Copyright © Institut d’Estudis Catalan 1962

Copyright © for the Polish edition Wydawnictwo Pascal Sp. z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone

Tytuł oryginalny: La plaça del diamant

Tytuł: Diamentowy plac

Autor: Mercè Rodoreda

Tłumaczenie: Zofia Chądzyńska

Tłumaczenie prologu: Rozalya Kośmider-Sasor

Zdjęcie autorki: © Arxiu Mercè Rodoreda de l’Institut d’Estudis Catalans

Redakcja techniczna: Jarosław Jabłoński

Koordynator projektu: Kamila Trusiewicz

Opieka kreatywna: Łukasz Wolak

Korekta: Katarzyna Zioła-Zemczak

Projekt graficzny okładki: Mariusz Mrotek

Zdjęcia na okładce: Edwin L. Wisherd/National Geographic Society/Corbis

Dmitry Rukhlenko/Corbis

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

www.pascal.pl
pascal@pascal.pl

Bielsko-Biała 2014

ISBN 978-83-7642-395-1

eBook maîtrisé par Atelier Du Châteaux

A.J.P.

My dear, these things are life

Meredith

Przedmowa

Diamentowy Plac zaczyna się tak: „Julieta specjalnie wstąpiła do sklepu, gdzie pracowałam, żeby mi opowiedzieć, że przed główną loterią na „ramo” odbędzie się losowanie maszynek do kawy, że już je oglądała, piękne, całe białe, z wymalowaną na każdej pomarańczą przeciętą na pół, tak że widać cząsteczki”. Pisząc to pierwsze zdanie, nie przypuszczałam nawet, że ćwierć wieku później moja powieść będzie mieć tyle wydań po katalońsku i tyle przekładów na inne języki.

Kiedy ją pisałam, zupełnie nie pamiętałam, jak naprawdę wyglądał Diamentowy Plac. Pamiętałam jedynie, że kiedy miałam trzynaście albo czternaście lat, poszłam z ojcem przejść się ulicami dzielnicy Gràcia z okazji festa major. Na Diamentowym Placu ustawiono namiot. Tak jak i na innych placach, rzecz jasna, ale najlepiej zapamiętałam właśnie ten. Kiedy go mijałam, a cały aż rozbrzmiewał muzyką, miałam desperacką ochotę zatańczyć, tyle że byłam z tych, co to im rodzice nie pozwalali tańczyć, więc wlokłam się niczym pokutująca dusza przystrojonymi ulicami. Być może z winy tej frustracji, wiele lat później, w Genewie, zaczęłam powieść właśnie tamtym namiotem.

Jestem córką dzielnicy Sant Gervasi de Cassoles, wąskiej i krótkiej ulicy, która w tamtych czasach biegła od carrer de Pàdua do riera de Sant Gervasi, i nazywała się carrer de Sant Antoni. Później zmieniono jej nazwę na carrer de París, a jeszcze później otrzymała imię Manuela Angelona, które zachowała do dziś. Z Sant Gervasi nie jest wcale daleko do Gràcia. Znałam tam kina Trilla, Smart i Mundial, do których popołudniami chodziłam z dziadkiem. Znałam też targ Santa Isabel, gdzie chodziłam latem, w wieku pięciu czy sześciu lat, przecinając ulicę Torrent de l’Olla, gdy zaczynało się już ściemniać, z jedną z sąsiadek kupować rybę. Kiedy miałam piętnaście albo szesnaście lat, przez długi czas chodziłyśmy z matką każdego popołudnia na spacery po carrer Gran. Zaczynałyśmy od Rambla del Prat, schodziłyśmy aż do Jardinets i wracałyśmy drugą stroną ulicy, oglądając wystawy sklepowe.

Wszystkie wspomnienia, jakie zachowałam o Gràcii, są mi bardzo bliskie. Teraz te miejsca są daleko, ale myśl o nich, gdy ogarnia mnie nostalgia, dobrze mi robi. Wiele razy i w wielu okolicznościach tamte wspomnienia były mi pociechą.

Chciałabym, aby ci, którzy będą czytać moją powieść, towarzyszyli mi w tym wzruszeniu. Sprawia mi radość myśl, że wśród tylu tysięcy czytelników, jakich miała i wciąż ma moja książka, jest wielu takich, którzy nigdy nie przeczytali niczego po katalońsku, a czytając ją, odkryli, że nasz język jest cywilizowany, wyrafinowany i ważny. Sprawia mi radość również inna myśl, a mianowicie, że ta prosta i ludzka powieść zaniosła nazwę Diamentowego Placu z Gràcii, a z nim także Katalonii, do tak wielu odległych krajów.

Pisanie przedmów, czyli mówienie o sobie (czy też o własnej książce, co jest tym samym), nigdy mnie specjalnie nie interesowało.

Opowieść o początkach Diamentowego Placu być może byłaby ciekawa. Ale czy da się opowiedzieć, jak powstaje powieść? Jaki impuls ją wywołuje, jak silna musi być wola, by kontynuować pisanie, by ukończyć z trudem to, co zaczęło się tak łatwo? Czy starczy, jeśli powiem, że rozmyślałam nad nią w Genewie, patrząc na górę Salève albo spacerując po Perle du Lac? Mogę powiedzieć, i po części będzie to prawdą, że Diamentowy Plac jest konsekwencją pewnego rozczarowania.

Wysłałam powieść Jardí vora el mar (Ogród nad brzegiem morza) na konkurs o nagrodę Joanota Martorella (jak się okazało, na ostatni, jaki ogłoszono), a jury ją odrzuciło. Niepowodzenie to wywołało u mnie reakcję przeciwną naturalnej, ponieważ trudności zawsze pobudzały mnie do działania. Gnana siłą urażonej dumy zaczęłam pisać nową powieść.

Chciałam, żeby była to powieść kafkowska, bardzo kafkowska, i oczywiście absurdalna, i pełna gołębi. Chciałam, żeby te gołębie dławiły główną bohaterkę od samego początku aż do końca. I tak zaczęła się we mnie rodzić, nim jeszcze usiadłam do maszyny do pisania, ze stosem kartek na boku, które miały się stać Diamentowym Placem. Pisałam ją jak w gorączce, jakby każdy dzień pracy miał być ostatnim dniem mojego życia.

Pracowałam jak nieprzytomna, poprawiałam po południu to, co napisałam rano, starając się, mimo pośpiechu, z jakim pisałam, mocno trzymać lejce, aby koń się nie znarowił i nie zboczył z drogi. Niektórzy mówią o wybuchu twórczym. Nie wiem, co mają na myśli. Pisanie powieści to praca wymagająca wytrwałości, spokoju i panowania nad sobą samym.

A powieść, która z początku miała być złym snem o gołębiach, zaczęła stopniowo zmieniać się w Diamentowy Plac, również z gołębiami, ale teraz w innym znaczeniu. Był to okres wielkiego napięcia nerwowego i doprowadził mnie niemal do choroby. Z tym że Diamentowy Plac wysłany na pierwszy ogłoszony konkurs o nagrodę San Jordi, został potraktowany tak samo, jak Jardí vora el mar na ostatnim Joanocie Martorellu.

Kiedy powieść się ukazała, mój przyjaciel, Baltasar Porcel, choć bardzo ją chwalił, powiedział, że Colometa jest głupią dziewczyną. Uważam tę opinię, rzuconą bez namysłu, za błędną. Spoglądanie na świat oczami dziecka, w nieustannym zachwycie, nie oznacza bycia głupim, wręcz przeciwnie. Poza tym Colometa robi to, co powinna robić w sytuacji, w jakiej postawiło ją życie, a robienie tego, co należy robić i nic ponadto, ukazuje naturalny talent godny wszelkiego uznania. Uważam, że Colometa jest mądrzejsza od Madame Bovary albo Anny Kareniny, a nikomu nigdy nie przyszło do głowy, by mówić o nich, że są głupie. Może dlatego, że były bogate, chodziły ubrane w jedwabie i miały służbę. A chociaż ja sama, kiedy byłam młoda, marzyłam, by być Madame Bovary albo Anną Kareniną, chętniej tą drugą niż pierwszą, gdy potrzebowałam głównej bohaterki powieści wybrałam Colometę, która w tym jest tylko podobna do mnie, że czuje się zagubiona w świecie.

O rzeczach (meblach, zegarach, wskazówkach zegarów i ich wahadłach, obrazach, kształtach i kolorach foteli i kanap, lampach oliwnych i lampach stojących, dywanach i baldachimach) mówi się w każdej powieści. Od Balzaka przez Tołstoja po Prousta, by wymienić tylko najważniejszych. Rzeczy mają niezwykłą wagę w narracji i miały ją na długo przed tym, jak Robbe-Grillet napisał Podglądacza. W Diamentowym Placu jest całe mnóstwo rzeczy: lejek, ślimak, lalki z „Domu Cerat”... wszystkie detale mebli, dzwonków elektrycznych i drzwi domu, gdzie miała pracować. Są złote pieniążki ojca Joana, które dał Quimetowi na wypadek, gdyby był w potrzebie. Są wagi wyrysowane na ścianie klatki schodowej. I nóż, symbol seksualny, którym pod koniec książki Colometa wyskrobuje swoje imię na drzwiach domu, gdzie kiedyś mieszkała.

Tyle że w Diamentowym Placu są nie tylko rzeczy, przede wszystkim jest w nim osobowość Colomety. Podsunęła mi ją bohaterka mojego dawnego opowiadania ze zbioru Dwadzieścia dwa opowiadania, zatytułowanego Popołudnie w kinie i zainspirowanego Kandydem. Gdyby Voltaire nie napisał Kandyda, możliwe, że Diamentowy Plac nigdy by nie ujrzał światła dziennego. Wpływ Jamesa Joyce’a? Możliwe, że zakończenie mojej powieści wzięło się ze słynnego monologu Ulissesa. Ale słuszniej byłoby szukać źródeł dla rozdziału XIII Diamentowego Placu, tego o śmierci matki Quimeta, w którymś z opowiadań z Dublińczyków.

Gdybym nie czytała Bernata Metge, nie przyszłoby mi do głowy kazać Colomecie opisywać wygląd jej młodego małżonka. Bernat Metge opisał wdzięki swojej ukochanej, a rozdział ten, będący przykładem doskonałości stylu i języka, nazywa się „Opis dziewczyny”. Kilka stron, które z powodzeniem mogłyby rywalizować z najlepszą światową literaturą. „Opis dziewczyny” Bernata Metge podsunął mi pomysł na „opis chłopca”, czyli Quimeta, który czytelnik może znaleźć w rozdziale VIII mojej powieści. Jestem wdzięczna Bernatowi Metge za to, że dał mi dużo więcej, niż sobie zasłużyłam. I proszę go gorąco, aby wybaczył mi zapożyczenie.

Powinnam przyznać się do wielu jeszcze wpływów, do których należałoby zaliczyć wszystkie moje lektury, poczynając od Biblii. Chcę też potwierdzić, ponieważ nie wszyscy tak sądzą, że Diamentowy Plac jest powieścią o miłości. O miłości napisano bardzo dużo. Od miłości najbardziej natchnionej i rycerskiej po tę najbardziej cielesną, w jakimś sensie ukazaną w jednej z najbardziej pretensjonalnych powieści – a wylano z ich powodu całe morze atramentu – stworzonej przez wybitnego pisarza D.H. Lawrence’a. Mam na myśli Kochanka Lady Chatterley. Jednak najwznioślejsza i najbardziej poruszająca rzecz o miłości, jaką napisano, to historia Franceski da Rimini z V pieśni Piekła Boskiej Komedii. Historia rozpoczynająca się tymi oto cudownymi wersami:

Siede la terra dove nata fui

su la marina, dove’l Po discende

per aver pace co’ seguaci sui.[1]

1) Jam się zrodziła w ziemi, która leży / Nad brzegiem morza, kędy Pad szeroki / Spoczynku szuka z hołdowniki swemi. D. Alighieri, Boska Komedia, tłum. A. Stanisławski, Poznań 1870.

Miłość Ulissesa wcale nie do Penelopy ani nie do słodkiej Nauzykai, lecz jego pełna pasji miłość do przygody. Dante rzuca go, w XXVI pieśni Piekła, wraz z czterema starymi i obszarpanymi towarzyszami, w nadwątlałym okręcie, na ostatnią przygodę: przygodę ze śmiercią.

Nè dolcezza di figlio, nè la pieta

del vecchio padre, nè’l debito amore

lo qual dovea Penelope far lieta,

vincer potero dentro a me l’ardore

ch’i’ebbi a divenir del mondo esperto,

e de li vizi umani e del valore.[2]

2) Ni przywiązanie do starego ojca, / Ani powinna dla małżonki miłość, / Co Penelopę uszczęśliwić miała, / Nie mogły we mnie przezwyciężyć żądzy, / Którą pałałem, chcąc poznać świat cały, / I śmiertelników przywary i cnoty. D. Alighieri, Boska Komedia, tłum. A. Stanisławski, Poznań 1870.

Po Biblii i Dantem, do autorów, którzy wywarli na mnie, jak sądzę, największy wpływ i o których chcę wspomnieć, dodałabym jeszcze Homera.

Chcę podkreślić raz jeszcze, jako że martwi mnie, że niektórzy sądzą inaczej, otóż chcę wyraźnie zaznaczyć, że Diamentowy Plac jest przede wszystkim powieścią o miłości, choć pozbawioną jakiegokolwiek sentymentalizmu. Chwila, w której Colometa, powróciwszy do żywych ze swojej przeszłości, wchodzi o świcie do domu i obejmuje swojego drugiego męża, człowieka który uchronił ją od nędzy tego świata, to scena ukazująca głęboką miłość. „Pomyślałam, że nie chciałabym, żeby umarł, nigdy, nigdy...”. I zatyka mu pępek palcem „żeby nie wyssała go żadna zła wróżka i nie zostawiła mnie bez Antoniego”. A słowo szczęśliwe kończące powieść nie jest wcale przypadkowe. Nie umieściłam go tam, bo tak. Pozwala zrozumieć, że chociaż na świecie jest tyle smutku, zawsze ktoś go może uratować dzięki odrobinie radości. Na przykład ptaki. „W każdej kałuży, nawet najmniejszej, będzie odbijało się niebo, niebo, które od czasu do czasu zmąci skrzydłami ptak, spragniony ptak, który nie wiedząc o tym, będzie mącił niebo z wody... albo wiele małych krzykliwych ptaków, które będą zniżały się z drzew niby błyskawice, będą zanurzały się w kałużach, będą w nich kąpały swe nastroszone piórka i będą mieszały niebo i błoto, i dziobki, i skrzydła, szczęśliwe...”

Diamentowy Plac jest już daleko. Jakbym to nie była ja, która go napisała. Bardzo daleko. W tej chwili, kiedy właśnie kończę przedmowę, bardziej zajmuje mnie ogród. Kwitną już bladoróżowo śliwki i koraloworóżowe maleńkie drzewo Jowisza. Podnosi się wiatr północny i nie obejdzie się z nimi łagodnie. Pójdę zobaczyć, co się dzieje z wiatrem i kwiatami.

Mercé Rodoreda

Romanyà de la Selva, 1982

Rozdział I

Julieta specjalnie wstąpiła do sklepu, gdzie pracowałam, żeby mi opowiedzieć, że przed główną loterią na „ramo” odbędzie się losowanie maszynek do kawy, że już je oglądała, piękne, całe białe, z wymalowaną na każdej pomarańczą przeciętą na pół, tak że widać cząsteczki, ale mnie się nie chciało iść na tańce, w ogóle nie chciało mi się wychodzić, cały dzień sprzedawałam słodycze i już mnie bolały czubki palców od ciągłego przyciskania tych złotych sznureczków i od robienia supełków i kokardek. A jeszcze i dlatego, że znałam Julietę i wiedziałam, że jest jej zupełnie obojętne, o której pójdzie spać, i nie robi jej żadnej różnicy, czy się wyśpi, czy nie.

Zmusiła mnie jednak, bym jej towarzyszyła z chęcią czy też, bez: taka już byłam, że cierpiałam, gdy ktoś mnie o coś prosił, a ja mu miałam odmówić; więc poszłam, na biało od stóp do głów: sukienka i halki wykrochmalone, pantofle jak mleko, klipsy z białej masy, trzy bransoletki dobrane do klipsów i biała torebka, zdaniem Juliety z ceraty, z zamkiem w kształcie złotej muszelki.

Kiedyśmy przyszły na plac, muzyka już grała. Na środku placu zrobili jakby dach, ubrany kwiatami i papierowymi łańcuchami we wszystkich kolorach: na przemian łańcuchy i kwiaty. W niektórych kwiatach były w środku żarówki, tak że cały ten dach wyglądał jak parasolka do góry nogami, bo po bokach końce łańcuchów były przywiązane wyżej niż miejsce, gdzie były złączone.

Gumka od halki, z którą się tak namęczyłam, żeby ją nawlec szpilką od włosów, co się wciąż zahaczała, zapięta na guzik i nicianą pętelkę, cisnęła mnie, że aż. Na pewno mi się odgniotła w pasie. Od czasu do czasu brałam głęboki oddech, żeby jakoś ją rozluźnić, ale jak tylko go wypuszczałam, znowu zaczynała mnie cisnąć. Podwyższenie dla orkiestry było obstawione asparagusami tworzącymi barierkę, a do asparagusów cieniutkim drutem były poprzyczepiane papierowe kwiaty.

Muzycy, spoceni, w samych koszulach. A moja matka zmarła już tak dawno, że w niczym nie zdążyła mi być oparciem, a mój ojciec żonaty z inną.

Mój ojciec żonaty z inną, a ja bez matki, która żyła tylko dla mnie. Mój ojciec żonaty, a ja taka młodziutka, sama na tym Diamentowym Placu, czekam na losowanie maszynek do kawy, i Julieta drze się, żeby przekrzyczeć muzykę: „Nie siadaj, bo się wygnieciesz!” – i przed oczami żarówki poprzebierane za kwiaty i klajstrem poprzyklejane łańcuchy, i wszyscy weseli, i ja myśląca o niebieskich migdałach, i w czasie tego wszystkiego głos szepczący mi do ucha: „Zatańczymy?”.

Nie zwracając uwagi, powiedziałam, że nie umiem, ale gdy odwróciłam się, żeby spojrzeć, natknęłam się na twarz tak blisko, że zobaczyłam tylko, że to była twarz chłopca.

– To wszystko jedno – powiedział – ja umiem, to panią nauczę. – Pomyślałam o biednym Perem, który w tej chwili w białym fartuchu gotuje w podziemiach restauracji „Pod Kolumbem”, i powiedziałam głupio:

– A jak się dowie mój narzeczony?...

Chłopak przysunął się jeszcze bliżej i śmiejąc się, powiedział:

– Taka młodziutka, a już ma narzeczonego? A jak się śmiał, wargi mu się rozsunęły i zobaczyłam wszystkie zęby. Oczki miał zupełnie jak małpa i białą koszulę w niebieskie paski z rękawami zawiniętymi do łokcia i z odpiętym kołnierzykiem. Nagle odwrócił się do mnie tyłem, stanął na palcach, rozejrzał się dokoła, znów zwrócił się do mnie:

– Przepraszam – powiedział i zaczął krzyczeć: – E, nie widziałeś mojej wiatrówki? Leżała obok orkiestry... Na krześle... Co? – I powiedział mi, że mu gdzieś podzieli wiatrówkę, że zaraz wróci, żebym była łaskawa zaczekać, i znów w krzyk:

– Cintet! Cintet!

Julieta, cała na żółto z zielonymi haftami, wylazła nie wiadomo skąd i powiedziała:

– Zasłoń mnie, bo muszę zdjąć pantofle, Jezu, nie wytrzymam dłużej... – więc jej powiedziałam, że nie mogę się ruszyć, bo jeden chłopak zgubił wiatrówkę, a że zamówił sobie u mnie taniec, to mu obiecałam poczekać. Na to Julieta:

– Tańcz sobie, tańcz!

Było gorąco. Dzieciaki po rogach puszczały fajerwerki i rzucały petardy. Na ziemi pełno było pestek od arbuzów, a po kątach walały się skórki i butelki od piwa; na tarasach także puszczano fajerwerki i na balkonach. Widziałam twarze całe błyszczące od potu, chłopcy wycierali je sobie chusteczkami. Muzycy śpiewali zadowoleni. Wszystko jak w teatrze. I pasodoble. Nie zdając sobie z tego sprawy, drobiłam tam i z powrotem, aż nagle z uczuciem, że przychodzę z bardzo daleka (a przecież byłam tak blisko), usłyszałam głos tego chłopca, który mówił: „Widzi pani, że pani umie tańczyć?” – i poczułam mocny zapach potu i zwietrzałej wody kolońskiej. Małpie oczki błyszczały tuż koło moich, a z każdej strony twarzy ucho tworzyło jakby medal. Gumka dalej cisnęła mnie w pasie, a moja nieżyjąca matka nie zdążyła być mi oparciem, bo powiedziałam temu chłopcu, że mój narzeczony jest kuchcikiem „Pod Kolumbem”, a on się roześmiał i powiedział, że mu współczuje, bo nie minie rok, jak będę panią jego i królową i będziemy tańczyć „el ramo” ma Diamentowym Placu.

– Moja królowa – powiedział.

I powiedział, że kiedy mi mówił, że za rok będę jego królową, to nawet na niego nie spojrzałam, więc spojrzałam, a wtedy powiedział:

– Niech pani tak na mnie nie patrzy, bo ja naprawdę nie wytrzymam – a to było, kiedy mu powiedziałam, że ma małpie oczki. Guma u halki rżnie mnie jak nóż, muzycy swoje tarari i tarara. Juliety ani śladu, zniknęła i ja sama z tymi oczami, które mnie nie opuszczają. Tak jakby cały świat zamienił się w te oczy i nie było sposobu, żeby od nich uciec. A noc płynęła na wozie z gwiazd i zabawa płynęła, i „ramo”, dziewczyna od „ramo”, cała błękitna, kręcąca się w kółko i w kółko. A mama na cmentarzu San Gervasio, a ja na Diamentowym Placu...

„Pani sprzedaje słodycze? Miód i konfitury?”

Zmęczeni muzycy już wkładali instrumenty do pokrowców i z powrotem je wyjmowali, bo ktoś stawiał wszystkim walca, więc znowu kręcili się jak bąki. Kiedy ten walc się skończył, ludzie zaczęli wychodzić. Powiedziałam, że zgubiłam się z Julietą, a on powiedział, że zgubił się z Cintetem, i powiedział: „Jak będziemy sami, jak wszyscy już pochowają się po domach, a na ulicach będzie pusto, zatańczymy sobie walca z jednego na drugi kraniec Diamentowego Placu, Colometa”. Zmieszałam się, spojrzałam na niego i powiedziałam, że nazywam się Natalia, a jak mu powiedziałam, że się nazywam Natalia, znowu roześmiał się i powiedział, że mogę mieć tylko jedno jedyne imię: „Colometa”. Wtedy właśnie zaczęłam biec, a on biegł za mną.

– Proszę się nie bać, nie widzi pani, że nie może pani chodzić sama po ulicach, jeszcze mi panią ukradną... – I wziął mnie pod rękę, i zatrzymał mnie: – Nie widzi pani, że ukradliby mi panią, Colometa?

A mama nieżyjąca, i ja stojąca jak głupia, i ten pasek, co tak mnie ciśnie, jakbym była przywiązana drutem do gałązki asparagusu.

Więc znów zaczęłam biec. A on za mną. W sklepach pospuszczane żaluzje, a na wystawach pełno spokojnych przedmiotów, kałamarzy i suszek, i pocztówek, i lalek, i poupinanych materiałów, i aluminiowych garnków i jerseyów... Pędem wylecieliśmy na Calle Mayor, ja pierwsza, on za mną, i długo potem jeszcze nieraz to opowiadał: „Tego dnia, co poznałem Colometę na Diamentowym Placu, jak zaczęła przede mną uciekać, to przed samym przystankiem tramwajowym zgubiła halkę...”.

Niciana pętelka pękła, a halka spadła na ziemię! Wyskoczyłam z niej, o mało co nie zaplątałam się w nią, i w nogi, jakby mnie goniły wszystkie diabły świata. Doleciałam do domu i po ciemku zwaliłam się jak kamień na moje żelazne panieńskie łóżeczko. Było mi wstyd. A kiedy już mi minął wstyd, jednym kopnięciem zrzuciłam pantofle i rozpięłam włosy. A Quimet jeszcze długo potem opowiadał, jakby to było coś, co się dopiero zdarzyło: „Pękła jej gumka, a gnała jak wiatr”...

Rozdział II

To było bardzo tajemnicze. Włożyłam beżową sukienkę, trochę za lekką na ten sezon, i cała w gęsiej skórce czekałam na rogu na Quimeta. Kiedy już dłuższą chwilę tak stałam bez ruchu, nagle wydało mi się, że spoza listewek żaluzji ktoś na mnie patrzy, bo zauważyłam, jak z jednej strony listewki trochę drgają. Umówiliśmy się z Quimetem koło parku Guell. Z bramy wyszedł chłopczyk z rewolwerem za paskiem i wycelowaną strzelbą i coś, krzycząc, przeszło tak blisko, że dotknęło mojej spódnicy. Listewki opuściły się, żaluzja podniosła się i jakiś facet w piżamie psyknął na mnie „pst! pst”, i zagiąwszy palec jak haczyk, dawał mi znaki, żebym podeszła. Chcąc jakoś nabrać pewności siebie, położyłam rękę na piersiach, tak jakbym się chciała przeżegnać, i patrząc na niego, spytałam cichutko: „Ja?”. Zrozumiał, chociaż nie usłyszał, i głową pokazał, że tak, a miał przepiękną tę głowę, więc przeszłam przez ulicę i podeszłam bliżej. Kiedy stanęłam pod balkonem, powiedział: „Chodź, zrobimy sobie malutką sjestę”.

Krew mi uderzyła do głowy i odwróciłam się wściekła, głównie na siebie, ale także bałam się, bo czułam, że gapi mi się na plecy i widzi mnie przez bieliznę i przez skórę. Więc tak się ustawiłam, żeby przestał mnie widzieć, ale znowuż się bałam, że jak będę taka schowana, to i Quimet mnie nie zobaczy. Zastanawiałam się, jak to wyjdzie, bo to był pierwszy raz, cośmy się mieli spotkać w parku. Z rana nie wiedziałam już, za co się łapać; myśląc o tym popołudniu, byłam tak niespokojna, że nie do wytrzymania.

Quimet mi powiedział, że spotkamy się o wpół do czwartej, a nie zjawił się do wpół do piątej. Ale nic nie powiedziałam, bo myślałam, że może to ja źle zrozumiałam; skoro on nie usprawiedliwił się ani słowem, to widocznie ja się pomyliłam... Nie odważyłam się przyznać mu ani że bolą mnie nogi od tak długiego stania, bo założyłam lakierki, co pieką, ani że jakiś szczeniak mnie zaczepiał. Szliśmy pod górę, nie mówiąc do siebie ani słowa, a kiedy już weszliśmy na sam szczyt, przeszło mi zimno i skóra zrobiła mi się taka gładka jak zawsze.

Chciałam powiedzieć mu, że zerwałam z Perem, że wszystko jest w porządku. Usiedliśmy na kamiennej ławce w zacisznym kącie, pod drzewami aż ciężkimi od liści, a kos wylazł gdzieś z dołu i łaził od jednego drzewa do drugiego, pokrzykując trochę chrapliwie; przez chwilę nie było go widać, a potem, kiedy już zapominaliśmy o nim, znowu wyłaził. Nie patrząc, kątem oka widziałam Quimeta i widziałam, że patrzy na domy, dalekie i małe. Wreszcie odezwał się:

– Nie boisz się tego ptaka? – powiedział.

Powiedziałam, że mi się bardzo podoba, a on na to, że jego matka zawsze mówiła, że czarne ptaki przynoszą nieszczęście, nawet kosy. Do tej pory, ile razy zobaczyliśmy się z Quimetem, to – prócz tego pierwszego razu na Diamentowym Placu – natychmiast pytał, cały pochylając się do przodu, czy zerwałam z Perem. A tego dnia mnie wcale nie pytał, a ja nie wiedziałam, jak się do tego zabrać, żeby mu powiedzieć, że już powiedziałam Peremu, że z nas nic nie będzie. A bardzo mi było ciężko powiedzieć mu to, bo Pere zrobił się zupełnie jak świeczka, którą zapaliło się po to, żeby zaraz zgasić. I kiedy myślałam o tym, że z nim zerwałam, coś mi się we środku robiło, i to coś dawało mi odczuć, że to był zły uczynek. Na pewno; bo ja, która przedtem czułam się zupełnie spokojna, kiedy przypominałam sobie tamten wyraz twarzy Perego, zaczynałam w głębi czuć ból, coś takiego, jakby w samym środku mojego dotychczasowego spokoju skorpiony uwiły sobie gniazdo i wyłaziły jeden po drugim, żeby mieszać się z moim bólem, zaostrzać go i rozlewać po mojej krwi, zmieniając jej kolor na czarny. Bo Pere zduszonym głosem z zamglonymi oczami powiedział mi, że mu złamałam życie. Że zmieniłam mu je w grudkę błota, w nic. A Quimet patrzył na kosa i zaczął coś opowiadać o panu Gaudi, o tym, że jego ojciec poznał go dopiero tego dnia, co go przejechał tramwaj, bo był jednym z tych, co się nim zajęli i zawieźli do szpitala, biedny pan Gaudi, taki porządny człowiek, popatrz, jaka nędzna śmierć...

I że na świecie nie ma nic równego parkowi Guell ani nic takiego jak Sagrada Familia i Pedreza. Powiedziałam, że za dużo wchodzenia i schodzenia. Kantem ręki trzepnął mnie w kolano tak niespodziewanie, że aż mi podskoczyła noga, i powiedział, że jeżeli chcę być jego żoną, muszę zacząć od tego, żeby podobało mi się to wszystko, co się jemu podoba. I wygłosił wielkie kazanie na temat mężczyzny i kobiety oraz praw każdego z nich, a kiedy udało mi się mu przerwać, zapytałam:

– No, a jeżeliby coś w żaden sposób mi się nie podobało?

– To ma ci się spodobać; ty się nie znasz.

I znów kazanie: bardzo długie. Zaczął opowiadać o różnych członkach swojej rodziny, o swoich rodzicach, o jakimś wuju, który miał kapliczkę i klęcznik, o dziadkach i jakichś dwóch matkach katolickich królów, które – powiedział – naznaczyły właściwą drogę.

I wtedy, czego przedtem nie zrozumiałam, bo z początku pomieszał to jakoś z innymi rzeczami, powiedział: „Biedna Maria”. I znowu matki królów katolickich i że może uda nam się niezadługo wziąć ślub, bo już dwóch przyjaciół szuka mu mieszkania. I że mi zrobi takie meble, że jak je zobaczę, to zemdleję, bo nie na darmo jest stolarzem, i że on jest jak święty Józef, a ja jak Matka Boska.

Mówił to wszystko bardzo wesoło, a ja się zastanawiałam, co to miało znaczyć, że powiedział „Biedna Maria”, i jakoś gasłam trochę tak, jak gaśnie światło, a kos nic a nic niezmęczony ciągle gdzieś z dołu się wyłaniał i przełaził od jednego drzewa do drugiego, i znów wyłaził, tak jakby tam było wiele kosów.

– Szafę zrobię nam wspólną, dwudrzwiową, z bukowego drzewa. A jak będę miał meble do całego mieszkania, zrobię kołyskę dla dziecka.

Powiedział mi, że lubi dzieci i nie lubi dzieci. Zależnie od humoru. Słońce zaczynało zachodzić i tam, gdzie już nie sięgało, cień robił się rzadki i niebieski. A Quimet opowiadał o rodzajach drewna, że jedno jest takie, a drugie inne, że palisander taki, a mahoń inny, a jeden dąb jeszcze inny, a drugi znowu inny...

I wtedy – świetnie to pamiętam i nie zapomnę nigdy – pocałował mnie, a kiedy mnie zaczął całować, zobaczyłam Pana Boga, hen, wysoko, w Jego domu, pośrodku chmury, całego jakby otoczonego pomarańczową obwódką w jednym miejscu blaknącą, i Pan Bóg jeszcze szerzej rozłożył i tak rozpostarte długie ramiona, złapał chmurę za brzeg i zawinął się w nią; tak się w niej zamknął jakby…

(fragment)…

.

.

.

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział III

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział IV

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział V

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział VI

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział VII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział VIII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział IX

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział X

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XI

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XIII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XIV

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XV

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XVI

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XVII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XVIII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XIX

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XX

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXI

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXIII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXIV

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXV

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXVI

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXVII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXVIII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXIX

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXX

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXXI

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXXII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXXIII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXXIV

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXXV

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXXVI

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXXVII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXXVIII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XXXIX

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XL

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XLI

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XLII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XLIII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XLIV

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XLV

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XLVI

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XLVII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Rozdział XLVIII

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Spis treści:

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Dedykacja

Przedmowa

Rozdział I

Rozdział II

Rozdział III

Rozdział IV

Rozdział V

Rozdział VI

Rozdział VII

Rozdział VIII

Rozdział IX

Rozdział X

Rozdział XI

Rozdział XII

Rozdział XIII

Rozdział XIV

Rozdział XV

Rozdział XVI

Rozdział XVII

Rozdział XVIII

Rozdział XIX

Rozdział XX

Rozdział XXI

Rozdział XXII

Rozdział XXIII

Rozdział XXIV

Rozdział XXV

Rozdział XXVI

Rozdział XXVII

Rozdział XXVIII

Rozdział XXIX

Rozdział XXX

Rozdział XXXI

Rozdział XXXII

Rozdział XXXIII

Rozdział XXXIV

Rozdział XXXV

Rozdział XXXVI

Rozdział XXXVII

Rozdział XXXVIII

Rozdział XXXIX

Rozdział XL

Rozdział XLI

Rozdział XLII

Rozdział XLIII

Rozdział XLIV

Rozdział XLV

Rozdział XLVI

Rozdział XLVII

Rozdział XLVIII