Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Stanisław Tym poleca

Dziś bez czarnego humoru.
Rozmowa z prof. Januszem Czapińskim

Pionierzy wolnego rynku
Słowo wstępne

1981

Szewcom puchną uszy

1982

Ceny tylko okazyjne?

Pomidorowe wahania

Dzień targowy w Budapeszcie

1983

Kura za dwa jaja

Na Wielkanoc

Raz na czarno

Na Okęciu jak w Paryżu

Deficyt do Ameryki

Podróże nie tylko kształcą

Oko w oko z Wranglerem

Jan, Jerzy i... śledzie

Walonki wróżą zimę

Zastrzyki rynkowe

Kto na złoto, kto na szaro

1984

Po kolei

Sztuka zagląda pod strzechy

Dzień targowy kryminalny

Dyżurny nas opuścił

Chłop, czapka i fantazja

Noc sylwestrowa A.D. 1984

1985

Mróz przeciw propagandzie

Czas na naukę

Oznaki wiosny

Sporofit dla Bóstwa

Wybierz babę

Była plama, nie ma plamy

Na przykład świnia

Niewolniczy byt Isaury

Dzień na dworcu

Nieludzki kryzys

Jak przejść przez deptak

Gdzie Hopfer i winiarnie?

Poznań lepszy od zagranicy

Zmieniamy klimat

Krzywa pnie się w górę

Suknia cekinowa – szał Rembertowa

1986

Bazary pod płachtą

Przyszła zima zła

Gdzie wisi wątroba?

Ziemniaki jak cytryny

Radom w statystykach światowych

Do łóżka bez obaw

Mięsny jubileusz

Z czym wracają rodacy

Ziemniak metafizyczny

Tajemnice grzybów

Jak osiągnąć doskonałość

Nasze kolejkowe

Podróż do Paryża

Jadą liczi i pasta z guajawy

1987

W Nowym Targu na uboczu

Z becikiem na giełdzie

Coraz droższa sałata

Jabłka biją rekordy

Migracyjny pęd wakacyjny

Bliżej Europy

Na ojczyzny łono

Edycja włoska

Kapuściany benefis

Śledźmy rzeczywistość

Od święta do święta

Gnani żądzą

1988

Dostawca Rządu JKM

Czy Sejm skreśli kartofle?

Małpa w kajdankach

Co nas zbliża, czyli Różycki International

Miss Polonia ’88Piękno ukoronowane

Uwolnić świnię

Na Lwów!

Handel totalny i ludzki

Karkulacja, czyli 200 tysięcy procent

Ziemniak uwolniony

Entliczek, pentliczek...

Choinkowy biznes

1989

Dlaczego zamieniać stare na nowe

Minister nie wytrzymał

Zakopane, miasto dostatku

Dzień targowy wiedeński

Uwolnić babę

Wszyscy grabią

Szokująca pietruszka

Swoboda krwawej kiszki

Kalafior wyborczy

Po szwajcarsku

Odrobina zdrowia, seksu i agresji

Tajemnice krzesła giętego

Bez łączności

Znów robi się gorąco

Milion w klatce

Janosik, czyli będą budować nam kraj

Bazar powszedni

List z M.

Po erupcji

Mięso wyszło na ulice

Co zrobić z wolnym czasem

Umacnianie i zacieśnianie

I ty możesz zostać podmiotem

1990

Kura prorządowa

Mięso w tunelu

Centrum badania opinii targowej

Dytyramb na cześć wolnego handlu

Przez pryzmat

Od hołobla do piernika, czyli na wileńskim Kaziuku

Współczesna historia jaj

Poszerzać, pogłębiać, przybliżać

Aldi skomunizowany

Jak zarobić na mięsie

Guten Morgen nowe czasy

Przyspieszenie to sukces

Ostatni weekend w Berlinie

Nadszedł czas poprawy

Obchodzik ku czci

Jesień handlu ulicznego

Kto przydybie ceny

Pogranicze w handlu

1991

Próba dyktatury

Jaki znak twój? Baran mały

Nie ma jutra

Ciepłych, spokojnych i nudnych świąt

Słownik codziennej ekonomii schyłkowego Peerelu

Poeci ogłoszeń, drobnych

Zamiast posłowia.
Michał Głowiński, Najlepsza rubryka w gazecie

O Autorze

Przypisy

Oficyna Wydawnicza Przybylik& poleca

Zdjęcie na okładce, projekt okładki, wnętrza, skład komputerowy: JANUSZ FAJTO

Redakcja: ANNA NASTULANKA

Zdjęcia: RYSZARD PRZEDWORSKI, East News, JACEK BARCZ, Polityka

© Copyright by Marek Przybylik 2014

Wydanie II, Warszawa 2014

ISBN 978-83-940526-3-8

ul. Godebskiego 11, 02-912 Warszawa
e-mail: wydawnictwo@przybylik.pl
www: www.przybylik.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Lenie, Jankowi i Marcelkowi

Dobrze pamiętam, jak pięknie zdychał realny socjalizm. Jak rzęził na pustych półkach. Jak Biuro Polityczne PZPR codziennie ustalało ceny chleba i pęczka koperku. A jednak dziś, gdy czytam podszyte subtelną ironią i chirurgicznie precyzyjne zapiski Marka Przybylika, chwytam się za swój łysy łeb. To o nas? Tak. O 40 latach naszego życia i o tym, że w 1989 r. naprawdę nam się udało. Czytajcie! Nawet do poduszki, tylko że wtedy nie zaśniecie.

Stanisław Tym

Dziś bez czarnego humoru

Z prof. Januszem Czapińskim
rozmawia Joanna Podgórska

JOANNA PODGÓRSKA: Potrafiłby Pan Profesor prosto wytłumaczyć dzisiejszym studentom, co to „dojścia”, „planowa dystrybucja masy rybnej”, „rozmiarowzrosty” albo czym się różniła świnia prywatna od uspołecznionej?

Prof. JANUSZ CZAPIŃSKI: Pewnie bym potrafił, bo jestem w wieku Marka Przybylika i gdy czytam jego „Dzień targowy”, to tak jakbym czytał pamiętnik z kawałka własnego życia. Ale chyba nie warto tego wszystkiego tłumaczyć. Trzeba wyjaśniać, że późny PRL to była taka zaczarowana, szara i dziwna rzeczywistość, w której wymyślano różne pojęcia, żeby ukryć fakt, że rynek był właściwie pusty. Centralne i planowe zarządzanie polegało na tym, by do odpowiednich szufladek powkładać odpowiednie dyrektywy i polecenia zamiast towarów. Ludzie do tego żadnej wagi nie przykładali. Ich interesowało, czy świnia jest na rynku. A czy prywatna, czy uspołeczniona - to już wszystko jedno. Interesowało ich, czy w sklepie pojawią się jakieś meble, a nie to, czy podlegają centralnej reglamentacji. Ta książka to barwny opis bezbarwnego rynku. Zawsze mnie zadziwiało, jak można wykrzesać tak interesujące felietony z nieistniejącej właściwie rzeczywistości. A ponieważ rynku prawie nie było, to ta książka jest o ludziach. O nas, którzy wtedy żyliśmy i staliśmy w kolejkach. Jedne były długie, inne długoterminowe, ale w latach 80. były praktycznie po wszystko. Według mnie to główna zachęta do przeczytania tej książki, bo pokazuje, jacy byli Polacy w rzeczywistości, która była diametralnie odmienna od dzisiejszej.

Mimo że późny PRL pamiętam całkiem nieźle, podczas lektury miałam poczucie absolutnej egzotyki. To podróż do świata, który zniknął, jak Atlantyda.

Odpukać w niemalowane. Oby tak zostało. Niech to będzie jedynie wspomnienie z coraz bardziej odległej rzeczywistości. Dziś w tym wspomnieniu jest chyba mniej goryczy, złości, a więcej życzliwego sentymentu. To leży w naturze człowieka. Jak ktoś sobie w wieku 5 lat złamał rękę, to w wieku lat 50 będzie ten moment wspominał z rozrzewnieniem, bo już nie odczuwa bólu, a dzieciństwo mile się kojarzy. Wtedy nikt nie wierzył, że ten system tak szybko się załamie. Była powszechna świadomość, że to jest jeden wielki absurd, że nie da się wszystkiego centralnie zaplanować i zadekretować. Ludzie pracowali bez przekonania, bo nie widzieli sensu w tym, co robią. Z góry wiedzieli, że to, co produkują, właściwie do niczego się nie nadaje; że to się sprzeda tylko dlatego, że na rynku nie ma nic innego. Absurdy napotykało się na każdym kroku, ale nikomu się nie śniło, że cokolwiek da się z tym zrobić. Pozostało się do tego z poczuciem bezsilności dostosować. Dziś to jest, jak pani powiedziała, odległa egzotyka, także w tym sensie, że już nie rzutuje na nasz dzisiejszy sposób myślenia, poruszania się po rynku. To, co działo się w późnych latach 80., nie ma już absolutnie żadnych negatywnych konsekwencji, więc możemy do tego podchodzić tak jak młode pokolenie, które dziś uwielbia się pławić w PRL-owskiej atmosferze i gadżetach. Trauma minęła.

„Jeśli nadal jest nam zimno, kupujemy kożuch. Roboczy, pokryty drelichem jest najtańszy. Superoszczędny klient kupuje 6 baranów, zdziera z nich skóry, mięso zjada, resztę garbuje, farbuje, kroi, zszywa i ma, co chciał. Z jelit robi struny do gęśli. Będzie weselej, gdy światła zabraknie” – pisał Przybylik w 1985 r. Tym, co pomagało przetrwać w absurdalnej rzeczywistości, był absurdalny czarny humor.

PRL to naprawdę był najweselszy barak w obozie, kwitły satyra i kabaret. Życie było wypełnione strategią zaradczą pod tytułem: jak nie możesz się kopać z tym koniem, to go obśmiej. Najlepiej z pewnej odległości, żeby się nie zrewanżował. Przed chwilą mówiłem, że tamten czas nie ma już żadnych konsekwencji. Cofam. Ma, ale pozytywne, bo to był trening zaradności. Bardzo ostry i wymagający. Wtedy Polacy ćwiczyli ten swój bulterierowski zapał, żeby się w coś wgryźć. I do dziś się wgryzają, co nas uratowało przed kryzysem, który szalał w innych krajach, bardziej znudzonych komfortem życia. Nie chcę w ten sposób gloryfikować PRL-u, mówić, że stan wojenny i puste półki to była dobra lekcja. Ale bez wątpienia był to trening antykruchości. To dziś modne pojęcie w ekonomii. A oznacza: nie spoczywaj ani na sekundę, bądź czujny, bo nie wiadomo, gdzie i kiedy coś cię może trafić. Polacy byli bardzo czujni, mieli wyćwiczone strategie, o której wstać i gdzie się ustawić, bo może coś „rzucą”. To było oczywiście okupione ogromnym kosztem ekonomicznym i społecznym, bo kolejki to była straszna strata czasu. Nawet jak ktoś sobie wynajął stacza, to musiał na niego zarobić, a stacz w tym czasie nic nie produkował. Był zbędnym elementem w systemie gospodarki. Ale zaradności życiowej nas to niewątpliwie nauczyło.

To, co uderzające w felietonach Marka Przybylika, to niezwykła energia buzująca w Polakach, którzy wyćwiczyli się nie tylko w kolejkowych podbojach, ale także redystrybucji dóbr po Europie. Do NRD jeździło się po listki bobkowe, do Czechosłowacji po rajstopy, na Węgry woziło ręczniki. I jakoś to się wszystko kręciło.

To prawda, ale to miało też gorzki wymiar. Myśmy przez cały PRL, także w tej pustopółkowej końcówce lat 80., ćwiczyli strategię bardzo indywidualistyczną. Do Budapesztu nie jeździły z pościelą czy ręcznikami zorganizowane grupy. To zawsze były wyprawy indywidualne, co najwyżej rodzinne. To utrwalało w nas dość przykrą cechę patologicznego indywidualizmu. Na własną rękę, dla własnej rodziny Polacy są w stanie gryźć ziemię. Ale grupowo nie potrafimy się dogadać, coś wspólnie zrobić, nie potrafimy wspólnie działać. Nie ufamy sobie. To przykry rys. Nie twierdzę, że PRL w nas ten patologiczny indywidualizm wyzwolił, ale utrwalił w nas to, co się ciągnie od czasów sarmackich. Dlatego tak trudno nam idzie budowanie społeczeństwa obywatelskiego. Z czasów PRL-u, gdy trzeba było lawirować i budować piętrowe konstrukcje, by cokolwiek załatwić, pozostała nam także zdolność wymigiwania się od płacenia przeróżnych danin, szukania luk w prawie. Wtedy nie widzieliśmy żadnego sensu, żeby dbać o dobro wspólne, i tak nam zostało. Za sprytnego i zaradnego uchodził ten, kto jeździł na gapę, i do dzisiaj 60 proc. Polaków nie widzi w tym nic złego.

PRL-owska nostalgia starszych pokoleń jest zrozumiała. To czas, gdy byli piękni i młodzi, więc fakt, że w sklepach straszył tylko ocet i herbata Ulung, miał drugorzędne znaczenie. Ale tę nostalgię przejawia także najmłodsze pokolenie. W ich dziecięcych wspomnieniach to czas, kiedy wszyscy byli w niedostatku równi, więc tworzyli pewną wspólnotę, której teraz brak. Było więcej wspólnych przestrzeni, ludzie więcej ze sobą rozmawiali, byli bliżej. Zaglądało się do sąsiadów pożyczyć szklankę cukru. Dziś siedzimy pozamykani w domowych twierdzach.

W tym oglądzie jest sporo mitologii. Trochę tak, jak z mitologizowaniem życia w pierwotnych plemionach za Janem Jakubem Rousseau. Przedstawiano je jako sielankę na łonie natury, ale pamiętajmy, że oni się mordowali i zjadali. PRL był strasznym okresem w życiu Polaków. Oczywiście miał różne zabawne czy łagodzące konflikty społeczne cechy. Bieda, z wyjątkiem nomenklaturowej elity, faktycznie była rozdawana po równo. Był jasny układ: My i Oni. I Oni byli wszystkiemu winni. Wiadomo, że jak w Pcimiu wybuchał strajk, to był to z definicji strajk ogólnopolski, bo był przeciwko władzy centralnej w Warszawie. Reguły gry i ogląd świata były prostsze niż dziś, ale nikomu z tych młodych ludzi zafascynowanych okresem PRL-u nie życzyłbym życia w tamtej rzeczywistości. Zresztą ten sentyment młodych nie dotyczy systemu. To nie tak, że oni by chcieli, żeby PRL wrócił. To jest sentyment za wybranymi rodzynkami z tego okresu. W dodatku część tych rodzynków jest zmitologizowana. Relacje między ludźmi wcale nie były takie miłe i wcale się tak świetnie ze sobą nie dogadywaliśmy. Wtedy też kultywowaliśmy amoralny wręcz familizm. Rzeczywistość wymuszała na nas jednoczenie. Jak się godzinami stało w kolejkach, to się ze sobą siłą rzeczy rozmawiało. Tam się toczyło życie towarzyskie i społeczne, bo trzeba się było dogadywać np. co do zeszytów „pilnowaczy”, którzy czuwali, żeby nikt się nie wepchnął poza kolejnością. Można powiedzieć, że pod tym względem rzeczywistość bratała nas w biedzie. Sentyment młodych wiąże się jednak przede wszystkim z gadżetami. Kultowe knajpki urządza się meblami z czasów Gomułki czy wczesnego Gierka. To próba odświeżenia pewnej estetyki, która była jakoś spójna. Dawała się zdefiniować, w przeciwieństwie do dzisiejszej, w której panuje pełna dowolność.

We wspomnieniach młodych te z trudem zdobywane przedmioty miały hipnotyczny wręcz urok. Dziś czują się przytłoczeni rzeczami. Kiedyś w kawiarni zamawiało się kawę, a jak jej nie było to – jak pisze Marek Przybylik – człowiek się pocieszał, że od kawy znacznie zdrowsze są selery. Dziś, gdy do wyboru jest 25 rodzajów kawy, to tak jakby nie było wyboru, bo człowiek nie ogarnia.

Potwierdzają to twarde dane z eksperymentów psychologicznych. Gdy hostessy w dużym markecie podają podczas degustacji 26 gatunków dżemu, to klienci bardzo chętnie ich próbują. W innym sklepie, gdzie mają tylko 6 gatunków, degustacja cieszy się mniejszym powodzeniem. Jednak sprzedaż w sklepie, gdzie było jedynie 6 próbek dżemu, jest kilkakrotnie większa niż w tym, gdzie było 26. Innymi słowy: spróbować mogę wszystkiego, ale gdy podejmuję decyzję, co wrzucić do koszyka, to jestem w kropce. To fragment szerszego zjawiska, a mianowicie powiększenia obszaru wolności. Co chwilę musimy podejmować decyzję, co wybieramy, bo nikt nam niczego nie narzuca. Dziś nie ma jednej marki telewizora, w dodatku trudnego do zdobycia. Jest całe mnóstwo gatunków szynki, wtedy był jeden, jeśli akurat był. Jak się udało cudem dostać kawałek, smak celebrowało się przez cały tydzień, jeszcze długo po zjedzeniu. Chyba wszyscy z mojego pokolenia na pytanie, czy PRL-owska szynka była lepsza od dzisiejszej, odpowiedzieliby, że tak. Bo to jest smak nie do powtórzenia. Wracając do fascynacji młodego pokolenia PRL-em, który znają z przekazów rodzinnych, książek, kronik filmowych, zdjęć czy seriali, to jest także tęsknota za innością. Dla nich ta rzeczywistość jest odlotowa, nie do pojęcia, absolutnie odmienna od współczesnej. A jeśli tak, to staje się kultowa. Tak jak stara Praga z Brzeską czy Ząbkowską, bo tam zostało najwięcej PRL-owskich klimatów. Wszystko to składa się młodym w obraz dziewiczego świata. Oni się z tym światem nie utożsamiają, ale go smakują. Wiedzą, że ta potrawa ich nie otruje, a jest dziwna i niespotykana. Wybierają z niej co smaczniejsze kąski, a resztę wyrzucają do śmietnika. Mogą sobie na to pozwolić, bo mają dystans. Są wolni od ciężkiego bagażu życia w trudnych czasach.

Jak ci młodzi ludzie mogą odebrać „Dzień targowy”? Jak egzotyczną wycieczkę? Czy jak łagodny horror? Bo ten świat, przykryty warstwą absurdalnego humoru, jest w gruncie rzeczy przerażający.

Może to porównanie będzie intelektualnym nadużyciem, ale pamiętniki z czasów wojny, powstania, Zagłady cieszą się ogromną popularnością i nie wzbudzają już lęków. Bo ci, którzy fascynują się tamtą rzeczywistością, mają pełną świadomość bezpiecznego miejsca, z którego mogą się jej przyglądać. Młodzi, czytając „Dzień targowy”, mogą co najwyżej nam współczuć, że musieliśmy w tym żyć. Dla młodego pokolenia to także nauka o własnych korzeniach, które powinni znać. Żeby dobrze zrozumieli, co dziś dzieje się w polskim społeczeństwie, powinni sięgnąć w głąb przeszłości i zobaczyć, jak wtedy funkcjonowaliśmy, jak się zachowywaliśmy, co nas łączyło, a co dzieliło. A my możemy się z „Dnia targowego” znów pośmiać, ale już normalnie, już bez czarnego humoru.

Który z tych felietonów jest najciekawszy dla psychologa społecznego?

Chyba ten o kolejkach, które Przybylik dzieli na „kolejki po dobra”, czyli wołowe z kością, pralkę czy rajstopy, i „kolejki po nadzieję”. W „kolejkach po dobra” następowało spełnienie, jak się w końcu udało coś wystać. W „kolejkach po nadzieję” spełnienia nie było. Stało się na przykład godzinami w kolekturach totolotka, gdy następowała kumulacja. Wszyscy stali z nadzieją, że trafią. W pewnym sensie „kolejkami po nadzieję” były też kolejki pod księgarnią PIW-u na ul. Foksal. Większość tych, którzy wreszcie dorwali książkę z serii „Plus minus nieskończoność”, nigdy jej nie przeczytała. Ale ją mieli. I mogli się nią pochwalić. To była nadzieja na społeczny prestiż.

Czasy, gdy człowiek chwali się książką i gotów jest stać po nią w kolejce, budzą prawdziwą nostalgię.

No niestety. Wówczas Polacy chcieli przynajmniej książki kupować. Z czytaniem było pewnie podobnie jak dzisiaj.

A Pan stał?

No pewnie. I pod PIW-em, i pod mięsnym. Miałem akurat mięsny w sąsiednim domu, więc mogłem wyjść w kapciach o 6 rano, być piąty w kolejce, a to była spora szansa na kawałek schabu bez kości.

Gdy zaczynałem pracę, telefony miały tarczę, woda była w syfonie, a w roli Google’a występował zwyczajny kalendarzyk

Pionierzy wolnego rynku

Na straganie w dzień targowy było wówczas inaczej niż u Brzechwy. W każdym razie w Grójcu. Tu w początkach lat 80. zacząłem obserwować konfrontację starego z nowym. Targowisko w Grójcu odwiedziłem jesienią 1980 r., by napisać pierwszy Dzień Targowy. Gdy sklepy uspołecznionego aparatu handlu wspomaganego paroma ministerstwami, Komisją Planowania oraz Państwową Komisją Cen coraz jaśniej świeciły pustkami – na bazarach, targach i jarmarkach było jeszcze mięso, jaja oraz ceny wolne jak ptacy niebiescy. Gdybym to ja wtedy wiedział, że tydzień po tygodniu, przez ponad dziesięć lat, śledząc niezależne bazarowe życie codzienne, będę nieświadomie pisał kronikę chylącego się do nieuniknionego końca przemądrzałego systemu... A było tak.

W kwietniu 1982 r. zamieściłem optymistyczną wiadomość: „Zadziałał w końcu mechanizm cenowy, na razie tylko w handlu jajami, ale lepsze to niż nic”. Mieliśmy więc z czego się cieszyć. Tym bardziej że rozwijał się też przemysł drobny, zastępując przemysł tradycyjny: „Mieczysław Nurzyński z Nurzyny pod Łukowem jest kowalem i sprzedaje siekiery oraz drobne narzędzia ogrodnicze. Ceny wysokie, ale można było kupić sam trzonek. Pan Nurzyński wykuwa własnoręcznie, bo o pracowników trudno, siekiery z szyn kolejowych. Narzędzia robi z resorów. Wszystko ze złomu. Wideł nie robi, bo nie ma z czego”.

Kwiecień 1983 r. przyniósł niebywały spadek cen jabłek niemal trzykrotny, ale był to wyjątek. Reszta zdrożała. Jedni dbali o stół, inni bazarowe hossy i bessy mieli w pogardzie, zabiegając o sprawy wyższe. „Jeżeli twoja twarz jest odbiciem twojej osobowości, to zrób jej kopię, trwałą jak dawne pomniki, które przetrwają wszystkich i wszystko. Przestrzenne kopie twarzy ze sztucznych kamieni wykonuje zakład uprawniony” – przeczytałem w tym samym roku ogłoszenie w Domu Literatów. Gdyby biedny ogłoszeniodawca przewidział, jak nietrwałe są pomniki, zwłaszcza te wiecznie żywe!

Prawdziwymi bohaterami Dni Targowych były jednak jaja, schab, kury oraz pietruszka we wszystkich postaciach. W roku 1986 zaryzykowano kolejny eksperyment wprowadzenia bazarowego handlu mięsem. Poprzednie a to groziły socjalizmowi, a to porządkowi publicznemu: „Zadziwiająco sprawnie przebiega eksperyment z bazarowym handlem mięsem. Przed rozpoczęciem tegoż eksperymentu nie brakowało niedowiarków, którzy podważali sens innowacji. Tymczasem stała się rzecz zadziwiająca. Ludzie kupują mięso!”.

Wielkanoc 1987 r. oznaczała „tradycyjną ścieżkę zdrowia, ogólnokrajowe zawody dla zawodników obu płci i wszelkiego wieku. Trasa jak zawsze ciekawa i trudna. Od sklepu do sklepu, od okazji do okazji, od kolejki do kolejki. Sporo na niej odcinków specjalnych, wymagających dobrego przygotowania kondycyjnego, psychicznego i intelektualnego. Liczyć się będzie efekt końcowy. Ten na stole i w portfelu. Sztuką jest bowiem kupienie, ale jeszcze większą – kupno po cenie umiarkowanej”.

Do dziwów ówczesnych lat należeli pionierzy wolnego rynku: „Szczęśliwcy znajdą jedyny w Warszawie sklep, w którym sprzedaje się bezkartkowe wędliny. Prowadzi go stworzony przez przepisy masarzo-chłopo-kupiec. Utuczył on sam, sam przerobił i sprzedaje samodzielnie 200 świń. Przepisy zabraniają kontaktów chłopa z masarzem, a masarza z handlowcem, tworząc takie dziwaczne hybrydy”.

Wiosna 1989 r.: „Na rynku jajczarskim pełne zamieszanie. Kury bezwzględnie niosą, robiąc wbrew swym mocodawcom. Pod Halą Mirowską dostawcy sprzedawali jaja, z desperacją wyznaczając ceny – tak niskich już dawno nie było. Jajo kosztowało tyle, co zwyczajny bilet autobusowy”.

Wiosnę 1990 r. mieliśmy już porewolucyjną. Nowe czasy, nowe ceny, nowe pieniądze. Ze wszystkich wolności, jakie zostały dane, lud najbardziej entuzjastycznie i masowo wybierał wolność kupowania tego, co chce, gdzie chce i po cenach, które można znieść. Cały naród zaopatrywał stolicę. Spadały ceny, wydawałoby się, nie do spadnięcia. Na ulicach można było kupić wszystko: ananasy w puszkach, akumulatory, dywan, lodówkę, łeb świński, sygnet z tombaku i sedes. W ten sposób krok po kroku, rok po roku doszliśmy do wymarzonej stabilizacji. Do czasów, w których kwestia jaj, schabowego, karpi i baranów nikogo już nie ekscytowała, gdyż akurat w tej dziedzinie zapanowała błogosławiona nuda.

Marek Przybylik

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

MAREK PRZYBYLIK Przyszedł na świat przy świetle lampy naftowej w pierwszej połowie ubiegłego stulecia w podczęstochowskich Konopiskach. Od urodzenia robił wrażenie na kobietach. Ciocia Hela, która przy narodzinach asystowała, zemdlała, gdy go ujrzała. W dalszym życiu musiał sobie dawać radę bez asysty.

Jako szczęśliwe wiejskie dziecko do szkoły podstawowej nie chodził. Mieszkał w niej. Do liceum też nie chodził. Dojeżdżał. Czerwony autobus stawał obok liceum przy alei Najświętszej Marii Panny w Częstochowie. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności został studentem Uniwersytetu Warszawskiego i przez osiem lat studiował wycieczkowanie, kopanie dołków, rozpoznawanie kamieni, roślinek i gwiazd. Niepotrzebnie. Z nieznanych powodów został bowiem dziennikarzem i po kilku próbach w różnych redakcjach wylądował w „Życiu Warszawy”. Tam też wycieczkował, włócząc się po targach, jarmarkach, bazarach, polach i zagrodach. Przez ponad dziesięć lat efekty swych wypraw opisywał w „Dniu targowym”. Zupełnie przypadkowo zrobiła się z tego kronika życia codziennego upadającego PRL-u. Redagował „Pasmo”, „Szpilki”, „Życie Codzienne”, „Antenę”, współpracował z wieloma redakcjami. Dziś pisze rzadko i niechętnie. Częściej widywany jest w „Szkle kontaktowym” w TVN 24.

Oficyna Wydawnicza Przybylik& poleca:

MICHAŁ OLSZAŃSKI

„GODZINA PRAWDY”

Siłą „Godziny prawdy” są nie tylko znakomici rozmówcy i ich interesujące, często dramatyczne historie, ale również osoba Michała. To Michał, jak mało który dziennikarz, potrafi słuchać, ma w sobie empatię oraz ciekawość, którą nazwałabym ciekawością dziecka. Jego bezpretensjonalny styl bycia i sposób prowadzenia rozmowy otwierają najbardziej zamkniętych.

Michał potrafi dotknąć sedna sprawy, nie dotykając rozmówcy.

Magda Jethon

WOJCIECH MARKIEWICZ

„100 NAJBIEDNIEJSZYCH POLAKÓW”

Panna bez posagu, mówią o Polsce. Nie jest najbogatsza, to fakt, ale jaka zaradna. Pomysłowa. Z wdziękiem jakim, z fantazją. O niebogatej pannie z wdziękiem opowiada w tej książce Wojciech Markiewicz, reporter „Polityki”.

Kiedy w stanie wojennym odchodziliśmy z „Polityki” – moi koledzy i ja – sprawiliśmy redakcji spory kłopot, więc dawaliśmy naczelnemu Janowi Bijakowi dobre rady. Przyjmiesz nowych ludzi, mówiłam. Odmłodzisz zespół. Najlepiej reporterów przyjmij. Najlepiej młodych i zdolnych. Takiego Markiewicza na przykład...

Tak mówiłam, słowo honoru. „100 najbiedniejszych Polaków” najlepiej świadczy o tym, jak trafną decyzję podjął Bijak.

Hanna Krall

GRZEGORZ MIECUGOW

„INNY PUNKT WIDZENIA”

Tylko jedna telewizja w Polsce zdecydowała się na nadawanie długich, bo 39-minutowych, rozmów. Tą telewizją jest moja macierzysta stacja TVN 24. To, że są to rozmowy telewizyjne, ma też swoje konsekwencje. „Inny punkt widzenia” jest bowiem programem nagrywanym, ale nie montowanym, to znaczy na antenę idzie wszystko, co zostało zarejestrowane.

Grzegorz Miecugow

PIOTR ADAMCZEWSKI

„JAK SMAKUJE PĘPEK WENUS. ŚWIAT WIDZIANY ZZA STOŁU”

Kiedy ćwierć wieku temu Piotr Adamczewski zaczął się bawić w pisanie o jedzeniu dla POLITYKI, w której pracował wówczas jako sekretarz redakcji, nie spodziewał się, że to hobby stanie się sensem jego życia i radością dla tysięcy smakoszy. Mało kto tak pięknie i mądrze, inkrustując narrację anegdotami, z miłością, wiedzą i kulturą pisze po polsku o świecie jedzenia i kuchni.

Smacznego czytania!

Marcin Meller

Książki dostępne w dobrych księgarniach
oraz w wersji elektronicznej jako e-booki