Andrzej Kłopotowski

Drezno i Saksonia

Travelbook

Wydanie 4

Tekst: Krzysztof Kłopotowski

Redaktor prowadzący: Paweł Sondej
Redakcja i aktualizacja: Anna Dziadkowiec
Projekt graficzny: Sabina Suchy
Skład: Miron Kokosiński
Zdjęcia: stock.adobe.com, shutterstock.com
Źródło pochodzenia danych kartograficznych: OpenStreetMap.org
Okładka: materiały graficzne zostały wykorzystane za zgodą stock.adobe.com

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Helion S.A.
ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice
tel.: 32 2309863
e-mail: bezdroza@bezdroza.pl
www: bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!
Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres:
bezdroza.pl/user/opinie/bedst4_ebook
Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

Wydanie IV
ISBN: 978-83-289-2848-0
Copyright © Helion S.A., 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

Atrakcje Drezna i Saksonii

Zwinger w Dreźnie

Wzniesiona przez Augusta Mocnego rezydencja została z pietyzmem odbudowana po wojnie i dziś uchodzi za jeden z najpiękniejszych barokowych pałaców w Europie. Skrywa skarby kolekcjonowane przez Wettinów. Najcenniejsze eksponaty znajdują się w Galerii Starych Mistrzów i Kolekcji Porcelany. Zob. s. 30

Kościół Dworski

Inicjatorem budowy katolickiej świątyni w protestanckim mieście był August Mocny, co wynikało z faktu zmiany jego wyznania, bez czego nie mógłby się starać o  polską koronę. W krypcie kościoła pochowani są członkowie rodu Wettinów, m.in. August III Sas oraz Maria Józefina, tu też znajduje się urna z sercem Augusta Mocnego. Zob. s. 38

Zielone Sklepienia

Historyczne Zielone Sklepienie i Nowe Zielone Sklepienie znajdujące się w Zamku Drezdeńskim to dwa muzea, w których August II Mocny zgromadził największą w Europie kolekcję przedmiotów z najcenniejszych metali i kamieni szlachetnych. Same pomieszczenia również należą do dzieł sztuki.

Zob. s. 39

Frauenkirche w Dreźnie

Ta pierwsza świątynia podniesiona z gruzów po II wojnie światowej znów dumnie góruje nad staromiejską częścią Drezna, będąc prawdziwą perłą saksońskiego baroku. We wnętrzu świątyni uwagę zwraca pięć poziomów empor okalających nawę. Zob. s. 19

Kościół św. Tomasza w Lipsku

Świątynia ta jest dla wielu najważniejszym zabytkiem miasta. To w tym kościele pochowany jest słynny kompozytor Jan Sebastian Bach, a to dlatego, że był w nim kantorem przez 27 lat. Nie dziwi więc, że wnętrze wypełniają melomani, którzy przyjeżdżają do Lipska z całego świata. Zob. s. 87

Pomnik Bitwy Narodów

To z całą pewnością najbardziej znany obiekt Lipska. Ma aż 91 m wysokości i jest tym samym największym monumentem na starym kontynencie. Zwężający się ku górze monument zdobią figury 12 wojowników, ponad głowami których znajduje się taras widokowy. Zob. s. 98

Zamek Hartenfels w Torgau

Renesansowa rezydencja Wettinów, usytuowana nad brzegiem Łaby, jako budowla obronna istniała już w X w. W historii zapisała się jako miejsce, gdzie Marcin Luter konsekrował pierwszą kaplicę zbudowaną zgodnie z reformacyjnymi zasadami. Zob. s. 100

Szwajcaria Saksońska

Ta niezwykle malownicza i różnorodna kraina rozciąga się tuż za granicami Drezna. Skały zwane Basteja, wznoszące się nad Łabą, są jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w całej Saksonii. W 1990 r. utworzono Park Narodowy Szwajcarii Saksońskiej. Zob. s. 125

Katedra NMP we Freibergu

Średniowieczna perełka, gdzie styl romański przeplata się z gotykiem. Z zewnątrz katedra szczególnie się nie wyróżnia – za to wnętrza oszałamiają od chwili, gdy przekroczy się próg świątyni. Wyjątkowymi ozdobami są tu niezwykłe ambony. Zob. s. 114

Muzeum Alberta Horcha oraz kolekcja trabantów w Zwickau

Wyjątkowe miejsca dla miłośników motoryzacji. Pierwsza z placówek pozwala obcować z automobilami marek Horch, Audi, Wanderer i DKW, produkowanymi na początku XX w. Druga – z produktem, który w czasach NRD był prawdziwym obiektem westchnień. Zob. s. 118 i 119

Twierdza Königstein

Ta potężna górska twierdza została wzniesiona na skale, zawieszona 247 m ponad płynącą w dole Łabą, jest jedną z największych atrakcji Szwajcarii Saksońskiej. Od końca XVI w. pełniła funkcję więzienia, w którym przetrzymywani byli m.in. przeciwnicy polityczni rodu Wettinów. Zob. s. 130

Muzeum Porcelany w Miśni

Wizyta w tym muzeum pozwala poznać proces wytwarzania miśnieńskiej porcelany. Na wystawie pokazywane są przedmioty wykonywane na miejscu, a także dzieła z porcelany z wielu zakątków świata. Zob. s. 139

Muzeum NRD w Radebeul

Placówka, która dzięki tysiącom eksponatów dokumentujących życie codzienne w NRD pozwala odbyć podróż w czasie. Poznajemy tzw. „aparat państwowy” – z komunistyczną policją i strażą graniczną na czele, zaglądamy na NRD-owski kemping, do pralni, a także do mieszkań, wspominamy trabanty i wartburgi. Zob. s. 143

Pałacyk myśliwski Moritzburg

Ta podmiejska rezydencja do dziś zachwyca swym bajecznym barokowym przepychem. Chyba każdego zwiedzającego zaskakuje wielka sypialnia, do której udekorowania wykorzystano dwa miliony ptasich piór! Zob. s. 144

Park Mużakowski

Ten ogromny park rozciąga się na obu brzegach Nysy Łużyckiej. Założenie, które stworzył książę Hermann Ludwik Heinrich von Pückler-Muskau, to świetny przykład parku krajobrazowego w stylu angielskim. W 2004 r. został wpisany na listę UNESCO jako obiekt transgraniczny. Zob. s. 148

Budziszyn

To najważniejszy ośrodek mniejszości łużyckiej w Saksonii, której kulturę przybliża Muzeum Serbołużyczan. Na porządku dziennym są tu dwujęzyczne tabliczki z nazwami ulic. Liczne zabytki sprawiają, że to najczęściej odwiedzana przez turystów miejscowość we wschodniej części Saksonii. Zob. s. 150

Obercunnersdorf

Najciekawsza z wiosek w Krainie Domów Przysłupowych. Z uwagi na niezwykłą zabudowę w całości została uznana za zabytek. Naliczyć tu można ponad 250 domów przysłupowych. Przy wytyczonych dwóch ścieżkach spacerowych znalazło się ok. 40 wybranych budynków. Zob. s. 155

Informacje krajoznawcze

Krajoznawcze ABC

Saksonia jest jednym z 16 krajów związkowych tworzących Niemcy. Do 1990 r. należała do Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Od wschodu graniczy z Polską, od południa zaś z Czechami.

Land zajmuje powierzchnię 18,4 tys. km 2 (to prawie tyle samo co powierzchnia województw łódzkiego czy pomorskiego) i jest jednym z najmniejszych krajów związkowych. Od zachodniego krańca Saksonii do krańca wschodniego jest raptem 218 km. Z południa na północ – tylko 168 km.

Land dzieli się na 10 powiatów oraz 3 miasta na prawach powiatu (Drezno, Lipsk, Chemnitz).

Ukształtowanie terenu

Krajobraz Saksonii nie należy do zbyt urozmaiconych. Od granicy z Polską aż po Lipsk rozciąga się pas zwany Hügelland, gdzie wysokość nad poziomem morza waha się od 120 do 280 m. Bardziej zróżnicowany krajobraz zaczyna się na południe od tego pasa, bliżej granicy z Czechami. Ciągnie się tu pasmo górskie Rudawy (niem. Erzgebirge). Ta jeszcze do niedawna górnicza kraina dziś stara się promować dziedzictwem poprzemysłowym. Bliżej granicy z Polską znajdują się Góry Żytawskie (Zittauer Gebirge). Najwyższym szczytem Saksonii jest Fichtelberg w Rudawach, liczący 1215 m n.p.m.

Rzeki

Najważniejszą rzeką Saksonii jest Łaba (niem. Elbe). Saksoński odcinek Łaby liczy 180 km. Łaba przepływa przez Pirnę, Drezno, Miśnię i Torgau, raz na jakiś czas w bezwzględny sposób przypominając o swoim istnieniu. Tylko w XXI w. już kilkukrotnie wylewała, powodując wielkie powodzie w latach 2002, 2013 i 2021.

Istotną rolę – naturalnej granicy – odgrywa druga rzeka – Nysa Łużycka (Lausitzer Neisse). Tworząc granicę między Niemcami a Polską, oddziela również m.in. Görlitz od Zgorzelca czy Bad Muskau od Łęknicy.

Klimat

Klimat Saksonii właściwie nie różni się od tego, z jakim na co dzień mają do czynienia mieszkańcy Dolnego Śląska. Latem termometry zazwyczaj pokazują powyżej 20–25˚C. Zdarzają się też dni, kiedy temperatura przekracza 30˚C. Zimą słupki rtęci rzadko pokazują ujemną temperaturę – zazwyczaj oscyluje wokół 0˚C.

Dzieje Drezna

Losy miasta nierozerwalnie wiążą się z Wettinami. I choć już w 1216 r. Drezno określano mianem miasta, to jego rozwój na dobre rozpoczął się dopiero w 1485 r. wraz z rozbiciem rodu Wettinów na dwie linie: Ernestynów i Albertynów. Ci drudzy na swą rezydencję wybrali właśnie Drezno.

Wygląd miasta zaczął zmieniać się pod koniec XV w. Po wielkim pożarze odbudowano je już nie jako drewniane, lecz murowane. Zaczął się w nim zadomawiać styl renesansowy, ale już w XVII stuleciu na dobre został on wyparty przez barok, z którego Drezno słynie do dziś.

Do 1539 r. Drezno pozostawało miastem katolickim. Luteranizm dominował aż do końca XVII w. Za panowania Fryderyka Augusta I, który – by przyjąć koronę Polski – przeszedł na katolicyzm. Władca znany w Polsce jako August II Mocny odmienił całkowicie wizerunek Drezna. W panoramie miasta pojawił się Zwinger, a nad Łabą, w sąsiedztwie zamku, zaczęto budować tzw. Kościół Dworski. Drezno stało się miastem artystycznym, w którego krajobrazie szczególnie zapisali się architekci Matthäus Daniel Pöppelmann i George Bähr. Pierwszy był nadwornym architektem Augusta II Mocnego, drugi wzniósł na Nowym Rynku kościół Frauenkirche. Twierdza Drezno zmieniła się w miasto rezydencjalne. Powołanie republiki i abdykacja Fryderyka Augusta III w dniu 13 listopada 1918 r. oznaczały kres 800-letnich rządów Wettinów.

Na najczarniejszych kartach historii zapisała się noc z 13 na 14 lutego 1945 r. Wówczas to lotnictwo alianckie zbombardowało śródmieście Drezna. W efekcie zabytkowe centrum zamieniło się w morze gruzów. W czasach Niemieckiej Republiki Demokratycznej wiele obszarów miasta zabudowano blokami z wielkiej płyty, ale z gruzów podnoszono też zabytki, ze Zwingerem na czele.

Drezno

Mieszkańcy

Saksonię zamieszkuje niewiele ponad 4 mln osób. Statystycznie daje to 220 osób na kilometr kwadratowy. Największymi miastami są Drezno oraz Lipsk. W leżącej nad Łabą stolicy regionu mieszka ok. 554 tys. osób, w Lipsku zaś ok.  587 tys. osób. Językiem urzędowym jest niemiecki, ale mieszkańcy Drezna czy Lipska mówią swoim dialektem. Mniejszość łużycka używa języków zachodniosłowiańskich – dolnołużyckiego oraz górnołużyckiego.

Ossi

Po zjednoczeniu Niemcy ze wschodnich landów nazywani byli tzw. Ossi. Kojarzyli się z tymi biedniejszymi, którzy przenoszą się do landów RFN-owskich. Dziś, ponad 35 lat po tym, gdy Niemcy znów stały się jednym krajem, podziały te coraz bardziej się zacierają. Pojęcie Ossi – wyraźnie negatywnie nacechowane – wciąż jednak pojawia się jako określenie gorszych braci z „enerdówka”. Mieszkańców Saksonii w Niemczech raczej nie określa się jednym zbiorczym rzeczownikiem Saksończycy, lecz stosuje się nazwy mieszkańców poszczególnych regionów landu, czyli Vogtländer, Erzgebirgler, Meißner, Oberlausitzer czy Niederschlesier.

Sorben

Odrębną grupę narodowościową tworzą Serbowie łużyccy (niem. Sorben, w Polsce zwani też Łużyczanami lub Serbołużyczanami), zamieszkujący wschodnią część Saksonii, a także fragment Brandenburgii. Pojawili się w tym regionie w VI w., zasiedlając obszary nad Szprewą i Nysą. W sumie narodowość łużycką deklaruje ok. 60 tys. osób. Dzielą się na Dolnołużyczan (tereny na obszarze dzisiejszej Brandenburgii) oraz Górnołużyczan (tereny należące do Saksonii). Aż jedna trzecia z nich mieszka w rejonie Budziszyna.

Odrębność regionu podkreślają dwujęzyczne tablice z nazwami miejscowości i ulic. Wjeżdżających do stolicy Łużyczan wita tablica z napisami „Bautzen/Budyšin”. Podobnie jest w innych miastach zamieszkałych przez tę słowiańską mniejszość.

Religia

Choć w Saksonii najpopularniejsze są wyznania protestanckie i katolickie, to jednak zdecydowanie największy odsetek stanowią nienależący do żadnego Kościoła (w Niemczech przynależność do któregoś z Kościołów oznacza obowiązek płacenia podatku na jego rzecz). Obecnie przynależność do niemieckiego Kościoła ewangelickiego deklaruje jedynie 20% mieszkańców, a do Kościoła katolickiego niespełna 4%.

Pomnik Lutra w Dreźnie

Po tym, jak w 1517 r. Marcin Luter umieścił na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze (znajduje się na terenie sąsiedniego landu – Saksonii-Anhalt) swe tezy, prądy reformacji popłynęły też do Saksonii. Z kolei August II Mocny, by móc starać się o tron polski, musiał porzucić wyznanie protestanckie i przejść na katolicyzm. To na jego zlecenie w Dreźnie powstał tzw. kościół zamkowy (katedra Świętej Trójcy), którego wieża dominuje nad starówką.

Tezy Marcina Lutra

Za początek reformacji uważa się datę 31 października 1517 r. Wtedy to Marcin Luter przybił do drzwi kościoła zamkowego w Wittenberdze 95 tez, które miały być wezwaniem do dysputy na temat istoty odpustów. Celem Lutra było doprowadzenie do reformy Kościoła rzymskokatolickiego. Nie doszło jednak do reformy, ale do jego podziału. W wyniku reformacji powstało kilka odłamów chrześcijaństwa, m.in. luteranizm. Ogłoszenie tez Lutra wspominane jest co roku w Kościele luterańskim podczas Święta (Pamiątki) Reformacji.

Polityka

Tradycje demokratyczne w regionie sięgają 1918 r., kiedy powołano Republikę Saksonii i doprowadzono do abdykacji Fryderyka Augusta III. Kilka miesięcy później, już w 1919 r., władzę przejęła Izba Ludowa, która ogłosiła konstytucję Wolnego Państwa Saksonii.

Flaga Saksonii

Saksonia ma dziś własny parlament (Landtag), a także rząd. Kadencja trwa pięć lat. Parlament ma władzę ustawodawczą. Władzę wykonawczą sprawuje rząd. W Bundesracie, czyli Radzie Federalnej (wyższa izba parlamentu Niemiec), Saksończycy mają czterech przedstawicieli.

Saksonia posługuje się własną flagą oraz godłem. Na zatwierdzonej już w 1815 r. fladze widnieją dwa równej szerokości pasy w kolorach białym i zielonym. Biel symbolizować ma szlachetność, prawdę i czystość, a zieleń przyrodę, rolnictwo i nieśmiertelność. Historyczna flaga Saksonii nawiązuje z kolei do dynastii Wettinów i ich kolorów: czarnego i żółtego. Znajduje to odzwierciedlenie na herbie. Na tarczy widnieje na przemian po pięć pasów złotych (żółtych) i czarnych, na które nałożona jest zielona gałązka ruty.

Gospodarka

Znakiem rozpoznawczym regionu jest bez wątpienia miśnieńska porcelana. Manufaktura, która od 1710 r. działa w niewielkim miasteczku nad Łabą, sprawia, że Saksonia ma produkt znany i ceniony na całym świecie. Trudno jednak uznać, że to podstawa gospodarki regionu. Ta przez lata oparta była na złożach naturalnych odkrytych na terenie Rudaw. Liczne kopalnie dziś nie spełniają swojej funkcji, natomiast zakłady górnicze stają się coraz chętniej odwiedzanymi atrakcjami turystycznymi.

Leipziger Messe

Podobne przekształcenia miały miejsce na Łużycach, gdzie z kolei wydobywano w sposób odkrywkowy węgiel brunatny. Na terenach poprzemysłowych powstają dziś sztuczne zbiorniki wodne. Zmieniają się też Chemnitz i Zwickau, które od lat kojarzą się z przemysłem mechanicznym i motoryzacyjnym.

Obecnie przemysł motoryzacyjny kwitnie w Dreźnie, gdzie w nowoczesnej Szklanej Manufakturze produkcję prowadzi Volkswagen, oraz w Lipsku, gdzie linie produkcyjne mają BMW i Porsche.

Saksonia – podobnie jak całe Niemcy – stawia na nowe technologie. Między Dreznem a Freiburgiem ulokowane są zakłady mikroelektroniczne. Pod hasłem „Silicon Saxony” działają m.in. AMD, Siltronic oraz SolarWorld. Produkowane tu mikroczipy wysyłane są na cały świat – podobno co piąty produkt pochodzi właśnie z Saksonii. W Lipsku wciąż żywe są tradycje targowe. Organizowane tu wystawy przyciągają do miasta wytwórców właściwie wszelkich dziedzin.

Demon szos ze Zwickau

Ford Karton, mydelniczka, trampek czy zemsta Honeckera – nazwy te przylgnęły do kultowego pojazdu z NRD, który w Polsce był obiektem westchnień. Mowa o trabancie, produkowanym w mieście Zwickau. Choć żartowano, że niemiecka myśl techniczna do produkcji karoserii wykorzystywała karton, to w rzeczywistości elementy nadwozia powstawały z duroplastu. Charakterystycznymi elementami marki były też dwusuwowy silnik oraz wajcha od skrzyni biegów umieszczona przy kierownicy. Pierwsze samochody zjechały z linii produkcyjnej w 1957 r. Ostatni trabant – już z silnikiem volkswagena polo – w 1991 r.

Pojazdy miały ograniczoną kolorystykę – najpowszechniejsze były samochody w barwach beżu, błękitu i odcieniu żółci. Prócz wersji podstawowej produkowane były też modele kombi. Łącznie w Zwickau wyprodukowano ok. 3 mln samochodów, które oprócz bloku wschodniego trafiały też do Egiptu, Norwegii czy Grecji. Dziś trabanty stanowią jedną z ciekawszych saksońskich atrakcji. W Dreźnie stuningowane „mydelniczki” w barwach Trabi Safari ( http://www.trabi-safari.de/ ) wożą turystów.

Architektura i sztuka

Saksonia to region o niezwykle bogatej kulturze. Podróże po niej to przegląd historii architektury w praktyce – od średniowiecza aż po współczesność. Najstarsze budowle reprezentują style romański oraz gotycki, ale można tu podziwiać również doskonałe przykłady baroku, a także neostylów charakterystycznych dla przełomu XIX i XX w. oraz secesji, modernizmu, wreszcie powojennego socrealizmu. Ciekawie prezentuje się też współczesna architektura.

Orszak książęcy w Dreźnie

Świetnie zachowane starówki Miśni, Colditz czy Freiberga to przykłady średniowiecznej urbanistyki. Gotyckie świątynie znajdziemy w Miśni, Görlitz, Budziszynie czy Lipsku. Barokowym miastem jest Drezno. Odnawiane po bombardowaniu podczas II wojny światowej z roku na rok coraz bardziej przypomina miasto znane z obrazów Canaletta. Najciekawsze przykłady Jugendstilu – niemieckiego odpowiednika secesji – znajdują się w Görlitz. Neostyle najliczniej reprezentowane są w Dreźnie, gdzie w duchu neorenesansu i neobaroku powstawały gmachy publiczne, uzupełniające starszą zabudowę, a w duchu neoromańskim kościoły.

Najlepszy w Saksonii przykład moderny znajdziemy w Löbau – willa rodziny Schminke do dziś zaskakuje nowoczesnością. Z architektury powojennej na uwagę zasługują socrealistyczna zabudowa drezdeńskiego Starego Rynku, a także nieco późniejsze budynki przy Prager Straβe. Odrębne miejsce zajmuje Chemnitz, które w NRD nazywało się Karl-Marx-Stadt. Wtedy też na jednej z ulic pojawiła się, stojąca zresztą do dziś, gigantyczna głowa jednego z twórców socjalizmu. Architektura współczesna rozwija się głównie w Dreźnie i Lipsku.

Miśnia

Spośród saksońskich zamków wyróżnić trzeba twierdzę Königstein, wzniesioną na skale nad Łabą, oraz zamki w Colditz, Miśni i Torgau. Wspaniałe założenia pałacowe znajdują się w Moritzburgu i Pillnitz pod Dreznem. Doskonałym przykładem XIX-wiecznej rezydencji jest z kolei Park Mużakowski – prawdziwe dzieło sztuki ogrodowej.

Z panującymi stylami architektonicznymi związane były kierunki sztuki rzeźbiarskiej. Najlepsze przykłady sztuki średniowiecznej można podziwiać w katedrze miśnieńskiej. W krużgankach wokół niewielkiego katedralnego dziedzińca uwagę zwracają płyty nagrobne. Z kolei w tzw. Kaplicy Książęcej znajdują się znakomite przykłady rzeźby gotyckiej.

Drezno aż kipi od przepychu, z którego słynie epoka baroku. Putta widoczne na dachach, dekoracje pawilonów na fasadach Zwingeru, drezdeński Groβer Garten czy całe założenia w Moritzburgu oraz Groβsedlitz w Heidenau – miłośnicy sztuki barokowej będą w Saksonii zachwyceni. Wiek XIX z kolei to okres dominacji rzeźby realistycznej w duchu romantyzmu.

Frauenkirche w Dreźnie