Dom Augusty

.

Majgull Axelsson

Dom Augusty

Copyright © by Majgull Axelsson, 2000

Copyright for Polish translation © by Katarzyna Tubylewicz, 2006

Copyright for this edition © by Virtualo, 2023

Projekt okładki: Małgorzata Drabina / Yellow Room

Skład wersji elektronicznej: eLitera

Tytuł oryginału: Slumpvandring

Wydanie III

Warszawa 2023

ISBN 978-83-27274-22-9

Książka jest objęta ochroną prawa autorskiego. Wszelkie udostępnianie osobom trzecim, upowszechnianie i upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Virtualo Sp. z o.o.

ul. Marszałkowska 104/122

00-017 Warszawa

www.virtualo.pl

Chcesz wydać książkę lub audiobook? Wejdź na www.virtualo.eu
lub napisz do nas na adres: redakcja@virtualo.pl.

Znajdziesz nas na

Spis treści

Karta redakcyjna

Prolog

Część I

.

prolog

LIS WIDZI TO, CZEGO NIE DOSTRZEGA NIKT INNY.

Jest jak miedziany wykrzyknik w miedzianym lesie, bada jesień, sporządza mapę jej poruszeń i woni. Trop zapachów wije się krętymi ścieżkami; lis musi nieustannie zbaczać w najgęstsze zarośla, drapie suchą ziemię pod wyrwanymi korzeniami uschłych drzew, próbuje wpełznąć w pachnące norki małych, włochatych zwierząt, wpycha pysk w leżący na ziemi dywan zbutwiałych liści. Raz na jakiś czas zamiera w pół kroku i nadstawia uszu na nowe dźwięki; ciche, szeleszczące dźwięki, układające się cieniutką koronką nad odległym hukiem, który zawsze wypełnia las jego matki.

Tak. To jej las. W tym rajskim ogrodzie tysiąca zapachów zapach matki jest wciąż najsilniejszy. Jak obietnica pojawia się w każdym oddechu pocieszające, choć kłamliwe przyrzeczenie, że w każdej chwili lis może zawrócić, pobiec z powrotem do jej nory i stać się jednym z wielu lisich szczeniaków. Często przystaje i przekręca głowę w kierunku matki. Przez kilka pustych chwil spogląda wstecz, a potem odwraca się i robi próbny skok, pełen gracji skok dorosłego, polującego lisa; został mu on zaszczepiony po to, by mógł samodzielnie żyć i nie głodować. Sekundę później pędzi dalej, wiedziony od jednej tęsknoty ku drugiej.

To z tęsknoty zbliża się tajnymi ścieżkami do zupełnie innego świata; do świata, który wypełnia las jego matki odległymi dźwiękami i zapachami. To dlatego pewnego ranka stoi na złocistej polanie, przyglądając się pierwszemu w życiu człowiekowi.

To dziewczyna. Żółta trawa wokół niej zesztywniała od nocnego mrozu, dziewczyna w ręku ma kilka zgniłych ździebeł, musiała je chwycić chwilę przedtem, nim przestała się poruszać. Przez chwilę lis przygląda jej się schowany w krzakach paproci. Może dziewczyna zaraz zaciśnie dłoń i usiądzie, może przesunie ręką po nagiej czaszce, żeby strzepnąć kilka zmiętych liści i wyblakłych jagód, które jak strupy przylgnęły do jej wilgotnej skóry. Może oplecie się ramionami dla osłony przed porannym chłodem.

Jednak dziewczyna nie porusza się. Minęła już cała wieczność, a ona wciąż leży bez ruchu. Lis ośmiela się i wypełza z paproci. Obchodzi ją szerokim kołem, nadstawia uszu, nasłuchuje. Nie, dziewczyna już się nie poruszy, ta istota już nigdy nie usiądzie i nie przesunie ręką po swojej łysej czaszce. Tylko jej zapachy będą jeszcze długo żyły, słodkie, wypełniające całą polanę zapachy, które tężeją i gęstnieją, w miarę jak poranek staje się coraz cieplejszy. Lis nie jest już w stanie się powstrzymać, jego pożądanie, silniejsze niż ostrożność, sprawia, że zaczyna podskakiwać. Sekundę później stoi przy ciele dziewczyny i przesuwa pyskiem po mokrej od rosy, białej powierzchni jej skóry.

Właśnie zaczyna zlizywać krew, która wypłynęła z ust, kiedy w lesie pęka jakaś gałąź i na polanę sączy się nowy zapach. Nagle wyrwany z odurzenia lis sztywnieje i nadstawia uszu. Nie zastanawia się długo. Nowy zapach zdąża jedynie musnąć jego nozdrza, a on już odpełza i znika wśród paproci. Nie zostaje tam, tylko pędzi dalej przez krzaki i zarośla. Trop zapachów jest teraz zupełnie prosty. Lis ucieka.

Na polanę powraca dopiero po zapadnięciu zmierzchu. Nie jest już złocista, jej barwy ściemniały i pogłębiły się, aż stała się brązowa. Trawę zdeptały ciężkie buty i nie leży już na niej żadna dziewczyna z garścią zmarzłych ździebeł trawy w ręku.

Lis skomli, na próżno tęsknił. Przykłada pysk do ziemi i pociesza się tym, co po dziewczynie pozostało. Jej wonią. Wspomnieniem jej tysiąca słodkich zapachów.

część I

.

SZEPTY DOMU.

Słyszy je, jak tylko zamknie oczy. Ciche, szeleszczące dźwięki, których nie sposób rozróżnić ani zrozumieć. Można tylko domyślać się z nich słów i zdań, bo szeptane są na melodię wszystkich baśni. Szeleszczący szmer sączy się z niewidocznych zakamarków. Kanciaste spółgłoski staczają się ze schodów jak kulki do gry. Krótkie, pozbawione tchu pauzy wypełniają niemożliwą do usłyszenia baśń, nasycając ją znaczeniami.

Raz po raz Alicja otwiera oczy właśnie wtedy, kiedy już prawie udało jej się zasnąć. Za pierwszym razem zadowala się zapaleniem lampki przy łóżku, za drugim wstaje, żeby zamknąć drzwi, za trzecim podsuwa krzesło pod klamkę. Nic nie pomaga. Kiedy po zgaszeniu światła wraca do łóżka i zwija się w kłębek pod czerwoną pikowaną kołdrą, dom znowu zaczyna szeptać.

W zasadzie nie ma w tym nic dziwnego. Alicja przespała wiele nocy w domu Augusty i wie, że mieszkają w nim cienie. Niektóre z nich są zresztą jej własne: to w tym domu była kiedyś małą, pucołowatą dziewczynką na wakacjach i chudą nastolatką, która uciekła z domu. To tutaj którejś wiosny krwawiła w połogu, przysięgając, że nigdy więcej nie zbliży się do mężczyzny, i to tu, kilka lat później, odrzuciła na bok kołdrę, żeby złamać przysięgę. Od tamtej pory przez jej ciało przepłynęły dni, tygodnie, miesiące i lata, które stworzyły ją na nowo. Jednak na przekór wszystkim zmianom zachowała jedno, nigdy niewypowiedziane na głos przeświadczenie: zawsze wiedziała, że w domu Augusty skryły się głosy z całego stulecia, że długo leżały w kątach i zakamarkach, czekając na przyjście właściwego czasu. Ich czasu. Czasu opowieści.

Może teraz nadszedł właściwy czas, może razem z Alicją przybył dzisiejszej nocy właśnie do tej części Roslagen. Może to dlatego ołowiane chmury pędzą tak szybko po czarnym niebie, a sto koni parska z podniecenia w swoich stajniach, kiedy śni im się ta sama galopada. Może to dlatego w pustych domkach letnich zaczęły nagle migotać zajączki światła z zeszłego lata, w tych samych domkach, które jeszcze niedawno stały ciemne i ślepo zapatrzone w morze, zamknięte na wszystko z wyjątkiem łagodnego deszczu neutrin, które nieustannie przenikają ziemię i wszystko, co znajduje się na jej powierzchni.

Chociaż tę noc wypełniają baśnie, jest bardzo spokojnie. W Hävërodal ciemność zamyka przeszłość, która jest potężniejsza od przyszłości. Przed sklepem w Herräng pali się samotna latarnia. Pierwszy wiosenny wiatr muska na próbę ziemię i sprawia, że mały dąbek porusza się przez sen. Tylko woda w kopalni odkrywkowej Glittergruvan jest czarna i nieruchoma – niemo i wyniośle strzeże swoich tajemnic. Kilkanaście kilometrów na południe dym z fabryki papieru powoli opada z wysokich kominów, zatokę Hallstavik zasnuwają coraz gęstsze mgły.

Nocna zmiana w fabryce porusza się jak w tańcu, jest tak późno, że powolnieją wszystkie ruchy. Brak słów. Tancerzy poustawiano daleko od siebie, w wielkich salach starcza teraz miejsca tylko dla jednej lub dwóch osób. To dlatego nikt nie widzi samotnej młodej kobiety – nowej na tej zmianie – którą nagle chwyta niewytłumaczalny lęk. Zamyka oczy i przyciska się do ściany z cegieł, próbuje się w nią wtopić, zniknąć, stać się niewidzialna. Po kilku sekundach to mija. Kobieta otwiera oczy i głęboko wciąga powietrze, potem zawstydzona sama sobą wzrusza ramionami i wraca do swojej maszyny.

Zaraz obok fabryki, zaledwie kilka metrów od otaczającego ją muru, przycupnął mały kościółek. Czeka na jutrzejszy pogrzeb. Przygotowano już wszystko, co się dało: wytrzepano i sprawdzono całun, leży teraz starannie złożony w szafce, w zakrystii; przed ołtarzem ustawiono dwa kozły, na których postawi się trumnę, na czarnych tablicach wywieszono numery psalmów, które będzie się jutro śpiewać. W kościele jest jeszcze cicho, słychać tylko pieśń fabryki, monotonny basowy ton, który w dzień i w nocy, latem i zimą śpiewa o wolnych stanowiskach pracy i o dochodach z eksportu.

Jeśli wsłuchać się uważnie, pieśń tę można usłyszeć również na ukrytych w lasach pomiędzy Hallstavik i Herräng nieogrodzonych wsiach. One pamiętają, że jeszcze całkiem niedawno Roslagen było ugorem i dziką krainą – miejscem, w którym mogłeś przycupnąć i zapatrzyć się w dal, udając, że przez przypadek nie usłyszało się nawoływania panów. Tutejsze drogi są wąskie i wyboiste, w lasach kryją się liczące po kilkaset lat kopalniane szyby, na dębowych wzgórzach drzemią prawie już zapomniane stare domostwa.

Nordanäng jest właśnie taką wioską. Domy stoją w niej blisko siebie, ale nie tak blisko, żeby z jednego domu móc zobaczyć drugi. Widok zasłaniają stodoły z ciosanego drewna i krzywe stajnie, wybujałe krzaki leszczyny i porośnięte mchem skały. Można spokojnie wyjść nago do ogrodu w samym środku wsi i nie zostać przez nikogo zobaczonym. Za to jeśli chce się wypowiedzieć na głos tajemnicę, lepiej wejść do środka i zamknąć za sobą drzwi. Ludzkie głosy niosą się tu daleko, dużo dalej niż w innych miejscach. Gdyby Alicja otworzyła okno i powiedziała coś w noc, jej głos dotarłby aż do białego domu; gdyby Andżelika uchyliła drugie okno, usłyszałaby na pewno jej słowa.

Ale żadna tego nie robi. Obie czuwają w zamknięciu.

Nie wiedzą, jak bardzo są do siebie podobne pomimo dzielących je lat – tych, które już były i tych, które dopiero nadejdą. Leżą z otwartymi oczami i z zaciśniętymi dłońmi, każda w innym łóżku, każda w innym domu, i próbują zapanować nad myślami. Andżelika jest w tym lepsza. Kiedy wpatruje się w ciemność, w zwojach jej mózgu skaczą cyfry. Kristoffer leży obok z ramieniem na jej piersi, ale Andżelika nie ma jeszcze odwagi go odsunąć. Najpierw poczeka, żeby zasnął tak głęboko, aż nie będzie można dosłyszeć jego oddechu. Liczenie jest niezawodną pomocą dla tych, którzy muszą unikać wielu myśli. Działa w każdej sytuacji, przy śniadaniu i w autobusie, na boisku szkolnym i w łóżku, działa nawet wtedy, kiedy jeździ się na rowerze po całym Hallstavik, wrzucając do skrzynek na listy ulotki reklamowe. Nikt nie zauważa, że liczysz, wyglądasz na zupełnie normalną osobę, która jest bardzo zajęta robieniem zupełnie normalnych rzeczy.

Czasem Andżelika liczy pieniądze, innym razem – dni. Wczoraj najistotniejszym wynikiem było sześćset dwadzieścia trzy. Rano najistotniejszym wynikiem stanie się zatem sześćset dwadzieścia dwa. Zakładając, że dobrze policzyła. Zakładając, że w ciągu najbliższych dwóch lat nie będzie roku przestępnego – zapomniała to sprawdzić. Jeśli wszystko będzie się zgadzało, to wracamy do liczby sześćset dwadzieścia trzy. Tak czy siak, już za miesiąc będzie mniej niż sześćset dni. Dwadzieścia trzy dni da się jakoś wytrzymać. I do tego jeszcze sześćset. Innym się udało. Inni wytrzymali, odłożyli pieniądze i zaraz po ukończeniu osiemnastu lat kupili sobie małą kawalerkę...

Kristoffer wzdycha przez sen i przysuwa się jeszcze bliżej. Jego ciepły oddech jest tak blisko jej policzka, że Andżelika musi odwrócić głowę, żeby móc złapać trochę powietrza. Leżenie w łóżku staje się męczarnią. Wilgotna gmatwanina prześcieradła, zbyt ciężka kołdra, lepkość między udami, kucyk, który jest jak guz na karku. Chciałaby usiąść, ściągnąć z włosów gumkę, a potem długo i porządnie drapać skórę głowy. Później przeczesałaby jeszcze palcami mokre od potu włosy. Zresztą nie, dlaczego palcami... szczotką. Musi wyszczotkować włosy. Nie może już zwlekać, musi to zrobić zaraz. Natychmiast. W tej sekundzie.

Andżelika unosi ostrożnie ramię Kristoffera i wyślizguje się z łóżka. Odrobinę przesuwa poduszkę i miękko układa na niej jego rękę. Przez kilka sekund siedzi bez ruchu, czujnie wsłuchując się w rytm jego oddechu. Zauważył coś? Nie, śpi głęboko. Jeżeli będzie poruszała się po cichu, może dziś w nocy robić prawie wszystko, na co będzie miała ochotę.

Ściąga gumkę z włosów i drapie głowę tępymi paznokciami. Przyjemnie, ale niewystarczająco, musi przejechać po niej ostrymi, metalowymi drutami... Szczotka powinna być jeszcze w plecaku, nie pamięta, żeby ją z niego po przyjściu wyjmowała. Plecak stoi obok biurka. Teraz chodzi o to, żeby się tam dostać, nie przewracając w ciemności jakichś mebli.

W pokoju Kristoffera jest dużo mebli. Dużo mebli, dużo kolorów i dużo wzorków. Była zaskoczona, kiedy przyszła tu po raz pierwszy. Spodziewała się czegoś zupełnie innego niż stara zielona wykładzina na podłodze, tapety w brązowe kwiatki i szarobure zasłony. Myślała, że chłopak, którego ojca stać na kupno stadniny koni i którego mama jest artystką – tak o nich mówiono w szkole – będzie miał piękny pokój, pełen drogich rzeczy. Wyobrażała sobie przestronne wnętrze z białymi ścianami, ciemnymi obrazami i staroświeckim brązowym biurkiem. Pokój do wypoczynku.

Jednak w pokoju Kristoffera nie ma miejsca na wypoczynek, a jego biurko z IKEA jest tak samo białe, jak to, które ona sama zostawiła w mieszkaniu Kariny. Biurko Kristoffera różni się jedynie tym, że lakier na nim zaczyna żółknąć ze starości. Poza tym w jego pokoju stoją jeszcze krzesła ogrodowe, zwykłe białe krzesła z plastiku. Brzydkie krzesła. Cały pokój jest po prostu brzydki, brzydszy od wszystkich brzydkich pokoi, które widziała. Brzydszy od zabałaganionego salonu Marianny. Brzydszy od pustego pokoju mamy i Bakcyla. Brzydszy od sypialni Siri z jaskraworóżowymi firankami z tiulu...

Ostatnia myśl jest drżąca i płochliwa. Andżelika nie chce myśleć o Siri i jej pokoju, nie chce pamiętać o tym, że jutro jest pogrzeb. Teraz musi dostać się do swojej szczotki. Zaczyna posuwać się na kolanach, macając ręką w powietrzu, żeby po drodze nie potrącić jakiegoś chwiejnego krzesła ogrodowego. Nie zauważa, że wstrzymuje oddech; dopiero kiedy ręka muska nylonowy materiał plecaka, Andżelika czuje, jak jednym westchnieniem wypuszcza powietrze i zaczyna oddychać normalnie. Wkłada rękę do plecaka i koniuszkami palców błądzi po jego zawartości: podręcznik do matematyki, kosmetyczka i – nareszcie! – metalowe druty szczotki.

Przyklęka i na próbę przejeżdża nią po włosach. Tak, jest dokładnie tak dobrze, jak miało być. Teraz nie może się już powstrzymać, pochyla głowę, strząsa włosy na twarz i znika w nich jak w jaskini. Potem szczotka rozpoczyna swoją wędrówkę od karku, przez ciemię, falistym ruchem poprzez włosy aż do podłogi.

Alicja też rozpuściła włosy i zasłoniła twarz ich długimi pasmami. Wciąż leży w łóżku. Jest tak zajęta odganianiem myśli o pocztówce, którą wczoraj dostała, że zupełnie zapomina o bronieniu się przed innymi myślami. Pod powiekami roi się od obrazów, pojawiają się i znikają, mieszanina obcych i dobrze znanych twarzy, wszystkie tak samo wykrzywione. Mina Larsa w chwili gniewu: wysunięta do przodu dolna szczęka i nieruchomy wzrok. Łysa dziewczynka z zakrwawionymi ustami. Roześmiany mężczyzna spogląda na nią przez ramię, ma jasne oczy, jego czerwona twarz błyszczy od potu. Twarz Augusty zastygła w grymasie śmierci...

Alicja mocniej zaciska oczy i naciąga na ramiona pikowaną kołdrę. Nie dostrzega ryzyka związanego z tym niemal zapomnianym wspomnieniem, które niespodziewanie wypływa na powierzchnię. Wręcz przeciwnie, czepia się go łapczywie i w jednej chwili staje się tamtą nastolatką, która pewnego letniego, słonecznego dnia, dawno temu, pływała w chłodnych wodach zatoki Strömsviken. Ma miękką skórę, prężne mięśnie, błyszczące jak macica perłowa błony śluzowe. W jej ciele nie istnieje nic pękniętego ani szeroko otwartego, nic w jej wyglądzie nie zdradza, że nie zawsze była taka gładka i niedostępna, jaka wydaje się teraz.

Złotobrunatna woda pachnie żelazem i jest gładka niczym lustro, tylko ruchy Alicji marszczą jej nieruchomą powierzchnię. Alicja nie chce burzyć spokoju zatoki, więc stara się utrzymywać ramiona pod powierzchnią. Przygląda się ich powolnym ruchom. Kolor wody sprawia, że wydają się żółtobiałe, obce. Przypominają jej o pojemnikach ze spirytusem w sali biologicznej, w których pływał płód kurczaka, kota i niedonoszony płód ludzkiego dziecka. Nie chce o nich myśleć. Dlatego, nie przestając płynąć, przewraca się na plecy, a potem pozwala, żeby unosiła ją woda. Mruży oczy przed słońcem. To dzieje się właśnie wtedy: czyjaś ręka zaciska się nagle wokół jej kostki, a druga w tej samej chwili wślizguje się pomiędzy uda i zaczyna je pieścić. Dwa sztywne palce szukają brzegu kostiumu kąpielowego, rozsuwają wargi sromowe i szybko wślizgują się w pęknięcie...

Alicja zaciska oczy i otwiera usta, jej ciało mięknie, otwiera się. Zanim dopadnie ją panika, przez chwilę pozwala, by to się po prostu działo. Potem wyrywa się niezdarnym szarpnięciem, leci w dół, usiłuje złapać powietrze i wymachując rękami, kopie muliste dno. W gorączkowej sekundzie zdąża zauważyć unoszące się do nieba stado czarnych ptaków, które płoszy jej krzyk – tak jakby to wszystko działo się z kimś innym, nie z nią, nie z Alicją.

Później widzi go, jak wynurza się z wody. Ma zaciśnięte powieki, lśniące, jasne ramiona i opalone na brązowo ręce. Woda ścieka mu po twarzy, odgarnia grzywkę. To Kåre, młody Kåre, z pozbawioną włosów klatką piersiową i podskakującym, niedawno dopiero dojrzałym jabłkiem Adama. Jest pewny siebie, śmieje się.

– Co, kurde – krzyczy – jesteś ślepa i głucha? Nie słyszałaś, że przyszliśmy?

„Przyszliśmy?” Alicja parska i odwraca się w kierunku pomostu. Stoi na nim ubrana w bikini à la Bardotka Marianna ze swoim sztucznym uśmieszkiem na ustach. Podnosi rękę i macha do nich. Ten gest jest sztywny jak u lalki, tak jakby Marianna wiedziała, co przed chwilą wydarzyło się pod wodą.

Alicja siada i przeciąga ręką po karku, jak gdyby to tam właśnie schowało się to brudne wspomnienie, jakby można je było zetrzeć jednym ruchem. Chłód pokoju dotyka jej pleców, Alicja wzdryga się, ale i tak odkrywa kołdrę i zsuwa stopy na zimne linoleum.

Lepiej pogodzić się z faktem, że tej nocy i w tym pokoju nie będzie mogła zasnąć. W ogóle nie jest w stanie spać w tym domu. Lars miał rację. Nie pociesza jej to, że miał ją z niewłaściwych powodów.

Nie chciał, żeby pojechała na ten pogrzeb. Nigdy nie chce, żeby gdzieś wyjeżdżała, chociaż sam ciągle się przemieszcza – w realnym świecie, pomiędzy uniwersytetami i salami wykładowymi oraz w cyberprzestrzeni, po matematycznych archipelagach. Kiedy jest w domu, chce mieć Alicję na wyciągnięcie ręki, za dnia w pokoju, a nocą w sypialni. Ma być oczami, które go zawsze widzą, uszami, które go słuchają, głosem potwierdzającym jego istnienie.

Alicja wahała się ponad tydzień. Zapomniała o tym tamtego popołudnia, kiedy po przyjściu do domu znalazła na dywanie w przedpokoju pocztówkę, którą wrzucił tu przez otwór w drzwiach listonosz. Czas na kilka sekund stanął w miejscu, a potem zaczął płynąć w przeciwnym kierunku. Jeszcze zanim się schyliła, żeby podnieść kartkę, wiedziała, kto jest jej nadawcą i o czym pisze, tak jakby już wiele razy przeczytała te kilka słów. Rzeczywiście. Dobrze zgadła. Szare światło popołudnia zamigotało i zmieniło odcień na złoty, potem poczerwieniało, w końcu zblakło i całkowicie zbielało. Dopiero wtedy Alicja zauważyła, że zapomniała zdjąć rękawiczki, że obraca kartkę palcami w brązowej skórze. Zmieszana pomyślała, że kolory zgadzają się ze sobą, jakby kupiła te rękawiczki tylko po to, żeby pasowały do taniej pocztówki z reprodukcją Kobiety czeszącej włosy Degasa. Zaraz jednak zapomniała o ironii. Dopiero kiedy usłyszała kroki Larsa na klatce schodowej, zdjęła rękawiczki i złożyła kartkę na pół. Przez sekundę pomyślała o białej linii, która powstanie w miejscu złożenia i zepsuje obrazek, a potem włożyła kartkę do kieszeni spodni. Kiedy Lars położył rękę na klamce, odwieszała już kurtkę na wieszak. Na plecach poczuła jego uśmiech.

Dopiero następnego rana powiedziała mu, że wybiera się na pogrzeb. Wcześniej spędziła obok niego bezsenną i niespokojną noc. Przez długie godziny leżała, słuchając jego oddechu, czasem przysypiała po to, żeby zaraz znowu się obudzić i dalej czuwać.

Kiedy nareszcie było rano, Lars wstał i zaczął robić śniadanie, a Alicja próbowała zmyć z siebie zmęczenie pod prysznicem. Idąc z łazienki do kuchni, poczuła zapach świeżo zaparzonej kawy i przypieczonych tostów, ale dopiero kiedy usiadła przy kuchennym stole, uświadomiła sobie, że wcale nie czuje się winna, że to nie ona, tylko Lars przygotował śniadanie. Trochę ją to zdziwiło.

Przez cały czas trwania ich małżeństwa Alicji towarzyszyło poczucie winy, jakby wyrządzała Larsowi krzywdę tym tylko, że jest sobą. Nie chodziło jedynie o sprawy, które pominęła milczeniem, ale także o tę bierność, z którą pozwoliła kiedyś wpędzić się w małżeństwo, z góry przygotowana na nieuchronne, czyli na to, co w jej świecie stanowiło konsekwencję związków małżeńskich. Awantury. Oskarżenia. Obelżywe słowa, którymi kobieta obrzuca mężczyznę, kiedy ten podnosi na nią rękę.

Z nimi stało się jednak inaczej. Przez dwadzieścia siedem lat oscylowali pomiędzy troskliwością a zobojętnieniem, fascynacją a poirytowaniem, miłością a wrogością, ale Lars ani razu jej nie uderzył, a ona sama nigdy nie obrzuciła go przekleństwami. Byli wobec siebie niezmiennie grzeczni, tak uprzejmi, że nawet podczas kłótni nie podnosili głosu. Mimo to nigdy nie stopili się w całość. Alicja nie umiała ot tak, po prostu zanurzyć się w jego objęciach, a Lars wypatrywał zawsze czegoś innego ponad jej ramionami.

Alicja nigdy nie przestawała za nim tęsknić. Odkąd za niego wyszła, czekała na przyjście chwili, kiedy w końcu zbierze się na odwagę, aby powiedzieć mu, kim jest naprawdę i kim była kiedyś. Tej nocy przyszło jej do głowy, że pocztówka stanowi znak; może teraz Lars mógłby już usiąść spokojnie obok i wysłuchać jej bez protestów, wyrzutów i komentarzy. Jednak w szarym świetle brzasku uświadomiła sobie, że to tylko złudzenie. Znajduje się w tym samym punkcie, w którym znajdowała się od lat trzydziestu: jest za późno. W jakiś sposób zawsze było za późno, jakby fakt, że nie powiedziała Larsowi prawdy na swój temat w tej samej sekundzie, w której się spotkali, zmuszał ją do zamilknięcia na zawsze. Dlatego żyła tak tchórzliwe, tak opieszale, w takim zakłamaniu. Niemo przyklaskiwała jego ślepocie, jego odmowie przyjęcia do wiadomości, że kiedyś istniało życie, które należało tylko do niej. Do Alicji.

Może właśnie z tego powodu wykrzywił wargi w grymasie niezadowolenia, kiedy odłożyła w końcu swoją poranną gazetę i powiedziała, że zdecydowała się pojechać na pogrzeb. Wyrusza zaraz po pracy, przenocuje w domu Augusty. Natychmiast rozpoczął długi i wyważony monolog, który miał doprowadzić ją do zmiany zdania. W rzeczy samej nie pojmuje, dlaczego w ciągu ostatnich lat w Alicji tak bardzo rozbudziły się uczucia rodzinne. Siri była w końcu tylko jedną z jej licznych kuzynek, w dodatku dużo starszą. Z tego, co Lars wie, nie znaczyła dla Alicji więcej niż pierwszy lepszy znajomy. Czy może zamierza teraz twierdzić, że były sobie bliskie? Nie starczyłoby, gdyby wysłała jakiś wieniec?

Do tej chwili Alicja siedziała z niezmienionym wyrazem twarzy i ze wzrokiem utkwionym w gazecie. Teraz opuściła ją i spojrzała na Larsa znad okularów. Odwrócił oczy, ale nie poddawał się.

– Poza tym dom będzie kompletnie wyziębiony.

– Marianna może tam dziś pojechać i włączyć ogrzewanie.

– Pozostaje pytanie, czy w ogóle będzie woda. Latem były kłopoty z hydroforem.

Alicja bez słowa przerzuca swoją gazetę. W odpowiedzi Lars podnosi trochę głos, pod powierzchnią czai się prawdziwa kłótnia.

– A może Marianna zreperowała także hydrofor? Jeśli tak, to bardzo sprytnie. Powinnaś polecić ją swoim kolegom z Muzeum Techniki, mogłaby być pomocna przy konserwacji zabytków. Niecodziennie spotyka się starą babę, która potrafi zreperować hydrofor z lat czterdziestych.

Alicja odkłada gazetę i zdejmuje okulary.

– Co cię naszło?

Lars unika jej wzroku.

– To chyba nie mnie naszło.

– Pojadę do Hallstavik i zostanę tam na jedną noc. Jutro wieczorem będę z powrotem, zaraz po pogrzebie wracam do domu. Co w tym takiego strasznego?

– Czy powiedziałem, że jest w tym coś strasznego? Konstatuję tylko, że dom jest lodowato zimny i że najprawdopodobniej nie ma w nim wody...

Konstatuję tylko, że...

Oczy Alicji zwężają się w niechcianym uśmiechu. Lars uśmiecha się szeroko nad sztokholmskim dodatkiem „Dagens Nyheter”. Burza odparta, groźba awantury została zażegnana. W początkach ich małżeństwa „Konstatuję tylko, że...” było ulubioną repliką Larsa, sięgał po nią za każdym razem, kiedy się ze sobą nie zgadzali. Doprowadzał tym Alicję do szału. Za każdym razem ćwiartowała te słowa, rozmontowywała do imentu, rozrywała zębami.

– To odpowiedź godna pozbawionych kręgosłupa tchórzy – mówiła. – Bojaźliwa próba schowania się za rzekomą obiektywnością.

Lars najpierw był kompletnie zaskoczony jej wściekłością, przecież nigdy nie bywała nawet zła. Później wytrącił jej broń z ręki, obracając wszystko w żart. Obecnie: „Konstatuję tylko, że...” stanowiło sygnał. Oznaczało, że Lars złożył broń i wymachuje białą flagą.

Mimo to jeszcze raz spróbował ją przekonać, tyle że mniej wprost i z większą troską. Pogłaskał ją po włosach, kiedy zatrzymała samochód przed wydziałem matematyki i na moment oparła głowę na jego piersi. Za szybą dęby wyciągały do chmur swoje czarne gałęzie, mżyło, wycieraczki odpoczywały przez chwilę, zanim ponownie przejechały po szybie.

– Będziesz mogła spać w nocy? – zapytał Lars. – Zupełnie sama, w tym starym domu? Nie mogłabyś przenocować u Marianny i Kårego?

Alicja wyprostowała się. Przez mgnienie oka kusiło ją, żeby powiedzieć prawdę: dostała kartkę, potrzebuje czasu i samotności, żeby w ogóle odważyła się nad tym zastanowić. Naturalnie nie mogła tego zrobić. Gdyby powiedziała prawdę, musieliby siedzieć w tym samochodzie przez wiele godzin i dni.

– Wszystko będzie dobrze – powiedziała i położyła ręce na kierownicy. – Zadzwonię do ciebie, jeśli nie będę mogła zasnąć.

Kiedy znowu zapaliła silnik, on wciąż jeszcze stał na deszczu. Po przejechaniu kilku metrów podniosła rękę, żeby mu pomachać. Miała nadzieję, że Lars dojrzy ten gest przez tylną szybę, ale on już się odwrócił i zaczął iść. W bocznym lusterku mignęły jej tylko jego plecy.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki