ks. Wojciech Zyzak

DOROTHY

DAY

Życie · Działalność · Duchowość

Biblioteka „Więzi”

Tom 385

Warszawa 2022

© Copyright by Wojciech Zyzak, Warszawa 2022

Redakcja i indeks osób – Ewa Kiedio

Korekta – Aleksandra Nizioł

Projekt okładki, opracowanie typograficzne i skład – Marcin Kiedio

Fotografia na okładce – Associated Press / East News

Publikacja dofinansowana z subwencji

dla Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie

przyznanej w roku 2022.

ISSN 0519-9336

ISBN 978-83-66769-50-2

Towarzystwo „WIĘŹ”

ul. Trębacka 3, 00-074 Warszawa, tel. 22 827 29 17

Zapraszamy do naszej księgarni internetowej – www.wydawnictwo.wiez.pl

Zamówienia hurtowe – handlowy@wiez.pl

Mojemu Ojcu Kazimierzowi

Wstęp

Papież Franciszek 24 września 2015 roku, przemawiając w Waszyngtonie na Kapitolu, wskazał amerykańskim ustawodawcom cztery wybitne osoby, które wsławiły ich naród: „Trzech synów i córka tej ziemi, cztery postacie i cztery marzenia: Lincoln – wolność; Martin Luther King – wolność w pluralizmie i odrzucenie wykluczenia; Dorothy Day – sprawiedliwość społeczna i prawa osób; Thomas Merton – zdolność do dialogu i otwartość na Boga”[1]. Z tej grupy znałem historię wszystkich trzech mężczyzn, natomiast po raz pierwszy usłyszałem o kobiecie, której, jak się okazało, zaawansowany proces beatyfikacyjny pozwala na przypuszczenie, że kiedyś zostanie ogłoszona świętą. Odtąd zaczęło się moje zainteresowanie jej osobą, pogłębione najpierw przez przetłumaczoną na język polski biografię autorstwa Jima Foresta i dostępny na YouTubie piękny film Historia Dorothy Day. Rewolucja serca, a następnie przez żmudną lekturę jej pism, listów, dzienników, książek oraz artykułów w różnych czasopismach, zwłaszcza w „The Catholic Worker”. Jest to bardzo obfita bibliografia, zważywszy, że tylko w tym ostatnim piśmie autorka w latach 1933–1980 nieprzerwanie, niemal każdego miesiąca, publikowała obszerny tekst. Większość materiału źródłowego jest dostępna na stronie internetowej Catholic Worker Movement[2]. Popularyzatorzy dorobku Dorothy Day publikowali fragmenty jej pism także w różnych antologiach, nie stanowią one jednak żadnych nowych i oryginalnych źródeł[3].

Trwająca kilka lat lektura tego obfitego materiału sprawiła, że niniejsza książka powoli nabierała kształtu, a wraz z nią narastała fascynacja autora tą niezwykłą kandydatką na ołtarze. Najpierw fascynacja ta dotyczyła burzliwych kolei losu Dorothy Day, następnie niezwykle szerokich horyzontów jej działalności, aż wreszcie stała się zachwytem nad jej głęboką znajomością zagadnień teologii duchowości. Jest ona zaskakująca, gdyż pierwszym powołaniem i zawodem Day było dziennikarstwo. Założycielka „The Catholic Worker” nie była ani filozofem, ani teologiem. Znamienne jest, że po rozmowie ze specjalistą, który mówił jej o biblijnej, spekulatywnej, moralnej, pastoralnej i ascetycznej teologii, stwierdziła, że nie wiedziała, iż jest aż tyle jej rodzajów[4]. Mimo to zakres zainteresowań teologią, filozofią i szeroko pojętą kulturą jest u tej autorki imponujący. Day bardzo dużo czytała i pisała. Zdawała sobie sprawę z kontrowersyjności swoich wypowiedzi i wiedząc, że popełnia błędy, cytowała świętą Teresę od Jezusa. Karmelitanka, pisząc o pierwszej fundacji zakonu, stwierdziła, że to, co w jej tekstach jest dobre, pochodzi od Boga, a to, co złe, od niej samej: „Słowem, będzie to robota odpowiadająca tępocie mego umysłu i memu nieokrzesaniu, a także warunkom, w jakich ją piszę, mało mając do niej spokojnego czasu”[5]. Być może kokietując, a być może wyznając w całej szczerości, Dorothy powtarzała za Teresą: „zrozumiałam to dobrze, że taka jak ja, maluczka, bez żadnego znaczenia i powagi kobiecina niczego zdziałać nie może”[6]. Podkreślenie tej pokornej postawy autorki wobec swych przemyśleń już na samym wstępie jest niezwykle ważne, gdyż zapewne każdy czytelnik znajdzie w niniejszej książce rzeczy, które go zachwycą, ale także takie, które go zbulwersują. Intencją autora nie jest ocenianie trafności czy aktualności głoszonych przez Day poglądów, ale pokazanie jej postaci z całą fascynującą ostrością radykalizmu i wierności wyznawanym poglądom, tak by pobudzić czytelnika do myślenia i dyskusji. Ponieważ książka nie pomija grzechów i błędów kandydatki na ołtarze, czytając o nich, warto mieć w pamięci ulubione powiedzenie Dorothy, zasłyszane od kierownika duchowego, że można iść prosto do piekła, naśladując niedoskonałości świętych[7].

Czternaście rozdziałów niniejszej książki obejmuje, poza początkowym ukazaniem duchowej ewolucji Dorothy Day, wpływów ludzi, lektur i szkół duchowości na jej życie, klasyczne tematy teologiczno-duchowe, czyli: powszechne powołanie do świętości w Kościele, duchowość małżeństwa i rodziny, duchowy wymiar życia społecznego i pracy, uczynki miłosierne przeciwne uczynkom wojny, rady ewangeliczne, cnoty teologalne, rolę modlitwy i życia sakramentalnego, a także znaczenie ascezy i apostolatu. Składają się one na bogaty obraz życia, działalności i pobożności świeckiej kobiety, która może uchodzić za wzór duchowości laikatu. Ta różnorodność łączących się ze sobą tematów sprawia, że w kolejnych rozdziałach trzeba było czasami sięgać po te same teksty, a nawet treści spisane przez Służebnicę Bożą. Fakt ten nie powinien jednak tłumić wrażenia nowości, oryginalności i odwagi działań, reakcji i słów bohaterki książki. Bliższe poznanie jej głębokiej duchowości i społecznego zaangażowania pozwala również zrozumieć ukazany na początku zachwyt papieża Franciszka. Pisma Dorothy Day w wielu wymiarach wydają się bliskie całemu nauczaniu obecnego pontyfikatu, zwłaszcza encyklice Fratelli tutti. W tym sensie są również niezwykle aktualne i wymagające. Zarówno autor, jak i czytelnicy tego opracowania winni mieć stale w pamięci szczere słowa Day: „Jak wspaniale czytać o życiu duchowym i jak ciężko żyć nim”[8].

1.

Ewolucja duchowa

Dorothy Day w swej autobiograficznej książce The Long Loneliness wspominała matki, które odczuwały potrzebę religijnego wychowania dzieci, ale ponieważ same nie miały wiary, nie wiedziały, jak ją rozbudzić w potomstwie. Pospiesznie chrzciły dzieci i na tym kończył się ich wysiłek formacyjny[1]. Do pewnego stopnia opis ten pasuje do rodziców Day, która przyszła na świat 8 listopada 1897 roku w Nowym Jorku jako trzecie z pięciorga dzieci. Zarówno jej matka Grace, wychowana w duchu Kościoła episkopalnego, jak i ojciec John, pochodzący z tradycji kongregacjonalizmu, nie należeli do żadnej wspólnoty religijnej i nie pielęgnowali swego protestantyzmu[2]. W dzieciństwie nauczono Dorothy i jej rodzeństwo odmawiania wieczornych modlitw, które też posłuszne dziecko powtarzało w czasie burzy z piorunami, obiecując Bogu, że będzie dobre. Bardzo wcześnie rozbudzono w niej również wrażliwość sumienia. Po latach wspominała, że we wczesnym dzieciństwie nie szukała Boga, gdyż uważała Go za pewnik. Choć słyszała bardzo niewiele o religii, każda wzmianka o Bogu sprawiała, że jej serce żywo reagowało. Tłumaczyła to później przekonaniem, że każda dusza ma skłonność do Boga i, jak mawiał święty Franciszek Salezy, rozum ludzki nigdy nie doświadcza tak wielkiej słodyczy jak wtedy, gdy myśli o Bogu[3].

Dorothy Day nie mogła sobie przypomnieć, by rodzice kiedykolwiek czytali Biblię, choć później odkryła, że ojciec miał zawsze w podróży ze sobą jej egzemplarz. Sama pamiętała, jak bardzo przeżyła chwilę, gdy po raz pierwszy trzymała w rękach Pismo Święte. Potrafiła czytać je godzinami. Po latach ważne dla niej było, że Chrystus kuszony na pustyni trzy razy odpowiedział diabłu: „napisane jest” (por. Mt 4,1–11). Matka Dorothy wykazywała zainteresowanie Stowarzyszeniem Chrześcijańskiej Nauki (Christian Science), choć nigdy nie chodziła na żadne nabożeństwa. W pamięci córki pozostało wspomnienie, że gdy cierpiała na mocną migrenę, matka sprowadziła do niej znachora. Jednak rozmawianie w rodzinie o religii i „obnażanie duszy” było traktowane jak obnażanie ciała. Gdy Day mieszkała w Oakland, rodzina metodystów zabierała ją w niedziele do kościoła i do szkółki parafialnej. Wtedy zaczęła odczuwać prawdziwą słodycz wiary. Stała się bardzo pobożna, śpiewała hymny i modliła się, klęcząc przy łóżku. Gdy pytała matkę, dlaczego w domu tego nie praktykują, nie otrzymywała zadowalającej odpowiedzi. Nikt z rodziny poza nią nie chodził do kościoła. Rozbudzenie religijne Dorothy przypadło na czas, gdy zaczęła się bać Boga, śmierci i wieczności. Obawiała się nicości. Doświadczenie Boga we śnie stawało się dla niej koszmarem. Z czasem te przeżycia Dorothy zaczęła łączyć w pamięci z trzęsieniem ziemi w San Francisco. Wtedy miała wyobrażenie o Bogu jako „straszliwej Sile, przerażającym, nieosobowym Bogu, Głosie i Ręce wyciągniętej, by ją chwycić, ale nie w miłości”. Chrystus był dla niej Zbawicielem, cichym i pokornego serca, Jezusem, dobrym Pasterzem. Jednak nie myślała o Jezusie jako o Bogu. Nikt jej nie pouczył o prawdziwym obrazie Boga, jak też wcześniej nie pouczono jej rodziców. W pamięci Dorothy z tego okresu pozostał widok matki pomagającej bezdomnym uchodźcom po trzęsieniu ziemi w San Francisco w 1906 roku. Na rozbudzenie pragnienia religijności Day duży wpływ miały pozytywne przykłady młodocianych bohaterów takich książek jak Elsie Dinsmore Marthy Finley czy Wide, Wide World i Queechy Susan Warner. Pod wpływem przedstawienia dzieci uczących się łaciny w książce księdza Francisa J. Finna Tom Playfair Dorothy sama zaczęła poznawać ten język, a nawet studiować grekę. Gdy miała dwanaście lat, przyjaźń z Leonore Clancy sprawiła, że zapragnęła zostać katoliczką. Wtedy ojciec powiedział jej, że tylko praczki i policjanci są katolikami, po czym skierował do Kościoła episkopalnego, gdzie otrzymała chrzest i konfirmację. Tam też każdej niedzieli uczyła się kolekt, psalmów i hymnów, zwłaszcza Te Deum i Pieśni trzech młodzieńców z Księgi Daniela (3,52–90). Mając czternaście lat, Dorothy doświadczyła wielkiej radości w rodzinie. W 1912 roku urodził się jej brat John, którym często się zajmowała. Wtedy też przeżyła swą pierwszą młodzieńczą miłość[4].

Dorothy Day w swych wspomnieniach z okresu dzieciństwa i dorastania poruszała tematy, które pozwalają zrozumieć jej ewolucję w podejściu do kwestii etyki małżeńskiej i czystości seksualnej. Zasadniczo, pisząc z miłością o matce, krytycznie wspominała pozbawionego czułości względem dzieci ojca[5]. W rodzinie moralność sprowadzała się głównie do obszaru szanowania własności i seksu. Mając cztery lata, Dorothy wiedziała, że kradzież jest czymś złym. Wspominała, że nie znała wstydu do momentu, gdy dowiedziała się o życiu seksualnym. Nie wiedziała dlaczego, ale czuła, że myślenie o tym było grzeszne. Później, dojrzewając, zaczęła mieć wątpliwość, dlaczego ta dziedzina związana z pięknem i miłością miałaby być zła[6]. W swym dzienniku w 1969 roku, pod wpływem lektury Pieśni o Bernadetcie Franza Werfela, Day zapisała, że kobieta musi się martwić moralnością seksualną, gdyż bardzo ściśle jej to dotyczy, zwłaszcza kontrola urodzeń. W tym kontekście padło stwierdzenie, że Dorothy w dzieciństwie nigdy nie czuła się winna ze względu na seks, choć z braćmi dużo się śmiała ze spraw z nim związanych. Jednak gdy miała dziesięć lat, pod wpływem czytania Guy de Maupassanta zaczęła snuć smutne refleksje na ten temat. Wspominała też o kolegach i koleżankach opowiadających „brudne historie”[7]. Później, gdy miała piętnaście lat, w liście do przyjaciółki pisała o żywej świadomości konieczności walki z grzechem, by wejść do królestwa Bożego. Pragnęła modlić się nieustannie, aby przezwyciężyć fizyczne doznania i stać się istotą czysto duchową. Wtedy uważała pragnienia seksualne za zmysłowe i nieczyste, w przeciwieństwie do duchowego Boga. Była przekonana, że jedyną miłością jest miłość Boża, która jest duchowa, bez skazy tego, co ziemskie. Dorothy pragnęła być doskonała na wzór Chrystusa i żywo interesowała się konfliktem ducha i ciała. Gdy w jednym z listów do ukochanego przyjaciela wspomniała o jego ramionach i ustach, na samą myśl o tym, że mogłaby to przeczytać jej matka, czuła się zawstydzona, „jakby była winna pornografii”. W tym kontekście Day przypomniała, że w jej rodzinie brakowało pocałunków i przytulania. Miało to związek z dużym wyczuleniem krewnych na cielesność, którą stale odrzucali. Ich wycofanie i samotność wyraźnie odbiegały od postawy spontanicznej afektywności Włochów, Polaków, Żydów i innych przyjaciół autorki[8]. Te ponure doświadczenia nabrały później jeszcze większego wymiaru w kontekście przeżyć w więzieniu, które Day streściła słowami: „czułam smutek grzechu”[9].

W okresie dzieciństwa rozwijała się powoli również społeczna wrażliwość Dorothy, tak dominująca w późniejszym życiu. Wiązało się to z wpływem starszego brata Donalda, który w Chicago pracował w gazecie „The Day Book”, poświęconej problemom robotników. Nie tylko lektura takich autorów jak Jack London i Upton Sinclair, ale nade wszystko spotkania z działającymi w gazecie socjalistami rozbudziły w niej świadomość potrzeb biednych i radykalną, lewicową wrażliwość polityczną[10]. Jednak już od wczesnego dzieciństwa Day zauważała wielkie różnice społeczne i przepaść między biednymi a bogatymi. Jako piętnastolatka czuła, że Bóg pragnie szczęścia wszystkich ludzi i chce im dostarczyć wszystkiego, co potrzebne do życia, by nie byli w nędzy, którą widziała wokół siebie. W czasach jej młodości patrzono na nędzarzy jako na winnych swej sytuacji. Dorothy pragnęła zmian społecznych, by każdy w potrzebie otrzymał pomoc. Dlatego podczas studiów na uniwersytecie w Illinois dołączyła do Partii Socjalistycznej. Jej radykalizm sprawiał, że kpiła z pobożnych studentów, uważając, że nie czas na religię głoszącą pokój, cichość i radość, ale potrzeba młodzieży dążącej do buntu. Krytyczna wobec życiowej wygody ludzi religijnych, prowokowała ich braniem Bożego Imienia nadaremno i powtarzaniem marksistowskiego hasła: „Robotnicy świata zjednoczcie się. Nie macie nic do stracenia poza okowami”. Już wtedy była przekonana o potrzebie pełnienia uczynków miłosierdzia względem ciała, ale podchodziła do tego tematu raczej dziennikarsko – pisząc o nim[11].

Wszystkie te postawy zbiegły się z kryzysem wieku dorastania, który pozwala lepiej zrozumieć późniejszą wrażliwość Day na działanie cnót teologalnych, zwłaszcza wiary. Siedemnastoletnia Dorothy czuła się całkiem samotna w świecie, pozbawiona poczucia bezpieczeństwa, oddzielona od rodziny, a nawet od Boga. Zmagała się wewnętrznie z pytaniem, dlaczego czyniono tak wiele, by zaradzić złu społecznemu, zamiast mu zapobiec. Widząc problemy związane z uprzemysłowieniem, rozwojem chorób zawodowych i powodowanych niedożywieniem, pytała, gdzie są święci pragnący zmienić porządek społeczny, gotowi nie tylko służyć niewolnikom, ale znieść niewolnictwo. Pragnęła Pana wywracającego stoły handlarzy w świątyni, a nie błogosławiącego cichych. W jej autobiograficznych wspomnieniach czytamy: „Religia praktykowana przez tych, których spotkałam (a większość była obojętna), nie miała witalności. Nie miała nic wspólnego z codziennym życiem. Była kwestią niedzielnej modlitwy. Chrystus już nie chodził po ulicach tego świata. On był dwa tysiące lat umarły i nowi prorocy powstali w Jego miejsce”. Choć krytycznie patrzyła na niemoralność takich aktywistów jak Emma Goldman, to jednak nie uważała się już za chrześcijankę, lecz za przedstawicielkę ruchu radykalnego. Wciąż wierzyła w Boga i tę wiarę podtrzymywała zapewne lektura Nowego Testamentu, O naśladowaniu Chrystusa Tomasza à Kempis czy książek Johna Wesleya, Fiodora Dostojewskiego i Lwa Tołstoja. Jednak nie tylko wspomniani już Jack London i Upton Sinclair, ale także Ignazio Silone, Piotr Kropotkin, Edgar Allan Poe, Thomas De Quincey, Charles Dickens, Walter Scott, Victor Hugo, Robert Louis Stevenson czy James Fenimore Cooper kierowali jej uwagę ku ubogim masom, które stały się dla niej „nowym mesjaszem”. Robotnicy, których kochała i którzy ginęli, domagając się ośmiogodzinnego dnia pracy, byli dla niej męczennikami. Dorothy coraz bardziej przestawała ufać zorganizowanym religiom[12].

Młodość Dorothy Day była związana również z doświadczeniami, które pozwoliły jej później sformułować prawdziwą duchowość pracy. Szczególnie istotny był okres w Chicago, gdy rodzina popadła w biedę, a ona jako dziecko pomagała w pracach domowych, nieświadomie nasiąkając filozofią pracy. Cieszyła się ciężką, solidną robotą i jej twórczym aspektem[13]. Po latach wyznała jednak, że wtedy wstydziła się ubóstwa miejsca, w którym mieszkała[14]. Później na studiach utrzymywała się z ciężkiej pracy, zajmując się zajęciami domowymi, takimi jak pranie, prasowanie oraz opieka nad dziećmi, w zamian za mieszkanie i wyżywienie. Zarabiała też trochę pieniędzy, pisząc artykuły do lokalnych gazet. Uważała za bohaterów tych, którzy zwalczali pracę dzieci, strajkowali, by ustanowić ośmiogodzinny dzień pracy, i tworzyli związki zawodowe[15]. Od 1916 roku Dorothy doświadczała biedy w Nowym Jorku i podjęła pracę w gazecie socjalistów „New York Call”. Po latach zauważyła, że nie spotkała w tej gazecie żadnych tekstów antyreligijnych, a nawet czytała w niej o społecznym nauczaniu Kościoła, zwłaszcza w wywiadzie z jezuitą Johnem O’Rourke. Zawodowo najważniejszym wydarzeniem z tego okresu wydaje się wywiad z Lwem Trockim, który Dorothy przeprowadziła dla „New York Call” w 1917 roku. Niepokoił ją wtedy paradoks polegający na tym, że ludzie chodzili do kościoła, gdyż troszczyli się o życie po śmierci – jeśli jakieś jest – ale zasadniczo byli materialistami i starali się za życia dostać wszystko, co możliwe na tym świecie. Tymczasem marksiści, którzy wierzyli tylko w doczesność, byli w stanie ją poświęcić i walczyć o dobra ziemskie dla bliźnich[16]. Wczesne publikacje z tego okresu pokazują też wyraźnie antywojenne poglądy dziennikarki[17]. Jako pacyfistka, przeciwna przystąpieniu w 1917 roku USA do wojny, Dorothy pracowała w Lidze Przeciwko Poborowi do Wojska (Anti-Conscription League), a także w redakcji lewicowego miesięcznika „The Masses”[18]. Z tego okresu w pamięci pozostała jej radość z powodu rewolucji w Rosji w 1917 roku i obalenia caratu. Dziś mogą dziwić jej zachwyty nad idealistyczną postawą Włodzimierza Lenina i Nadieżdy Krupskiej, choć Day, kończąc swą refleksję na ten temat, przypomniała o późniejszym wypaczeniu ideałów w kierunku dyktatury partii, czyli elit, zamiast rządów mas ludzi pracujących[19]. W tym okresie Dorothy protestowała w Waszyngtonie przed Białym Domem wraz z sufrażystkami, domagając się praw wyborczych dla kobiet[20]. Wspominała też, jak w pełnym zapału młodzieńczym radykalizmie wraz z przyjaciółmi, wracając w późnych godzinach do domu, zabierała bezdomnych z parkowych ławek. Młodzi radykałowie odstępowali im łóżka, podczas gdy sami dyskutowali całymi nocami[21]. Później do przyjaciół z radykalnego ruchu komunistycznego odnosiła często przytaczaną w niniejszej książce myśl François Mauriaca, że kto służy ubogim, pracując na rzecz prawdy i sprawiedliwości, pracuje dla Chrystusa, nawet jeśli się Go wyrzeka[22].

Na młode lata dorosłego życia Dorothy Day przypadają wydarzenia, które trwale wpłynęły na jej późniejsze zainteresowanie kwestiami etycznymi związanymi z życiem małżeńskim i rodzicielstwem. Po latach w swej autobiograficznej książce autorka wyznała, że nie zawsze odczuwała bogactwo życia i jego świętość. Stwierdziła też, że nie wie, jak ludzie mogliby to odczuwać bez wiary religijnej. Jej zdaniem, dzieci posiadają zmysł radości w życiu, ale on szybko się zużywa i dorastająca osoba, zaczynając bunt, mówi: „nie prosiłam się na świat”[23]. Wiosną 1918 roku Służebnica Boża rozpoczęła szkolenie w szpitalu Kings County na Brooklynie oraz pracę pielęgniarki opiekującej się chorymi i usługującej umierającym[24]. Zakochała się w Lionelu Moise, sanitariuszu pracującym na oddziale mężczyzn. Gdy dowiedział się, że Dorothy jest w ciąży, zostawił ją, a ona nie widziała innego wyjścia, jak tylko poddać się nielegalnej aborcji[25]. W 1973 roku pisała w jednym z listów, że tragicznym skutkiem aborcji była zarówno choroba fizyczna, jak i umysłowa. Dwa razy próbowała odebrać sobie życie[26]. Dorothy, która jako feministka współpracowała z kobietami dążącymi do otwarcia kliniki kontroli urodzeń, po tych tragicznych doświadczeniach stała się obrończynią ludzkiego życia[27]. Szukając miłości, poślubiła w 1920 roku Berkeleya Tobeya, starszego od niej o dwadzieścia lat bogatego mieszkańca Greenwich Village. Wyjechała z nim na rok do Europy, ale ich związek szybko się rozpadł. W 1922 roku miało miejsce napełniające Dorothy wstydem i wyrzutami sumienia wydarzenie. Została aresztowana pod zarzutem przebywania w domu publicznym, choć naprawdę chodziło o pokoje dla gości w siedzibie Wobblies, czyli rewolucyjnego związku zawodowego Robotnicy Przemysłowi Świata (Industrial Workers of the World – IWW). Później dla jednej z gazet relacjonowała wydarzenia z sądu zajmującego się sprawami obyczajowymi, rodzinnymi i nieletnich. Wynajmowała wtedy pokój z katolickimi kobietami, które choć zakochane, z motywów wiary zachowywały czystość seksualną, co fascynowało Dorothy coraz bardziej[28]. Jak pisze Brigid O’Shea Merriman, po zakończonym aborcją związku i krótkim nieudanym małżeństwie Day, pod wpływem sceny czytania przez Sonię Ewangelii Raskolnikowowi w Zbrodni i karze Fiodora Dostojewskiego, wróciła do lektury Nowego Testamentu[29]. Kolejna miłość w jej życiu połączyła ją w Nowym Jorku z Forsterem Batterhamem, anarchistą i biologiem, który nie aprobował instytucji małżeństwa ani wiary religijnej[30]. Po latach w 1976 roku Day zapisała w swoim dzienniku, że poczucie winy z powodu rozwiązłości i aborcji przypomina jej o własnych grzechach[31].

W kontekście powyższych doświadczeń Dorothy Day rodzi się pytanie o powody jej związania się na resztę życia z Kościołem katolickim. Jej nawrócenie, będące wynikiem ważnych spotkań z ludźmi, piękna świata, mądrości czytanych książek, ciepła wspólnoty Kościoła, a nade wszystko działania Bożej łaski, będzie miało decydujący wpływ na kształt wszystkich podejmowanych przez nią inicjatyw społecznych. Opisując swoją drogę do Boga w książce dedykowanej swojemu bratu komuniście, wspominała, że przyjaciele o poglądach lewicowych pytali ją, jak mogła stać się katoliczką. Wielu nie wierzyło w jej nawrócenie i sądziło, że chce od wewnątrz niszczyć Kościół. Przecież uważała jak oni, że religia to „opium dla ludu”[32]. Sama Dorothy cytowała za świętym Augustynem słowa Horacego, że nowe naczynie długo nosi na sobie smak płynu, który zawierało na początku. Wpierw odnosiła to do swego wczesnego komunizmu, ale później pomyślała o swym zapale religijnym z najwcześniejszych lat, który leżał u podstaw jej radykalizmu i ostatecznie ją uratował[33]. W swoim dzienniku duchowym autorka, pisząc o powodach przyjęcia wiary katolickiej, wymieniła szczęśliwy związek z mężczyzną, miłość do natury i prawdziwie dobre życie w sensie naturalnym[34]. Znaczenie tych, jak się wydaje, niepełnych powodów można lepiej zrozumieć, czytając jej książkę From Union Square to Rome. Autorka pisała w niej o nieodpartym poczuciu bycia przyciąganym przez dobro i o doświadczeniu solidarności z cierpiącymi bliźnimi, nawet z przestępcami: „Byłam tą matką, której dziecko zostało zgwałcone i zabite. Byłam tą matką, która urodziła potwora, który to zrobił. Byłam nawet tym potworem, czując w moim własnym sercu wszelką obrzydliwość”[35]. Zdaniem Dorothy, Bóg dał się jej poznać, ponieważ rzeczywiście kochała Jego ubogich. W tym momencie zastosowała do siebie przytoczoną już myśl Mauriaca, że pomagając potrzebującym, pomagała samemu Chrystusowi, choć się Go wyrzekała. Day odrzucała taki rodzaj religijności, który wraz z komunistami nazywała „opium dla ludu”, a więc uważany za formę uśmierzenia bólu oraz rezygnacji wobec doczesnych niesprawiedliwości i cierpień. Dla niej istotne było, że odkryła Boga przez radość i dziękczynienie, a nie przez żal. Zadowoleni z siebie chrześcijanie, przeczący obecności Chrystusa w biednych, zaprowadzili ją do komunistów, a praca z komunistami sprawiła, że powróciła do Boga. Ponieważ jej zdaniem nie może być prawdziwego braterstwa ludzi bez ojcostwa Boga, miłość bliźniego doprowadziła ją do Niego. Jednocześnie odkryła, że Kościół katolicki jest pełen ludzi biednych. Doszła też do przekonania, że tylko Boska instytucja mogła przetrwać zdradę Judasza, zaparcie się Piotra i grzechy tych, którzy winni służyć ubogim[36].

Przypisy

Wstęp

1  Cyt. za: M. Borghesi, Jorge Mario Bergoglio. Biografia intelektualna, przeł. D. Chodyniecki, Kraków 2018, s. 356. Por. K. Hennessy, Dorothy Day. The World Will Be Saved by Beauty, New York 2017, s. 353.

2  https://www.catholicworker.org

3  Por. D. Day, By Little and By Little. Selected Writings, ed. R. Ellsberg, New York 2005; Meditations. Dorothy Day, ed. S. Vishnewski, New York – Paramus – Toronto 1970; The Dorothy Day Book. A Selection From Her Writings and Readings, ed. M. Quigley, M. Garvey, Springfield 1982. Zwięzły opis życia i dokonań Dorothy Day znajdziemy w książce Jerzego Turowicza, Kościół nie jest łodzią podwodną. Wybór publicystyki z lat 1964–1987, red. J. Hennelowa, Kraków 1990, s. 398–417.

4  Por. D. Day, On Pilgrimage, „The Catholic Worker” 1951, No. 7–8, s. 1, 3 [dalej: TCW; wyjątkowo przy tym piśmie zastosowany zostanie również skrótowy zapis numeracji].

5  Teresa od Jezusa, Księga fundacji, Bibliotheca Carmelitana, t. 8, Kraków 2014, s. 7n, 19.

6  Day w angielskim tłumaczeniu jeszcze wyraźniej usprawiedliwia błędy byciem kobietą: „my being a woman is sufficient to account for my stupidity”. D. Day, What Dream Did They Dream? Utopia or Suffering?, TCW 7–8(1947), s. 4, 6.

7  Por. D. Day, About Cuba, TCW 7–8(1961), s. 7n. Por. także adhortacja papieża Franciszka Gaudete et exsultate, pkt 22: „Aby rozpoznać, jak brzmi to słowo, które Pan pragnie wypowiedzieć poprzez danego świętego, nie należy rozwodzić się nad szczegółami, ponieważ również w nich mogą występować błędy i upadki. Nie wszystko, co święty mówi, jest w pełni wierne Ewangelii, nie wszystko, co czyni, jest autentyczne i doskonałe. Tym, co należy podziwiać, jest całe jego życie, cała jego droga uświęcenia, ta jego postać, która odzwierciedla coś z Jezusa Chrystusa i która odsłania się, kiedy udaje się pojąć znaczenie jego osoby jako całości”.

8  „How delightful to read about the spiritual life and how hard to live it”. Słowa Dorothy Day cytuję we własnym przekładzie. D. Day, On Pilgrimage, TCW 9(1975), s. 8.

1.

Ewolucja duchowa

1  Por. D. Day, The Long Loneliness, New York 1961, s. 127.

2  Por. B. O’Shea Merriman, Searching for Christ. The Spirituality of Dorothy Day, Notre Dame 1994, s. 4; P. Zagano, Introduction, [w:] Dorothy Day In My Own Words, Liguori Missouri 2003, s. XI.

3  Por. D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 10, 15.

4  Por. D. Day, The Duty of Delight. The Diaries of Dorothy Day, ed. R. Ellsberg, New York 2011, s. 549, 609n. 661; D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 18n, 26n; B. O’Shea Merriman, Searching for Christ, dz. cyt., s. 5n; D. Day, On Pilgrimage, TCW 3–4(1979), s. 2, 7.

5  Por. J. Forest, Love is the Measure. A Biography of Dorothy Day, New York 1986, s. 4n.

6  Por. D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 16.

7  Por. D. Day, The Duty of Delight, dz. cyt., s. 460–462.

8  Por. D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 31–33.

9  „I felt the sadness of sin”. Tamże, s. 102.

10  Por. J. Forest, Love is the Measure, dz. cyt., s. 14–16; B. O’Shea Merriman, Searching for Christ, dz. cyt., s. 7.

11  Por. D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 37–40, 58.

12  Por. D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 43n. 57; D. Day, From Union Square to Rome, New York 2006, s. 29–52.

13  Por. J. Forest, Love is the Measure, dz. cyt., s. 11.

14  Por. D. Day, On Pilgrimage, TCW 3(1960), s. 1, 6.

15  Por. J. Forest, Love is the Measure, dz. cyt., s. 18–20.

16  Por. D. Day, From Union Square to Rome, dz. cyt., s. 64–72; D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 60n; J. Forest, Love is the Measure, dz. cyt., s. 23, 29.

17  Por. D. Day, Peace pilgrims find common people don’t favor war’s madness, „New York Call” [dalej: NYC], 2.02.1917, s. 1.

18  Por. J. Forest, Love is the Measure, dz. cyt., s. 32n.

19  Por. D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 63n, 83n.

20  Por. J. Forest, Love is the Measure. A Biography of Dorothy Day, dz. cyt., s. 36–39.

21  Por. D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 67.

22  Por. tamże, s. 68.

23  Por. tamże, s. 9.

24  Por. J. Forest, Love is the Measure, dz. cyt., s. 44.

25  Por. tamże, s. 48–50.

26  Por. D. Day, All the Way to Heaven. The Selected Letters of Dorothy Day, ed. R. Ellsberg, New York 2010, s. 510.

27  Por. D. Day, From Union Square to Rome, dz. cyt., s. 73–93.

28  Por. D. Day, The Long Loneliness, dz. cyt., s. 98; J. Forest, Love is the Measure, dz. cyt., s. 51–54.

29  Por. B. O’Shea Merriman, Searching for Christ, dz. cyt., s. 16.

30  Por. J. Forest, Love is the Measure, dz. cyt., s. 55–59.

31  Por. D. Day, The Duty of Delight, dz. cyt., s. 605.

32  Por. D. Day, From Union Square to Rome, dz. cyt., s. 1n.

33  Por. D. Day, The Duty of Delight, dz. cyt., s. 39. Krytykę propagandy komunistycznej Dorothy Day wyrażała już w najwcześniejszych publikacjach po nawróceniu na katolicyzm. Por. D. Day, An Ex-Communist Describes Communistic Propaganda, „Queen’s Work” [dalej: QW] 26.05.1934, s. 3, 10.

34  Por. D. Day, The Duty of Delight, dz. cyt., s. 604.

35  Por. D. Day, From Union Square to Rome, dz. cyt., s. 3.

36  Por. tamże, s. 3–18. Streszczenie książki From Union Square to Rome znalazło się w artykule D. Day, From Union Square to Rome, „Catholic Digest” 1939, No. 1 (3), s. 45–57.

Bibliografia

Źródła

Day D., All the Way to Heaven. The Selected Letters of Dorothy Day, ed. R. Ellsberg, New York 2010.

Day D., By Little and By Little. Selected Writings, ed. R. Ellsberg, New York 2005.

Day D., From Union Square to Rome, New York 2006.

Day D., House of Hospitality, Huntington 2015.

Day D., Introduction, [w:] Easy Essays by Peter Maurin, West Hamlin 1971, s. 2–4.

Day D., Laymen: Vatican II’s Decree on the Apostolate of the Laity, [w:] Catholic Action Federations, Chicago 1966, s. 25.

Day D., Loaves and Fishes, New York 1963.

Day D., On Pilgrimage, Edinburgh 1999.

Day D., The Duty of Delight. The Diaries of Dorothy Day, ed. R. Ellsberg, New York 2011.

Day D., The Eleventh Virgin, Houston 2020.

Day D., The Long Loneliness, New York 1961.

Day D., Therese, Springfield 1985.

Meditations. Dorothy Day, ed. S. Vishnewski, New York – Paramus – Toronto 1970.

The Dorothy Day Book. A Selection From Her Writings and Readings, ed. M. Quigley, M. Garvey, Springfield 1982.

Artykuły w następujących czasopismach

„America”

„Ave Maria” (skrót: AM)

„American Dialog” (skrót: AD)

„Blackfriars”

„Brooklyn Tablet”

„Catholic Digest”

„Commonweal”

„Interracial Review” (skrót: IR)

„Life of the Spirit”

„Jubilee”

„Liberation”

„National Catholic Reporter” (skrót: NCR)

„New Masses” (skrót: NM)

„New Republic”

„New World Outlook”

„New York Call” (skrót: NYC)

„New York Times”

„Orate Fratres”

„Preservation of the Faith”

„Queen’s Work” (skrót: QW)

„Sentinel of the Blessed Sacrament”

„Sign”

„St. Anthony Messenger”

„The Catholic Worker” (skrót: TCW)

„The New Orleans Item” (skrót: TNOI)

„Third Hour” (skrót: TH)

„Witness”

Opracowania

Berendes D., Madary E. J., Thomas Merton and Dorothy Day: the marriage of contemplation and action: a call to radical hospitality, [w:] The World in My Bloodstream: Thomas Merton’s Universal Embrace Papers from the 2002 Oakham Conference of the Thomas Merton Society of Great Britain and Ireland, ed. A. Stuart, Abergavenny 2004 s. 106–122.

Chapp L., The Precarity of Love: Dorothy Day on Poverty, „Communio” 2015, No. 3 (42), s. 381–393.

Coles R., Dorothy Day. A Radical Devotion, Reading 1987.

Dolan T., Preface, [w:] D. Day, House of Hospitality, Huntington 2015, s. 7–9.

Downey J. L., In coelestibus: The Spiritual Combat of Onésime Lacouture, S. J., „Journal of Jesuit Studies” 2018, No. 4 (5), s. 549–566.

Forest J., Love is the Measure. A Biography of Dorothy Day, New York 1986. Polskie wydanie: Będziemy sądzeni z miłości. Biografia Dorothy Day, przeł. D. Waszkiewicz, Kraków 2010.

Hennessy K., Dorothy Day. The World Will Be Saved by Beauty, New York 2017.

Loughery J., Randolph B., Dorothy Day: Dissenting Voice of the American Century, New York 2020.

Mayfield D. L., Introduction, [w:] The Reckless Way of Love: Notes on Following Jesus, by Dorothy Day, ed. C. Kurtz, New York 2017, s. XI–XXI.

Miller W. D., A Harsh and Dreadful Love. Dorothy Day and the Catholic Worker Movement, New York 1973.

Miller W. D., Dorothy Day. A Biography, San Francisco 1982.

O’Shea Merriman B., Searching for Christ. The Spirituality of Dorothy Day, Notre Dame 1994

Piehl M., Breaking Bread. The Catholic Worker and the Origin of Catholic Radicalism in America, Philadelphia 1982.

Roberts N. L., Dorothy Day and the Catholic Worker, New York 1984.

Sölle D., Fürchte dich nicht, der Widerstand wächst, Zürich 1982.

Turowicz J., Kościół nie jest łodzią podwodną. Wybór publicystyki z lat 1964–1987, red. J. Hennelowa, Kraków 1990.

Wolff R., Devine R. J., Dorothy Day. Le Mouvement Catholique Ouvrer aux Etats-Unis, trad. G. Joseph-Henri, Paris 1994.

Wright T., Dorothy Day: An Introduction to Her Life and Thought, San Francisco 2018.

Zagano P., Introduction, [w:] Dorothy Day In My Own Words, Liguori 2003, s. XI–XVI.

Zwick M. i L., Dorothy Day and the Catholic Worker Movement, [w:] D. Day, On Pilgrimage, Edinburgh 1999, s. 1–66.

Literatura pomocnicza

Augustyn, Wyznania, Warszawa 1992.

Borghesi M., Jorge Mario Bergoglio. Biografia intelektualna, przeł. D. Chodyniecki, Kraków 2018.

Chmielewski M., Szkoła duchowości, [w:] Leksykon duchowości katolickiej, red. M. Chmielewski, Lublin–Kraków 2002, s. 851.

Chmielewski M., Walewander E., Benedyktyńska szkoła duchowości, [w:] Leksykon duchowości katolickiej, red. M. Chmielewski, Lublin–Kraków 2002, s. 74n.

Congar Y. M.-J., Jalons pour une théologie du laïcat, Paris 1954, s. 624–628.

Grenz B. A., Walewander E., Cysterska szkoła duchowości, [w:] Leksykon duchowości katolickiej, red. M. Chmielewski, Lublin–Kraków 2002, s. 150n.

Ignacy Loyola, Ćwiczenia duchowne, Kraków 2002.

James W., Doświadczenia religijne, Warszawa 1958.

Jan od Krzyża, Droga na Górę Karmel, Bibliotheca Carmelitana, t. 2, Kraków 2013.

Juliana z Norwich, Objawienia Bożej miłości, Poznań 2007.

Lootens M. R., Augustine, [w:] The Spiritual Senses. Perceiving God in Western Christianity, ed. P. L. Gavrilyuk, S. Coakley, Cambridge 2013, s. 56–70.

Misiurek J., Ignacjańska szkoła duchowości, [w:] Leksykon duchowości katolickiej, red. M. Chmielewski, Lublin–Kraków 2002, s. 347.

Papież Franciszek, adhortacja Amoris laetitia.

Papież Franciszek, adhortacja Gaudete et exsultate.

Papież Franciszek, encyklika Fratelli tutti.

Papież Franciszek, Powróćmy do marzeń. Droga ku lepszej przyszłości, Kraków 2020.

Pascal B., Myśli, Warszawa 2002.

Sainte Thérèse de l’Enfant-Jésus et de la Sainte-Face, Œuvres Complètes, Lonrai 2006.

Scheeben M., Die Herrlichkeiten der Göttlichen Gnade, Freiburg im Breisgau 1862.

Sobór Watykański Drugi. Konstytucje, dekrety, deklaracje, Paris 1967.

Tarabuła F., Sztuka modlitwy w życiu i pismach Karola de Foucauld, Kraków 2017.

Teresa od Jezusa, Księga fundacji, Bibliotheca Carmelitana, t. 8, Kraków 2014.

Teresa od Jezusa, Twierdza wewnętrzna, Bibliotheca Carmelitana, t. 7, Kraków 2014.

Tomasz à Kempis, O naśladowaniu Chrystusa, Kraków 1972.

Włoch M., Kapłaństwo prezbiterów w ujęciu Fultona J. Sheena, Kraków 2014.

Zyzak W., Der selige John Henry Newman über die gläubigen Laien, „Zeitschrift für katholische Theologie” 2012, Vol. 134, No. 1, s. 40–54.

Zyzak W., Co mam czynić, aby osiągnąć życie wieczne? Duchowość chrześcijańska na świeckiej drodze życia, Kraków 2008.

Zyzak W., Zmysły duchowe w duchowości chrześcijańskiej, „Analecta Cracoviensia” 2016, t. 48, s. 255–276.

Summary

The monograph presents the life, work and spirituality of Dorothy Day. It is a result of an analysis of her publications, that is books and articles in different magazines, in particular of The Catholic Worker. Dorothy Day is a Servant of God whose Canonisation Process gives hope for presenting her to the whole Church as an example of lay spirituality one day. The monograph consists of fourteen chapters. Firstly, the author investigates the spiritual evolution of the convert, the process of her conversion and different stages of her activity. Secondly, in the book we can find an analysis of the sources of spiritual concepts in people and publications which had the most influence on the candidate to be raised to the altars. These form the foundation of manifold schools of spirituality which Dorothy was inspired by. The next chapters of the book focus on the important issues in the activity of the founder of the Catholic Worker Movement. It starts with an analysis of her vision of the Church and the universal call to holiness. The next topic discussed is the spirituality of marriage and family. Then, the reader can become acquainted with her concept of community life, spirituality of human work, works of mercy in contrast with works of war. The book finishes with classic spiritual topics such as: living the Evangelical counsels, theological virtues as a foundation of a relationship with God, theory and practice of prayer, sacramental and ascetical life. The final part emphasises the most important object of earlier analyses that is tasks of apostolate in the life, activity and spirituality of Dorothy Day.

List of Contents

Introduction

1. Spiritual Evolution

2. Sources of Spiritual Concepts

3. Influence of Schools of Spirituality

4. The Universal Call to Holiness in the Churc

5. Spirituality of Marriage and Family

6. Spiritual Dimension of Social Life

7. Spiritual Dimension of Human Work

8. Works of Mercy and Works of War

9. Living the Evangelical Counsels

10. Theological Virtues as a Foundation

of Relationship with God

11. Theory and Practice of Prayer

12. Sacramental Sources of Spirituality

13. Ascetical Dimension of Spirituality

14. Tasks of Apostolate

Conclusion

Endnotes

Bibliography

Summary

People index

Indeks osób

A

Abbé Lugan

Abbé Pierre, właśc. Henri Grouès

Abel

Abernathy Ralph

Abraham

Adam

Adam Karl

Adams

Addams Laura Jane

Aleksander Newski

Alinsky Saul

Aloysia, siostra

Alvarez Catalina

Anastazy Pers

Anderson Sherwood

Aniela z Foligno

Anna od świętego Bartłomieja

Anna, święta

Anthony Susan B.

Antoni Padewski

Aragon Tona de

Arminjon Charles

Arnim Elizabeth von

Arystoteles

Atanazy Wielki

Attwater Donald

Augustyn z Hippony

Austen Jane

B

Bach Johann Sebastian

Balducci Ernesto

Baldwin James

Balthasar Hans Urs von

Balzac Honoré de

Barrett

Batszeba

Batterham Forster

Bazin René

Bea Augustin

Beauduin Lambert

Beaufort Pierre Roger de zob. Grzegorz XI, papież

Beckett Samuel

Bee

Beethoven Ludwig van

Belden Jack

Belloc Hilaire

Benedykt XIV, papież, właśc. Prospero Lambertini

Benedykt XV, papież, właśc. Giacomo della Chiesa

Benedykt XVI, papież, właśc. Joseph Ratzinger

Benedykt z Nursji

Bennett Arnold

Berendes Dick

Bergoglio Jorge Mario zob. Franciszek, papież

Berkman Alexander

Bernanos George

Bernard z Clairvaux

Bernstein Leonard

Berrigan Daniel

Berrigan Philip

Bhave Vinoba

Bierdiajew Mikołaj

Bishop Claire

Blake William

Blanche

Blandyna, święta

Błażej, święty

Bloy Léon

Bona

Borghesi Massimo

Bosko Jan

Boswell James

Bouyer Louis

Boyle George

Brahms Johannes

Breen

Brendan, święty

Brontë Emily

Bruckner Anton

Buber Martin

Bunyan John

Burgess Alan

Burton Katherine

C

Cady Stanton Elizabeth

Callahan Sidney

Câmara Hélder

Cameron James M.

Camus Albert

Cantwell John Joseph

Cardenal Ernesto

Cardijn Josef-Léon

Carey

Carson Rachel

Castro Fidel

Caussade Jean-Pierre de

Cervantes Saavedra Miguel de

Cezar

Chapman

Chapp Larry

Chardin Teilhard de

Chaucer Geoffrey

Chautard Jean-Baptiste

Chávez César

Chesterton Gilbert Keith

Chiesa Giacomo della zob. Benedykt XV, papież

Chmielewski Marek

Chodyniecki Dariusz

Chopin Fryderyk

Chruszczow Nikita S.

Ciszek Walter J.

Clancy John Gregory

Clancy Leonore

Claudel Paul 191

Claver Piotr

Cleaver Eldridge

Clerisac Humbert

Coakley Sarah

Cobbett William

Cogley John

Cohen David

Coles Robert

Congar Yves

Congdon William

Connolly Myles

Conrad Joseph

Considine John Joseph

Cooke Terence

Cooper James Fenimore

Coughlin Charles

Cowley Malcolm

Cowley-Baird Peggy

Cox Harvey

Curran Edward Lodge

Cushing Richard

Cuthbert R. P.

Cyryl, święty

Czajkowski Piotr

Czechow Antoni

D

D’Arcy Martin Cyril

Damasus, ojciec

Daniel

Daniélou Jean

Daniel-Rops Henri

Dante Alighieri

Davis Angela

Dawid, król

Dawson Christopher

Day Donald

Day Dorothy

Day John, brat Dorothy

Day John, ojciec Dorothy

De Quincey Thomas

Debs Eugene

Day Della

Dellinger Betty

Dellinger David

Delp Alfred

Deutsch Alcuin

Devine Richard J.

Dewart Leslie

Dickens Charles

Dolan Timothy

Dolci Danilo

Domingo Plácido

Dominik Guzmán

Dorota, święta

Dostojewski Fiodor

Doughty Charles

Douglass James

Downey Jack Lee

Doyle Arthur Conan

Dreiser Theodore

Drinkwater Francis Harold

Du Bois William Edward Burghardt

Dubofsky Melvyn

Duff Frank

Duffy Clarence

Durand, ojciec

E

Eckhart Johannes, zw. Mistrz Eckhart

Edelson, wolontariusz

Efrem Syryjczyk

Egan Eileen

Egan Harvey

Eichenberg Fritz

Elgar Edward

Eliasz

Eliot Thomas Stearns

Ellis Havelock

Ellis John Tracy

Ellsberg Robert

Elżbieta od Trójcy Przenajświętszej

Elżbieta, matka Jana Chrzciciela

Engels Fryderyk

English Jack (imię zakonne Charles)

Enzer Erice

Eustochium

Evers Charles

Everton William

Ewa

Ezechiel

F

Fabbrini Fabrizio

Faber Fryderyk

Farina Louis

Farrell James T.

Farrow John

Faulhaber Michael von

Faulkner William

Fedorova Nina

Fedotov George P.

Fenimore Cooper James

Ferguson John

Filip Neri

Finley Martha

Finn Francis J.

Fiorentin, ojciec

Flynn Elisabeth Gurley

Forest Jim

Fothergil Jessie

Fouard Constant Henri

Foucauld Karol de

France Anatole

Franciszek Ksawery

Franciszek Salezy

Franciszek z Asyżu

Franciszek, papież, właśc. Jorge Mario Bergoglio

Franck César

Frank

Frankl Viktor

Fremantle Anne

Friedan Betty

Froissart Bruno

Fromm Erich

Frost Bede

Furfey Paul Hanly

G

Galsworthy John

Gandhi Mohandas Karamchand, zw. Mahatma

García Samuel Ruiz

Garibaldi Giuseppe

Garrigou-Lagrange Réginald

Garvey Michael

Gaskell Elizabeth

Gauchat Dorothy

Gauchat William

Gavrilyuk Paul L.

Gelb Barbara

Gertruda Wielka

Gide André

Gill Eric

Gillet Lev

Gilson Étienne

Ginneken Jacques van

Giussanni Luigi

Gleason Robert

Goddard Harold

Gogh Theo van

Gogh Vincent van

Gogol Mikołaj

Gold Mike

Goldman Emma

Gollancz Victor

Goodier Alban

Goodman Paul

Gordon Caroline

Gordon Mary

Goretti Maria

Gorki Maksim

Gorodetzky Nadejda

Görres Ida Friederike

Goss-Mayr Hildegard

Gounod Charles

Goya y Lucientes Francisco José de

Greene Graham

Gregg Richard

Grenz Bernard A.

Grouès Henri zob. Abbé Pierre

Grunwald Constantin de

Grzegorz IX, papież, właśc. Hugolin di Segni

Grzegorz XI, papież, właśc. Pierre Roger de Beaufort

Guardini Romano

Guérin Celina

Guérin Izydor

Guerry Emile

Guevara Ernesto, zw. Che

Guitton Jean

Gurley Flynn Elizabeth

H

Habakuk

Haggard Henry Rider

Hagmaier George

Hamsun Knut

Häring Bernhard

Harrington Mary

Harrington Michael

Harris Jones Mary

Hauser Conrad

Havelock Ellis

Haydn Joseph

Hennacy Ammon

Hennelowa Józefa

Hennessy David

Hennessy Eric

Hennessy Kate

Hennessy Mary

Hennessy Tamar Teresa

Hentoff Nat

Hergenhan Steve

Herman Mikołaj zob. Wawrzyniec od Zmartwychwstania

Hieronim ze Strydonu

Hilary, święty

Hildebrand Dietrich von

Hilton Walter

Hitler Adolf

Ho Chi Minh

Hoffman Abbie

Hoover John Edgar

Hope Marjorie

Hopkins Gerard Manley

Horacy

Houghton Justin

Hügel Fryderyk von

Hughes Philip

Hugo John J.

Hugo Victor

Hugolin di Segni zob. Grzegorz IX, papież

Hugon od świętego Wiktora

Huxley Aldous

Huysmans Joris-Karl

Hyland Joseph

I

Ibsen Henrik

Ignacy z Antiochii

Ireneusz z Lyonu

Iswolsky Helena

Izaak

Izydor Rolnik

J

Jackie

Jägerstätter Franz

Jakub, apostoł

James William

Jan Chrzciciel

Jan Kanty

Jan Kasjan

Jan od Krzyża

Jan Paweł I, papież, właśc. Albino Luciani

Jan Paweł II, papież, właśc. Karol Wojtyła

Jan XXIII, papież, właśc. Angelo Giuseppe Roncalli

Jan, apostoł

Jarrett Bede

Jefferson Thomas

Jezus Chrystus

Joanna d’Arc

Johannes van Ruysbroeck

Jones Mary

Jørgensen Jens Johannes

Joseph-Henri G.

Joyce James

Józef z Nazaretu

Judasz

Judge Paul

Judith

Juliana z Norwich

K

Kafka Franz

Kain

Kamil, święty

Katarzyna z Genui

Katarzyna ze Sieny

Kaunda Kenneth

Kelleher Stephen

Kemelman Harry

Kennedy John Fitzgerald

Kennedy Joseph P.

Kennedy Robert Francis

Kenton Edna

Ketteler Wilhelm Emmanuel von

Kierkegaard Søren

King Martin Luther

Kinsey Alfred

Klara z Asyżu

Klawer Piotr

Knox Ronald

Koestler Arthur

Konstantyn I Wielki

Kothen Robert

Kropotkin Piotr

Krupska Nadieżda

Küng Hans

Kurtz Carolyn

L

La Pira Giorgio

Labre Benedykt Józef

Lacordaire Jean-Baptiste

Lacouture Onesimus

Lahy Ed

Lallah

Lallemant Louis

Lambertini Prospero zob. Benedykt XIV, papież

Landrieux Maurice

LaPorte Roger

Las Casas Bartolomé de

Laubach Frank C.

Lawrence D. H.

Łazarz

Léger Paul-Émile

Lenin Włodzimierz

Leon XIII, papież, właśc. Vincenzo Gioacchino Pecci

Leoncavallo Ruggero

Lessing Doris

Lewis Clive Staples

Liagre Louis

Lochet Louis

Loew Jacques

Lombardi Riccardo

London Jack

Lootens Matthew R.

Louf André

Loughery John

Loyola Ignacy

Lubac Henri de

Luchesio

Luciani Albino

Luciani Albino zob. Jan Paweł I, papież

Ludgarda

Lukian z Samosaty

Luksemburg Róża

Luter Marcin

M

MacArthur Douglas

MacMurray Tanya

Madary Earl Joseph

Malcolm X

Małgorzata

Malraux André

Manley Mary

Mann Thomas

Manzoni Alessandro

Mao Tse-tung

Marcin z Tours

Marcuse Herbert

Maria

Maria Magdalena

Maria z Nazaretu

Marie Jeanne

Maritain Jacques

Maritain Raïssa

Marks Karol

Marshall Richard H.

Marta

Martin Ernest D.

Martin Ludwik

Martin Maria Helena

Martin Maria Leonia

Martin Maria Ludwika

Martin Maria Paulina

Martin Zelia

Mascagni Pietro

Maslow Abraham

Mateusz, apostoł

Matka Teresa z Kalkuty

Matteo, ojciec

Mauk Dan

Maupassant Guy de

Mauriac François

Maurin Peter

Mayer Peter

Mayfield D. L.

McCarthy Joseph

McDivitt James

McIntyre James

McKenna, ojciec

McKenzie John

McNabb Vincent

McSorley Joseph

Meenan Francis

Merriman Brigid O’Shea

Merton Thomas

Metody, święty

Meyer Karl

Michel Virgil

Milani Lorenzo

Miller William

Mirabeau Honoré

Misiurek Jerzy

Mistrz Eckhart zob. Eckhart Johannes

Mitchel F. S.

Mitford Jessica

Modi Muragapa Chenavirapa

Moise Lionel

Mojżesz

Monika z Ostii

Montcheuil Yves de

Montfort Ludwik de

Montgomery Lucy Maud

Montini Giovanni Battista zob. Paweł VI, papież

Mooney Tom

Moore George

Morse Rosemary

Morus Tomasz

Moses Marion

Mounier Emmanuel

Mozart Wolfgang Amadeus

Murpshy Frank

Mussolini Benito

Muste Abraham Johannes

N

Nanette, partnerka Forstera Batterhama

Napoleon Bonaparte

Narayan Jayaprakash

Nearing Helen

Nearing Scott

Nelson Juanita

Nelson Wally

Neumann Teresa

Newland Mary Reed

Newman John Henry

Nixon Richard Milhou

Nock Jay Albert

Nouwen Henri

Nutting Willis

Nyerere Julius

O

O’Connell Maurice

O’Connor Edwin

O’Connor William

O’Gorman Ned

O’Hara Edwin

O’Neill Eugene

O’Rourke John

O’Shea Merriman Brigid

O’Toole George Barry

Offenbach Jacques

Ojciec Pio

Orwell George

Ozanam Antoni Fryderyk

P

Pacelli Eugenio zob. Pius XII, papież

Parks Rosa

Parsons Wilfrid

Pascal Blaise

Pasternak Boris

Paulina z Noli

Pavarotti Luciano

Paweł VI, papież, właśc. Giovanni Battista Montini

Paweł z Tarsu

Payne Robert

Pecci Vincenzo Gioacchino zob. Leon XIII, papież

Péguy Charles

Pelligrini, ojciec

Penty Arthur Joseph

Perpetua, święta

Perrin Henri

Piehl Mel

Pierozzi Antonino

Piotr, apostoł

Pius X, papież, właśc. Giuseppe Sarto

Pius XI, papież, właśc. Achille Ratti

Pius XII, papież, właśc. Eugenio Pacelli

Poe Edgar Allan

Polcyn Moore Nina

Polikarp, święty

Pollock

Potok Chaim

Powell Donald

Powers J. F.

Pranzini Henri

Prohme Rayna

Prokofiew Siergiej

Proudhon Pierre-Joseph

Puccini Giacomo

Purcell Harold

Putnam Samuel

Q

Quigley Margaret

R

Rahner Karl

Ramakryszna Paramahansa Śri

Randolph Blythe

Ratti Achille zob. Pius XI, papież

Ratzinger Joseph zob. Benedykt XVI, papież

Reagan Ronald Wilson

Reed John

Régamey Pie-Raymond

Reinhold Hans

Rembrandt

Ripley Francis

Rivera Diego

Robbins Harold

Roberts Nancy L.

Robichaud Norbert

Rogan Jimi

Romero Oscar Arnulfo

Roncalli Angelo Giuseppe zob. Jan XXIII, papież

Rosenberg Ethel

Rosenberg Julius

Rossi Giovanni

Rouault Georges

Rougemont Denis de

Roy Pacifique

Ruskin John

S

Sacco Nicola

Saey, ojciec

Sagar S.

Sagnier Marc

Saint-Exupéry Antoine de

Salinger Jerome David

Salisbury Harrison Evans

Sand George

Sandino Augusto

Sanger Margareth

Sarto Giuseppe zob. Pius X, papież

Satterlee Grace

Saul

Savonarola Girolamo

Sayers Dorothy

Scheeben Mathias

Scheler Max

Schubert Franz

Schütz Roger

Scott Walter

Scupoli Wawrzyniec

Seton Elizabeth Ann

Sheean Vincent

Sheed Frank

Sheehan Vincent

Sheen Fulton John

Shewring Walter

Short Robert

Shriver Eunice

Shuster George

Silone Ignazio

Simon Boris

Sinclair Upton

Singer Isaac Bashevis

Smith Adam

Sofokles

Sölle Dorothee

Sołowjow Włodzimierz

Sołżenicyn Aleksandr

Sorg Rembert

Spellman Francis

Stalin Józef

Standing E. M.

Stanley John

Stein Edyta (imię zakonne Teresa Benedykta od Krzyża)

Stepinac Alojzy

Stern Karl

Stevenson Robert Louis

Stokes Rose

Stone Irving

Storey William

Strauss Richard

Stuart Angus

Sturzo Luigi

Suenens Léon-Joseph

Sugrue Thomas

Suhard Emmanuel

Surin Jean-Joseph

Suyin Han

Suzo Henryk

Sylvester Harry

Szczepan, święty

Szekspir William

Szymon z Cyreny

T

Talbot Matt

Tanquerey Adolf

Tarabuła Fryderyk

Teresa z Ávili

Teresa z Lisieux

Tertulian

Tey Josephine

Thompson Francis

Thoreau David

Thoreau Henry

Tobey Berkeley

Tolkien J. R. R. (John Ronald Reuel)

Tołstoj Lew

Tomasz à Kempis

Tomasz z Akwinu

Tompkins Jimmy

Torres Camillo

Traherne Thomas

Tresca Carlo

Trocki Lew

Tunnesen Hans

Turgieniew Iwan

Turowicz Jerzy

U

Unamuno Miguel de

Underhill Evelyn

Undset Sigrid

Updike John

Upfield Arthur

Uriasz Chetyta

V

Vanier Jean

Vanzetti Bartolomeo

Vasto Lanza del

Vaughn John

Vawter Bruce

Vénard Jean Théophane

Verdi Giuseppe

Vianney Jan Maria

Victor White

Vigil Arthur

Vigil Emilia

Vishnewski Stanley

Vivaldi Antonio

Voillaume René

Voynich Ethel Lilian

W

Waddell Helen

Wagner Richard

Walewander Edward

Wall Barbara

Wall Bernard

Walsh William Thomas

Ward Maisie

Ward Mary

Warner Susan

Warren Robert Penn

Waszkiewicz Dagmara

Watkin Edward Ingram

Waugh Evelyn

Wawrzyniec od Zmartwychwstania, właśc. Mikołaj Herman

Wawrzyniec, święty

Weider Theresa

Weil Simone

Werfel Franz

Weronika, święta

Wesley John

West Morris

Wetherell Elizabeth

White Helen C.

White T. H.

White Victoria

Wiesel Elie

Williams Mary Lou

Williams Robert

Willock Dorothy

Willock Ed

Wilson Edmund

Wincenty a Paulo

Wincenty Ferreriusz

Wincenty, święty

Windass Stanley

Władimir Sołowjow

Włoch Mirosław

Wojtyła Karol zob. Jan Paweł II, papież

Wolfe Bertram

Wolff Richard

Woodcock George

Woods Joseph

Wright Terrence

Wyszyński Stefan

Y

Yanovsky Basil

Z

Zachary, ojciec

Zagano Phyllis

Zahn Gordon

Zamien, ojciec

Zwick Louise

Zwick Mark

Zyzak Wojciech

Biogram autora

Ks. prof. dr hab. Wojciech Zyzak, ur. 1969 w Żywcu. Od 1993 r. kapłan diecezji bielsko-żywieckiej. W latach 2014–2020 rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Członek Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego w kadencji 2022–2025. Wykładowca teologii duchowości. Specjalizuje się w teologii duchowości laikatu. Zainteresowania naukowe: duchowość laikatu, duchowość kapłańska, mistyka karmelitańska, duchowość zmartwychwstańców. Najważniejsze publikacje: Zjednoczenie z Bogiem w życiu Ojca Pio (Francesco Forgione). Studium na podstawie jego pism, Kraków 2000; Fundamentalna rola wiary w życiu i pismach świętej Teresy Benedykty od Krzyża (Edyty Stein), Kraków 2005; Co mam czynić, aby osiągnąć życie wieczne? Duchowość chrześcijańska na świeckiej drodze życia, Kraków 2008; Kapłaństwo prezbiterów. Studium nauczania Jana Pawła II, Kraków 2010; Spirituality according to Edith Stein, Kraków 2018.

Spis rzeczy

Wstęp

1. Ewolucja duchowa

2. Źródła koncepcji duchowych

3. Wpływ szkół duchowości

4. Powszechne powołanie do świętości w Kościele

5. Duchowość małżeństwa i rodziny

6. Duchowy wymiar życia społecznego

7. Duchowy wymiar ludzkiej pracy

8. Uczynki miłosierdzia a uczynki wojny

9. Życie radami ewangelicznymi

10. Cnoty teologalne jako fundament relacji do Boga

11. Teoria i praktyka modlitwy

12. Sakramentalne źródła duchowości

13. Ascetyczny wymiar duchowości

14. Zadania apostolatu

Zakończenie

Przypisy

Bibliografia

Summary

Indeks osób