Andrzej Sarwa

DALEKOWSCHODNIE ROŚLINY LECZNICZE

W OGRÓDKU I NA DZIAŁCE

Armoryka

Sandomierz

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

tel 15 833 21 41

e-mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl

http://www.armoryka.strefa.pl/

© Copyright by Andrzej Sarwa, Sandomierz 2013

ISBN 978-83-62661-92-3

Konwersja:

Uwaga! Porady zamieszczone w tej książce nie mają na celu zastąpienia medycznych porad lekarza. Skonsultuj się więc z nim, zanim zastosujesz propozycje tu przedstawione.

Ani autor, ani wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za szkody, straty lub choroby spowodowane leczeniem się na własną rękę.

BARDZO KRÓTKIE WPROWADZENIE

Od wielu już lat daje się zauważyć coraz większe zainteresowanie roślinami leczniczymi. Czy może inaczej: leczniczymi właściwościami roślin. Na temat naszych, krajowych, istnieje bardzo bogata literatura, co i raz przybywają jakieś nowe pozycje.

O roślinach pochodzących z Dalekiego Wschodu, wykorzystywanych przez medycynę naturalną (tradycyjną) ludów zamieszkujących Syberię, Mongolię, Chiny, Tybet, Koreę czy Japonię, owszem, zdarza się słyszeć, ale przecież raczej niewiele.

Bez wątpienia każdy z nas wie coś niecoś na temat żeń-szenia, sporo ludzi zetknęło się z cytryńcem chińskim, lecz nie byłbym już pewny, że Polakom znane są właściwości np. jodły syberyjskiej, maklei, albo eleuterokoku kolczastego. Tymczasem właściwościowe warto poznać, bo dalekowschodnie rośliny lecznicze (jakże egzotyczne dla nas!) z łatwością można zaaklimatyzować i z powodzeniem uprawiać w warunkach tutejszego klimatu. A skoro będzie się je uprawiać, to oczywiście będzie też można wykorzystywać ich, niekiedy nieocenione, właściwości.

- No dobrze - może powiedzieć Czytelnik. - Wszystko pięknie, słówka gładkie i okrągłe, tylko w jaki sposób można zdobyć czy to nasiona, czy to sadzonki roślin, które na tych niewielu stronicach zostały opisane?

Rzeczywiście. Ważne pytanie! Ale przecież i na nie można odpowiedzieć.

A zatem: Niektóre z omawianych w tej książeczce roślin są znane i uprawiane w naszym kraju od wielu już lat, tyle tylko, iż wcześniej nie wiedzieliśmy, że można je wykorzystywać do leczenia chorób. Inne, których nazwy brzmią nam tak egzotycznie, że czasem trudno je nawet zapamiętać, można zdobyć w inny sposób.

Otóż istnieją grupy hobbystów, zajmujące się sprowadzaniem z różnych stron świata najrozmaitszych nowości. Owi hobbyści ogłaszają się - oferując sadzonki na wymianę - na tematycznych forach ogrodniczych i dzięki nim możemy zaopatrzyć się w to, co nas interesuje. Często sprzedają też sadzonki lub nasiona owych roślin czy to na Allegro, czy we własnych sklepach internetowych. Poza hobbystami rośliny takie oferują profesjonalni ogrodniczy.

Jeszcze innym sposobem jest uczestniczenie w rozlicznych wystawach i kiermaszach roślin. Podczas takich imprez można się „obkupić”, byle tylko starczyło pieniędzy.

Gdyby inne sposoby zawiodły, sami możemy wyjechać na Litwę, Białoruś czy Ukrainę (gdzie dość dawno pozakładano towarowe plantacje niektórych dalekowschodnich roślin leczniczych, które się tam wspaniale zaaklimatyzowały) i po uzyskaniu świadectwa sanitarnego od odpowiednich służb, przewieźć sadzonki przez granicę.

Długo zastanawiałem się jeszcze nad jedną kwestią: czy umieścić we wstępie informacje na temat postaci i przygotowywania leków na bazie ziół i czy omówić ogólne zasady uprawy roślin.

Podstawowe informacje na temat gruntowej uprawy roślin - drzew, krzewów, pnączy, roślin rocznych, dwuletnich i bylin zawarłem w ostatnim rozdziale niniejszego opracowania.

I to byłoby już wszystko, co tytułem wprowadzenia chciałbym napisać.

Pozostaje mi tylko życzyć sukcesów, zarówno w uprawie omówionych tutaj roślin, jak i medycznych, osiąganych przy ich pomocy.

W ostatnim zdaniu muszę jeszcze przypomnieć, że kuracje - nawet i niewinnymi ziółkami - winny być zawsze przeprowadzane za wiedzą i zgodą lekarza. Dlaczego? A czyż umiemy sami w sposób prawidłowy postawić diagnozę? A czyż wiemy, co i jak dawkować? Ostatnie uwagi nie dotyczą oczywiście prawdziwych, doświadczonych zielarzy, tyle iż tych raczej nie ma zbyt wielu w naszym kraju.

ARALIA MANDŻURSKA - „CZARTOWSKIE DRZEWO”

Aralia mandżurska (Aralia elata, syn.: A. mandschurica) jest niewielkim drzewkiem wiodącym swój ród z Syberii (Kraj Nadmorski), północnych Chin i Korei, gdzie występuje jako podszycie w lasach liściastych. Należy do rodziny araliowatych (Araliaceae) i jest spokrewniona z żeń-szeniem. Dorasta od 1,5 do 4 m wysokości, a ogólnym pokrojem przypomina może nieco palmę. Tworzy prosty i nie rozgałęziający się, pokryty licznymi ostrymi kolcami pień, który wieńczą okazałe i długie (do 1 m) długoogonkowe, podwójniepierzastozłożone liście. W środku lata spośród nich wyrasta okazały (do 0,5 m) wiechowaty kwiatostan, złożony z niepokaźnych, drobnych zielonkawych kwiatuszków. Te po zapyleniu wiążą się w kuliste, nieduże owocki barwy czarnej, zawierające w miąższu po 5 nasion. Owoce pełnię dojrzałości osiągają na przełomie września i października.

Surowcem zielarskim są korzenie aralii, bogate w cenne, biologicznie aktywne substancje, m.in.: trójterpenowe saponiny - aralozydy A, B i C, żywice i nieco olejku eterycznego.

Odwary, proszek i nalewka z korzeni aralii mandżurskiej, zwanej przez ludy Syberii „czartowskim drzewem”, mają działanie bardzo zbliżone do działania żeń-szenia. Stosuje się je jako stymulatory centralnego układu nerwowego przy nerwicach, rozstrojach psychicznych (pomocniczo w psychozach), w impotencji, zaburzeniach erekcji, zbyt wczesnej ejakulacji, w wyczerpaniu umysłowym i fizycznym, oraz jako środki pobudzające i ogólnie wzmacniające. Nie wolno ich stosować w nadciśnieniu tętniczym, padaczce i bezsenności.

Proszek z ususzonych korzeni „czartowskiego drzewa” zażywa się dwa razy dziennie w dawkach do 0,5 g przez okres l-3 miesięcy.

Nalewkę sporządzoną z 2 (wagowych) części spirytusu 70% i 1 części rozkruszonych korzeni (macerować w ciepłym miejscu przez 4-6 tygodni w szczelnie zamkniętym naczyniu) przyjmuje się przez l-3 miesiące 2 razy dziennie po 15-20 kropli na 1/4 szklanki wody.

Można także przygotowywać odwary (l łyżeczka do herbaty na szklankę wody, gotować pod przykryciem 3-5 minut, odstawić na 15 minut, przecedzić, pić 3 razy dziennie po 1/3 szklanki).

Uprawa aralii mandżurskiej w warunkach naszego klimatu jest stosunkowo łatwa i prosta. W zasadzie rośnie ona na każdej glebie (z wyjątkiem podmokłych), którą przed założeniem plantacji należy dokładnie przekopać, pozbawić trwałych chwastów i nawieźć kompostem w ilości 6-8 kg/1 m^2. Jedyne co bezwzględnie musimy zapewnić aralii mandżurskiej, to jasne i widne stanowisko (najodpowiedniejsza będzie wystawa południowa).

Roślinę rozmnaża się z nasion lub - najprościej - z odrostów korzeniowych, które zwartym gąszczem otaczają egzemplarz mateczny. Odrosty owe oddzielamy i sadzimy na miejsca przeznaczone pod ich uprawę jesienią, zaś najlepszym terminem siewu będzie wczesna wiosna, gdy tylko ziemia obeschnie. Nasiona wymagają stratyfikacji.

Pielęgnację ogranicza się do odchwaszczania ziemi wokół krzewów i corocznego obfitego nawożenia (najlepiej późną jesienią czy nawet i w zimie) dobrze rozłożonym kompostem.

Zbioru korzeni można dokonywać już w drugim roku na jesieni. Po wykopaniu dokładnie je oczyszczamy, drobne suszymy w całości, w temperaturze nie wyższej niż 30° C, grube i długie po pocięciu wzdłuż i w poprzek na kawałki długości 8-10 cm.

Identyczne znaczenie lecznicze jak aralia mandżurska przejawia jej bardzo bliska krewniaczka - aralia sercowata (Aralia cordata, vel A. Schmidtif), roślina objęta całkowitą ochroną gatunkową, a występująca wyłącznie w południowej części Sachalinu, na południowych wyspach Archipelagu Kurylskiego i na japońskiej wyspie Hokkaido. I tę roślinę - o ile komuś udałoby się zdobyć jej nasiona - z powodzeniem można by uprawiać w naszym kraju. Wymagania ma takie same jak aralia mandżurska.

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

BARDZO KRÓTKIE WPROWADZENIE

ARALIA MANDŻURSKA - „CZARTOWSKIE DRZEWO”

BERBERYS AMURSKI

BERGENIA GRUBOLISTNA

BLUSZCZ AMURSKI - MIESIĘCZNIK DAHURSKI

CYTRY NIEĆ CHIŃSKI

ELEUTEROKOK KOLCZASTY

JODŁA SYBERYJSKA - „PICHTA'

KOLCOWÓJ SZKARŁATNY - „GOJI”

KRWIŚCIĄG LEKARSKI

KRZYŻOWNICA SYBERYJSKA

LEUZEA KROKOSZOWATA - „KORZEŃ MARALA”

MAKLEJA DROBNOOWOCOWA

MAK SYBERYJSKI

MIŁORZĄB DWUKLAPOWY - CHIŃSKI - JAPOŃSKI - DWUDZIELNY

MORWY

PRZĘŚL SKRZYPOWATA - „ZIELE KUŹMICZA”

RODIOLA, RÓŻENIEC GÓRKI - „ZŁOTY KORZEŃ” - „RÓŻOWY (RÓŻANY) KORZEŃ”

RZEWIEŃ DŁONIASTY - RABARBAR

TARCZYCA BAJKALSKA

WIELOSIŁ BŁĘKITNY

ŻEŃ-SZEŃ WŁAŚCIWY

PODSTAWOWE INFORMACJE NA TEMAT GRUNTOWEJ UPRAWY ROŚLIN

Rozmnażanie roślin

Rozmnażanie generatywne

Rozmnażanie wegetatywne

Prowadzenie szkółki

Drzewa, krzewy i pnącza owocowe - uprawa i pielęgnacja

Zakładanie sadu

Pielęgnacja drzew, krzewów i pnączy

Rośliny roczne, dwuletnie i byliny - ich uprawa i pielęgnacja

Nawożenie

Mechaniczna uprawa ziemi

Siew i sadzenie

Pielenie, okopywanie i przerywanie

Płodozmian

Rozsadniki i inspekty

Inspekty

WYBRANA LITERATURA

INDEKS ŁACIŃSKICH NAZW ROŚLIN

INDEKS POLSKICH NAZW ROŚLIN