasady nie obowiązują? Myśli pani, że pani wszystko wolno? Że należy pani do klasy uprzywilejowanej? Że skoro ma pani najmniej do stracenia, to można mieć wszystko i wszystkich w dupie?

– Ale o co chodzi? – odpowiedziała mi elektronika.

– Czy pani sobie ucinała drzemkę, kiedy pilot i stewardesy udzielali instrukcji? Czy nie słyszała pani, że wszelka aparatura elektroniczna jest zabroniona? Dla pani oznacza to – ni mniej, ni więcej – tylko siedzieć cicho od startu do lądowania! Gdzie… Gdzie to ma w ogóle wyłącznik?

Byłem gotów skoczyć do gardła staruszce. Moim słowom odpowiedział nerwowy pomruk. Jakby ci nieszczęśnicy nie rozumieli jeszcze, że przemawiałem w imieniu ich wszystkich, w trosce o zbiorowe bezpieczeństwo.

– Niech pan się uspokoi, bo poproszę pilota, żeby na lotnisku w Rębiechowie przejęła pana policja – ostrzegła mnie chłodnym tonem stewardesa. – Mam takie uprawnienia.

Spojrzałem na nią ze złością. Jeszcze nie tak dawno zapewne ustawiała się z koleżankami na słynne tczewskie ustawki (niektóre tczewianki walczą w ten sposób o facetów), a teraz udawała Europejkę pełną gębą. Ale byłem wobec niej i jej ignorancji bezradny.

A może po prostu było mi już tak naprawdę wszystko jedno.

Podmiot zbiorowy, czyli polska specjalność... Czterdzieści i cztery.

Podmiot zbiorowy, będący nieodłącznym elementem polskiej rzeczywistości, jawi się jako oczywista psychopatologia społeczna, dopóki sami nie postawimy się w jego sytuacji. Wtedy nagle, zamiast potępiać podmiot zbiorowy, uświęcamy go.

Każdy przecież w głębi ducha chce być wyrocznią, perspektywą, pryzmatem, soczewką, w której skupia się jakieś zjawisko, mównicą, z której artykułuje się manifest pokolenia, narodowe troski, formułuje bezcenne diagnozy społeczne, i kimś, kto stawia kamienie milowe.

Ileż to policzalnych i niepoliczalnych, przeliczalnych i nieprzeliczalnych na pieniądze rzeczy, jak wiele rozmaitych przeżyć o różnych odcieniach i różnej rozpiętości emocjonalnej pozostawiłem za sobą w Anglii.

Ileż to płyt zmuszony byłem w ostatnim momencie oddać za grosze muzycznym lumpeksom, ileż ciekawych i skrzętnie gromadzonych gazet (tych wszystkich z wycinkami o umierającym papieżu, lipcowych zamachach, olimpijskim szale) i książek musiałem wyrzucić na śmieci tylko dlatego, że te pieprzone tanie linie lotnicze pozwalają zaledwie na piętnaście kilo bagażu. Zupełnie jakby przeznaczone były tylko dla turystów, jakby nikt nie brał pod uwagę całej tej migracji ludzkiej, jej konsekwencji psychologicznych i materialnych, przewożenia dobytku w tę i z powrotem, wyjazdów totalnych i powrotów kompleksowych. Każdy zasrany kilogram ekstra wyceniany był na pięć funtów. Nie na symbolicznego jednego – tylko na nastawione na zysk pięć właśnie, pomnożone przez ludzki niezbędnik albo nadludzki sentyment.

Jak tak dalej pójdzie, to niedługo zdecydują, że bagażu w ogóle nie można będzie przewozić, że za bagaż trzeba będzie zapłacić jak za dodatkowego pasażera (już teraz niektóre linie wprowadzają dodatkowe opłaty dla grubasów) – wszystko zostanie ograniczone do małej transparentnej torby podróżnej (z obowiązkową szczoteczką do zębów).

Zawsze bałem się, że te rzeczy, które przechodzą przez kontrolny rentgen, wychodzą stamtąd napromieniowane. Śladowe ilości – ktoś machnąłby lekceważąco ręką. Ale nie ja! Życie było zbyt krótkie, żeby lekceważyć jakiekolwiek zagrożenia. Niech nazywają mnie schizofrenikiem, ale nie dam się zabić jak Litwinienko. Część rzeczy po takiej kontroli po prostu wyrzucałem. Inne bałem się brać do ręki. A tym bardziej do buzi.

Dlaczego to głupie cholerne dziecko tak płakało? Wiadomo, dzieci płaczą, więc może lepiej byłoby zapytać: dlaczego ta głupia matka w ogóle zabrała je na pokład samolotu, żeby zamienić jego wnętrze w żłobek? Jeszcze, kurwa mać, brakuje, żeby rozwaliła je na podstawku na jedzenie i zaczęła przewijać – samolot wpadnie w turbulencje, a wraz z nim w ruch zostanie wprawiona pielucha, lądując komuś na twarzy jak w jakiejś slapstikowej komedii, jakimś Jasiu Fasoli, a zaraz potem przez korytarz przetoczy się samo dziecko, odbijając się jak lalka od wszystkich krawędzi i nóg, jak w jakimś makabrycznym pinballu, którego jeszcze nie wymyślono.

I będziesz miała głupia babo przelot, którego nigdy nie zapomnisz.

A przecież jeszcze to dziecko ma potencjalnie sporo do przeżycia przed sobą, wszystkie te upadki i wzloty, które na niego czekają – jeszcze mu się znudzi to życie stukrotnie, jeszcze siądzie na parapecie, rozmyślając, czy to wszystko ma jakiś głębszy sens, czy tylko polega na nadawaniu znaczeń i pozorów.

Spojrzałem na zegarek, rozpoczęło się odliczanie. Zaraz samolot podejdzie do lądowania, a kiedy wreszcie koła zarysują powierzchnię pasa startowego, rozlegną się tradycyjne oklaski, po to tylko, żeby dopełniła się jeszcze jedna bezsensowna, debilna wręcz tradycja. Bo rozumiem, żeby klaskać pilotowi, który wylądował bezpiecznie, pomimo palących się od wkręconego ptaka silników albo pomimo braku skrzydła, które oberwało się podczas lotu, ale żeby celebrować czyjś profesjonalizm w normalnych warunkach (jeszcze biorąc pod uwagę niezwykle wysokie zarobki pilotów)? Tego było trochę za wiele, kryło się w tym po prostu jakieś groteskowe lizusostwo.

Ciekawe, jak poczułby się kolejarz, gdyby nagle ktoś zaczął go oklaskiwać za to, że nie wykoleił pociągu pomiędzy Gdynią a Krakowem; jak poczułby się taksówkarz, gdybym bił mu brawo za to, że nie wjechał ze mną pod tira albo nie skończył na jakimś przydrożnym słupie czy drzewie, które znaczyło dla kogoś więcej niż ja (dlatego go nie wycięto).

Pomyśleliby zapewne, że w głębi duszy wątpię w ich umiejętności, być może obraziliby się śmiertelnie, biorąc oklaski za manifestację sarkazmu.

Kto wie, może tak właśnie myślał pilot, kiedy oklaskiwała go zdecydowana większość pasażerów, zachowujących się jak wiwatująca i wyjąca hołota spędzona na telewizyjny show albo jak nadgorliwi uczestnicy pierwszomajowego pochodu czy dożynek, których od celebrowania nie oderwałby nawet widok człowieka pochodni.

Wylądowaliśmy na polskiej ziemi. I wcale nie czułem się jak u siebie. Kotarbiński napisał kiedyś, że emigracja to rodzaj pogrzebu, po którym życie trwa dalej, a ja byłbym raczej skłonny stwierdzić, że emigracja to rodzaj pogrzebu, po której nastąpi albo stypa, albo kolejny pogrzeb.

I jeszcze ten prostak z samolotu – kiedy dobiliśmy wreszcie do holu portu lotniczego, rzucił się w objęcia facetowi, który wyglądał jak jeden z tych discopolowych czarodziejów syntezatora, którzy wypłynęli przed kilkunastu laty na fali polskiego „new romantic za dychę”. Piątka. Przybij kurewską piątkę, jak burak przybija burakowi. Zamień swoje wypocone na budowie funty na złote. Przepij część w zapyziałej karczmie z kamratami, którzy będą ci się obrzydliwie podlizywać w nadziei na to, że postawisz im kufel mętnych sików; pokaż, że przyjechałeś z wielkiego świata, że jesteś cool i ogólnie zajebisty, niech cała wioska świętuje twój powrót, niech ogląda cię na zdjęciach na tle Big Bena i londyńskich mostów w okularach słonecznych z one pound shopu.

Subkultura długich włosów i wąsów jako taka być może już umarła, ale Polacy wciąż w głębi duszy, mniej lub bardziej skrycie kochają ten sam badziew, mając w sobie coś niezmiennie płytkiego i prymitywnego. Coś, co każe im oblegać tłumnie koncerty Boysów śpiewających o ostatnim dniu, ostatniej nocy i totalnym szoku, nawet jeśli wiedzą, że tak po prostu nie wypada.

– Witamy w Polsce – przywitał mnie jakiś nieznajomy mężczyzna, wyrywając z rozmyślań. – Może pomogę z bagażem...

– Kim pan jest? – zmrużyłem oczy, przypatrując mu się z irytacją.

– No jak to kim? Taksówkarzem – poklepał mnie przyjaźnie po ramieniu.

Był nachalny, dla zasady powinienem odesłać go do wszystkich diabłów, ale było w nim jednocześnie coś na tyle poczciwego i dobrotliwego, co zachęcało, żeby po ludzku dać mu szansę. Poza tym, nie zamierzałem tłuc się ze swoim bagażem jakimś autobusem, który zresztą kursował nie wiadomo skąd, dokąd i z jaką częstotliwością.

Przecież tak dawno mnie tutaj nie było. Właśnie na takich jak ja, niezorientowanych, polowali taksówkarze.

– Żeby było jasne... To, że wracam z Londynu, nie znaczy, że będę jakoś szczególnie hojny... Nie ze mną te numery... Dojadę za dwadzieścia, góra trzydzieści złotych do centrum Gdyni? Władysława IV? – rozpocząłem rytualne przeciąganie liny.

– Panie, do centrum to daleko. Za trzydzieści nie da rady.

– Tesco? Niech będzie Tesco. Stamtąd podjadę już sobie darmowym autobusem do domu.

– Panie, co pan się tak targujesz? Ja mam rodzinę na utrzymaniu, panie... Też z czegoś muszę żyć. Na samolot pan masz, to i na taksówkę pewnie też.

* * *

Boże, czy mi się wydaje, czy on przysypia za kierownicą? I jeszcze Cohen leci z płyty, smęcąc niemiłosiernie o sekretnym życiu. Kto cholera słucha Cohena w samochodzie?

Zawsze się bałem, że zginę na obwodnicy, a co gorsze – moja śmierć w takim momencie byłaby całkiem logicznym dopełnieniem przewrotnej historii mojego życia.

Kiedyś widziałem, jak policjanci wyciągają zmasakrowane zwłoki ze zgniecionego poloneza, i ten widok co jakiś czas mnie prześladował, nachodził w najmniej odpowiednich momentach, wracał razem z różnymi natrętnymi myślami, karmił wyobraźnię straszliwymi wizjami i ponurymi scenariuszami dotyczącymi mojej własnej osoby. Często w myślach umieszczałem siebie w plastikowym czarnym worku i szczerze mówiąc, nie czułem się tam szczególnie komfortowo. Szczególnie, że inni na mnie patrzyli w tak dziwnie mało współczujący sposób. Wiedząc, że przywitają kolejny dzień w ciepłym łóżku, podczas gdy mnie czekała nieruchoma przyszłość w kostnicy.

Ale przecież nie po to wracałem z Londynu, żeby rozbić się teraz w taksówce prowadzonej przez niewyspanego obrzympała, który przeceniał swoje możliwości fizyczne i wytrzymałość organizmu i dodatkowo miał czelność wyjść po mnie na lotnisko, tak jak śmierć wychodzi na spotkanie nieświadomego swojego przeznaczenia delikwenta. Może powinienem przerwać mu w pół zdania, przepłoszyć.

To chyba Bojarska, żona Łomnickiego, napisała w jego biografii: „Trzeba było wejść, przerwać w pół zdania, powiedzieć coś głośno, zastukać obcasami. Może udałoby się przepłoszyć śmierć. Tę kurwę”.

Boże, mój umysł rejestrował jakimś cudem tak dziwne cytaty, a potem odnajdywał je w takich momentach.

– Czy aby na pewno pan się dobrze czuje? – zapytałem go głośno, chcąc go dobudzić.

– Tak, tak... – odmruknął, ożywiając się na chwilkę.

– Nie przekonał mnie pan. Wszystko w porządku? – niemal krzyknąłem mu do ucha.

– Zależy, o co pan pyta. Mój brat... Czeka go przeszczep nerki. Problem w tym, że nie ma dawcy.

Teraz już wiedziałem, dlaczego przewoził w bagażniku pojemnik z lodem.

– Proszę tak na mnie nie patrzeć. Niech pan zamiast na mnie patrzy na drogę.

– Boję się, że umrze... Jego żona nie może być dawcą... – smęcił. – Ona sama przeszła przez tyle operacji, że…

– Ale pan może, co? – nie miałem wyjścia, jak tylko podjąć ten wątek rozmowy. To się nazywa dyktat osoby kierującej samochodem, staje się ona kompleksowym mistrzem ceremonii: szczególnie, jeśli chodzi o narzucanie tematu. – Gdyby mój brat potrzebował nerki, nie wahałbym się ani chwili. Chociaż powiem panu, że między bratem a mną układa się fatalnie. Ale są rzeczy, które są ponad to wszystko... Pan powinien sam to zrozumieć... I pan w końcu zrozumie, kiedy nadejdzie taki moment, że trzeba będzie się określić – perorowałem zawzięcie.

Zignorował mnie. Może chciał zagłuszyć zew sumienia, który w nim poruszyłem, a może nie miał ochoty wybebeszać się przede mną ze swoich emocji i niepokojów. Na dłuższy czas zapanowała cisza mierzona kolejnymi kilometrami. Nawet nie wiedziałem, kiedy opadłem bezwładnie i usnąłem.

– Jesteśmy w centrum... – poczułem szarpnięcie za ramię. – Sto dwadzieścia złotych się należy... Licznik tak wskazał, a z licznikiem się nie dyskutuje.

Przywrócony

Przesuwałem w palcach boliwijskie „korale szczęścia”, które jeszcze w Londynie podarowała mi Silviana. Paradoksalnie szukałem w tej nerwowej przekładance ukojenia nerwów.

Kiedy kilka dni temu spadły mi na wyłożoną drewnem podłogę i niechcący przygniotłem je butem, dokonałem niezwykłego odkrycia – z dwóch rozkruszonych koralików wysypał się biały proszek, najprawdopodobniej czysta boliwijska koka, znak firmowy tego państwa obok lam, La Paz i ostatniej misji Che. Mogłem, tak jak Sony Crockett w Miami Vice dotknąć tego proszku czubkiem języka i z aktorskim zacięciem stwierdzić: Tak, to jest koka z Boliwii, i to najwyższej próby.

Niby uprawiają tam liście koki na herbatę, leki i preparaty, a tak naprawdę okoliczne plantacje są fabrykami białej śmierci, pracującymi skrupulatnie, żeby zaspokoić wygórowane potrzeby Europejczyków i Amerykanów, którzy lubią sobie czasem przypudrować nosek. Dlatego prezydent Boliwii walczył na forum międzynarodowym o legalizację koki.

Boże! Pomyślałem sobie, że miałem naprawdę wiele szczęścia, bo przecież gdyby złapali mnie na lotnisku z tym świństwem, to nieważne, jak wielkie zdumienie i konsternację bym okazywał, jakiego rodzaju melodramatyczne historie o sobie i Silvianie bym granicznikom opowiadał, i tak nie uniknąłbym odpowiedzialności – zrobiliby mi brytyjski Midnight Express.

Ciarki mnie przeszły na samą myśl o opcji więziennej – być może osadziliby mnie w jednej celi z jakimś pieprzniętym Karaibem, któremu marihuana wyżarła już dawno połowę mózgu, czy z jakimś czarnym gangsta z Hackney, któremu wmówiono, że Polacy to straszni rasiści, albo – być może jeszcze gorzej – z żółtozębym Angolem, pedofilem-mordercą, takim, który nie ma nic przeciwko temu, żeby gładką pupę dziecka zamienić na trzydziestokilkuletnie polskie mięso.

Z rzadka zastanawiałem się zresztą, gdzie teraz mogła być Silviana, co się z nią w ogóle działo i jak sobie radziła w swoim kraju – od czasu niefortunnej wymiany słów i wzajemnych oskarżeń, do której między nami doszło, nie odpowiadała nawet na moje maile, zacierając ślady naszej wspólnej przeszłości w swojej pamięci i powodując taką samą reakcję u mnie.

* * *

Udało się. Od kilku tygodni byłem z powrotem w Polsce, ale tak naprawdę nikt z bliskich jeszcze o tym nie wiedział – w nieskończoność odkładałem celebrowanie tych wszystkich wizyt, jakie wiązały się z powrotem, nadrabianie towarzyskich zaległości, obowiązkowe składanie raportów rozliczeniowych, poddawanie się publicznie bolesnej wiwisekcji, odbywanie męczących rozmów i wyjaśnianie powodów swoich własnych wyborów, jakby musiały one stanowić przedmiot jakiejś debaty publicznej. W istocie chciałem przede wszystkim uniknąć wysłuchiwania triumfalnych uwag ze strony wszystkich tych, którzy mi niegdyś tego wyjazdu odradzali, rytualnie biadolili, smęcili, rozdzierali zawczasu szaty, obłędnie wróżąc rozczarowanie, a w ostatecznym rozrachunku przewidując mój rychły powrót.

Kasandrom dziękujemy, nawet jeśli miały rację...

Wszystko to, co wydarzyło się w Londynie, łącznie z tą jedną rozmową, która mogła przecież wszystko zmienić, a ostatecznie doprowadziła mnie do poczucia klęski totalnej, pozostawało już tylko mglistym wspomnieniem utraconej szansy, nad którym trzeba było po prostu przejść do porządku dziennego. Nowego porządku dziennego.

Życie toczyło się dalej, choć może – na swój sposób również i zaczynało. Gorzkie żale zostawmy na okres pokutny. W najbliższym czasie nie zamierzałem wcale posypywać głowy popiołem. Może wręcz przeciwnie, strzepać resztki popiołu, które miałem na sobie i zaprzestać wreszcie tych obłędnych wędrówek od Canossy do Canossy.

Trzeba znowu zacząć żyć w polskim technikolorze, zanim znowu przepali się kineskop.

* * *

Regularnie wczesnym rankiem rozmyślałem nad tym, co bym robił o tej porze w Londynie, i przychodziło mi na myśl, że najpewniej ubierałbym się w groteskowym pośpiechu, jednocześnie przeżuwając improwizowane śniadanie w postaci bułki z wetkniętą w nią tescową E-parówką, by za chwilę pociągać nerwowo za klamkę, upewniając się, że zamknąłem drzwi do pokoju, a potem biec na przystanek i wpakować się do zatłoczonego autobusu w nadziei, że jednak się nie spóźnię do sklepu z kanapkami, w którym pracowałem, że nie obetną mi bezlitośnie bonusa i że dzisiaj nie będzie jakoś szczególnie busy, że nie pokłócę się ze współpracownikami o ustawienie soczków i jogurtów na półce chłodni numer trzy czy z przełożonymi o wagę cappuccino, którą robię klientom (standard: dwieście osiemdziesiąt gramów).

Dziwne, ale w pewnym sensie brakowało mi tego wszystkiego, nawet coś tak błahego, jak przejazd zatłoczonym doubledeckerem przez wąską i zakorkowaną Roseberry Avenue, wydawał się przeładowanym pozytywnymi emocjami wspomnieniem. I nawet jeśli autobus ten wiózł mnie w kierunku miejsca upokorzeń, nawet jeśli moją rolą w tej londyńskiej układance było tylko przygotowywanie kawy i kanapek ludziom, od których zależały finanse Londynu, to i tak czułem się wtedy częścią czegoś wielkiego, elementem krwiobiegu wspaniałej metropolii.

Już tutaj, codziennie z wielkim zaangażowaniem pochłaniałem sterty zakupionych gazet, smakując na nowo polską rzeczywistość i grzejąc się na powrót w polskim piekiełku, rozmyślałem nad swoją przyszłą rolą w tej układance schematów, stereotypów i manipulacji.

Przez pewien czas od powrotu oszukiwałem żołądek hot-dogami za złotówkę z budki na gdyńskim dworcu, ale od kiedy przyuważyłem, że pracownica rytualnie kaszle w dłonie przed włożeniem parówki w bułkę, przeniosłem się do baru mlecznego znajdującego się na ulicy Władysława IV.

Internet w kafejce, melancholijne spacery po Skwerze i bulwarze, karmienie się telewizyjną papką w domu, obgryzanie gazet aż do białej kości i obietnica, że jutro będzie wyglądało zupełnie inaczej, że coś się musi wreszcie zmienić, że ta wegetacja nie może trwać bez końca, a przynajmniej nie może trwać w takiej beznadziejnie trywialnej postaci.

Trzeba się na coś zdecydować. Trzeba zająć się życiem. Albo umieraniem.

Czym żyło Trójmiasto? Przede wszystkim sprawą jakiegoś pedofila z Sopotu, którego rysopis podawano natrętnie w mediach, apelując do rodziców o rozwagę. Z rysów facet nie był jakimś tam odpychającym potworem, ale wręcz statystycznym Polakiem, co więcej, był nawet odrobinę do mnie podobny z wyglądu – z tym, że miał króciutko obcięte włosy i nie nosił okularów.

Zastanawiałem się, jak mógł wyglądać dzień pedofila? Wstawał rano, ubierał wyprasowaną koszulę, wychodził do pracy, kłaniając się po drodze sąsiadom, a będąc już na miejscu, za biurkiem, poważnym głosem anonsował szefa, odbierał telefony i grzecznie witając się z rozmówcą, wdzięczył się do klientów, prawił wymuszone komplementy starym rupieciom rozsianym po recepcji i księgowości, wracał z pracy do swojego M1, brał drzemkę, robił sobie na obiad pierogi i malinową herbatkę, a potem wychodził na łowy, czaił się w krzakach, obserwował blokowe place zabaw, przechodził tysiące razy koło lokalnej szkoły i uśmiechał się sympatycznie do mijanych ludzi, szczególnie tych, którzy mieli na nogach kolorowe rajtuzy i dźwigali tornistry z Myszką Miki, tudzież nosili bluzki Hello Kitty. I zastanawiał się, kiedy przestanie mu wystarczać jazda na ręcznym i nadejdzie taki moment, żeby poznać, jak smakuje niewinność dziecka.

Wzdrygnąłem się na własne myśli. Nie wiem, skąd się brali zboczeńcy, czy byli osobowym wytworem błędów w sztuce natury (niemożliwe, jeśli założyć, że Bóg nie pomylił się w akcie stworzenia) czy też cała wina leżała po ich stronie – być może świadomie otwierali seksualną puszkę Pandory, nad którą mieli przynajmniej na początku pełną kontrolę, by potem zwalać wszystko na geny, twierdzić, że tak naprawdę nie potrafią poradzić sobie ze swoim popędem, że ich falami mózgowymi steruje jeden wielki, zbuntowany kutas, nad którym nie są w stanie zapanować, zupełnie jakby niesubordynowany joystick wyślizgnął im się z rąk i samosterował, przekraczając kolejne seksualne levele wyuzdania i perwersji.

Kastrować i izolować – właśnie w takiej kolejności.

W jakim bowiem przypadku, w dobrych intencjach, niespokrewniony z nią w żaden sposób facet, mógł iść w towarzystwie małolaty? A nawet spokrewniony, bo jaką to dzisiaj robiło różnicę w dobie piwnicznych skandali po austriacku czy, pozostając na polskiej ziemi, nawet sążnistych, wielopokoleniowych historii z prowincji?

Każdy z nas ma taką myśl, żeby zamknąć całą rodzinę w piwnicy, ale nie każdy myśli o tym, żeby ją zaraz seksualnie wykorzystywać.

* * *

Na Abrahama, w popularnej gdyńskiej ciastko-piekarni, na dwóch metrach kwadratowych tłoczyły się zawsze dwie ekspedientki i co najmniej czterech klientów, podczas gdy cała reszta czekała, w zależności od pogody, marznąc albo gotując się na zewnątrz. Co jakiś czas otwierały się drzwi (otwierają się do środka, w związku z czym obszar dwa na dwa jeszcze się zmniejsza) i następowała wymiana osobowa. Logika po polsku.

Doczekawszy się swojej kolei, wszedłem wreszcie do środka, a zaraz za mną, nie zważając na to, że absolutnie nie ma już miejsca, wepchnęły się dwie baby i poczęły rozglądać się po sklepie niczym szabrownicy z Nowego Orleanu, gdacząc przy tym jak kwoki tuż przed zarżnięciem – kwoki, które muszą się koniecznie wygadać, zanim jakiś dziad w gumofilcach nie uczyni swojej powinności siekierą, zamykając im raz na zawsze dzioby.

Mimowolnie stykające się ciała – czułem się jak w zatłoczonym londyńskim autobusie, jak na przepychance w korytarzu dziwkanatu przed laty, kiedy ludzie z histerią rozrywali listę wyników z jakiegoś egzaminu – tak jak Irańczycy rozrywali niegdyś ciało ich ukochanego Chomeiniego.

Wszystko dla kawałka pierdolonego piernika, który okazał się zresztą podejrzanie twardy. Jak wszystko w tym kraju – jeśli coś ci smakuje, najpewniej prędzej czy później połamiesz na tym zęby.

Matka i córka

Dostępne w wersji pełnej

My się jeszcze obudzili...

Dostępne w wersji pełnej

Roborowski

Dostępne w wersji pełnej

Rozważania byłego emigranta

Dostępne w wersji pełnej

Tragiczna wiadomość

Dostępne w wersji pełnej

Mentor

Dostępne w wersji pełnej

Pogrzeb

Dostępne w wersji pełnej

Szansa

Dostępne w wersji pełnej

Kamil alkoholik

Dostępne w wersji pełnej

Salomonowe wyjście

Dostępne w wersji pełnej

Trzydzieści gregorianek

Dostępne w wersji pełnej

Dawca krwi

Dostępne w wersji pełnej

Trzynasta praca Herculesa

Dostępne w wersji pełnej

Model

Dostępne w wersji pełnej

Dwanaście kroków

Dostępne w wersji pełnej

Cześć, Tereska!

Dostępne w wersji pełnej

Wspólnota

Dostępne w wersji pełnej

Numerek

Dostępne w wersji pełnej

Gdynia Główna – Warszawa Centralna

Dostępne w wersji pełnej

Zniszczyć konkurencję

Dostępne w wersji pełnej

Spotkania

Dostępne w wersji pełnej

Zdjęcie z grobu

Dostępne w wersji pełnej

Transplantacja

Dostępne w wersji pełnej

Promocja

Dostępne w wersji pełnej

Miniepilog wyborczy

Dostępne w wersji pełnej

Korepetycje z miłości

Dostępne w wersji pełnej

Kłopot z małolatą

Dostępne w wersji pełnej

Konfrontacja

Dostępne w wersji pełnej

Fucha

Dostępne w wersji pełnej

Małe sprawy, wielkie sprawy

Dostępne w wersji pełnej

Patrycja w komie

Dostępne w wersji pełnej

Akcja

Dostępne w wersji pełnej

Gest Elwiry

Dostępne w wersji pełnej

Fryzjer

Dostępne w wersji pełnej

Lista oczekujących

Dostępne w wersji pełnej

Skandal na wernisażu

Dostępne w wersji pełnej

Basia ekolożka

Dostępne w wersji pełnej

Renata transplantolożka

Dostępne w wersji pełnej

Miejsce na cmentarzu

Dostępne w wersji pełnej

Kłopoty z Kubą

Dostępne w wersji pełnej

Samotność Patrycji

Dostępne w wersji pełnej

Wiadomość od Heleny

Dostępne w wersji pełnej

Rozwiązanie zagadki

Dostępne w wersji pełnej

Kolejny pogrzeb

Dostępne w wersji pełnej

Urodziny

Dostępne w wersji pełnej

Kamil zwycięzca

Dostępne w wersji pełnej

Święto Niepodległości

Dostępne w wersji pełnej

Zniszczony dowód

Dostępne w wersji pełnej

Mundur

Dostępne w wersji pełnej

Spotkanie na szczycie

Dostępne w wersji pełnej

Sesja

Dostępne w wersji pełnej

Ostateczne rozwiązanie

Dostępne w wersji pełnej

Przed procesem

Dostępne w wersji pełnej

Sen

Dostępne w wersji pełnej

Zarzuty

Dostępne w wersji pełnej

Proces

Dostępne w wersji pełnej

Oblicza wolności

Dostępne w wersji pełnej

Przed odlotem

Dostępne w wersji pełnej

Zatrzymać Kubę

Dostępne w wersji pełnej

Finał

Dostępne w wersji pełnej

Copyright © 2010, Daniel Koziarski

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw.

Projekt okładki: Gonzalo Mauricio Garcia Villegas

Opracowanie redakcyjne: Michał Traczyk

ISBN 978-83-7779-108-0

www.wydawnictwomg.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

www.woblink.com

Spis treści

Karta tytułowa

Dedykacja

Motto

Powrót z Londynu

Przywrócony

Matka i córka

My się jeszcze obudzili...

Roborowski

Rozważania byłego emigranta

Tragiczna wiadomość

Mentor

Pogrzeb

Szansa

Kamil alkoholik

Salomonowe wyjście

Trzydzieści gregorianek

Dawca krwi

Trzynasta praca Herculesa

Model

Dwanaście kroków

Cześć, Tereska!

Wspólnota

Numerek

Gdynia Główna – Warszawa Centralna

Zniszczyć konkurencję

Spotkania

Zdjęcie z grobu

Transplantacja

Promocja

Miniepilog wyborczy

Korepetycje z miłości

Kłopot z małolatą

Konfrontacja

Fucha

Małe sprawy, wielkie sprawy

Patrycja w komie

Akcja

Gest Elwiry

Fryzjer

Lista oczekujących

Skandal na wernisażu

Basia ekolożka

Renata transplantolożka

Miejsce na cmentarzu

Kłopoty z Kubą

Samotność Patrycji

Wiadomość od Heleny

Rozwiązanie zagadki

Kolejny pogrzeb

Urodziny

Kamil zwycięzca

Święto Niepodległości

Zniszczony dowód

Mundur

Spotkanie na szczycie

Sesja

Ostateczne rozwiązanie

Przed procesem

Sen

Zarzuty

Proces

Oblicza wolności

Przed odlotem

Zatrzymać Kubę

Finał

Karta redakcyjna