Pamięci mego przyjaciela
Javiera Silvy Ruete

„Naszym pięknym zadaniem jest
wyobrazić sobie, że istnieje labirynt
i nić”.

Jorge Luis Borges, Nić fabuły,
przekład Krystyna Rodowska

I

Felícito Yanaqué, właściciel Przedsiębiorstwa Transportowego Narihualá, wyszedł z domu tamtego poranka, jak każdego dnia od poniedziałku do soboty, punktualnie o wpół do ósmej, po odbyciu półgodzinnej sesji qi gong, wzięciu zimnego prysznica i przyrządzeniu sobie swojego ulubionego śniadania: kawy z kozim mlekiem i tostów z masłem i kilkoma kropelkami chancaca, syropu z trzciny cukrowej. Mieszkał w centrum Piury, a na ulicy Arequipa panowała już miejska wrzawa. Wysokie chodniki były pełne ludzi spieszących do biura lub na targ czy odprowadzających dzieci do szkoły. Pobożnisie zmierzały do katedry na mszę o ósmej. Uliczni sprzedawcy zachwalali donośnie swoje nugaty, lizaki, smażone plasterki zielonego banana, pierożki empanadas i inne smakołyki, a w rogu, w podcieniach kolonialnego gmachu, zasiadł już ślepy Lucindo z kubeczkiem na jałmużnę u stóp. Wszystko tak samo jak co dzień, od niepamiętnych czasów.

Z jednym wyjątkiem. Tego ranka ktoś przykleił do starych, drewnianych, obitych ćwiekami drzwi jego domu, na wysokości mosiężnej kołatki, niebieską kopertę, na której wyraźnie wypisano drukowanymi literami nazwisko adresata: DON FELÍCITO YANAQUÉ. O ile sięgał pamięcią, był to pierwszy raz, gdy ktoś zostawiał mu list w taki sposób, niby pismo z sądu czy mandat. Zwykle listonosz wsuwał korespondencję przez szparę w drzwiach. Oderwał kopertę, otworzył ją i przeczytał zawartość, poruszając ustami w miarę lektury:

Panie Yanaqué,

to, że Pańskiemu Przedsiębiorstwu Transportowemu Narihualá wiedzie się tak dobrze, napawa dumą Piurę i piurańczyków. Wiąże się to jednak także z pewnym ryzykiem, ponieważ każda firma odnosząca sukces jest narażona na grabież i wandalizm ze strony ludzi pełnych urazy, zawistnych i innych nicponi, których tu nie brakuje, o czym Pan bardzo dobrze wie. Ale proszę się nie martwić. Nasza organizacja zapewni Transportes Narihualá oraz Panu i Pańskiej szacownej rodzinie ochronę przed wszelkimi nieprzyjemnościami, niechęcią czy pogróżkami ze strony łajdaków. Nasze wynagrodzenie za tę pracę wyniesie 500 dolarów miesięcznie (jak Pan widzi, to drobnostka dla człowieka tak majętnego). Skontaktujemy się z Panem w stosownym czasie w sprawie warunków płatności.

Zbędne jest podkreślanie najwyższej dyskrecji, jaką powinien Pan zachować w odniesieniu do naszych ustaleń. Wszystko powinno pozostać między nami.

Niech Bóg Pana strzeże.

Zamiast podpisu pod listem widniał niezgrabny rysunek czegoś, co przypominało pajączka.

Don Felícito przeczytał list kilka razy. Był napisany chwiejnym pismem, z licznymi kleksami. Poczuł się zdziwiony i rozbawiony, czemu towarzyszyła niejasna świadomość, że chodzi o niewybredny dowcip. Zmiął kartkę i kopertę, zamierzając wrzucić je do kosza na śmieci na rogu ślepego Lucindo, lecz zmienił zamiar, rozprostował je i schował do kieszeni.

Kilka przecznic dzieliło jego dom przy ulicy Arequipa od biura przy alei Sánchez Cerro. Przebył tę odległość, nie ustalając planu pracy na dany dzień, jak to zwykle robił, lecz rozmyślając o liście z pajączkiem. Czy powinien wziąć go na poważnie? Zgłosić na policję? Szantażyści oznajmiali, że skontaktują się z nim w sprawie „warunków płatności”. Poczekać, aż to zrobią, zanim pójdzie na komisariat? Może to tylko żarcik jakiegoś nieroba, który chciał zepsuć mu dzień. Od jakiegoś czasu przestępczość w Piurze nasiliła się: włamania, napady, nawet porwania, zlecane, jak mówiono, przez rodziny białasów z El Chipe i Los Ejidos. Był zakłopotany i niezdecydowany, lecz pewny co najmniej jednego: pod żadnym pozorem i w żadnym wypadku nie da ani centava tym bandytom. Po raz kolejny, jak tyle już razy w życiu, Felícito przypomniał sobie słowa wypowiedziane przez ojca tuż przed śmiercią: „Nigdy nikomu nie pozwól się sponiewierać, synu. Ta rada to jedyny spadek, jaki ci zostawiam”. Nie zapomniał tych słów i nigdy nie pozwolił się sponiewierać. A z ponad pięcioma krzyżykami na karku był już za stary na to, żeby zmieniać nawyki. Pogrążony w myślach, zaledwie skinięciem głowy pozdrowił poetę Joaquína Ramosa i przyspieszył kroku; zazwyczaj przystawał, by zamienić kilka słów z tym niepoprawnym artystą cyganem, który z pewnością spędził noc w jakiejś knajpce i dopiero teraz wlókł się do domu, ze szklistymi oczami, nieodłącznym monoklem, ciągnąc na sznurku kózkę, którą nazywał swoją gazelą.

Gdy dotarł do biura Transportes Narihualá, już wyjechały, ściśle według rozkładu, autobusy do Sullany, Talary i Tumbes, do Chulucanas i Morropón, do Catacaos, La Unión, Sechury i Bayóvar, wszystkie z przyzwoitą liczbą pasażerów, podobnie jak minibusy do Chiclayo i furgonetki do Paity. Kilka osób nadawało przesyłki lub sprawdzało godziny odjazdu popołudniowych autobusów i minibusów. Sekretarka Josefita, o szerokich biodrach, strzelająca oczami, wydekoltowana, położyła mu już na biurku listę spotkań i obowiązków, a także termos z kawą, którą będzie popijał przez całe przedpołudnie, aż do pory obiadu.

– Co panu jest, szefie? – powitała go. – Skąd ta mina? Śniło się panu coś złego?

– Drobne problemy – odrzekł, zdejmując płaszcz i marynarkę. Powiesił je na wieszaku i usiadł, lecz natychmiast zerwał się i ubrał, jakby przypomniał sobie o czymś bardzo pilnym. – Zaraz wracam – powiedział sekretarce w drodze do drzwi. – Idę na komisariat, muszę coś zgłosić.

– Włamali się do pana? – otworzyła szeroko bystre, błyszczące oczy. – Teraz w Piurze dochodzi do tego codziennie.

– Nie, nie, opowiem ci później.

Zdecydowanym krokiem ruszył w stronę komisariatu znajdującego się o kilka przecznic dalej, przy tej samej alei Sánchez Cerro. Było jeszcze wcześnie i nie doskwierał upał, lecz wiedział, że za niecałą godzinę ta ulica z niezliczonymi biurami podróży i przedsiębiorstwami transportowymi zacznie buchać żarem i że wróci do biura zlany potem. Miguel i Tiburcio, jego synowie, powtarzali mu wielokrotnie, że na szaleństwo zakrawa chodzenie w marynarce, kamizelce i kapeluszu w tym mieście, gdzie wszyscy, biedni czy bogaci, przez cały rok paradują w koszuli z podwiniętymi rękawami albo w guayaberze. Ale on nigdy nie rozstawał się z oficjalnym strojem, by zachować stateczny wygląd. Od czasu gdy otworzył Transportes Narihualá, dumę swego życia, zimą i latem nosił zawsze kapelusz, marynarkę, kamizelkę i krawat z miniaturowym węzłem. Był mężczyzną drobnym, chudziutkim, oszczędnym i pracowitym; w Yapaterze, gdzie się urodził, i w Chulucanas, gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej, nigdy nie chodził w butach. Zaczął to robić dopiero wtedy, gdy ojciec przywiózł go do Piury. Miał teraz pięćdziesiąt pięć lat i zachował zdrowie, chęć do pracy i energię. Uważał, że dobrą kondycję fizyczną zawdzięcza porannym ćwiczeniom qi gong, których nauczył go przyjaciel, nieżyjący już właściciel sklepu spożywczego Lau. Był to jedyny sport, jaki uprawiał w życiu, nie licząc marszu, o ile można było nazywać sportem te ruchy jak na spowolnionym filmie, bardziej niż z wysiłkiem mięśni związane z umiejętnością specyficznego, mądrego oddychania. Dotarł do komisariatu zgrzany i wściekły. Żarcik czy nie, człowiek, który napisał ten list, naraził go na stratę poranka.

Wnętrze komisariatu było rozgrzane jak piec, a jako że wszystkie okna były zamknięte, tonęło w półmroku. Przy drzwiach stał wentylator, lecz nie działał. Żandarm siedzący przy okienku dla petentów, młodziutki gołowąs, zapytał, czym może mu służyć.

– Chciałbym porozmawiać z pańskim szefem – powiedział Felícito, podając mu wizytówkę.

– Pan komisarz wyjechał na urlop na kilka dni – wyjaśnił żandarm. – Jeśli pan zechce, może pan porozmawiać z sierżantem Litumą, który tu teraz dowodzi.

– W takim razie porozmawiam z nim, dziękuję.

Musiał odczekać kwadrans, zanim sierżant raczył go przyjąć. Kiedy żandarm wprowadził go do maleńkiego pokoiku, Felícito miał chusteczkę mokrą od wycierania spoconego czoła. Sierżant nie wstał, żeby go powitać. Podał mu dłoń, pulchną i wilgotną, po czym wskazał na puste krzesło, które stało przed nim. Był korpulentny, z lekką nadwagą, miał nieduże oczy o miłym spojrzeniu i zalążek podwójnego podbródka, który gładził od czasu do czasu z czułością. Był ubrany w koszulę od munduru w kolorze khaki, rozpiętą, z plamami potu pod pachami. Na małym stoliku stał wentylator, ten, owszem, działał. Felícito z wdzięcznością powitał podmuch chłodnego powietrza, który musnął jego twarz.

– W czym mogę panu pomóc, panie Yanaqué?

– Właśnie znalazłem ten list. Przykleili go do drzwi mojego domu.

Sierżant Lituma założył okulary, które nadały mu wygląd biurokraty, i przeczytał list z uwagą, nie zmieniając spokojnego wyrazu twarzy.

– No cóż, no cóż… – odezwał się po chwili, wykrzywiając usta w grymasie, którego znaczenia Felícito nie zdołał odszyfrować. – Takie są konsekwencje postępu, don.

Na widok skonsternowanej miny właściciela agencji przewozowej wyjaśnił, potrząsając trzymanym w ręku listem:

– Kiedy Piura była biednym miastem, takie rzeczy się nie zdarzały. Komuż by wtedy przyszło do głowy, żeby żądać haraczu od przedsiębiorcy? Teraz skoro ludzie mają forsę, spryciarze ostrzą pazury i szukają łatwego zarobku. Wszystkiemu są winni Ekwadorczycy, proszę pana. Nie ufają swojemu rządowi, więc wywożą kapitał i inwestują go u nas. Napychają sobie kieszenie naszym kosztem. Kosztem piurańczyków.

– To dla mnie żadna pociecha, panie sierżancie. Poza tym słuchając pańskich słów, można by odnieść wrażenie, że nie cieszy się pan z tego, że Piura miewa się dobrze.

– Tego nie powiedziałem – przerwał niespiesznie sierżant. – Powiedziałem tylko, że wszystko w życiu ma swoją cenę. A cena postępu jest właśnie taka.

Jeszcze raz zamachał listem z rysunkiem pajączka, a Felícito Yanaqué pomyślał, że ta śniada i okrągła twarz kpi sobie z niego. W oczach sierżanta migotało żółtozielonkawe światełko takie jak u iguany. Z głębi komisariatu dobiegł tubalny okrzyk: „Najlepsze dupy Peru są tutaj, w Piurze! Podpisuję się pod tym, jego mać”. Sierżant uśmiechnął się i dotknął palcem skroni. Felícito, bardzo poważny, czuł się klaustrofobicznie. Ledwie mieścili się obaj między tymi przepierzeniami z desek, zabazgranymi kredą i długopisem, pełnymi ogłoszeń, przypomnień, zdjęć, wycinków z gazet. Pachniało tu potem i starością.

– Skurwiel, który to napisał, zna się na ortografii – oświadczył sierżant, ponownie wymachując listem. – W każdym razie ja nie widzę tu błędów.

Felícito poczuł, że krew go zalewa.

– Nie jestem zbyt dobry z gramatyki i nie sądzę, by ta kwestia miała wielkie znaczenie – powiedział cicho, tłumiąc gniew. – A co się teraz wydarzy, pańskim zdaniem?

– Na razie nic – odparł sierżant niezbity z tropu. – Zanotuję pańskie dane, tak na wszelki wypadek. Być może wszystko zakończy się na tym liście. Ktoś ma coś do pana i chce pana wkurzyć. Ale być może to coś poważniejszego. Tu jest napisane, że skontaktują się z panem w sprawie pieniędzy. Jeśli tak się stanie, proszę przyjść do mnie i zobaczymy.

– Pan najwyraźniej nie przywiązuje wagi do tej sprawy – zaprotestował Felícito.

– Bo na razie jej nie ma – oznajmił sierżant, wzruszając ramionami. – To tylko kartka zmiętego papieru, panie Yanaqué. Być może głupi dowcip. Ale jeśli rzecz zrobi się poważna, policja wkroczy do akcji, zapewniam pana. No dobrze, bierzmy się do pracy.

Przez długą chwilę Felícito recytował swoje dane osobiste i zawodowe. Sierżant Lituma notował je w zeszycie o zielonej okładce skrawkiem ołówka, który zwilżał w ustach. Przedsiębiorca odpowiadał na pytania, które wydawały mu się zbędne, z rosnącym zniechęceniem. Przyjście na komisariat było stratą czasu. Ten gliniarz nic nie zrobi. Poza tym czyż nie mawiano, że policja jest najbardziej skorumpowaną instytucją publiczną? Nie można wykluczyć, że list podpisany rysunkiem pajączka wyszedł z tej cuchnącej nory. Kiedy Lituma oznajmił, że list musi zostać na komisariacie jako dowód, Felícito podskoczył.

– Chciałbym najpierw zrobić jego kopię.

– Nie mamy ksera – wyjaśnił sierżant, pokazując wzrokiem franciszkańskie wyposażenie lokalu. – Na ulicy jest wiele punktów, gdzie zrobią panu odbitkę. Proszę się pospieszyć. Czekam tu na pana.

Felícito wyszedł na aleję Sánchez Cerro i tuż obok Głównego Targu znalazł to, czego szukał. Musiał odczekać długą chwilę, aż kilku inżynierów wykona kopie stosu planów, po czym postanowił nie ryzykować dalszych pytań sierżanta i oddał kopię listu młodziutkiemu żandarmowi. Zamiast wrócić do biura, ruszył w stronę centrum, w tłok, klaksony, upał, megafony, taksówki motocyklowe, samochody i turkoczące wózki widłowe. Przeszedł na drugą stronę alei Grau, zanurzył się w cień tamaryndowców przy placu Broni, po czym, zwalczając pokusę zajścia na owocową cremoladę do El Chalán, ruszył w stronę starej dzielnicy rzeźniczej, osiedla swej młodości, nadrzecznej Ścierwiarni. Prosił Boga, żeby Adelaida była w swoim sklepiku. Rozmowa z nią dobrze mu zrobi. Podniesie go na duchu, a może nawet santera da mu jakąś dobrą radę. Upał zawładnął już światem, choć nie minęła jeszcze dziesiąta. Czuł, że ma wilgotne czoło i rozżarzoną sztabę na karku. Szedł szybko, stawiając krótkie, żwawe kroki, zderzając się z ludźmi tłoczącymi się na wąskich chodnikach o zapachu moczu i smażonego oleju. Jakieś radio grało na cały regulator salsę Merecumbé.

Felícito powiadał nieraz, i powtórzył to nawet kiedyś Gertrudis, swojej żonie, i swoim dzieciom, że Pan Bóg, by wynagrodzić mu wieloletni trud i poświęcenia, postawił na jego drodze dwie osoby, sklepikarza Laua i przepowiadającą przyszłość Adelaidę. Bez nich nigdy nie powiodłoby mu się w interesach, nie rozwinąłby swojego przedsiębiorstwa transportowego, nie założyłby szacownej rodziny i nie cieszyłby się niezawodnym zdrowiem. Nie był specjalnie towarzyski. Od czasu gdy biednego Laua wyprawił na tamten świat skręt kiszek, została mu tylko Adelaida. Na szczęście była u siebie, stała jak zwykle za ladą maleńkiego sklepiku z ziołami, świętymi, pasmanterią i innymi drobiazgami, oglądając zdjęcia w jakimś kolorowym czasopiśmie.

– Dzień dobry, Adelaido – pozdrowił ją, wyciągając rękę.  – Przybij piątkę. Jak dobrze, że cię zastałem.

Była to Mulatka w trudnym do odgadnięcia wieku, niska, korpulentna, z dużym tyłkiem i obfitymi piersiami, chodząca boso po klepisku swego sklepiku, o długich lśniących włosach, rozpuszczonych i opadających na ramiona, tonąca w odwiecznej tunice czy habicie burego koloru, sięgającym po kostki. Miała ogromne oczy i spojrzenie, które zdawało się świdrować raczej, niż patrzeć, złagodzone wyrazem sympatii, który wzbudzał u ludzi zaufanie.

– Skoro przychodzisz do mnie, to coś złego ci się przytrafiło albo ma się przytrafić – zaśmiała się, klepiąc go po plecach. – Jaki masz problem, Felícito?

Podał jej list.

– Zostawili mi go na drzwiach dziś rano. Nie wiem, co robić. Zgłosiłem to na policję, ale myślę, że na darmo. Gliniarz, który ze mną rozmawiał, nie przejął się zbytnio.

Adelaida pomacała list i powąchała go, wciągając powietrze głęboko, jakby wdychała zapach perfum. Następnie podniosła go do ust, a Felícito odniósł wrażenie, że kosztuje skrawek papieru.

– Przeczytaj mi go, Felícito – powiedziała, zwracając kartkę. – Już widzę, że to nie liścik miłosny, che guá.

Słuchała z wielką powagą, gdy przedsiębiorca czytał list. Kiedy skończył, zrobiła kpiącą minę i rozłożyła ręce:

– I co ja mam ci powiedzieć, tatuśku?

– Powiedz mi, czy to poważna sprawa, Adelaido. Czy mam się przejmować, czy nie? Czy to jest może jakiś głupi dowcip? Wyjaśnij mi, proszę.

Santera wybuchnęła śmiechem, który wstrząsnął całym jej korpulentnym ciałem ukrytym pod luźną tuniką w burym kolorze.

– Nie jestem Panem Bogiem, żeby wiedzieć takie rzeczy – wykrzyknęła, wymachując rękami.

– Nic ci nie mówi natchnienie, Adelaido? Przez dwadzieścia pięć lat naszej znajomości nigdy nie dałaś mi złej rady. Wszystkie mi się przydały. Nie wiem, czym byłoby moje życie bez ciebie, kumoszko. Nie mogłabyś raz jeszcze mi poradzić?

– Nie, tatuśku, nie mogę – odrzekła Adelaida, udając zasmuconą. – Nie czuję żadnego natchnienia. Przykro mi, Felícito.

– Trudno, cóż na to poradzimy? – westchnął przedsiębiorca, sięgając po portfel. – Jak się nie da, to się nie da.

– Dlaczego chcesz mi dać pieniądze, skoro nie umiałam ci doradzić? – zaprotestowała Adelaida, ale włożyła do kieszeni banknot dwudziestosolowy, który Felícito wręczył jej po długich naleganiach.

– Mogę usiąść tu na chwilę w cieniu? Wyczerpało mnie to zamieszanie, Adelaido.

– Siadaj i odpoczywaj, tatuśku. Przyniosę ci kubek chłodniutkiej wody świeżo przepuszczonej przez kamień. Siądź sobie wygodnie, o tak.

Czekając, aż Adelaida wróci z zaplecza, Felícito przyglądał się pogrążonemu w półmroku sklepikowi: srebrzystym pajęczynom zwisającym ze stropu, wiekowym półkom z woreczkami pietruszki, rozmarynu, kolendry, mięty, skrzynkom z gwoździami, śrubami, ziarnami, pętelkami, guzikami, rycinom i obrazkom matek boskich, chrystusów, świętych i błogosławionych płci obojga, wyciętych z czasopism i gazet; przed niektórymi paliły się świeczki, na innych wisiały różańce, szkaplerze z napisem „Stój, kulo”, woskowe i papierowe kwiaty. To z powodu tych obrazków nazywano ją w Piurze santerą, ale przez całe ćwierćwiecze znajomości Adelaida nigdy nie wydała mu się szczególnie religijna. Nigdy na przykład nie widział jej na mszy. Mówiło się zresztą, że okoliczni proboszczowie uważają ją za wiedźmę. Tak za nią wołała czasem dzieciarnia na ulicy: „Wiedźma! Wiedźma!”. To nie była prawda, nie odprawiała czarów, tak jak energiczne Metyski z Catacaos i La Legua sprzedające napoje na zakochanie się, odkochanie się albo zły urok czy szamani z Huancabamby, którzy dotykali świnką morską ciała chorych albo nakazywali im kąpiel w lagunach Las Huaringas, a ci płacili im za uwolnienie od dolegliwości. Adelaida nawet nie była zawodową wróżbitką. Zajmowała się przepowiadaniem przyszłości bardzo rzadko, tylko dla przyjaciół i znajomych, nie biorąc od nich ani centava. Chociaż jeśli nalegali, dawała się przekonać i przyjmowała drobny upominek, który jej wręczali według uznania. Żona i dzieci Felícita (a także Mabel) wykpiwali jego ślepą wiarę w natchnienie i rady Adelaidy. A on nie tylko jej wierzył, ale też przywiązał się do niej. Martwiła go jej samotność i bieda. Nikt nie słyszał, żeby miała męża czy krewnych; zawsze widywano ją samą, ale sprawiała wrażenie zadowolonej ze swego pustelniczego życia.

Po raz pierwszy ujrzał ją ćwierć wieku temu, kiedy pracował jako kierowca ciężarówek kursujących między prowincjami i nie miał jeszcze własnej firmy, choć marzył już o tym dniami i nocami. Spotkanie odbyło się na pięćdziesiątym kilometrze Panamericany, w jednym z owych skupisk sklepików i barów, gdzie kierowcy ciężarówek, autobusów i minibusów zatrzymują się zawsze na rosołek z kury, kawę, zupkę mięsną i kanapkę, zanim ruszą w długą, męczącą trasę przez pustynię Olmos, rozpalony piach i kamienie, ani jednej wioski, ani jednej stacji benzynowej czy warsztatu samochodowego w razie wypadku. Adelaida, która już wtedy nosiła ową burą koszulę, jedyne ubranie, w jakim ją widywano, prowadziła jeden z punktów z suszonym mięsem i zimnymi napojami. Felícito nadjechał ciężarówką Casa Romero wypełnioną po sam dach belami bawełny, zmierzając do Trujillo. Był sam, jego pomocnik wycofał się w ostatnim momencie, ponieważ w szpitalu powiedziano mu, że stan jego matki bardzo się pogorszył i że może w każdej chwili umrzeć. Jadł tamala, siedząc na ławeczce przed jej straganem, a w pewnym momencie zauważył, że kobieta wpatruje się w niego tymi swoimi głębokimi i świdrującymi ślepiami. Co ją ugryzło, che guá? Wyraz jej twarzy uległ zmianie. Wyglądała na przerażoną.

– Co pani jest, doño Adelaido? Dlaczego tak mi się pani przygląda?

Nie odpowiedziała. Wbijała w niego wielkie, głębokie, ciemne oczy, grymas wstrętu lub przerażenia sprawił, że jej policzki zapadły się, a czoło pobruździły zmarszczki.

– Źle się pani czuje? – nalegał Felícito zaniepokojony.

– Niech pan lepiej nie wsiada do tej ciężarówki – odezwała się w końcu ochrypłym głosem, jakby dokonując wielkiego wysiłku, by zapanować nad językiem i gardłem. Ręką wskazywała czerwoną ciężarówkę, którą Felícito zaparkował na skraju drogi.

– Mam nie wsiadać do mojej ciężarówki? – powtórzył zbity z tropu. – A czemuż to, jeśli można wiedzieć?

Adelaida oderwała od niego wzrok, by rozejrzeć się dokoła jakby w obawie, że inni kierowcy, klienci albo właściciele sklepików i barów mogą ją usłyszeć.

– Mam natchnienie – powiedziała, zniżając głos, wciąż ze zmienionym wyrazem twarzy. – Nie umiem tego wyjaśnić. Niech mi pan po prostu uwierzy, błagam. Lepiej niech pan nie wsiada do tej ciężarówki.

– Dziękuję za radę, señora, jestem pewien, że daje mi ją pani w dobrej wierze. Ale ja muszę zarabiać na życie. Jestem kierowcą, żyję z siedzenia za kółkiem, doño Adelaido. Jak inaczej mam wyżywić żonę i moich dwóch synków?

– Niech więc chociaż będzie pan bardzo ostrożny – poprosiła, spuszczając wzrok. – Proszę nie lekceważyć tego, co mówię.

– Tak zrobię, señora. Obiecuję, że będę ostrożny. Zawsze jestem.

Półtorej godziny później na zakręcie nieutwardzonej drogi z wielkiego tumanu szarożółtawego kurzu wyłonił się autobus linii Cruz de Chalpón, który wjechał na jego pas i wbił się w jego ciężarówkę, czemu towarzyszył ogłuszający huk giętej blachy, zgrzyt hamulców, krzyki i pisk opon. Felícito miał dobry refleks i zdążył skręcić na pobocze, tak że autobus uderzył w naczepę z ładunkiem, co uratowało mu życie. Zanim jednak zrosły mu się kręgi, bark i prawa noga, spędził długi czas unieruchomiony pod warstwą gipsu, która oprócz bólu powodowała jeszcze swędzenie doprowadzające go do szaleństwa. Kiedy wreszcie mógł zasiąść za kierownicą, pojechał na kilometr pięćdziesiąty. Señora Adelaida rozpoznała go natychmiast.

– O, cieszę się, żeś się pan już wykaraskał – przywitała go. – Tamalito i napój jak zwykle?

– Zaklinam na wszystko, co pani najbardziej kocha, niechże mi pani powie, skąd wiedziała, że wjedzie we mnie tamten autobus Cruz de Chalpón! Myślę o tym przez cały czas. Jest pani wiedźmą, świętą czy kimś innym?

Zobaczył, że kobieta blednie i nie wie, co zrobić z rękami. Spuściła głowę zakłopotana.

– Ja nic o tym nie wiedziałam – wymamrotała, nie patrząc na niego, głosem osoby oskarżonej o coś bardzo poważnego. – Miałam natchnienie, to wszystko. Czasem tak mi się zdarza, nigdy nie wiem dlaczego. Nie staram się o to, che guá. Przysięgam panu. To przekleństwo, które na mnie spadło. Mnie się nie podoba, że święty Bóg taką mnie stworzył. Modlę się do niego co dzień, żeby zdjął ze mnie tę moc, którą mnie obdarzył, bo to wielki ciężar. Coś strasznego, uwierz mi pan. Przez to czuję się winna tych wszystkich złych rzeczy, co się ludziom przydarzają.

– Ale co pani zobaczyła, señora? Dlaczego tamtego dnia powiedziała mi pani, żebym lepiej nie wsiadał do ciężarówki?

– Nic nie zobaczyłam, nigdy nie widzę rzeczy, co się mają zdarzyć. Przecież mówię panu. Ja tylko miałam natchnienie. Że jak pan wsiądzie do ciężarówki, może się panu stać coś złego. Nie wiedziałam co. Nigdy nie wiem, co się stanie. Wiem tylko, że pewnych rzeczy lepiej nie robić, bo wyniknie z tego coś złego. To co, zje pan tamalito i wypije inca kolę?

Zaprzyjaźnili się wkrótce i szybko zaczęli zwracać się do siebie per „ty”. Kiedy señora Adelaida porzuciła interes przy kilometrze pięćdziesiątym i otworzyła sklepik z ziołami, pasmanterią, drobiazgami i obrazkami religijnymi w okolicy dawnej rzeźni, Felícito zaglądał tam co najmniej raz w tygodniu, żeby przywitać się z nią i pogawędzić. Prawie zawsze przynosił jej jakiś drobny upominek, słodycze, ciasto, sandały, a przy pożegnaniu wsuwał banknot w te jej twarde, pokryte odciskami ręce mężczyzny. Wszystkie ważne decyzje, które podjął w ciągu owych dwudziestu z okładem lat, konsultował właśnie z nią, zwłaszcza od czasu gdy założył Transportes Narihualá: w sprawie pożyczek, które zaciągął, lokali, które wynajmował, kierowców, mechaników i pracowników biurowych, których zatrudniał albo zwalniał. Adelaida najczęściej kwitowała śmiechem te prośby o poradę. „A cóż ja mogę o tym wiedzieć, Felícito, che guá. Jakże mam ci powiedzieć, czy lepszy będzie chevrolet, czy ford, cóż ja wiem o markach samochodów, skorom nigdy nie miała i nie będę mieć żadnego”. Ale od czasu do czasu, choć nie wiedziała, o co chodzi, przychodziło do niej natchnienie i dawała mu radę: „Tak, wejdź w to, Felícito, powiedzie ci się, tak mi się wydaje”. Albo: „Nie, Felícito, nie powinieneś, nie wiem dlaczego, ale coś mi śmierdzi ten interes”. Słowa santery były dla przedsiębiorcy prawdą objawioną i wypełniał je co do joty, nawet jeśli wydawały się niezrozumiałe albo absurdalne.

– Przysnąłeś sobie, tatuśku – usłyszał jej głos.

Rzeczywiście, zdrzemnęło mu się po wypiciu kubka chłodnej wody przyniesionej przez Adelaidę. Jak długo kołysał się w tym twardym fotelu bujanym, od którego chwycił go skurcz w pośladku? Spojrzał na zegarek. W porządku, tylko parę minutek.

– To przez to napięcie i poranne zamieszanie – powiedział, wstając. – Do widzenia, Adelaido. Jaki spokój panuje w twoim sklepiku. Zawsze dobrze mi robią te odwiedziny, nawet jeśli nie przychodzi ci natchnienie.

A w tym samym momencie gdy wymówił magiczne słowo „natchnienie”, którym Adelaida określała swe tajemnicze zdolności przewidywania rzeczy dobrych lub złych, jakie miały się przydarzyć, Felícito spostrzegł, że wyraz twarzy santery nie jest już taki jak wówczas, gdy rozmawiała z nim, wysłuchała treści listu i zapewniła, że nie ma żadnego przeczucia. Była teraz bardzo poważna, marszczyła brwi i przygryzała paznokieć. Sprawiała wrażenie, jakby starała się powściągnąć nagły smutek lub lęk. Wpatrywała się w niego wielkimi oczyskami. Felícito poczuł, że serce bije mu szybciej.

– Co ci jest, Adelaido? – zapytał z niepokojem. – Nie mów mi, że teraz właśnie…

Stwardniała dłoń kobiety ujęła go za ramię i wpiła w nie palce.

– Daj im to, czego chcą, Felícito – szepnęła. – Lepiej daj im to, czego chcą.

– Mam dawać pięćset dolarów miesięcznie tym szantażystom, żeby nie zrobili mi krzywdy? – oburzył się przedsiębiorca. – To ci podpowiada natchnienie, Adelaido?

Santera puściła jego ramię i poklepała go pieszczotliwie po plecach.

– Wiem, że to źle i że to fura pieniędzy – przyznała. – Ale w gruncie rzeczy czy pieniądze są takie ważne? Ważniejsze są twoje zdrowie, twój spokój, twoja rodzina, twoja kochaneczka z Kastylii. No cóż. Widzę, że nie podoba ci się to, co mówię. Mnie też się nie podoba, jesteś dobrym przyjacielem, tatuśku. A poza tym może się mylę i daję ci złą radę. Nie musisz mi wierzyć, Felícito.

– Nie chodzi o forsę, Adelaido – powiedział stanowczo. – Człowiek nie powinien dać się nikomu sponiewierać. Chodzi tylko o to, kumoszko.

II

Kiedy don Ismael Carrera, właściciel firmy ubezpieczeniowej, wszedł do jego biura i zaproponował, żeby zjedli razem obiad, Rigoberto pomyślał: „Znowu będzie mnie prosił, żebym wycofał się ze swojej decyzji”. Ismaela, podobnie jak wszystkich kolegów i podwładnych, niezwykle zaskoczyło spokojne oświadczenie, że zamierza przyspieszyć o trzy lata przejście na emeryturę. Po co odchodzić w wieku sześćdziesięciu dwóch lat, mówili mu wszyscy, skoro mógłby stać jeszcze trzy lata na czele firmy, którą zarządzał, ciesząc się poważaniem prawie trzystu pracowników.

„W rzeczy samej, po co, no po co?”, pomyślał. Sam nie rozumiał tego do końca. Ale jego postanowienie, a jakże, było niewzruszone. Nie cofnie się już, chociaż przejście na emeryturę przed ukończeniem sześćdziesiątego piątego roku życia oznaczało, że nie otrzyma równowartości dotychczasowego wynagrodzenia i nie będzie miał prawa do wszystkich wyrównań i apanaży przysługujących osobom, które kończyły pracę w wieku emerytalnym.

Spróbował pocieszyć się, myśląc o wolnym czasie, jakim będzie dysponował. Będzie spędzał całe godziny w swej maleńkiej ostoi cywilizacji ufortyfikowanej przeciw barbarzyństwu, oglądając ukochane grafiki i albumy o sztuce wypełniające bibliotekę, słuchając dobrej muzyki, raz do roku wyjedzie do Europy z Lukrecją, wiosną albo jesienią, wezmą udział w festiwalach i targach sztuki, będą zwiedzać muzea, fundacje, galerie, ujrzy ponownie najukochańsze obrazy i rzeźby oraz odkryje inne, które dołączy do swej tajnej pinakoteki. Wykonał stosowne kalkulacje, a był dobry z matematyki. Przy zachowaniu rozsądku w wydatkach i ostrożnym zarządzaniu prawie milionem dolarów oszczędności oraz emeryturą Lukrecję i jego czeka bardzo dostatnia starość i będą mogli zapewnić przyszłość Fonsitowi.

„Tak, tak”, pomyślał. „Starość długa, poświęcona kulturze i szczęśliwa”. Dlaczego zatem mimo tej obiecującej perspektywy czuł dojmujący niepokój? Czy winę ponosił Edilberto Torres, czy przedwczesna melancholia? Zwłaszcza wtedy gdy jak teraz przesuwał wzrokiem po obrazach i dyplomach pokrywających ściany biura, książkach ustawionych równo na dwóch półkach, biurku uporządkowanym co do milimetra, z notesami, długopisami i pojemniczkami na długopisy, kalkulatorem, raportami, włączonym komputerem i odbiornikiem telewizyjnym zawsze nastawionym na Bloomberg oraz indeksy giełdowe. Jak mógł odczuwać przedwczesną nostalgię za tym wszystkim? Jedyną naprawdę cenną rzeczą w całym biurze były portrety Lukrecji i Fonsita – zaraz po urodzeniu, jako dziecka, i jako nastolatka – które zabierze ze sobą w dniu, gdy opuści firmę. Poza tym ten stary gmach przy ulicy Carabaya, w centrum Limy, wkrótce przestanie być siedzibą firmy ubezpieczeniowej. Nowy lokal w San Isidro, nieopodal Zanjón, był ukończony. Ten brzydki budynek, w którym pracował przez trzydzieści lat życia, najprawdopodobniej zostanie wyburzony.

Spodziewał się, że Ismael zabierze go, jak zwykle gdy zapraszał na obiad, do Club Nacional i że po raz kolejny nie oprze się pokusie ogromnego panierowanego befsztyka podawanego z plackiem  tacu-tacu, zwanego „prześcieradłem”, i kilku kieliszków wina, po czym przez całe popołudnie będzie mu doskwierała ociężałość, niestrawność i brak chęci do pracy. Jednakże ku jego zdziwieniu, gdy tylko wsiedli do mercedesa benza w podziemnym garażu, szef polecił szoferowi:

– Do Miraflores, Narciso, do La Rosa Náutica – a odwracając się do Rigoberta, wyjaśnił:  – Dobrze nam zrobi zaczerpnięcie morskiego powietrza i posłuchanie skrzeku mew.

– Jeśli sądzisz, że przekupisz mnie obiadem, oszalałeś, Ismaelu – uprzedził go. – Odchodzę tak czy owak, choćbyś mi przystawił pistolet do piersi.

– Nie przystawię – powiedział Ismael żartobliwym tonem. – Wiem, że jesteś uparty jak osioł. Wiem także, że wkrótce pożałujesz, ponieważ poczujesz się niepotrzebny, zanudzisz się w domu i będziesz całymi dniami grać na nerwach Lukrecji. Szybko wrócisz do mnie na kolanach, błagając, żebym przywrócił ci stanowisko. Zrobię to, oczywiście. Ale wcześniej poznęcam się trochę nad tobą, uprzedzam.

Spróbował przypomnieć sobie, od jak dawna zna Ismaela. Od wielu lat. Za młodu był bardzo przystojnym chłopcem. Eleganckim, inteligentnym, towarzyskim. I do momentu ożenku z Clotilde uwodzicielem. Wzdychały do niego panny i kobiety zamężne, stare i młode. Teraz nie miał już włosów oprócz kilku siwych kosmyków na łysej czaszce, był pokryty zmarszczkami, przytył i powłóczył nogami. Rzucało się w oczy, że ma sztuczną szczękę wykonaną przez dentystę z Miami. Lata, a przede wszystkim bliźniaki, doprowadziły go do fizycznej ruiny. Poznali się pierwszego dnia, gdy Rigoberto zaczął pracę w towarzystwie ubezpieczeniowym, w dziale prawnym. Trzydzieści długich lat! Cholera, całe życie. Przypomniał sobie ojca Ismaela, don Alejandra Carrerę, założyciela firmy. Sztywny, niezmordowany, człowiek trudny, ale nieskazitelnie prawy, którego sama obecność zaprowadzała porządek i napełniała poczuciem bezpieczeństwa. Ismael szanował go, choć nigdy go nie lubił. Don Alejandro zmusił swego jedynego syna, który właśnie wrócił z Anglii, gdzie ukończył studia ekonomiczne na uniwersytecie i odbył praktykę u Lloydsa, by pracował na wszystkich stanowiskach w rozwijanej firmie. Ismael dobiegał czterdziestki i czuł się poniżony tym szkoleniem, które obejmowało nawet sortowanie korespondencji, kierowanie stołówką, dbanie o silniki urządzeń elektrycznych, stróżowanie i sprzątanie lokalu. Don Alejandro, owszem, bywał despotyczny, ale Rigoberto wspominał go z podziwem jako prawdziwego kapitana przedsiębiorstwa. Zbudował tę firmę od podstaw, rozpoczynając od mikroskopijnego kapitału i pożyczek, które spłacił co do centava. Przy czym należało przyznać, że Ismael był godnym kontynuatorem dzieła swego ojca. Był równie niezmordowany i potrafił w razie potrzeby wykorzystać swój przywódczy talent. Lecz teraz z winy bliźniaków ród Carrerów schodził na psy. Żaden z nich nie odziedziczył przedsiębiorczych cnót ojca i dziadka. Gdy odejdzie Ismael, biada firmie! Na szczęście on już nie będzie dyrektorem i nie będzie świadkiem katastrofy. Po co w takim razie szef zaprosił go na obiad, skoro nie zamierzał rozmawiać o przyspieszonej emeryturze?

La Rosa Náutica była pełna ludzi, głównie turystów rozmawiających po angielsku i francusku. Dla don Ismaela zarezerwowano stolik przy oknie. Wysączyli po kieliszku campari, spoglądając na surferów mknących po falach w swych piankowych kombinezonach. Był szary, zimowy poranek z niskimi, ołowianymi chmurami skrywającymi urwisty brzeg i stadami przenikliwie skrzeczących mew. Sznur kormoranów wylądował na powierzchni morza i unosił się na niej. Rytmiczny szum fal i odpływu był przyjemny. „Zima w Limie jest przesmutna, choć tysiąckrotnie lepsza niż lato”, pomyślał Rigoberto. Zamówił korwina z rusztu i sałatkę i uprzedził szefa, że nie wypije ani kropli wina; miał pracę do wykonania i nie chciał przez całe popołudnie ziewać jak krokodyl i walczyć z sennością. Odniósł wrażenie, że Ismael, zatopiony w myślach, nawet go nie słucha. Cóż go, u diabła, ugryzło?

– Ty i ja jesteśmy dobrymi przyjaciółmi, tak czy nie? – wystrzelił nagle szef, jakby budząc się z letargu.

– Sądzę, że tak, Ismaelu – odrzekł Rigoberto. – O ile między szefem a podwładnym może istnieć prawdziwa przyjaźń. Nie zapominaj o walce klas.

– Ścieraliśmy się nie raz i nie dwa – ciągnął Ismael, bardzo poważny. – Ale myślę, że przez tych trzydzieści lat układało się między nami całkiem nieźle. Nie wydaje ci się?

– Cały ten sentymentalny wstęp ma służyć prośbie, żebym nie szedł na emeryturę? – zapytał prowokacyjnie Rigoberto. – Powiesz mi teraz, że jeśli odejdę, to firma się zawali?

Ismael nie był w nastroju do żartów. Przyglądał się muszelkom w parmezanie, które mu właśnie podano, jakby mogły być zatrute. Poruszał ustami, klekocząc sztuczną szczęką. W przymrużonych oczkach czaił się niepokój. Prostata? Rak? Co mu było?

– Chciałbym poprosić cię o przysługę – szepnął bardzo cicho, nie patrząc na niego. Gdy podniósł oczy, Rigoberto zauważył, że ma rozkojarzone spojrzenie. – Nie, nie o przysługę. O wielką przysługę, Rigoberto.

– Jeśli tylko będę mógł, jasne, że tak – zgodził się zaintrygowany. – Co ci jest, Ismaelu? Gdybyś mógł zobaczyć swoją minę...

– Żebyś był moim świadkiem – powiedział Ismael, wbijając ponownie wzrok w muszelki. – Żenię się.

Widelec z kęsem korwina zastygł na moment w powietrzu, po czym Rigoberto, zamiast podnieść go do ust, odłożył go na talerz. „Ile on ma lat?”, zastanowił się. „Nie mniej niż siedemdziesiąt pięć albo siedemdziesiąt osiem, może nawet osiemdziesiąt”. Nie wiedział, co powiedzieć. Zdumienie sprawiło, że oniemiał.

– Potrzebuję dwóch świadków – dorzucił Ismael, podnosząc wzrok, nieco bardziej opanowanym tonem. – Przejrzałem w myśli listę wszystkich moich przyjaciół i znajomych. I doszedłem do wniosku, że osoby najbardziej lojalne i którym najbardziej ufam, to Narciso i ty. Mój kierowca zgodził się. A ty?

Nie będąc jeszcze w stanie wykrztusić słowa, a tym bardziej zażartować, Rigoberto skinął tylko głową.

– Jasne, że tak, Ismaelu – wybełkotał wreszcie. – Ale daj mi słowo, że to poważna sprawa, a nie pierwszy symptom demencji starczej.

Tym razem Ismael uśmiechnął się, choć bez krzty rozbawienia, otwierając szeroko usta i prezentując olśniewającą biel sztucznych zębów. Nie brakuje dobrze zachowanych siedemdziesięciolatków i osiemdziesięciolatków, mówił sobie Rigoberto, ale nie był to przypadek jego szefa. Na wydłużonej czaszce pod siwymi kosmykami roiło się od pieprzyków, czoło i szyję pokrywały zmarszczki, a w całej jego postawie było coś z człowieka zrezygnowanego. Przy tym wszystkim nosił się elegancko jak zawsze, trzyczęściowy niebieski garnitur, koszula wyglądająca na świeżo wyprasowaną, krawat ze złotą spinką, w kieszonce chusteczka.

– Czyś ty oszalał, Ismaelu? – wykrzyknął nagle Rigoberto, reagując z opóźnieniem na usłyszaną nowinę. – Naprawdę zamierzasz się ożenić? W twoim wieku?

– To całkowicie przemyślana decyzja – usłyszał stanowczą odpowiedź. – Powziąłem ją, doskonale wiedząc, co mnie w związku z tym czeka. Nie muszę chyba mówić, że jeśli zgodzisz się zostać moim świadkiem, także będziesz miał problemy. Nie warto rozwijać tego wątku, znasz go zbyt dobrze.

– Wiedzą o tym?

– Nie zadawaj kretyńskich pytań, bardzo cię proszę – zniecierpliwił się szef. – Bliźniacy narobią rabanu, poruszą ziemię i piekło, żeby unieważnić moje małżeństwo, oskarżyć o niepoczytalność, zamknąć w domu wariatów i tak dalej. Może nawet wynajmą płatnego mordercę, jeśli im się uda. Narciso i ty także padniecie ofiarami ich nienawiści, rzecz jasna. Wiesz o tym wszystkim, a jednak się zgodziłeś. Zatem nie pomyliłem się. Jesteś człowiekiem prawym, wspaniałomyślnym i szlachetnym, za jakiego zawsze cię uważałem. Dzięki, stary.

Wyciągnął rękę, ujął Rigoberta za ramię i ścisnął je lekko w przypływie czułości.

– Powiedz mi przynajmniej, kim jest szczęśliwa wybranka! – poprosił Rigoberto, próbując przełknąć kęs korwina. Kompletnie stracił apetyt.

Tym razem Ismael uśmiechnął się naprawdę, patrząc na niego kpiąco. Szelmowskie światełko migotało w jego źrenicach, kiedy doradzał:

– Napij się najpierw, Rigoberto. Jeśli tak zbladłeś na wieść o tym, że się żenię, kiedy powiem ci z kim, możesz dostać zawału.

– Tak szpetna jest ta łowczyni fortun? – szepnął dyrektor. Po takim wstępie jego ciekawość nie miała granic.

– To Armida – oznajmił Ismael, wymawiając imię bardzo wyraźnie. Wyczekiwał reakcji przyjaciela jak entomolog obserwujący owada.

Armida, Armida? Rigoberto przeglądał w myśli wszystkie jego znajome, lecz żadna nie nosiła takiego imienia.

– Znam ją? – zapytał wreszcie.

– Armida – powtórzył Ismael, przyglądając mu się badawczo i chichocząc. – Znasz ją bardzo dobrze. Widziałeś ją tysiąc razy w moim domu. Tylko że nigdy nie zwróciłeś na nią uwagi. Bo nikt nigdy nie zwraca uwagi na służące.

Widelec z kolejnym kęsem korwina wyśliznął mu się z ręki i spadł na podłogę. Schylając się, by go podnieść, poczuł, że serce zaczęło mu bić mocniej. Usłyszał śmiech szefa. Czy to możliwe? Zamierza ożenić się ze swoją służącą? Czy takie rzeczy nie zdarzają się tylko w telenowelach? Czy Ismael mówi serio, czy robi go w konia? Wyobraził sobie gadanie, wymysły, przypuszczenia, dowcipy, które rozpalą Limę pełną plotkarzy – będą mieć używanie na długo.

– Ktoś tu jest szalony – oznajmił, cedząc powoli słowa. – Ty albo ja. A może zwariowaliśmy obaj, Ismaelu?

– To dobra kobieta i kochamy się – powiedział jego szef już bez śladu zmieszania. – Znam ją od bardzo dawna. Będzie mi doskonałą towarzyszką na starość, zobaczysz.

Teraz Rigoberto zobaczył ją, odtworzył, wyobraził sobie. Miała śniadą cerę, bardzo czarne włosy, bystre oczy. Kobieta z wybrzeża, o swobodnych manierach, szczupła, nie bardzo niska. Metyska o niezłej prezencji. „Musi być ze czterdzieści lat starszy od niej, może więcej”, pomyślał. „Ismael zwariował”.

– Jeśli zaplanowałeś sobie, że na starość zostaniesz bohaterem najgłośniejszego skandalu w dziejach Limy, to z pewnością ci się uda – westchnął. – Będziesz na językach przez Bóg jeden raczy wiedzieć ile lat. A może wieków.

Ismael roześmiał się, tym razem całkiem szczerze, potakując.

– Wreszcie wyrzuciłem to z siebie, Rigoberto! – wykrzyknął z ulgą. – Słowo daję, nie było łatwo. Wyznam ci, że miałem mnóstwo wątpliwości. Umierałem ze wstydu. Kiedy powiedziałem Narciso, Murzyn miał oczy jak spodki i o mało się nie udusił. No dobrze, czyli już wiesz. Będzie niezły skandal, ale ja mam to gdzieś. Czy mimo wszystko zgadzasz się być moim świadkiem?

Rigoberto kiwał głową: tak, tak, Ismaelu, jeśli on go prosi, jakżeby miał się nie zgodzić. Ale, ale… A niech to, nie wiedział, co, do cholery, powiedzieć.

– Czy to małżeństwo jest konieczne? – zebrał się wreszcie na odwagę. – To znaczy czy musisz wystawiać się na to, co na ciebie spadnie? Nie myślę tylko o skandalu, Ismaelu. Wiesz, do czego zmierzam. Czy na pewno warto ryzykować gigantyczną awanturę z synami? Małżeństwo pociąga za sobą skutki prawne i finansowe… No cóż, zakładam, że przemyślałeś to wszystko i moje uwagi są idiotyczne. Czyż nie, Ismaelu?

Zobaczył, że szef wypija duszkiem pół kieliszka białego wina, wzrusza ramionami i przytakuje.

– Będą próbowali uzyskać zaświadczenie o mojej niepoczytalności – wyjaśnił sarkastycznym tonem, krzywiąc się z pogardą. – To oczywiście wymaga dania w łapę wielu sędziom i adwokacinom. Mam więcej pieniędzy niż oni, więc nie wygrają ze mną, jeśli skierują sprawę do sądu.

Mówił, nie patrząc na Rigoberta, nie podnosząc głosu, by nie usłyszano go przy sąsiednich stolikach, ze wzrokiem zwróconym ku morzu. Na pewno jednak nie widział ani surferów, ani mew, ani fal rozbijających się o plażę, wzburzonych białą pianą, ani podwójnego sznura samochodów sunącego wzdłuż Costa Verde. W jego głosie powoli wzbierał gniew.

– Czy warto pakować się w to wszystko, Ismaelu? – nalegał Rigoberto. – Adwokaci, notariusze, sędziowie, stawianie się na rozprawy, dziennikarskie sępy grzebiące w twoim życiu prywatnym i doprowadzające do mdłości. Cały ten horror, nie mówiąc o kupie forsy, jaką będzie cię kosztował twój kaprys. Bóle głowy, niesmak. Czy warto?

Zamiast odpowiedzieć, Ismael zadał mu niespodziewane pytanie:

– Pamiętasz, jak dostałem zawału we wrześniu?

Rigoberto bardzo dobrze pamiętał. Wszyscy sądzili, że Ismael umrze. Zawał zaskoczył go w samochodzie, gdy wracał do Limy z obiadu w Ancón. Narciso zawiózł go nieprzytomnego do kliniki San Felipe. Spędził na oddziale intensywnej terapii kilka dni pod tlenem tak słaby, że nie mógł mówić.

– Myśleliśmy, że się nie wykaraskasz, ależ nam napędziłeś pietra. Ale co to ma do rzeczy?

– To wtedy postanowiłem ożenić się z Armidą – twarz Ismaela stężała, a głos nabrał goryczy. Wydał się nagle znacznie starszy. – Byłem o krok od śmierci, o tak. Widziałem ją z bliziutka, dotykałem jej, czułem ją. Z osłabienia nie mogłem mówić. Ale słyszeć, owszem. Tego nie wiedzą te kanalie, moi synalkowie, Rigoberto. Tobie mogę to opowiedzieć. Tylko tobie. Nie puść pary z ust nikomu, nawet Lukrecji. Przysięgnij mi, proszę.

– Doktorek Gamio mówił jasno jak cholera – oświadczył Miki z entuzjazmem, nie ściszając głosu. – Wyciągnie kopyta jeszcze tej nocy, bracie. Rozległy zawał. Zawalisko, tak powiedział. Prawdopodobieństwo wyzdrowienia równe prawie zeru.

– Mów ciszej – przywołał go do porządku Escobita. On za to mówił bardzo cicho w półmroku zniekształcającym sylwetki, w obcym pokoju pachnącym formaliną. – Oby Pan Bóg cię wysłuchał, brachu. Nie dowiedziałeś się czegoś o testamencie w gabinecie doktora Arnillasa? Bo jak będzie chciał nas wyrolować, to wyroluje. Ten zasrany staruch zna wszystkie sztuczki.

– Arnillas trzyma gębę na kłódkę, bo siedzi w jego kieszeni – wyjaśnił Miki, ściszając głos. – Po południu byłem u niego i próbowałem coś wycisnąć, ale się nie dało. Tak czy owak, zorientowałem się trochę w tych sprawach. Choćby chciał nas udupić, nie uda mu się. To, co nam dał, wyrzucając nas z firmy, nie liczy się, nie ma dokumentów, nie ma dowodów. Prawo jest jasne jak słońce. Jesteśmy spadkobiercami ustawowymi. Tak to się nazywa: spadkobierca ustawowy. Nie uda mu się, bracie.

– Nie bądź taki pewny, brachu. To szczwany lis. A żeby nas udupić, jest zdolny do wszystkiego.

– Miejmy nadzieję, że odwali kitę jeszcze dziś – powiedział Miki. – Bo do tego wszystkiego czuwanie będzie oznaczać jeszcze jedną noc z głowy.

– Zasrany staruch, oby wykitował jak najszybciej, mniej niż metr ode mnie, szczęśliwi na myśl, że umieram – wspominał Ismael, mówił powoli, ze wzrokiem utkwionym w martwym punkcie. – I wiesz co, Rigoberto? Oni uratowali mnie od śmierci. Tak, oni, przysięgam ci. Bo kiedy usłyszałem te złorzeczenia, ogarnęła mnie niewiarygodna chęć życia. Żeby nie zrobić im tej frajdy, żeby nie umrzeć. I daję ci słowo, że moje ciało zareagowało. Wtedy podjąłem decyzję, w tamtej klinice. Jeśli wyzdrowieję, ożenię się z Armidą. Udupię ich, zanim oni udupią mnie. Chcieli wojny? To będą ją mieli. O tak, będą ją mieli, stary. Już widzę ich miny.

Uraza, rozczarowanie, gniew przebijały nie tylko z jego słów i jego głosu, ale także z grymasu, który wykrzywił mu usta, i z rąk mnących serwetkę.

– To mogła być halucynacja, zły sen – szepnął Rigoberto, sam nie wierząc w to, co mówi. – Przy takiej ilości leków, jaką cię nafaszerowali, mogło ci się to wszystko przyśnić, Ismaelu. Bredziłeś, widziałem cię.

– Bardzo dobrze wiedziałem, że moi synowie nigdy mnie nie kochali – ciągnął szef, nie zwracając na niego najmniejszej uwagi. – Ale nie wiedziałem, że nienawidzą mnie do tego stopnia. Że będą życzyć mi śmierci, by wreszcie przejąć majątek. I, rzecz jasna, roztrwonić w mgnieniu oka to, co mój ojciec i ja budowaliśmy przez te wszystkie lata, harując jak woły. Otóż nie. Te hieny będą musiały obejść się smakiem, zapewniam cię.

„Określenie »hieny« dobrze pasowało do synalków Ismaela”, pomyślał Rigoberto. Niezłe gagatki, jeden lepszy od drugiego. Leniwe hulaki i pijusy, dwóch pasożytów, którzy okrywali niesławą nazwisko ojca i dziadka. Skąd się tacy wzięli? Na pewno nie z braku miłości i opieki rodziców. Wręcz przeciwnie. Ismael i Clotilde zawsze poświęcali się dla nich, dołożyli wszelkich starań, żeby zapewnić im jak najlepsze wykształcenie. Marzyli o tym, żeby zrobić z nich prawdziwych dżentelmenów. Jak, u diabła, stali się takimi łotrami? Nic dziwnego, że prowadzili taką straszną rozmowę przy łożu konającego ojca. A w dodatku, durnie, nawet nie pomyśleli, że może ich usłyszeć. Byli zdolni do tego i do gorszych rzeczy, to nie ulegało wątpliwości. Rigoberto doskonale o tym wiedział, przez te wszystkie lata wielokrotnie wysłuchiwał żali i zwierzeń szefa, który opowiadał mu o wyczynach synalków. Ileż się nacierpieli Ismael i Clotilde z powodu skandali, które wywoływali od małego…

Chodzili do najlepszej szkoły w Limie, mieli prywatnych nauczycieli ze wszystkich przedmiotów, z których im nie szło, wyjeżdżali na letnie kursy do Stanów Zjednoczonych i do Anglii. Nauczyli się angielskiego, ale mówili po hiszpańsku jak analfabeci, kalecząc go tym okropnym żargonem i połykaniem końcówek typowym dla limańskiej młodzieży, nie przeczytali w życiu żadnej książki ani nawet gazety, prawdopodobnie nie znali nazw stolic choćby połowy państw latynoamerykańskich, a żaden nie zaliczył nawet pierwszego roku na uniwersytecie. Dali popalić już jako nastolatkowie, gwałcąc dziewczynkę, którą poderwali na pewnej zabawie ludowej w Pucusanie. Floralisa Roca, tak się nazywała, imię wyjęte jakby z powieści rycerskiej. Szczupła, dość ładna, oczy zaniepokojone i pełne łez, drobne ciałko drżące ze strachu. Rigoberto doskonale ją pamiętał. Miał ją na sumieniu i do tej pory nachodziły go wyrzuty z powodu szpetnej roli, którą musiał odegrać w tej sprawie. Wrócił myślami do tamtej historii: adwokaci, lekarze, raporty policyjne, rozpaczliwe zabiegi, żeby ani „La Prensa”, ani „El Comercio” nie zamieściły nazwisk bliźniaków w informacji o tym wydarzeniu. On sam musiał porozmawiać z rodzicami dziewczyny, posuniętą już w latach parą pochodzącą z Ica, których udobruchanie i uciszenie kosztowało około pięćdziesięciu tysięcy dolarów, majątek w tamtych czasach. Miał jeszcze w pamięci rozmowę z Ismaelem któregoś z tamtych dni. Jego szef trzymał się za głowę, powstrzymywał łzy, a głos mu się łamał: „Co zrobiliśmy źle, Rigoberto? W czym zawiniliśmy, Clotilde i ja, że Bóg tak nas karze? Jak to możliwe, że nasze dzieci to bandyci! Nawet nie czują skruchy z powodu tego bezeceństwa. Zrzucają winę na biedną dziewczynkę, wyobraź to sobie! Nie tylko ją zgwałcili. Pobili ją, sponiewierali”. „Bandyci” to było właściwe określenie. Być może Clotilde i Ismael zbytnio ich rozpuścili, być może nigdy nie okazali im odrobiny stanowczości. Nie powinni byli zawsze wybaczać im żarcików, a w każdym razie nie tak szybko. Żarciki bliźniaków! Kraksy samochodowe pod wpływem alkoholu i narkotyków, długi zaciągnięte na nazwisko ojca, sfałszowane kwity w biurze, kiedy Ismaelowi w złą godzinę przyszło do głowy zatrudnienie ich w firmie, żeby wdrożyli się w interesy. Byli przyczyną koszmarów Rigoberta. Musiał osobiście informować szefa o wyczynach braciszków. Pewnego dnia opróżnili kasetkę, w której trzymano pieniądze na bieżące wydatki. To była kropla, która przepełniła czarę, na szczęście. Ismael wyrzucił ich i uznał, że woli wypłacać im pensje i finansować nieróbstwo. Repertuar ich pomysłów nie miał granic. Na przykład zapisali się kiedyś na Uniwersytet Bostoński, a ich rodzice nie posiadali się ze szczęścia. Kilka miesięcy później Ismael odkrył, że ani razu nie postawili stopy na uczelni, zagarnęli za to wpisowe i pieniądze na studia, a wszystkie oceny i poświadczenia obecności były sfałszowane. Jeden z nich – Miki czy Escobita? – potrącił przechodnia w Miami i był ścigany przez wymiar sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych, ponieważ wykorzystał zwolnienie warunkowe i uciekł do Limy. Gdyby wrócił do Stanów, poszedłby do więzienia.

Po śmierci Clotilde Ismael poddał się. Niech robią, na co mają ochotę. Przekazał im część majątku, żeby pomnażali go lub roztrwonili; oczywiście wybrali to drugie, podróżując po Europie i żyjąc jak paniska. Byli już dorośli, dobiegali czterdziestki. Szef nie życzył sobie więcej bólów głowy z powodu tych niepoprawnych łotrów. A teraz taka historia! Oczywiście, że spróbują unieważnić to małżeństwo, jeśli dojdzie do skutku. Nigdy nie pozwolą wydrzeć sobie spadku, na który z pewnością oczekują z żarłocznością kanibali. Wyobraził sobie ich furię. Ich ojciec żeni się z Armidą! Ze swoją służącą! Z Metyską! Zaśmiał się w duchu: o tak, ciekawe, jakie będą mieli miny. Wybuchnie skandal na całego. Wydało mu się, że słyszy, widzi, czuje potok oszczerstw, podejrzeń, dowcipów, opowieści wyssanych z palca, który popłynie kablami telefonicznymi Limy. Nie mógł doczekać się chwili, gdy opowie te nowiny Lukrecji.

– Dobrze dogadujesz się z Fonsitem? – wyrwał go z zamyślenia głos szefa. – Ile to już lat ma twój syn? Czternaście albo piętnaście, prawda?

Rigoberto wzdrygnął się na myśl o tym, że Fonsito mógłby stać się podobny do synów Ismaela. Na szczęście nie wykazywał skłonności do hulanek.

– Mamy niezłe stosunki – powiedział. – A z Lukrecją jeszcze lepsze. Fonsito kocha ją tak mocno, jakby była jego mamą.

– Miałeś szczęście, relacja dziecka z macochą nie zawsze jest łatwa.

– To dobry chłopiec – przyznał Rigoberto. – Pilny, grzeczny. Ale bardzo samotny. Przechodzi przez trudny okres. Żyje zbytnio na uboczu. Wolałbym, żeby miał więcej przyjaciół, żeby wychodził z domu, żeby rozkochiwał w sobie dziewczyny, żeby się bawił.

– To właśnie robiły hieny w jego wieku – powiedział ze smutkiem don Ismael. – Chodziły na imprezy, bawiły się. Lepiej, żeby zostało tak, jak jest, stary. To złe towarzystwo zepsuło moich synów.

Rigoberto już zamierzał opowiedzieć Ismaelowi o fantazjach Fonsita i spotkaniach z tym osobnikiem, Edilbertem Torresem, którego on i doña Lukrecja uważali za diabła, ale powstrzymał się. Po co miałby to robić; nie wiadomo, jak szef by to przyjął. Na początku on i Lukrecja śmiali się z domniemanych objawień tego drania i podziwiali płomienną wyobraźnię chłopca przekonani, że to kolejna gierka, którą lubił ich zaskakiwać od czasu do czasu. Teraz jednak zdążyli się już zaniepokoić i rozważali zabranie go do psychologa. W rzeczy samej, powinien przeczytać ponownie rozdział o diable z Doktora Faustusa Tomasza Manna.

– Nadal nie mogę w to uwierzyć, Ismaelu! – wykrzyknął raz jeszcze, dmuchając na malutką filiżankę kawy. – Jesteś naprawdę pewien, że chcesz to zrobić? Że chcesz się ożenić?

– Tak pewien jak tego, że Ziemia jest okrągła – przytaknął szef. – Nie tylko po to, żeby dać nauczkę tej parce. Bardzo lubię Armidę. Nie wiem, co by się ze mną stało, gdyby nie ona. Od śmierci Clotilde jej pomoc jest nieoceniona.

– Jeśli mnie pamięć nie myli, Armida jest bardzo młoda – szepnął Rigoberto. – O ile jesteś od niej starszy, jeśli można wiedzieć?

– Tylko o trzydzieści osiem lat – zaśmiał się Ismael. – Jest młoda, owszem, i mam nadzieję, że mnie wskrzesi jak Salomona ta dziewczynka z Biblii. Sulamitka, prawda?

– No już dobrze, już dobrze, to twoje życie – poddał się Rigoberto. – Ja nie nadaję się do dawania rad. Ożeń się z Armidą i niech świat się na nas zawali, cóż poradzimy, stary.

– Jeśli chcesz wiedzieć, znakomicie układa się nam w łóżku – pochwalił się Ismael, dając znak kelnerowi, by przyniósł rachunek. – Jeśli chodzi o szczegóły, viagrę biorę rzadko, bo prawie jej nie potrzebuję. I nie pytaj mnie, gdzie spędzimy miesiąc miodowy, bo i tak ci nie powiem.

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

IX

Dostępne w wersji pełnej

X

Dostępne w wersji pełnej

XI

Dostępne w wersji pełnej

XII

Dostępne w wersji pełnej

XIII

Dostępne w wersji pełnej

XIV

Dostępne w wersji pełnej

XV

Dostępne w wersji pełnej

XVI

Dostępne w wersji pełnej

XVII

Dostępne w wersji pełnej

XVIII

Dostępne w wersji pełnej

XIX

Dostępne w wersji pełnej

XX

Dostępne w wersji pełnej

Spis treści

Karta tytułowa

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

XIII

XIV

XV

XVI

XVII

XVIII

XIX

XX

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału
El héroe discreto

Copyright © by Mario Vargas Llosa, 2013

Projekt okładki
Katarzyna Borkowska
kb-design@o2.pl

Fotografia na okładce
© Ursula Klawitter / Corbis

Opieka redakcyjna
Anna Rucińska-Barnaś

Korekta
Kamila Cieślik
Barbara Gąsiorowska

Copyright © for the translation by Marzena Chrobak
© Copyright for this edition by SIW Znak sp. z o.o., 2014

Copyright © by Autor Książki 2013

ISBN 978-83-240-3207-5

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com