Tytuł oryginału: Delirium

DELIRIUM Copyright © 2011 by Laura Schechter. By arrangement with the author. All rights reserved

Copyright © for this edition by Wydawnictwo Otwarte 2022

Copyright © for the translation by Monika Bukowska

Projekt okładki: © 2016 by Jeff Huang

Adaptacja okładki na potrzeby polskiego wydania: Agnieszka Gontarz

Opieka redakcyjna nad wydaniem drugim: Natalia Karolak

Adiustacja: Anna Kopeć-Śledzikowska / Wydawnictwo JAK

Korekta: Anastazja Oleśkiewicz / Wydawnictwo JAK, Joanna Hołdys / Wydawnictwo JAK

ISBN 978-83-7515-906-6

Dystrybucja: SIW Znak. Zapraszamy na www.znak.com.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Angelika Kuler-Duchnik

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

Podziękowania

Wszystkim tym, którzy zarazili mnie amor deliria nervosa
w przeszłości – sami dobrze wiecie, o kim mówię.
I wszystkim tym, którzy zarażą mnie nią w przyszłości
– nie mogę się doczekać, by Was poznać.
Jednym i drugim z całego serca dziękuję

1

Ze wszystkich chorób najgorsze są te, które pozwalają człowiekowi wierzyć, że ma się dobrze.

Sentencja 42, [w:] Księga SZZ

Minęły sześćdziesiąt cztery lata, od kiedy prezydent i Konsorcjum zaklasyfikowali miłość jako chorobę, i czterdzieści trzy, od kiedy naukowcy udoskonalili sposób jej leczenia. W mojej rodzinie wszyscy mają zabieg już dawno za sobą. Moja starsza siostra Rachel została wyleczona dziewięć lat temu, na tyle dawno, że jak twierdzi, nawet już nie pamięta objawów choroby. Ja natomiast poddam się zabiegowi dokładnie za dziewięćdziesiąt pięć dni, trzeciego września. W swoje urodziny.

Wiele osób boi się zabiegu. Niektórzy próbują nawet stawiać opór. Ale ja się nie boję. Powiem więcej – nie mogę się doczekać. Mogłabym iść na zabieg choćby jutro, gdyby tylko się dało, ale niestety, żeby remedium zadziałało, trzeba mieć skończone osiemnaście lat, a czasem i więcej. W przeciwnym razie skutki mogą być opłakane: uszkodzenie mózgu, częściowy paraliż, ślepota. Albo nawet gorzej.

Przeraża mnie za to myśl, że zalążki choroby ciągle krążą w moich żyłach. Wydaje mi się czasem, że wręcz czuję, jak panoszą się w moim ciele niczym coś zepsutego, jak zwarzone mleko. Mam wtedy wrażenie, że jestem brudna. Gdy myślę o chorobie, widzę przed oczyma rozkapryszone dzieci. Przychodzi mi też wtedy na myśl ruch oporu oraz zakażone dziewczyny, jak się ślinią, drapią paznokciami po chodniku i rwą sobie włosy z głowy.

Oczywiście myślę też wtedy o mamie.

Po zabiegu będę na zawsze bezpieczna i szczęśliwa. Wszyscy to mówią: lekarze, siostra oraz ciotka Carol. Gdy będę już mieć zabieg za sobą, zostanę sparowana z chłopakiem, którego wybierze dla mnie komisja ewaluacyjna, a za kilka lat się pobierzemy. Ostatnio zresztą kilka razy śnił mi się mój ślub: oto stoję pod białym baldachimem z kwiatami wpiętymi we włosy i trzymam kogoś za rękę, ale gdy tylko obracam głowę, by na niego spojrzeć, jego rysy rozmazują się, jakby kamera traciła ostrość, i nie jestem w stanie dostrzec jego twarzy. Ręce ma zimne i suche, a moje serce bije spokojnie, i w tym śnie wiem, że zawsze będzie biło tak miarowo, bez gwałtownych porywów, po prostu bum, bum, bum, i tak aż do śmierci.

Po zabiegu będę bezpieczna i wolna od bólu.

Nie zawsze jednak życie było takie proste. W szkole mówili nam o dawnych, mrocznych czasach, kiedy ludzie nie zdawali sobie sprawy, jak poważną chorobą jest miłość. Przez długi czas postrzegano ją nawet jako coś dobrego, coś, na co czekało się z utęsknieniem. I to właśnie jedna z przyczyn, dla których miłość jest taka niebezpieczna: „zalęga się w umyśle tak, że człowiek nie jest w stanie jasno myśleć ani podejmować racjonalnych decyzji dotyczących własnego życia” (to symptom numer dwanaście wymieniony w rozdziale Amor deliria nervosa dwunastego wydania Księgi szczęścia, zdrowia i zadowolenia, czyli Księgi SZZ, jak ją w skrócie nazywamy). Ludzie myśleli, że cierpią na coś innego – stres, problemy z sercem, niepokój, depresję, nadciśnienie, bezsenność, chorobę dwubiegunową – nie zdając sobie sprawy, że tak naprawdę w większości wypadków to symptomy amor deliria nervosa.

Niestety Stany Zjednoczone nie są jeszcze całkiem wolne od delirii. Dopóki remedium nie zostanie udoskonalone, dopóki zabieg nie będzie bezpieczny również przed osiemnastym rokiem życia, nie możemy spać spokojnie. Niewidzialna choroba wciąż krąży w pobliżu, oplata wokół nas swoje macki, dusi. Widziałam mnóstwo ludzi przed zastosowaniem remedium, jak zaciągano ich na zabieg tak umęczonych i wyniszczonych miłością, że gotowi byli wydrapać sobie oczy albo nadziać się na otaczający laboratorium drut kolczasty, niż żyć bez choroby.

Pamiętam przypadek sprzed kilku lat, kiedy pewnej dziewczynie w dzień zabiegu udało się wymknąć spod straży i dostać na dach laboratorium. Upadek trwał sekundy, nawet nie krzyknęła. Przez następnych kilka dni w telewizji pokazywano jej twarz, by przypomnieć nam o niebezpieczeństwach delirii. Dziewczyna miała otwarte oczy i nienaturalnie wykręconą szyję, ale widząc jej policzek spoczywający na chodniku, można by raczej pomyśleć, że dziewczyna po prostu śpi. Co ciekawe, krwi było niewiele – ledwie mała ciemna strużka w kąciku ust.

Jeszcze dziewięćdziesiąt pięć dni i będę bezpieczna. Oczywiście, że się denerwuję. Zastanawiam się, czy będzie bolało. Chciałabym mieć to już za sobą. Tak trudno tu o cierpliwe wyczekiwanie. Tak trudno się nie bać, gdy choroba wciąż stanowi zagrożenie.

Wprawdzie deliria nigdy mnie nie dotknęła, jednak martwię się. Podobno dawniej miłość doprowadzała ludzi do szaleństwa. Czy nie jest to wystarczający powód do niepokoju? Księga SZZ przytacza także historie ludzi, którzy zmarli z powodu utraconej lub nigdy niezaznanej miłości, co chyba jest w tym wszystkim najgorsze.

Oto najbardziej zdradliwa choroba na świecie: zabija człowieka, gdy go dopada, i wtedy, gdy go omija.

2

Musimy stale czuwać, by nie dopadła nas choroba. Zdrowie całego narodu, naszych rodzin i naszych umysłów zależy od naszej nieustannej czujności.

Podstawowe kwestie zdrowotne, [w:] Księga SZZ, wydanie 12

Zapach pomarańczy zawsze przywodzi mi na myśl pogrzeb. I ta właśnie woń obudziła mnie w dniu mojej ewaluacji. Zerkam na zegarek na stoliku nocnym: jest szósta rano. W pokoju jest jeszcze szaro, światło powoli pełznie po ścianach sypialni należącej do mnie oraz do dwóch córek mojej kuzynki Marcii. Grace, młodsza z nich, już ubrana przykuca na swoim łóżku i wbija we mnie wzrok. W ręku trzyma nieobraną pomarańczę i próbuje ją ugryźć swoimi małymi ząbkami, jakby to było jabłko. Czuję, jak ogarnia mnie fala mdłości, i muszę na powrót zamknąć oczy, by odegnać wspomnienie grubej, gryzącej sukienki, którą kazano mi włożyć na pogrzeb mamy, przyciszonego gwaru głosów i wielkiej szorstkiej dłoni podającej mi jedną pomarańczę za drugą, żebym zajęła się jedzeniem i siedziała cicho. Zjadłam wtedy cztery pomarańcze, jedną po drugiej, kawałek po kawałku, i gdy został mi tylko stos obierek na kolanach, zaczęłam je również ssać, a gorzki smak białego miąższu pomagał mi powstrzymać łzy.

Po chwili otwieram oczy i widzę, że Grace nachyla się w moją stronę, trzymając owoc w wyciągniętej ręce.

– Nie, Gracie. – Odsuwam kołdrę i podnoszę się z łóżka. Czuję, jak mój żołądek kurczy się i rozwiera niczym pięść. – Wiesz przecież, że nie je się pomarańczy ze skórką.

Grace dalej spogląda na mnie w milczeniu tymi wielkimi szarymi oczami. Wzdycham ciężko i siadam obok niej.

– Daj – mówię i pokazuję jej, jak ma oderwać skórkę paznokciem. Jasnopomarańczowe spirale lądują na jej kolanach, a ja cały czas próbuję wstrzymywać oddech. Mała obserwuje mnie w milczeniu. Gdy wreszcie owoc jest obrany, Gracie trzyma go w obu dłoniach ostrożnie, jakby to była szklana kula, którą jeden nieuważny ruch może rozbić na kawałki.

– No, jedz – ponaglam ją szturchnięciem, ale dziewczynka tylko spogląda na pomarańczę, więc wzdycham i zaczynam dzielić owoc na pojedyncze cząstki, szepcząc przy tym łagodnie: – Wiesz, Gracie, ludzie byliby dla ciebie milsi, gdybyś się od czasu do czasu odezwała.

Grace nic nie odpowiada – nie, żebym spodziewała się czegoś innego. Carol przez całe sześć lat i trzy miesiące życia swojej wnuczki nie usłyszała od niej ani słowa – ani jednej sylaby. Ciotka sądzi, że coś jest nie tak z jej mózgiem, ale na razie lekarze nie odgadli, co to jest.

– Jest głupia jak but – westchnęła kiedyś bezceremonialnie, obserwując Grace, która obracała w dłoniach jaskrawy klocek jak piękny i magiczny przedmiot mający się zaraz zamienić w coś innego.

Podchodzę do okna, żeby uwolnić się od Grace, od jej wielkich, wpatrzonych we mnie oczu i chudych, zwinnych palców. Tak mi jej żal.

Marcia, matka Grace, nie żyje. Zawsze powtarzała, że nie chciała mieć dzieci. To jeden ze skutków ubocznych zabiegu. Niektórzy uwolnieni od delirii uznają rodzicielstwo za coś odstręczającego. Na szczęście przypadki całkowitej obojętności – kiedy matka lub ojciec nie potrafią stworzyć „normalnych, wynikających z odpowiedzialności i poczucia obowiązku więzi” z własnymi dziećmi do tego stopnia, że gdy te płaczą, są w stanie je utopić, udusić lub zatłuc na śmierć – są rzadkie.

Komisja ewaluacyjna uznała mimo wszystko, że Marcia powinna mieć dwójkę dzieci. Wtedy wydawało się, że to dobra decyzja. Jej rodzina osiągnęła podczas dorocznej kontroli wysoką ocenę stopnia stabilizacji. Jej mąż był szanowanym naukowcem. Mieszkali w ogromnym domu przy Winter Street. Marcia sama przygotowywała wszystkie posiłki, a w wolnym czasie, by czymś się zająć, dawała lekcje gry na pianinie. Jednak gdy jej męża oskarżono o sympatyzowanie z ruchem oporu, wszystko się zmieniło. Wraz z dziećmi, Jenny i Grace, musiała się przeprowadzić z powrotem do swojej matki, a mojej ciotki, Carol, i od tej pory wszędzie, gdzie się pojawiły, towarzyszyły im szepty i wytykanie palcami. Grace nie mogła jednak tego pamiętać. Zdziwiłabym się, gdyby w ogóle pamiętała swoich rodziców.

Mąż Marcii zniknął jeszcze przed rozpoczęciem procesu i pewnie było to dla niego najlepsze wyjście z sytuacji. Większość z nich to procesy pokazowe. Sympatycy niemal zawsze skazywani są na śmierć. Nieliczni, którym udaje się tego uniknąć, kończą w Kryptach, gdzie odsiadują wyrok potrójnego dożywocia. Marcia doskonale o tym wiedziała. Carol uważa, że właśnie dlatego serce odmówiło jej posłuszeństwa zaledwie kilka miesięcy po zniknięciu męża, gdy została oskarżona zamiast niego. Dzień po otrzymaniu wezwania do sądu szła ulicą i nagle – bach! Atak serca.

Serce to wrażliwy organ. Dlatego trzeba na nie uważać.

Zapowiada się gorący dzień. W sypialni jest duszno, a gdy otwieram okno, by pozbyć się zapachu pomarańczy, powietrze na zewnątrz wydaje się gęste i ciężkie jak smoła. Biorę głęboki oddech, wciągając do płuc rześki zapach wodorostów i wilgotnego drewna oraz wsłuchując się w odległe piski mew, które krążą w kółko po niebie gdzieś ponad niskimi szarymi domkami nad zatoką. Na dźwięk silnika za oknem podskakuję przestraszona.

– Denerwujesz się przed ewaluacją?

Odwracam się. W drzwiach, ze splecionymi dłońmi, stoi ciotka Carol.

– Nie – odpowiadam, chociaż to nieprawda.

Przez jej twarz przemyka nikły uśmiech.

– Nie martw się, wszystko będzie dobrze. Weź prysznic, a potem pomogę ci się uczesać. A po drodze przećwiczymy odpowiedzi.

– Okej. – Carol nie przestaje się we mnie wpatrywać. Kulę się instynktownie, wbijając paznokcie w parapet za plecami. Nie znoszę, jak ludzie na mnie patrzą. Tak, wiem, powinnam się z tym oswajać. W czasie egzaminu przez jakieś dwie godziny będę czuć na sobie wzrok czteroosobowej komisji ewaluacyjnej, ubrana zaledwie w cienkie plastikowe półprzezroczyste szpitalne ubranie, które pozwoli im obserwować reakcje mojego ciała.

– Masz szanse na siedem albo osiem punktów – oznajmia Carol, wydymając usta. To byłby przyzwoity wynik, a dla mnie pełnia szczęścia. – Aczkolwiek jeśli się nie ogarniesz, dostaniesz co najwyżej sześć.

Ostatni rok szkoły dobiega końca i jedynym testem, który mam jeszcze przed sobą, jest właśnie ewaluacja. Przez minione cztery miesiące zdawałam różne egzaminy końcowe – matematykę, fizykę, ustny i pisemny z języka, socjologię, psychologię oraz fotografię jako przedmiot fakultatywny. Za kilka tygodni powinnam poznać wyniki, ale jestem prawie pewna, że poszło mi całkiem dobrze i dostanę się na studia. Zresztą zawsze dobrze się uczyłam. Teraz czekam, aż komisja akademicka oceni moje plusy i minusy i wybierze odpowiednią dla mnie uczelnię i kierunek.

Ewaluacja jest ostatnim etapem wiodącym ku temu, żebym mogła zostać sparowana. W ciągu najbliższych miesięcy komisja przyśle mi listę czterech lub pięciu najbardziej odpowiednich kandydatów. Jeden z nich zostanie moim mężem, gdy skończę studia (o ile się dostanę; dziewczyny, które oblewają egzaminy, wychodzą za mąż zaraz po szkole średniej). Komisja zrobi wszystko, co w jej mocy, by połączyć mnie z kimś, kto osiągnął podczas ewaluacji podobny wynik. Starają się unikać dużych dysproporcji w poziomie inteligencji, temperamencie, pochodzeniu i wieku, chociaż czasem słyszy się straszne historie o ubogich osiemnastolatkach wydawanych za bogatych osiemdziesięciolatków.

Schody zaczynają skrzypieć i za chwilę w drzwiach pojawia się Jenny, siostra Grace. Ma dziewięć lat i jest wysoka jak na swój wiek, ale bardzo chuda: sama skóra i kości, a do tego klatka piersiowa zapadnięta niczym wypaczona blacha do pieczenia. Wiem, że nie powinnam tak mówić, ale nie przepadam za nią. Ma tak samo nieprzyjemny wyraz twarzy, jak miała jej matka.

Jenny staje obok Carol i wbija we mnie wzrok. Mam zaledwie metr pięćdziesiąt siedem wzrostu, a Jenny jest tylko kilka centymetrów niższa ode mnie. Chociaż nie powinnam się czuć onieśmielona w towarzystwie ciotki i kuzynek, zalewa mnie fala gorąca. Wiem, że martwią się, jak wypadnę podczas ewaluacji. Im również zależy na tym, żebym została sparowana z kimś odpowiednim. Jenny i Grace mają do zabiegu jeszcze mnóstwo czasu. Jeśli uda mi się dobrze wyjść za mąż, za kilka lat będą miały z tego wymierne korzyści. Być może ucichną wtedy wszystkie szepty i urywane słowa, które jeszcze dziś, cztery lata po skandalu, towarzyszą nam wszędzie, niczym szmer liści niesiony przez wiatr: sympatycy, sympatycy, sympatycy.

To jedynie nieco lepsze od innego słowa, snującego się za mną przez lata po śmierci mamy, niczym syk wijącego się węża, który pozostawia po sobie ślad trucizny: samobójstwo. Słowo wstydliwe, słowo, które wymawia się szeptem, niewyraźnie lub mimochodem; słowo, które można z siebie wydobyć, zasłaniając usta rękami, lub wymamrotać w gronie najbliższych. Jedynie w moich snach rozlega się ono głośno jako krzyk.

Biorę głęboki oddech, a potem schylam się pod łóżko po plastikowy kosz, żeby Carol nie zauważyła, że się trzęsę.

– Czy Lena wychodzi dzisiaj za mąż? – pyta ją Jenny głosem przypominającym monotonne brzęczenie pszczół w upalny dzień.

– Nie bądź głupia – odpowiada ciotka tonem pozbawionym irytacji. – Wiesz, że nie może wyjść za mąż, dopóki nie będzie wyleczona.

Wyciągam z kosza ręcznik i prostując się, przyciskam go do piersi. Na dźwięk słów „wyjść za mąż” robi mi się sucho w ustach. Każdy wstępuje w związek małżeński, gdy zakończy właściwy dla siebie etap edukacji. Taka jest kolej rzeczy. „Małżeństwo jest gwarantem porządku i stabilności, wykładnikiem zdrowego społeczeństwa” (zob. Księga SZZ, rozdział Podstawy zdrowego społeczeństwa, s. 114). Jednak myśl o tym wciąż sprawia, że serce tłucze mi się w piersi jak owad uwięziony za szybą. Nigdy nie dotknęłam żadnego chłopaka – fizyczne kontakty między nieleczonymi odmiennej płci są zakazane. Szczerze mówiąc, nigdy nawet nie rozmawiałam z żadnym mężczyzną dłużej niż pięć minut, nie licząc kuzynów, wujka oraz jego pomocnika ze sklepu Stop-N-Save Andrew Marcusa, który dłubie w nosie i wyciera jego zawartość o spody puszek z warzywami.

A jeśli, nie daj Boże, nie zdam egzaminów końcowych, wyjdę za mąż, jak tylko zostanę wyleczona, czyli za niecałe trzy miesiące. I czeka mnie wtedy noc poślubna.

Powietrze wciąż przesycone jest intensywnym zapachem pomarańczy i znowu czuję falę mdłości. Żeby ją powstrzymać, kryję twarz w ręczniku i biorę głęboki wdech.

Z dołu dobiega szczęk naczyń. Carol wzdycha i spogląda na zegarek.

– Musimy wyjść za niecałą godzinę – oznajmia. – Lepiej zacznij się szykować.

3

O Panie, pomóż nam stąpać twardo po ziemi

I patrzeć prosto przed siebie.

Pomóż mieć stale w pamięci upadłe anioły,

Które – choć pragnęły wzlecieć,

To osmalone przez słońce, ze stopionymi skrzydłami –

Runęły prosto do morza.

O Panie, pomóż nie odrywać wzroku od drogi

I patrzeć tam, gdzie stawiam kroki,

Abym nigdy się nie potknął.

Psalm 42, rozdział Modlitwa i nauka, [w:] Księga SZZ

Carol nalega, że mnie odprowadzi. Laboratorium położone jest na nabrzeżu, tak jak inne rządowe instytucje; jest to szereg jasnych białych budynków, połyskujących w słońcu niczym lśniące zęby między rozchylonymi ustami oceanu. Gdy byłam mała i dopiero co przeniosłam się do domu Carol, ciotka codziennie odprowadzała mnie do szkoły. Przedtem razem z mamą i siostrą mieszkałam na obrzeżach miasta, dlatego te wszystkie kręte, ciemne ulice, wśród których unosił się zapach śmieci i nieświeżych ryb, jednocześnie mnie fascynowały i przerażały. Pragnęłam, by ciocia wzięła mnie za rękę, ale nigdy tego nie zrobiła. Zaciskałam więc tylko dłonie i podążałam za hipnotycznym szelestem jej sztruksowych spodni, z trwogą oczekując chwili, gdy ponad szczytem ostatniego wzgórza wyłoni się Szkoła Świętej Anny dla dziewcząt, której budynek z ciemnego kamienia pokryty bruzdami szczelin przypominał ogorzałą od wiatru i słońca twarz rybaka.

To niesamowite, jak z czasem wszystko się zmienia. Kiedyś przerażały mnie ulice Portland i niechętnie rozstawałam się z Carol. Teraz znam to miasto tak dobrze, że mogłabym pokonać wszystkie wzniesienia i zakręty z zamkniętymi oczami. A jeśli chodzi o moją ciotkę, to niczego bardziej dzisiaj nie pragnę, jak zostać sama. Dociera do mnie zapach oceanu, ukrytego jeszcze przed moim wzrokiem za wijącą się pagórkowato wstęgą ulic, i to mnie odpręża. Aromat soli unoszony wiatrem znad morza nadaje powietrzu ciężar i konsystencję.

– Pamiętaj – powtarza Carol po raz tysięczny. – Owszem, chodzi o to, żeby zaprezentować swoją osobowość, ale im ogólniejszą dasz odpowiedź, z tym większej grupy chłopców wybiorą ci kandydatów na męża. – Ciotka, mówiąc o małżeństwie, zawsze używa słów wyjętych prosto z Księgi SZZ, takich jak „obowiązek”, „odpowiedzialność” i „wytrwałość”.

– Tak jest, będę o tym pamiętać.

Mija nas autobus z herbem Szkoły Świętej Anny, więc szybko spuszczam głowę, wyobrażając sobie, jak Cara McNamara czy Hillary Packer wyglądają teraz przez zabrudzone szyby i z chichotem pokazują mnie sobie palcami. Wszyscy wiedzą, że dzisiaj jest dzień mojej ewaluacji. W ciągu roku wyznaczane są tylko cztery terminy i zapisuje się na nie z ogromnym wyprzedzeniem.

Makijaż, na który nalegała Carol, sprawia, że moja skóra jest śliska i nie ma czym oddychać. Gdy przed wyjściem spojrzałam w lustro w łazience, stwierdziłam, że wyglądam jak ryba, a z tymi wszystkimi metalowymi wsuwkami i spinkami we włosach wręcz jak ryba z haczykami wbitymi w głowę.

Nie lubię się malować, nigdy nie interesowały mnie szminki czy błyszczyki. Moja najlepsza przyjaciółka Hana uważa mnie z tego powodu za wariatkę, ale ona to zupełnie co innego. Hana jest po prostu cudowna – nawet gdy zwyczajnie upnie swoje blond włosy w niedbały kok na czubku głowy, jej fryzura wygląda na starannie wystylizowaną. Jeśli natomiast o mnie chodzi, to choć nie jestem brzydka, nie można też powiedzieć, żebym była ładna. Wszystko we mnie jest trudne do określenia. Moje oczy nie są zielone ani brązowe, ale jakby pomiędzy. Nie jestem chuda i nie jestem też gruba. Jedyną rzeczą, którą można o mnie powiedzieć na sto procent, jest to, że jestem niska.

– Gdyby cię, nie daj Boże, zapytali o kuzynostwo, pamiętaj, mów, że nie znałaś ich za dobrze...

– Mhm. – Jej słowa wpadają mi jednym uchem, a drugim wypadają. Jest gorąco, zbyt gorąco jak na czerwiec, i czuję, że w dole pleców i pod pachami wykwitają mi plamy potu, mimo że tego ranka nie szczędziłam dezodorantu. Po prawej znajduje się zatoka Casco, otoczona wyspami Peaks i Great Diamond, a na nich widać wieże obserwacyjne. Za zatoką rozciąga się bezkresny ocean, a jeszcze dalej wszystkie te kraje i miasta na skraju ruiny, wyniszczane chorobą.

– Lena, czy ty mnie w ogóle słuchasz? – Carol kładzie mi rękę na ramieniu i odwraca twarzą do siebie.

– Niebieski – odpowiadam mechanicznie. – Niebieski to mój ulubiony kolor. Albo zielony. – Czarny jest zbyt ponury, czerwony obudzi czujność komisji, różowy z kolei uchodzi za infantylny, a pomarańczowy za dziwaczny.

– A co lubisz robić w wolnym czasie?

Próbuję delikatnie wyswobodzić się z jej uścisku.

– Już to przerabiałyśmy.

– Ale to ważne, Lena. To może być najważniejszy dzień twojego życia.

Wzdycham ciężko. Gdy dochodzimy na miejsce, brama broniąca wejścia do rządowych laboratoriów otwiera się powoli ze zgrzytem. Za nią ukazują się dwie kolejki: po jednej stronie dziewczyny, a kilkanaście metrów dalej, przy drugim wejściu, chłopcy. Ostre słońce każe mi zmrużyć oczy, gdy próbuję wypatrzyć znajome twarze, i oślepiona blaskiem oceanu widzę tylko migoczące czarne plamki.

– Lena? – pogania mnie Carol.

Biorę głęboki oddech i zaczynam monolog, który powtarzałyśmy już miliony razy:

– Lubię pracę w szkolnej gazetce. Interesuję się fotografią, ponieważ w niezwykły sposób potrafi uchwycić i zatrzymać chwilę. Lubię spotkania z koleżankami i koncerty w Deering Oaks Park. Lubię biegać, przez dwa lata byłam współkapitanem szkolnej drużyny w biegach przełajowych. Pobiłam też rekord szkoły w biegach na pięć tysięcy metrów. Często zajmuję się młodszymi członkami rodziny i naprawdę lubię dzieci.

– Skrzywiłaś się – mówi Carol.

– Uwielbiam dzieci – powtarzam, tym razem z przyklejonym do twarzy uśmiechem. Tak naprawdę niezbyt je lubię, z wyjątkiem Gracie. Dzieci są męczące, robią dużo hałasu, łapią, co popadnie, plączą się pod nogami i sikają w majtki. Ale cóż, dobrze wiem, że kiedyś sama będę musiała je mieć.

– Już lepiej – stwierdza Carol. – Mów dalej.

– Moje ulubione przedmioty to matematyka i historia – oznajmiam i Carol kiwa głową z zadowoleniem.

– Lena!

Odwracam się i widzę Hanę, która właśnie wygrzebuje się z samochodu rodziców. Jej jasne loki tańczą na wietrze, a półprzezroczysta tunika ześlizguje się z opalonego ramienia. Wszyscy w kolejce do laboratorium odwracają się w jej stronę. Hana właśnie tak działa na ludzi.

– Lena! Zaczekaj! – Hana biegnie w naszym kierunku, machając do mnie radośnie. Za jej plecami auto zaczyna mozolnie zawracać na wąskiej drodze dojazdowej. Samochód rodziców Hany jest ciemny i lśniący jak pantera. Gdy kilka razy miałam okazję przejechać się nim po okolicy, czułam się jak księżniczka. Teraz już mało kto ma samochody, a jeszcze większą rzadkością są te, które jeżdżą. Ropa jest ściśle racjonowana i bardzo droga. Wśród klasy średniej spotyka się więc czasem zwyczaj trzymania samochodów w ogródkach przed domem, gdzie wyglądają jak posągi, zimne i martwe, z nieskazitelnymi oponami.

– Dzień dobry, pani Tiddle – wyrzuca z siebie Hana jednym tchem, dopadając nas. Z jej niedomkniętej torby wypada jakieś czasopismo i Hana schyla się, by je podnieść. To jedna z rządowych publikacji, „Dom i Rodzina”, w odpowiedzi na moje pytające spojrzenie Hana krzywi się. – Mama kazała mi zabrać. Stwierdziła, że powinnam to czytać, oczekując na swoją kolej. Jej zdaniem to zrobi dobre wrażenie. – Po czym wkłada palec do gardła i udaje, że wymiotuje.

– Hana – Carol przywołuje ją do porządku przenikliwym szeptem. Zdenerwowanie wyczuwalne w jej głosie przyprawia mnie o niespokojne bicie serca. Ciotkę rzadko coś wyprowadza z równowagi, nawet na chwilę. Rozgląda się wokół niespokojnie, jak gdyby spodziewała się patroli porządkowych lub komisji ewaluacyjnej czających się na ulicy w ten jasny letni poranek.

– Proszę się nie martwić, nie szpiegują nas. – Hana odwraca się plecami do Carol, dodając bezgłośnie w moją stronę: „jeszcze nie”. I szczerzy zęby w uśmiechu.

Obie kolejki robią się coraz dłuższe i wychodzą już na ulicę. Nie zmniejszają się nawet, gdy szklane drzwi laboratorium otwierają się i pojawiają się w nich pielęgniarki z podkładkami do pisania, po czym zaczynają wprowadzać ludzi do poczekalni. Carol kładzie delikatnie rękę na moim łokciu.

– Lepiej stań w kolejce – mówi. Jej głos znowu brzmi normalnie. Chciałabym, żeby spłynęło na mnie choć trochę z jej spokoju. – I... Lena?

– Tak? – Czuję, że robi mi się słabo. Laboratorium wydaje się takie odległe, jego biel tak oślepiająca, że ledwo mogę na nie patrzeć, a chodnik przed nami lśni od gorąca. Słowa „najważniejszy dzień twojego życia” ciągle dźwięczą mi w uszach. Słońce wygląda jak ogromny reflektor.

– Powodzenia – Carol rzuca mi przelotny uśmiech.

– Dzięki. – Chciałabym w głębi duszy, żeby powiedziała coś innego, na przykład: „na pewno świetnie sobie poradzisz” albo „nie martw się”, lecz ona stoi nieruchomo i tylko mruga oczami, z twarzą spokojną i nieodgadnioną jak zawsze.

– Proszę się nie martwić, pani Tiddle. – Hana puszcza do mnie oko. – Dopilnuję, żeby tego nie schrzaniła. Obiecuję.

Hana podchodzi do ewaluacji z takim luzem, nonszalancją i naturalnością, że całe zdenerwowanie spływa ze mnie jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki.

Ruszamy w stronę laboratorium. Hana ma prawie metr siedemdziesiąt pięć wzrostu. Gdy idziemy razem, muszę co chwila z lekka podskakiwać, by dotrzymać jej kroku, przez co wyglądam pewnie jak kaczka wynurzająca się spod wody. Dzisiaj mi to jednak nie przeszkadza. Cieszę się, że Hana jest ze mną. Gdyby nie ona, byłabym teraz kłębkiem nerwów.

– O Boże – wzdycha, gdy zbliżamy się w stronę kolejki. – Twoja ciotka strasznie to wszystko przeżywa, no nie?

– Ale to przecież jest poważna sprawa. – Stajemy na końcu ogonka. W tłumie rozpoznaję kilka znajomych twarzy: parę dziewczyn ze szkoły, które znam z widzenia, i jakichś chłopców, których widziałam grających w nogę za Spencer Prep, jedną z męskich szkół. Jeden z nich spogląda w moją stronę i widzi, że się na nich gapię. Unosi brwi, więc szybko spuszczam wzrok, czując na twarzy uderzenie gorąca, a w żołądku nerwowe pulsowanie. Będziesz sparowana za niecałe trzy miesiące, powtarzam sobie, ale słowa te wydają się tak absurdalne i pozbawione sensu, jak gra w lepieje, w której układa się niedorzeczne zdania: „lepiej zjeść banana w szybkiej motorówce, niźli na wieprzowej pomykać parówce”.

– Tak, wiem. Wyobraź sobie, że czytałam Księgę SZZ tyle samo razy co wszyscy. – Hana podnosi okulary nad czoło i trzepocząc rzęsami, recytuje słodkim głosikiem: – Dzień ewaluacji jest ekscytującym rytem przejścia, który toruje nam drogę ku szczęśliwej przyszłości w stabilności i partnerstwie. – Po czym spuszcza okulary z powrotem na nos i krzywi się.

– Nie wierzysz w to? – pytam szeptem.

Hana ostatnio dziwnie się zachowuje. Zawsze była inna niż wszyscy – bardziej otwarta, niezależna, odważniejsza. To jeden z powodów, dla których chciałam się z nią zaprzyjaźnić. Ja zawsze byłam nieśmiała i bałam się, że powiem lub zrobię coś nieodpowiedniego, a Hana jest pod tym względem moim przeciwieństwem. Ale ostatnio doszło do tego coś jeszcze. Przestała się przejmować szkołą, kilka razy wzywano ją nawet do gabinetu dyrektora za arogancję wobec nauczycieli. I czasem w środku zdania zatrzymuje się, po prostu zamyka usta, jakby napotkała jakąś przeszkodę. Parę razy przyłapałam ją też, jak wpatrywała się w ocean, jakby myślała o tym, żeby odpłynąć jak najdalej stąd. Gdy teraz na nią patrzę, na jej jasnoszare oczy i wąskie usta, czuję przypływ paniki. Myślę o mojej mamie lecącej w dół, zanim runęła w ocean jak kamień. Myślę o twarzy dziewczyny, która skoczyła z dachu laboratorium kilka lat temu, i o jej policzku przylegającym do chodnika. Odsuwam od siebie myśli o chorobie. Hana nie jest chora. Nie może być chora. Wiedziałabym o tym.

– Gdyby naprawdę chodziło im o nasze szczęście, pozwoliliby nam samym wybierać – mruczy Hana z pretensją w głosie.

– Hana – upominam ją ostro. Krytykowanie systemu jest w naszym kraju najcięższym przestępstwem. – Cofnij to, co powiedziałaś.

Hana podnosi ręce do góry.

– No dobra, dobra. Cofam.

– Przecież wiesz, że to nie działa. Zobacz, jak było kiedyś. Wieczny chaos, kłótnie i wojny. Ludzie byli nieszczęśliwi.

– Powiedziałam już, że to cofam. – Hana uśmiecha się do mnie, ale złość jeszcze mi nie przeszła, więc odwracam wzrok.

– Poza tym – ciągnę – przecież dają nam wybór.

Zwykle komisja ewaluacyjna tworzy listę czterech lub pięciu kandydatów najbardziej do nas podobnych i wybieramy spośród nich. Dzięki temu wszyscy są zadowoleni. W ciągu tych wielu lat, od kiedy ludzie poddawani są zabiegowi, a małżeństwa aranżowane, w stanie Maine było tylko kilka rozwodów, a w całych Stanach niecały tysiąc – a do tego w większości przypadków jedno z małżonków było podejrzane o sympatyzowanie z ruchem oporu, wobec czego rozwód był koniecznością pochwalaną przez rząd.

– Bardzo ograniczony wybór – poprawia mnie Hana. – Możemy wybierać tylko spośród tych, których dla nas wybrano.

– Każdy wybór jest ograniczony – warczę. – Takie jest życie.

Hana otwiera usta, jakby miała zamiar coś powiedzieć, ale zamiast tego zaczyna się śmiać. Potem chwyta mnie za rękę i ściska ją dwa razy szybko, dwa razy przeciągle. To nasz stary sygnał, który wprowadziłyśmy w drugiej klasie, kiedy jedna z nas była przestraszona lub smutna, sposób na to, by powiedzieć: „nie martw się, masz przecież mnie”.

– Okej, okej, nie zaperzaj się. Jestem fanką ewaluacji, w porządku? Niech żyje dzień ewaluacji!

– To już lepiej – odpowiadam, ale niepokój mnie nie opuszcza. Kolejka posuwa się powoli. Wreszcie mijamy żelazne bramy zwieńczone drutem kolczastym i wchodzimy na długi podjazd, który rozwidla się na kilka dróg, wiodących do poszczególnych budynków laboratoryjnych. Nas skierowano do budynku 6-C, chłopców zaś do 6-B i kolejki zaczynają się rozchodzić.

Gdy jesteśmy już blisko wejścia, za każdym razem gdy szklane drzwi rozsuwają się, a potem z szumem zamykają, uderza nas powiew klimatyzowanego powietrza. To cudowne uczucie, jak gdyby na chwilę otoczyła człowieka cienka warstwa lodu, więc obracam się, podnosząc kucyk znad karku, już teraz zmęczona upałem. W domu nie mamy klimatyzacji, tylko wysokie, niezgrabne wiatraki, które zawsze gasną w środku nocy. Zresztą przez większość czasu Carol nawet na to nam nie pozwala. Pochłaniają za dużo energii – tłumaczy – a nas na to nie stać.

Wreszcie przed nami zostało już tylko kilka osób. Przed budynek wychodzi pielęgniarka ze stosem podkładek do pisania oraz garścią długopisów i zaczyna je rozdawać.

– Proszę się upewnić, że wszystkie wymagane pola są wypełnione – mówi – a w szczególności informacje o zdrowiu i rodzinie.

Serce podchodzi mi do gardła. Ponumerowane pola na stronie – nazwisko, imię, drugie imię, adres, wiek – zlewają się w jedno. Cieszę się, że mam przed sobą Hanę. Jej widok, gdy zaczyna szybko i pewnie wypełniać formularz, opierając podkładkę na przedramieniu, dodaje mi otuchy.

– Następna.

Drzwi otwierają się znowu, pojawia się w nich inna pielęgniarka i gestem zaprasza Hanę do środka. W bijącym chłodem półmroku naszym oczom ukazuje się biała poczekalnia z zielonym dywanem.

– Powodzenia – rzucam jej na odchodne.

Hana odwraca się i posyła mi szybki uśmiech. Ale widzę, że i ją dopadły nerwy. Poznaję to po drobnej zmarszczce między brwiami i po tym, że zagryza wargę.

Już ma wejść do środka, kiedy odwraca się nagle i podchodzi do mnie z powrotem, ma twarz obcą i dziką, chwyta mnie za ramiona i zbliża usta do mojego ucha. Wystraszona, upuszczam podkładkę.

– Wiesz, że nie możesz być szczęśliwa, jeżeli czasami nie bywasz nieszczęśliwa, prawda? – szepcze ochrypłym głosem, jak gdyby przed chwilą płakała.

– Co? – Jej paznokcie wpijają mi się w ramiona i nagle Hana budzi we mnie przerażenie.

– Nie możesz być naprawdę szczęśliwa, jeżeli czasami nie bywasz nieszczęśliwa. Wiesz o tym, prawda?

Zanim mam szansę odpowiedzieć cokolwiek, Hana puszcza mnie i gdy się odsuwa, jej twarz jest tak pogodna, piękna i spokojna jak nigdy. Schyla się po moją podkładkę i podaje mi ją z uśmiechem. Potem odwraca się i znika za szklanymi drzwiami, które otwierają się i zamykają za nią gładko jak tafla wody nad topielcem.

4

Diabeł wkradł się do ogrodów Edenu i przyniósł z sobą chorobę – amor deliria nervosa – pod postacią ziarna. Ziarno wykiełkowało i wyrosła z niego wspaniała jabłoń, która rodziła owoce koloru krwi.

dr Steven Horace, Genesis. Kompleksowa historia świata i znanej części kosmosu, Uniwersytet Harvarda

Gdy wreszcie pielęgniarka wpuszcza mnie do poczekalni, po Hanie nie ma już śladu – zniknęła w jednym ze sterylnie białych korytarzy, a potem za którymiś z dziesiątków identycznych białych drzwi – choć kilka wcześniej wpuszczonych dziewczyn wciąż czeka na swoją kolej. Jedna z nich siedzi na krześle i pochylona nad podkładką gryzmoli odpowiedzi, by zaraz je przekreślić, a potem pisze na nowo. Inna dziewczyna gorączkowo wypytuje pielęgniarkę o różnicę między chorobami przewlekłymi a uwarunkowaniami genetycznymi. Nabrzmiała żyła pulsująca na czole i histerycznie podniesiony głos sugerują, że może być na skraju załamania nerwowego i zastanawiam się, czy ma zamiar wymienić w ankiecie swoją skłonność do zaburzeń lękowych.

Wiem, że to nie jest zabawne, ale chce mi się śmiać. Zakrywam usta ręką i parskam śmiechem. Często właśnie tak reaguję na stres. W czasie egzaminów zawsze mam z tego powodu problemy. Zastanawiam się, czy powinnam o tym teraz napisać.

Pielęgniarka odbiera ode mnie podkładkę i przegląda formularz, by sprawdzić, czy nie zostawiłam jakichś nieuzupełnionych pól.

– Lena Haloway? – zwraca się do mnie pogodnym, uprzejmym tonem, tak typowym dla wszystkich pielęgniarek, jak gdyby był on częścią ich szkolenia zawodowego.

– Mhm – odpowiadam, ale szybko się poprawiam. Carol mówiła, że członkowie komisji ewaluacyjnej oczekują od nas pewnej dozy formalności. – Tak, to ja. – Wciąż dziwnie reaguję na dźwięk mojego prawdziwego nazwiska, Haloway, i w moim żołądku wzbiera nagle fala mdłości. Od dwunastu lat używam nazwiska ciotki, Tiddle. Chociaż brzmi ono dosyć głupio (Hana stwierdziła kiedyś, że przypomina jej ćwierkanie wróbla), to przynajmniej nie kojarzy się z moimi rodzicami. I przynajmniej Tiddle’owie są prawdziwą rodziną, podczas gdy Halowayowie są już tylko wspomnieniem. Mimo to w sprawach urzędowych muszę się posługiwać nazwiskiem rodziców.

– Proszę za mną. – Pielęgniarka wskazuje jeden z korytarzy, więc ruszam za nią i za miarowym stukotem jej obcasów o linoleum. Korytarze są oślepiająco jasne. Fala mdłości podchodzi coraz wyżej, przyprawiając mnie o zawroty głowy. Próbuję się uspokoić, wyobrażając sobie ocean na zewnątrz, jego gniewny oddech i mewy zataczające kółka na niebie.

Wkrótce będzie po wszystkim, mówię sobie. Wkrótce pójdę do domu i już nigdy nie będę musiała myśleć o ewaluacji.

Korytarz zdaje się nie mieć końca. Gdzieś w jego głębi słychać dźwięk otwieranych i zamykanych drzwi. Za rogiem mija nas szybko jakaś dziewczyna. Ma czerwoną twarz i widać, że płakała. Musi już być po ewaluacji. Poznaję ją, była jedną z pierwszych dziewczyn wpuszczonych do środka. Robi mi się jej żal. Ewaluacja zwykle trwa od pół godziny do dwóch godzin i mówi się, że im dłużej trzyma cię komisja, tym lepiej ci idzie. Jednak nie jest to reguła. Dwa lata temu słynny był przypadek Marcy Davies, która zaliczyła cały pobyt w laboratorium w czterdzieści pięć minut, a dostała dziesiątkę, czyli maksimum. W ubiegłym roku Corey Winde pobiła rekord wszech czasów w najdłuższej ewaluacji – trzy i pół godziny – a dostała tylko trzy punkty. Oczywiście ewaluacją rządzą pewne zasady, ale jest w niej też pewien element przypadkowości. Czasami mam wrażenie, że cały proces został pomyślany tak, by był jak najbardziej przerażający i tajemniczy.

Nagle przychodzi mi do głowy szalona myśl, by pobiec tymi czystymi, sterylnymi korytarzami i otworzyć kopniakiem wszystkie drzwi. Zaraz potem dopadają mnie wyrzuty sumienia. To najgorszy czas na wątpliwości co do idei ewaluacji i w myślach przeklinam za to Hanę. To jej wina i tego, co mi powiedziała przed wejściem. Nie możesz być szczęśliwa, jeżeli czasami nie bywasz nieszczęśliwa. Ograniczony wybór. Możemy wybierać tylko spośród tych, których dla nas wybrano.

A ja się cieszę, że wybiera się za nas. Cieszę się, że sama nie muszę tego robić – ale jeszcze bardziej cieszę się, że nikt nie wybiera mnie. Dla Hany nie byłoby problemu, gdyby wszystko wyglądało jak za starych czasów – z jej złotymi, lśniącymi włosami, jasnoszarymi oczami i równiutkimi zębami, z jej śmiechem, który sprawia, że wszyscy w promieniu kilkuset metrów odwracają głowę w jej stronę i również zaczynają się uśmiechać. Nawet z niezdarnością jej do twarzy. Od razu budzi w człowieku chęć pomocy albo sprawia, że ma się ochotę pozbierać za nią książki. Kiedy zaś ja potykam się o własne nogi lub wylewam kawę na podkoszulek, ludzie z zażenowaniem odwracają wzrok. Wręcz widzę ich myśli: „co za niezdara”. I za każdym razem gdy jestem wśród obcych, mój mózg spowija mgła i staje się on szarą breją jak śnieg topniejący na ulicach po obfitych opadach – nie to co Hana, która zawsze umie się znaleźć. Jaki chłopak przy zdrowych zmysłach miałby mnie wybrać, skoro po ziemi chodzą takie dziewczyny jak ona? To jakby zadowolić się suchym ciastkiem, podczas gdy naprawdę ma się ochotę na wielki puchar lodów z bitą śmietaną, wiśniami i wiórkami czekoladowymi. Naprawdę będę więc szczęśliwa, gdy dostanę kopertę z listą swoich kandydatów. Przynajmniej dzięki temu nie skończę samotnie. I nie ma znaczenia, że nikt nigdy nie uzna mnie za ładną (chociaż przyznaję, że czasami chciałabym, żeby ktoś kiedyś tak o mnie pomyślał); nie miałoby znaczenia, nawet gdybym miała tylko jedno oko.

– To tutaj. – Pielęgniarka zatrzymuje się wreszcie przed drzwiami, które niczym nie różnią się od innych. – Rozbierz się i zostaw swoje rzeczy w przebieralni, a potem włóż uniform, zapięciem do tyłu. Spokojnie, nie spiesz się, możesz sobie pomedytować, napić się wody, zrobić, co tylko uważasz za stosowne.

Nagle przed oczami staje mi wizja dziewczyn siedzących tu na podłodze ze skrzyżowanymi nogami, z rękami na kolanach, mruczących „om”, i muszę stłumić kolejny napad śmiechu.

– Jednak weź pod uwagę, że im dłużej tu siedzisz, tym mniej czasu dajesz komisji na poznanie ciebie.

Posyła mi sztuczny uśmiech. Wszystko w niej jest sztywne i nienaturalne: skóra, oczy, nawet jej fartuch. Wbija we mnie wzrok, ale mam wrażenie, że tak właściwie wcale mnie nie widzi i w myślach już maszeruje z powrotem do poczekalni, by poprowadzić korytarzem kolejną dziewczynę i uraczyć ją tą samą gadką. Nagle w otoczeniu grubych ścian, które tłumią wszystkie dźwięki, w izolacji od słońca, wiatru i ciepła, ogarnia mnie dojmujące uczucie samotności – to wszystko jest bowiem takie idealne i nieludzkie.

– Gdy będziesz gotowa, otwórz niebieskie drzwi. Komisja czeka na ciebie w sali laboratoryjnej.

Po czym oddala się ze stukotem obcasów, a ja wchodzę do przebieralni tak samo wąskiej i jasnej jak korytarz. Pomieszczenie przypomina gabinet lekarski. W kącie stoi ogromna pikająca miarowo aparatura medyczna i kozetka pokryta papierem ochronnym, a w powietrzu unosi się gryzący, chemiczny zapach leków. Zdejmuję ubrania, trzęsąc się z zimna od klimatyzacji, i na skórze natychmiast pojawia się gęsia skórka, a wszystkie włoski na rękach stają mi na sztorc. Cudownie. Teraz komisja pomyśli, że jestem włochatą bestią.

Składam ubrania i stanik w równy stos i wkładam uniform, owijając go wokół ciała, a potem zawiązuję w pasie na supeł. Jest wykonany z przezroczystego plastiku, przez który, jak sobie uświadamiam, widać prawie wszystko – łącznie z zarysem moich majtek.

Już niedługo. Wkrótce będzie po wszystkim.

Biorę głęboki wdech i otwieram niebieskie drzwi.

W sali laboratoryjnej jest jeszcze jaśniej. Oślepiona blaskiem lamp muszę robić dziwne wrażenie na komisji: wchodzę, mrużę oczy, cofam się o pół kroku i przykładam rękę do twarzy. Na początku mam przed sobą tylko cztery rozmyte cienie, lecz po chwili mój wzrok przyzwyczaja się do ostrego światła i widzę czworo członków komisji siedzących za długim niskim stołem. Sala jest ogromna i niemal pusta, nie licząc stojącego w kącie metalowego stołu chirurgicznego. Dwa rzędy lamp świecą wprost na mnie z wysokiego na jakieś dziesięć metrów sufitu. Ogarnia mnie nieodparta potrzeba, by skrzyżować ręce na piersi i zakryć ciało przed ich wzrokiem. Zasycha mi w ustach, a głowa robi się gorąca i jałowa jak te światła. Czuję kompletną pustkę, nie wiem już, co mam zrobić ani co powiedzieć. Na szczęście wtedy odzywa się zasiadająca w komisji kobieta:

– Masz z sobą formularz? – Jej głos brzmi przyjaźnie, ale strach ściskający moje wnętrzności nie ustępuje.

O Boże, z nerwów chyba się zaraz posikam. Próbuję sobie wyobrazić, jak to wszystko podsumuje potem Hana, gdy będziemy wracały w skwarze popołudniowego słońca, wdychając zapach soli i rozgrzanego asfaltu unoszący się ciężko w powietrzu. O rany – powie pewnie. Co za żenada. A cała ta banda wyglądała jak cztery kury siedzące na grzędzie.

– Mhm, tak. – Gdy podchodzę bliżej, mam wrażenie, że powietrze zgęstniało i stawia mi opór. Kiedy jestem o krok od stołu, wyciągam rękę i podaję komisji podkładkę. Za stołem zasiada trzech mężczyzn i kobieta, ale nie potrafię się skupić na ich rysach. Przebiegam wzrokiem po ich twarzach szybko tam i z powrotem, tak że widzę tylko kilka nosów, kilka par ciemnych oczu i błysk okularów.

Podkładka z moim formularzem wędruje z rąk do rąk. Opuszczam ramiona swobodnie wzdłuż tułowia i staram się robić wrażenie zrelaksowanej.

Wzdłuż tylnej ściany za moimi plecami kilka metrów nad ziemią znajduje się platforma obserwacyjna. Wchodzi się tam przez małe czerwone drzwi umieszczone wysoko nad rzędami krzeseł, na których z pewnością zasiadają studenci, lekarze, stażyści i początkujący laboranci. Ich bowiem zadaniem jest nie tylko przeprowadzanie zabiegów, ale i sprawdzanie, czy się powiodły, oraz leczenie trudnych przypadków z innych chorób.

Dociera do mnie, że to właśnie tu, w tej sali, aplikuje się remedium. Niepokój znowu zaciska zimne macki na moim żołądku. Dziwne, chociaż tyle razy myślałam o tym, jak to jest być wyleczonym, nigdy nie zastanawiałam się, jak wygląda sam zabieg: twardy metalowy stół, ostre światło, rurki, kable i ból.

– Lena Haloway?

– Zgadza się.

– Witaj, Leno. Może na początek opowiesz nam coś o sobie? – Mężczyzna w okularach pochyla się nieco do przodu, wyciągając ręce, i uśmiecha się. Ma duże, kwadratowe białe zęby, które przypominają mi łazienkowe kafelki. Światło odbijające się w jego okularach sprawia, że nie widzę jego oczu. Wolałabym, żeby je zdjął. – Opowiedz nam, co lubisz robić. Czym się interesujesz, jakie masz hobby, jakie są twoje ulubione przedmioty.

Rozpoczynam więc przygotowany wcześniej monolog o fotografii, bieganiu i spotkaniach z koleżankami, jednak nie mogę się skupić. Widzę, jak członkowie komisji kiwają głowami, przybierając poważne miny, i zaczynają robić notatki, więc wiem, że dobrze mi idzie, ale nawet nie słyszę słów, które wychodzą z moich ust. Moje myśli zaprząta stół chirurgiczny, który obserwuję kątem oka, i jego błyszcząca powierzchnia migocząca w świetle jak ostrze noża. I nagle przychodzi mi na myśl mama. Nie udało się jej wyleczyć mimo trzech zabiegów. Choroba nie dała za wygraną, upomniała się o nią, zaczęła pożerać od środka, odbierając jej oczom i skórze blask, przejęła kontrolę nad jej ciałem, aż powoli zaprowadziła na skraj piaszczystego klifu, a potem kazała jej rzucić się w dół. Tak mi przynajmniej powiedziano. Sama miałam wtedy zaledwie sześć lat. Pamiętam tylko ciepły dotyk jej palców na mojej twarzy tamtej nocy i ostatnie słowa, które wyrzekła do mnie szeptem: „Pamiętaj, kocham cię. Tego nie mogą nam odebrać”.

Zamykam szybko oczy i pod powiekami pojawia się mama próbująca się bronić i lekarze w fartuchach laboratoryjnych beznamiętnie robiący notatki. Trzy razy przywiązano ją do metalowego stołu. Trzy razy obserwowano z platformy jej reakcje, gdy igły, a potem lasery przeszywały jej skórę. Zwykle ludzie są usypiani przed zabiegiem i niczego nie czują, ale Carol wypsnęło się raz, że podczas trzeciej próby nie uśpiono mamy, podejrzewając, że to środki usypiające przeszkadzają w prawidłowej reakcji jej mózgu na remedium.

– Może chcesz wody? – Kobieta wskazuje na butelkę i szklankę stojące na stole. Zauważyła, jak się wzdrygam, ale to nie szkodzi. Przedstawiłam się już i ze sposobu, w jaki na mnie spoglądają, zadowoleni i dumni, jakbym była małym dzieckiem, któremu udało się dopasować wszystkie klocki do właściwych otworów, mogę powiedzieć, że wykonałam kawał dobrej roboty.

Nalewam sobie wody i upijam kilka łyków. Cieszę się z chwili przerwy. Jednocześnie czuję, jak pot zbiera mi się pod pachami i na karku, i modlę się, żeby tego nie dostrzegli. Próbuję patrzeć wprost na nich, ale kątem oka wciąż widzę ten przeklęty stół szczerzący do mnie zęby.

– Dziękujemy, Leno. A teraz zadamy ci kilka pytań. Chcemy, byś odpowiedziała na nie szczerze. Pamiętaj, że chcemy cię poznać jako osobę.

Jako osobę? – nie mogę się w myślach powstrzymać od pytania. W przeciwieństwie do czego? Do zwierzęcia?

Biorę głęboki oddech, zmuszam się do kiwnięcia głową i uśmiechu.

– Oczywiście.

– Jakie są twoje ulubione książki?

– Miłość, wojna i ingerencja Christophera Malleya – recytuję przygotowaną wcześniej wypowiedź. – Granica Philippy Harolde. – Już wiem, że nie ma sensu z tym walczyć: obrazy zalewają mój umysł jak fale powodzi. A w mózgu pulsuje ciągle tylko jedno słowo, jakby było tam wyryte. Ból. Chcieli poddać mamę zabiegowi po raz czwarty. Tej nocy, kiedy się zabiła, mieli przyjść po nią i zaciągnąć ją do laboratorium. Ale ona wybrała ciemność i odmęty oceanu. A zanim uciekła, obudziła mnie słowami: „Pamiętaj, kocham cię. Tego nie mogą nam odebrać”, które wiatr przynosił mi jeszcze długo po tym, jak zniknęła, słowami powtarzanymi później przez nagie konary drzew oraz szelest i szept liści w zimny szary świt. – Oraz Romeo i Julia Williama Szekspira.

Członkowie komisji kiwają głowami i notują każde moje słowo. To dobra odpowiedź. Romeo i Julia jest lekturą obowiązkową na lekcjach zdrowia w pierwszej klasie.

– A dlaczego właśnie ta książka? – pyta członek komisji numer trzy.

Bo jest przerażająca – powinnam teraz powiedzieć. To historia z morałem, ostrzeżenie ukazujące niebezpieczeństwa starego świata przed wprowadzeniem remedium. Moje gardło jest jednak tak ściśnięte, że nie mogę wydusić z siebie żadnych słów, które utknęły tam jak kamyki. Do tego nagle wydaje mi się, że słyszę przytłumiony ryk oceanu, jego dalekie, monotonne mruczenie, i widzę oczyma wyobraźni, jak woda zamyka się nad mamą, jak przytłacza ją, ciężka jak kamień. I wyrzucam z siebie:

– Ponieważ jest piękna.

Cztery twarze natychmiast unoszą się do góry jak marionetki połączone jednym sznurkiem.

– Piękna? – Kobieta marszy nos. Powietrze aż iskrzy od lodowatego napięcia i dociera do mnie, jak wielki popełniłam błąd.

Mężczyzna w okularach nachyla się w moją stronę.

– To ciekawe słowo w tym kontekście. Bardzo ciekawe. – Tym razem gdy odsłania zęby, przypominają mi wilcze kły. – Może uważasz, że cierpienie jest piękne? Może bawi cię przemoc?

– Nie, nie, to nie tak – staram się myśleć jasno, ale w mojej głowie narasta ryk oceanu i wzmaga się z każdą sekundą. Teraz wydaje mi się nawet, że słyszę również krzyk, jak gdyby wołanie mojej matki dosięgało mnie z przestrzeni dwunastu lat. – Chciałam przez to powiedzieć, że... w tej historii jest coś smutnego... – Staram się z tego jakoś wybrnąć, ale marnie mi idzie. Mam wrażenie, że tonę w białym świetle i huku wody. Poświęcenie. Chcę powiedzieć coś o poświęceniu, ale to słowo nie chce mi przejść przez usta.

– Przejdźmy dalej. – Kobieta, która wydawała się taka przyjazna, kiedy proponowała mi wodę, teraz zarzuciła wszelkie pozory serdeczności. Jest już tylko zimną urzędniczką. – Powiedz nam na przykład, jaki jest twój ulubiony kolor.

Część mojego mózgu – ta racjonalna, wykształcona, logiczna część – krzyczy: „Niebieski! Powiedz: niebieski!”, ale ta druga, pierwotna siła przedziera się na zewnątrz z całą mocą i wyrzucam z siebie:

– Szary.

– Szary? – powtarza członek komisji numer cztery.

Serce przestaje mi bić. Wiem już, że zawaliłam na całej linii, niemal widzę, jak moje punkty lecą na łeb, na szyję. Jest za późno. Już po mnie – huczy mi w uszach coraz głośniej i to dudnienie uniemożliwia mi zebranie myśli. Szybko wyrzucam z siebie wyjaśnienie.

– To znaczy nie do końca szary. Jest taka chwila tuż przed wschodem słońca, kiedy całe niebo ma blady, trudny do określenia kolor. Tak właściwie to nie jest szary, raczej jakiś rodzaj bieli, i od zawsze go lubiłam, ponieważ przypomina mi oczekiwanie na coś miłego.

Oni jednak przestali mnie słuchać. Wszyscy zadzierają głowy i spoglądają na coś za moimi plecami, na ich twarzach maluje się niepewność i wysiłek, jak gdyby próbowali rozpoznać znajome wyrazy w obcym języku. Nagle hałas i krzyki nasilają się, a ja uświadamiam sobie, że nie są wytworem mojej wyobraźni. Ludzie krzyczą naprawdę, słychać jakiś dziwny łomot, dudnienie, jakby tysiąc nóg tupało naraz. Teraz słyszę też trzeci dźwięk, gdzieś w tle, jakiś nieartykułowany ryk, który nie brzmi jak głos człowieka. Z powodu zamętu, który mam w głowie, wszystko wydaje mi się zupełnie oderwane od siebie, tak jak czasem bywa w snach. Kobieta podnosi się z krzesła ze słowami:

– Co, u diabła...?

Jednocześnie mężczyzna w okularach mówi:

– Usiądź, Helen. Sprawdzę, co się tam dzieje.

W tej chwili niebieskie drzwi otwierają się z hukiem i fala krów – prawdziwych, żywych, muczących krów – wdziera się do laboratorium.

Rozpędzone stado bydła – stwierdzam i przez chwilę rozpiera mnie dziwna duma, że jednak słuch mnie nie mylił. Zaraz potem dociera do mnie, że w moją stronę pędzi gromada ciężkich, a do tego bardzo przestraszonych rogatych zwierząt i za jakieś dwie sekundy wdepcze mnie w ziemię. Niewiele myśląc, rzucam się w kąt i wciskam za chirurgiczny stół, gdzie powinnam być bezpieczna. Wychylam głowę na tyle, by widzieć, co się wokół dzieje. Członkowie komisji wskakują na stół, otoczeni morzem brązowych i łaciatych krów. Kobieta wydziera się ze wszystkich sił, a okularnik wrzeszczy: „Uspokój się! Uspokój się!”, choć to on trzyma się jej rozpaczliwie, jakby tonął, a ona była tratwą ratunkową.

Niektóre krowy mają na łbach dziwacznie przekrzywione peruki, a inne są częściowo owinięte w takie same uniformy, jaki mam na sobie. Przez chwilę wydaje mi się, że to sen. Może cały ten dzień jest tylko sennym wytworem mojego umysłu, zaraz się obudzę i okaże się, że jestem w domu, w łóżku, w poranek przed ewaluacją. A wtedy dostrzegam napisy na bokach krów: NIE REMEDIUM, ALE ŚMIERĆ. Słowa wymalowane są odręcznie tuż nad rzędami cyfr – znakiem, że zwierzęta jechały do rzeźni.

Wzdłuż kręgosłupa przebiega mi dziwny dreszcz i nagle wszystko zdaje się układać w całość. Co kilka lat Odmieńcy – ludzie, którzy żyją w Głuszy, ziemi niczyjej znajdującej się pomiędzy oficjalnymi granicami miast – wślizgują się do Portland i organizują happeningi różnego rodzaju. Pewnego razu przedostali się w nocy do miasta i wymalowali czerwone trupie czaszki na domach lekarzy pracujących w laboratoriach. Innym razem włamali się do komendy głównej policji, która koordynuje patrole i straże w Portland, i przenieśli na dach całe wyposażenie biura, nawet automaty do kawy. Szczerze mówiąc, wydało mi się to wtedy całkiem zabawne – i zdumiewające, bo można by przypuszczać, że co jak co, ale nie ma w mieście lepiej strzeżonego miejsca niż komenda główna. Dla ludzi z Głuszy miłość nie jest chorobą i nie wierzą w remedium. Zabieg uważają za okrucieństwo. Stąd to hasło.

Nagle dociera do mnie przesłanie ich akcji: krowy są ubrane jak my podczas ewaluacji. Jakbyśmy byli stadem bydła.

Zwierzęta chyba trochę się uspokoiły. Nie szarżują już, tylko spokojnie wałęsają się po sali. Kobieta trzyma w ręku podkładkę i opędza się nią od krów, które mucząc, ocierają się o stół i skubią porozrzucane na nim papiery – notatki komisji, co uświadamiam sobie, gdy jedna z krów porywa jakąś kartkę i rozrywa ją zębami. Dzięki Bogu. Może zjedzą wszystkie notatki, a komisja zapomni o tym, jak się pogrążyłam. I teraz gdy siedzę bezpiecznie schowana za stołem, stwierdzam, że cała ta sytuacja jest właściwie przekomiczna. Wtedy dociera do mnie jeszcze jeden dźwięk. Jakimś cudem ponad tym parskaniem, tupotem i wrzaskiem udaje mi się dosłyszeć nad sobą czyjś śmiech – niski, urywany i melodyjny, jakby ktoś ćwiczył wprawki na pianinie. Dźwięk dobiega z platformy obserwacyjnej. Stoi tam jakiś chłopak i obserwuje z góry całe to zamieszanie. I śmieje się.

Gdy podnoszę oczy, jego wzrok pada na moją twarz. Całe powietrze uchodzi ze mnie i wszystko zastyga na sekundę, jak gdybym spoglądała na niego przez obiektyw, w maksymalnym zbliżeniu, a świat zatrzymał się na krótką chwilę między otwarciem a zamknięciem migawki.

Chłopak ma złocistobrązowe włosy, jak liście wczesną jesienią, i jasne bursztynowe oczy. Jedno spojrzenie wystarcza mi, by stwierdzić, że jest jednym z ludzi odpowiedzialnych za ten bałagan. Wiem, że musi żyć w Głuszy. Wiem, że jest Odmieńcem. Strach łapie mnie za serce i już otwieram usta, żeby coś krzyknąć – choć jeszcze sama nie wiem co – kiedy w tej samej sekundzie chłopak nieznacznie kręci głową, co nagle odbiera mi mowę. Następnie intruz robi coś absolutnie, zupełnie nieprawdopodobnego.

Puszcza do mnie oko.

Wreszcie włącza się alarm, tak głośny, że muszę zakryć uszy rękami. Spoglądam w stronę stołu, żeby sprawdzić, czy członkowie komisji również widzieli to co ja, ale oni, niczego nieświadomi, wciąż odstawiają swój dziki taniec, a gdy znowu spoglądam w górę, po chłopaku nie ma śladu.

5

Rozdział dostępny w pełnej wersji

6

Rozdział dostępny w pełnej wersji

7

Rozdział dostępny w pełnej wersji

8

Rozdział dostępny w pełnej wersji

9

Rozdział dostępny w pełnej wersji

10

Rozdział dostępny w pełnej wersji

11

Rozdział dostępny w pełnej wersji

12

Rozdział dostępny w pełnej wersji

13

Rozdział dostępny w pełnej wersji

14

Rozdział dostępny w pełnej wersji

15

Rozdział dostępny w pełnej wersji

16

Rozdział dostępny w pełnej wersji

17

Rozdział dostępny w pełnej wersji

18

Rozdział dostępny w pełnej wersji

19

Rozdział dostępny w pełnej wersji

20

Rozdział dostępny w pełnej wersji

21

Rozdział dostępny w pełnej wersji

22

Rozdział dostępny w pełnej wersji

23

Rozdział dostępny w pełnej wersji

24

Rozdział dostępny w pełnej wersji

25

Rozdział dostępny w pełnej wersji

26

Rozdział dostępny w pełnej wersji

27

Rozdział dostępny w pełnej wersji

Podziękowania

Rozdział dostępny w pełnej wersji