Ajschylos

Cztery dramaty

PROMETEUSZ — PERSOWIE — SIEDMIU

— PRZECIW TEBOM — BŁAGALNICE —

przełożył Jan Kasprowicz

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak

Tekst wg edycji z roku 1911.

Zachowano oryginalną pisownię.

© Wydawnictwo Armoryka

Wydawnictwo Armoryka

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

http://www.armoryka.pl/

ISBN 978-83-7639-263-9

Prometeusz skowany

OSOBY DRAMATU:

KRATOS i BIA.

HEFAISTOS.

PROMETEUSZ.

CHÓR OKEANID.

OKEANOS.

IO, córka Inachosa.

HERMES.

Pustkowie. Skaliste wybrzeże morskie. HEFAISTOS, KRATOS i BIA prowadzą między turnie skowanego PROMETEUSZA.

KRATOS.

I oto stanęliśmy na okrajach ziemi,

Pomiędzy skityjskiego brzegu bezludnemi

Skałami. Hefaistosie! niech twój umysł zważa

Na rozkaz, dan od ojca, byś tego zbrodniarza,

W żelazne, niezerwalne wziąwszy go kajdany,

Co tchu do tej opoki przykował krzesanej.

Albowiem płomień ognia, twoją chwałę drogą,

Ukradłszy, dał go ludziom... Winien-ci jest bogom

Pokutę: niech ma karę za swój czyn zbrodniczy,

Z Zeusa niech się władzą nieuchronną liczy

I zrzeknie się miłości, którą ma dla człeka.

HEFAISTOS.

Kratosie i ty, Bio! Żadne z was nie zwleka

Wypełnić woli Boga, lecz mnie brak odwagi,

Ażebym mógł przemocą do tej turni nagiej,

Na wichrów tych igrzysko, krewne przybić plemię.

Lecz muszę to uczynić, ciężkie bowiem brzemię

Na barki swe je ściąga, kto się, nieposłuszny,

Sprzeciwia woli Ojca. O ty, wielkoduszny

Temidy prawej synu, patrzaj, co się święci;

Z niechęcią mam cię dzisiaj, naprzekór twej chęci

Skutego w te spiżowe, niezłomne łańcuchy,

Do skał odludnych przybić, w tej pustyni głuchej,

Gdzie głosu nie dosłyszysz, nie ujrzysz postaci

Człowieczej! Zato ciało twoje kwiat swój straci

W niesytym ogniu dziennym; noc się utęskniona

Pojawi, zgasi żar ten, a potem znów skona

Poranny chłód pod tchnieniem miłosnego słońca:

I tak cię twa niedola żreć będzie bez końca,

Bo ten, coby cię zbawił, dotąd niepoczęty!

Za miłość swą do ludzi takie zbierasz sprzęty!

Sam bóg, wbrew woli bogów w ponadmiar wysokiej

Dla człeka żyłeś części, przeto tej opoki

Strzedz będziesz beznadziejnej, wyprężon, kolana

Nie mogąc zgiąć; pierś twoja, snem nie uciszana,

Jękami nie rozwieje zaciekłości Boga.

Tak! każda nowa władza twarda jest i sroga.

KRATOS.

Przecz zwlekasz, przecz w daremnem zawodzisz mi słowie?

Czyż bogiem, którym inni wzgardzili bogowie,

Nie gardzisz, chociaż skarb twój ludzkiej wydał rzeszy?

HEFAJSTOS

Zbyt silnym jest krwi związek i wspólność pieleszy.

KRATOS.

Rozumiem, lecz czyż myśl cię nie ogarnia trwożna,

Iż słowa rodzicielskie tak podeptać można?

HEFAJSTOS.

Zbyt twardy byłeś zawsze i nazbyt zuchwały.

KRATOS.

Daremnie łzy tu ronić. Na cóż się przydały

Twe trudy, gdy z nich żadna korzyść nie wyrosła?

HEFAISTOS

O jakiż wstręt uczuwam do swego rzemiosła!

KRATOS.

Nie! Po co masz złorzeczyć? Niech cię to nie boli,

Nie twoja przecież sztuka winna jego doli.

HEFAJSTOS.

A jednak przecz kto inny niema mej sprawności?

KRATOS.

Prócz w rządach nad bogami, trud we wszystkiem gości,

I tylko Zeus jest wolny, zresztą nikt na świecie.

HEFAJSTOS.

Nie myślę się sprzeciwiać, wiem ja o tem przecie.

KRATOS.

Więc pęta mu zarzucić przecz się dłoń twa wzbrania?

Ma Ojciec nasz być świadom twojego wahania?

HEFAJSTOS.

Wszak widzisz, że pod ręką łańcuch mam gotowy.

KRATOS.

Nie zwlekaj, skuj mu ręce w żelazne okowy,

Do ściany przybij skalnej, nie żałując młota.

HEFAJSTOS.

Zabieram się do dzieła, wraz pójdzie robota.

KRATOS.

Wal silniej, nie ustawaj, zacieśnij kajdany,

Bo może się wywinąć z ogniw lis ten szczwany.

HEFAJSTOS.

Przybite jedno ramię, uwięzione do cna.

KRATOS.

I drugie niech przykuje twoja ręka, mocna,

Ażeby się przekonał, iż Zeus jest chytrzejszy.

HEFAISTOS.

Prócz niego, nikt mi za to sławy nie umniejszy.

KRATOS.

A teraz żelaznego klinu straszne ostrze

Niech, piersi mu przeszywszy, na głaz go rozpostrze.

HEFAISTOS.

O biada! Prometeju! Twa boleść mnie wzrusza!

KRATOS.

Co? Jęczeć masz odwagę nad wrogiem Zeusza?

Bodajbyś tak nie płakał nad swą dolą własną!

HEFAJSTOS.

A tobie, gdy to widzisz, czyż oczy nie gasną?

KRATOS.

Ja widzę, że nań kara spadła sprawiedliwa.

Hej! Jeszcze jego boki zawrzyj w swe ogniwa!

HEFAJSTOS.

Uczynić wszak to muszę! Pocóż te rozkazy?

KRATOS.

Tak! będę rozkazywał, krzyczał po sto razy!

Zejdź na dół i potężnie skrępuj mu i uda.

HEFAJSTOS.

Dokonam tego łatwo, nie żadne to cuda.

KRATOS.

A teraz gwoździe kajdan silnie wbić mu trzeba:

Pamiętaj: twardy na cię patrzy sędzia z nieba.

HEFAISTOS.

Twój język jakżeż twojej dorównał postaci!

KRATOS.

Pozostań niewieściuchem! Lecz się nie opłaci

Przyganiać mojej złości i mojej tężyźnie.

HEFAJSTOS.

Uchodźmy! Z tych on więzów już się nie wyśliźnie.

KRATOS zwrócony do Prometeusza:

A ty się tu przechwalaj! Własność kradnij bożą

Dla tworów, co się tylko na dzień jeden mnożą!

Czyż zwolnią cię śmiertelni z tych pęt? niech odnowie

Twój przemysł! Przemyślnikiem zwali cię bogowie —

Fałszywie! Bacz-że teraz, by przez twe przemysły

Żelazne się łańcuchy na tobie rozprysły.

Odchodzą.

PROMETEUSZ.

Skrzydlatych wiatrów pełne niebieskie przestworza,

Potoków wy źródliska i ty, falo morza

Rytmiczna, i ty ziemio, wszystkich nas rodzico,

I ty wszechwidzącego słońca krągłe lico,

Spojrzyjcie, jakie znoszę, bóg, od bogów znoje!

Na trudy popatrzcie się moje,

Na srom, którego ciężar na mych barkach legł

Po nieskończony wiek!

Takimi więzy chce mnie dzisiaj zmódz

Ten nieśmiertelnych hufców młody wódz.

Nie tylko czas dzisiejszy pogrąża mnie w łzach,

Lecz także dni, co idą! Ach! biada mi! ach!

Kiedyż się skończy moich cierpień bieg?!

Lecz pocóż ja to mówię? Widzę, co się stanie,

I jutro żadna na mnie klęska niespodzianie

Nie spadnie, a niniejszej trza ulegać doli

Jak można najpogodniej: konieczności woli

Przełamać nikt nie zdoła! Darmo krzyczeć »biada!«

Czy milczę, czy nie milczę, na jedno się składa.

Człowieka chciałem zbawić; za to mnie w tej chwili

Do skały zakutego w łańcuchy przybili.

Promienistego-m ognia źródło skrył w łuczywie:

W nim wszelkich sztuk dla ludzi nauczyciel żywię,

Wszelkiego mistrz pożytku, i za tę przewinę,

Zawieszon na powietrzu, w tych okowach ginę.

O jej! O jej!

Co słyszę? jakiż zapach płynie do tych stron!

Jakież tu ślą go smugi?

Czy człek do tych samotnych zabłąkać się kniej,

Czy bóg, czy jeden i drugi?

Pragnie-li świadkiem być boleści mej,

Lub czego chce tu on?

Patrzajcie! Oto leży skrępowany bóg,

Przez Zeusa znienawidzon i przez wszystkie bogi,

Co złotych jego zamków przestępują progi —:

Za miłość ku ludziom go zmógł!

Ach! ach! co słyszę znowu? Jakby ptaków lot!

Od skrzydeł falujących drży powietrze w krąg?

Ach! jakikolwiek zjawi się tu miot,

Nowych to dla mnie trwóg

I nowych źródło mąk!

Na skrzydlatych wozach zjawia się od strony morza

CHÓR OKEANID.

Nie lękaj się niczego! Przyjacielski huf

Ciężkiem brzemieniem słów

Zdołał przekonać rodzica

I w chyżym pędzie do twych przybiegł skał;

Wiatr szybkolotny ku tobie mnie gnał.

Szczęk młota w mój podziemny przecisnął się dom,

W tej swojej grozie

Z przerażonego lica

Starł mi dziewiczy srom —

Bosa w skrzydlatym pomknęłam tu wozie.

PROMETEUSZ.

O jej! O jej!

Tetydy płodnej córy

I ojca Okeana,

Co wszystkie ziemskie lądy

Niestrudzonymi opasuje prądy,

Na los mój spojrzyjcie ponury:

Z przepastnej pustoszy tej

Opoka wyrasta krzesana,

A na niej przyjaciel wasz

Spełnia — ach, w jakie pęty

Straszne ujęty! —

Niepożądaną straż!

CHÓR.

Ja-ć widzę, Prometeju, i na taki kres

Gdy patrzę, chmura łez

Trwożne przesłania mi oczy!

W żelaznych więzach giniesz wśród tych ścian!

Tak! Na Olimpie nowy włada pan —

Bezprawnie sprawia Zeus nowy dzisiaj rząd:

Prawdę, co lśniła

Śród dawnych wieków mroczy,

Uważa dziś za błąd

I wraz ją depce niewstrzymana siła.

PROMETEUSZ.

Czemuż w Hadesu nie strącił mnie dół —

Między umarłych niezliczony tłum,

Poza Tartaru bezbrzeżnego brzeg?

W nierozerwalny choć mnie łańcuch skuł,

Żadenby z tego nie cieszył się bóg,

Ni żaden człek!

Dziś mi urąga lada wichru szum,

Śmieje się lada wróg.

CHÓR.

Któż z nieśmiertelnych, któż

Takieby serce miał twarde,

By tak naocznie

Twój niepomierny ból

Radość w nim wzbudzał i wzgardę?

Któżby nie żywił litości

Dla twoich mąk?

Chyba-li Zeus, nieugięty król,

Nowego prawa stróż,

Co Uranowy ród

W gniewie niesytym zgniótł

I w żądzy swojej nie spocznie,

Póki mu władzy nie wyrwie kto z rąk,

Chytrze z niebieskich nie wygna go włości.

PROMETEUSZ.

Choć sromotnemi zelżył mnie okowy,

Jeszcze-ci temu zwierzchnikowi nieba

Będzie mej rady potrzeba,

Gdy zechce usłyszeć wieści,

Jaki go zamach nowy

Z berła obedrze i części.

Daremna wówczas miodnych słów przynęta,

Chociażby brzmiała najsłodziej!

Daremna gróźb jego trwoga:

Nie powiadomię boga,

Aże mi zdejmie te krwawiące pęta

I hańbę mą wynagrodzi.

CHÓR.

Przestań, zuchwalcze, stój!

Jeszcze cię gorzkie katusze

Nie przełamały!

Czelnych używasz słów,

A ja tu lękać się muszę,

Jaką ci dolę niebiosa

Gotują! Ach!

Groza mną targa, czy skończy się znów

Ten ból okrutny twój?

Jakiego portu czar

Zdejmie ci brzemię kar?

Zakamieniały,

Głuchy na prośby, wykąpane w łzach,

Twardego serca jest-ci syn Kronosa!

PROMETEUSZ.

Wiem ja, że srogi to władca i prawa

Kuje dowolne, a jednak się zdarzy,

Iż zmięknie również jego umysł wraży,

Gdy pierwszy spadnie nań cios!

Złość w nim uśmierzy się krwawa,

Tęsknoty głos

Wyrwie mnie z kaźni,

Roztęsknionego przyjaciela

Wezwie do swego wesela,

Do swojej powoła przyjaźni.

PRZODOWNICA CHÓRU

Opowiedz-że nam wszystko, wytłomacz nam ninie,

Na jakiej to cię Zeus pochwycił przewinie,

Ze pijesz dzisiaj gorycz tak sromotnej doli?

Mów, jeśli tylko boleść mówić ci pozwoli.

PROMETEUSZ.

Boleśnie jest mi mówić i milczeć boleśnie —

Zaiste! w tem i tamtem znów cierpienie wskrześnie.

Gdy pierwej w sercach bogów gniew się straszny zrodził

I powstał spór wzajemny, ktoby im przewodził,

Czy Kronos ma być zepchnion z tronu, aby dalej

Panował Zeus; gdy inni wręcz się opierali,

Ażeby nad bogami on mógł dzierżyć władzę,

Zdarzyło się, niestety, że daremnie radzę,

Daremnie chcę przekonać słowy życzliwemi

Tytanów, Uranosa płód i matki-Ziemi.

Zbyt pyszni, odrzucili roztropne fortele,

Sądzący, że przemocą działając a śmiele,

Zwyciężą. Ale macierz ma, Temis i Gaja,

Co mnogie w swej postaci imiona zestraja,

Umiały mi obwieścić, jaki los się stanie

Na przyszłość, że nie przemoc odda panowanie

Zwycięzcom, tylko podstęp. Tom-ci im w swem słowie

Wyłuszczył, ale słuchać nie chcieli bogowie,

Ni spojrzeć nie raczyli. Przeto mnie i matce

Wydało się najlepszem opuścić te władcę

I skrzętnie poprzeć sprawę skrzętnego Zeusza

I oto dzisiaj czarna Tartarowa głusza

Za moją kryje radą wszystkie sprzymierzeńce

Kronosa wraz z ich panem. Takie ci ja wieńce

Nowemu zgotowałem królowi i za to

Męczarnią mnie nagrodził — o gorzka zapłato!

Lecz ponoć to już królów taki obłęd stary,

Ze nawet przyjaciołom swym nie dają wiary...

A jeśli mnie pytacie za jaką przewinę,

Okryty taką hańbą, w tych katuszach ginę,

Odpowiem: Ledwie zasiadł ten władyka srogi

Na tronie swym ojcowskim, począł między bogi

Rozdzielać dostojeństwa, stanowić urzędy

Dla jednych i dla drugich, wszelkie tylko względy

Dla biednych zdeptał ludzi — owszem, dawne plemię

Wyniszczyć nawet pragnął, aby nowem ziemię

Módz obsiać pokoleniem. Nikt się nie postawił

Okoniem, jam się tylko odważył i zbawił

Człowieka, że zdruzgotan nie spadł w Hadu ciemnie

I za to tak bolesne uczyniono ze mnie,

Tak straszne widowisko: gorzko ci je znosić

I gorzko patrzeć na nie!... Żem śmiał litość głosić

Dla ludzi, sam litości nie zaznałem! Składnie

Przystroił mnie tu Zeus, niechaj srom nań padnie.

PRZODOWNICA CHÓRU.

Z żelaza ma-ci serce, albo i z opoki,

W kim ból twój, Prometeju, nie wzbudzi głębokiej

Żałości! Ach! dlaczego na to patrzeć muszę?!

Patrząca, czuję mękę, co mi szarpie duszę.

PROMETEUSZ.

Tak, litość w przyjaciołach wzbudza ból mój krwawy.

PRZODOWNICA CHÓRU.

Czyś więcej nie uczynił nic, ponad te sprawy?

PROMETEUSZ

Przeze mnie człek nie widzi, co za los go czeka.

PRZODOWNICA CHÓRU.

A jakiś na to środek znalazł dla człowieka?

PROMETEUSZ.

Nadzieję zaszczepiłem ślepą w jego łonie.

PRZODOWNICA CHÓRU.

Zaiste, skarb to wielki dały mu twe dłonie.

PROMETEUSZ.

Prócz tego jeszczem ogień przyniósł człowiekowi.

PRZODOWNICA CHÓRU.

Więc odtąd mają płomień ludzie jednodniowi?

PROMETEUSZ.

Niejednej przezeń sztuki znajomość zdobyli.

PRZODOWNICA CHÓRU.

I za to, Prometeju, tak cię Zeus w tej chwili —

PROMETEUSZ.

Zbezcześcił i bezcześcić dalej nie zaniecha.

PRZODOWNICA CHÓRU.

Nie widzisz kresu cierpień? Jest-li to pociecha?

PROMETEUSZ.

Kres będzie, gdy on zechce, siły niema innej.

PRZODOWNICA CHÓRU.

Czy zechce? Jest nadzieja? Nie czujesz się winny?

Lecz mówić o twej winie na cóżby się zdało?

Rozkoszy sobie żadnej, a tobie niemało

Sprawiłabym zgryzoty. Zostawmy w spokoju

Twój grzech, a ty się staraj pozbyć tego znoju.

PROMETEUSZ.

Kto z kaźnią się rozminął, ten-ci łatwo może

Pochopne dawać rady noszącym obroże.

Lecz jam to wszystko wiedział, daremne więc żale!

Zgrzeszyłem, bom chciał zgrzeszyć, i nie przeczę wcale.

Śmiertelnym niosąc szczęście, sam w nieszczęście wpadłem.

A jednak nie myślałem, by tak gorzkiem jadłem

Karmiono mnie za czyn mój, bym, na tej opoce

Przykuty, miał w tej pustce pędzić dni i noce,

Tak marnieć przehaniebnie na tej wietrznej grani!

Lecz rzućcie moją boleść! Łez nie rońcie dla niej!

Zestąpcie raczej ku mnie, byście usłyszały,

Co czeka mnie tu jeszcze, odartego z chwały.

Słuchajcie mnie, słuchajcie, towarzyszki moje!

Współczujcie razem ze mną! Straciła ostoję

Ma dola: po manowcach omackiem się wlecze

I wciąż jedno za drukiem trapi serce człecze.

Z śpiewem na ustach wchodzą OKEANIDY na opokę Prometejową.

CHÓR.

Chętne znalazłeś uszy,

O Prometeju ty mój!

Chyżo ten rydwan rzuciwszy skrzydlaty,

Prujący powietrzny szlak,

Którym polotny przelatuje ptak,

Przebiegłam do skalnej twej głuszy,

By poznać ten straszny znój,

Ten los, w nieszczęście bogaty.

Zjawia się

OKEANOS.

Otom u kresu przedalekiej drogi!

O Prometeju, ku tobie,

Do tych samotnych kniej,

Posłuszny woli mej,

Bez lejc mnie rumak wiatronogi

Z chyżością ptaka wiódł.

Współczuję twojej żałobie,

Albowiem jedna — pamiętać to chciej! —

Łączy nas krew.

Ale i wspólny pominąwszy ród,

Nikt u mnie większej nie zażywa części.

Nie lubię przesiewać plew

Daremnych słów,

Dlatego, proszę, mów,

Czy mogę-ć ulgę przynieść w twej boleści?

Przekonasz się też niebawem,

Że w twem nieszczęściu krwawem

Nie jest-ci żadna brać wierniejsza dana

Nad przyjaciela twego, Okeana.

PROMETEUSZ.

Ha! cóż to! I tyś przybył, by widzieć naocznie

Mą dolę? Co? Odwagę miałeś rzucić mrocznie

Twych jaskiń samorodnych, toń równoimienną

I przyjść nawiedzić ziemię tę, w żelazo plenną?

Patrzący na me losy, chcesz-li dla mej kieski

Okazać swe współczucie? Spojrzeć, jak zwycięski

Ukarał mnie tu Zeus? Jak mnie, przyjaciela,

Co tron mu wywalczyłem, straszliwie obdziela

Swym gniewem? jak mnie dręczy, uzyskawszy władzę?

OKEANOS.

Ja-ć widzę, Prometeju, i dobrze-ć poradzę,

Choć rozum twój przemyślny radę sobie daje

Najlepszą: poznaj siebie, nowe obyczaje

Racz przyjąć, gdyż bogami król dziś rządzi nowy.

Zaprzestań raz dumnemi wygrażać mu słowy,

Bo Zeus cię usłyszy, choćby wyżej jeszcze

Zasiadał na swym tronie. Przestań, a te kleszcze

Męczarni twych dzisiejszych będą-ć niczem więcej,

Jak tylko jakiemś widmem igraszki dziecięcej.

Rzuć gniew swój, o nieszczęsny! niech go już nie drażni,

I bacz, iżby z tej ciężkiej wydostać się kaźni.

Zapewne-ć wypowiadam słowa dawno znane,

Lecz widzisz, Prometeju, jaką krwawą ranę

Zadała ci języka twego czelna pycha!

W niedoli tej pokorą niech pierś twa oddycha,

Czyż do tej klęski jeszcze chcesz dorzucać świeże?

Naukę niech ode mnie twa roztropność bierze:

Nie wierzgaj — to ci radzę — przeciw ościeniowi,

Bo widzisz sam, jakiemu dziś władcy gotowi

Podlegać nieśmiertelni. A teraz odchodzę,

Pragnący się przekonać, na jakiejby drodze

Wybawić cię z nieszczęścia. Uczynię, co można,

A przedsię mowa twoja niech będzie ostrożna,

Nie bluźnij! Czyż nie widzisz, arcy-mędrcze luby,

Do jakiej czelny język prowadzi zaguby?

PROMETEUSZ

Zazdroszczę ci, iż żadnej nie doznałeś kary,

Jakkolwiek mężnieś poparł wszystkie me zamiary

Dziś o mnie ty się nie troszcz, zostaw swego druha!

Zeusa nie przekonasz, niechętnie on słucha!

Sam zważaj, byś się w gorzkiej nie znalazł potrzebie.

OKEANOS.

Pouczasz lepiej innych, niż samego siebie.

Po czynach ja to widzę, nie słowach. A przecie

Nie krępuj mojej woli. Jest jeszcze na świecie

Nadzieja! Mam nadzieję, że łaski Zeusowej

Dostąpię i te twoje połamię okowy.

PROMETEUSZ.

To wszystko, co mi rzekłeś, w wielkiej u mnie wadze;

Nie lubię być dłużnikiem. Jednak ja ci radzę,

Zaniechaj swego trudu, bo, mówiąc niekłamnie,

Daremny trud, jeżeli chcesz się trudzić dla mnie.

Z daleka stój od tego! Sam będąc w niewoli,

Nie pragnę żadną miarą, ażeby mnie gwoli

Ktokolwiek inny znosił równe moim ciosy.

Toć cierpię już niemało, że tak srogie losy

Dotknęły mego brata. Atlanta: w krainie

Zachodniej, gdzieś daleko, w ciężkim znoju ginie,

Dźwigając słupy niebios i ziemi — ogromne,

Niezwykłe jest to brzemię! Żal mi też, gdy wspomnę

Tyfona: syn ten Gai, stugłowy, straszliwy

Dziwotwór, mieszkający w kilikijskiej niwy

Jaskiniach, groźnej uległ przemocy: wokoło

Zabójczym tchem ziejący, śmiał on stawić czoło

Wszem bogom; z oczu iskry sypiąc coraz krwawsze,

Przypuszczał, że tron Zeusa zdruzgoce na zawsze.

Lecz czujny pocisk Boga, grom płomiennopióry,

Dyszący strasznym ogniem, padł na niego z góry:

Porażon w samo serce, tak pełne przechwałek,

Spopielił się w tym żarze nieszczęsny pyszałek,

Na pował rozciągnięta, bezwładnie dziś leży

Ta bryła nad zatoką, u morskich wybrzeży,

Głęboko w wnętrzu Etny, a z nad jej siedliska,

Na skalnym siedząc szczycie, skry Hefaistos ciska,

Rozgłośnie swym kowalskim kowający młotem.

Tu stąd strumienie ognia rozleją się potem

Na równie sykielijskie, na te łany żyzne,

By chciwym zniszczyć zębem piennych żniw ojczyznę.

Tak Tyfon, wyziewając gniew zapamiętały,

Ogniste z źródeł ognia rzucać będzie strzały,

Jakkolwiek Zeus go w węgiel obrócił swym gromem.

Lecz pocóż cię pouczać? Wszystko ci wiadomem,

Nie jesteś bez rozumu, niech on cię ocali!

Ja tutaj swoją nędzę będę znosił dalej,

Dopóki nie ochłonie Zeus w swym żarnym gniewie.

OKEANOS.

Posłuchaj, Prometeju, czyż twój umysł nie wie,

Ze z gniewu nas wyleczyć dobre słowo może?

PROMETEUSZ.

Tak, serce swe w stosownej gdy zmiękczymy porze,

Nie zasię gwałt zadając naszej złości wrażej.

OKEANOS.

A jeśli kto się na to w swej trosce odważy,

Wytłomacz, jakie z tego wynikną mu szkody?

PROMETEUSZ.

Daremna wszelka dobroć, stracone zachody.

OKEANOS.

Więc pozwól, niech choroby tej w sobie nie tłumię;

Rozumny, kto swój rozum wczas zataić umie.

PROMETEUSZ.

I z tego, zda się, dla mnie wynikłaby nędza.

OKEANOS.

Widocznie słowo twoje precz mnie stąd wypędza.

PROMETEUSZ.

Ażeby twoja litość nie obmierzła komu.

OKEANOS.

Czy temu, co w niebieskim dziś króluje domu?

PROMETEUSZ.

Uważaj, byś nie ściągnął na się jego burzy.

OKEANOS.

Twój los mi, Prometeju, za przestrogę służy.

PROMETEUSZ.

Więc dobrze; odejdź, śpiesz się, wytrwaj w tym zamiarze

OKEANOS.

Co sam uczynić pragnę, czynić mi to każe

Twe słowo. Niecierpliwie już skrzydłem trzepoce

Ten ptak mój czworonożny, wszystkie swoje moce

Wysila, by, powietrzne w lot przebywszy drogi,

Kolana zgiąć w swej stajni na spoczynek błogi.

Znika.

Persowie

OSOBY DRAMATU:

CHÓR STARCÓW.

ATOSSA (matka Kserksesa).

GONIEC.

DUCH DAREJOSA.

KSERKSES.

Rzecz dzieje się w Suzach, stolicy Persyi. Plac obok zamku królewskiego

Wchodzi CHÓR STARCÓW.

PRZODOWNIK CHÓRU.

Oto my Persów, co naszli Helladę,

Tak zwaną »wiernych« stanowimy radę,

Której opiece poruczon jest wszytek

Złocistych stolic bogaty dobytek.

Na nasze bowiem zdał sędziwe głowy

Syn Darejowy,

Władca nasz, Kserkses, troskę o swe kraje.

*

Przedsię o powrót królewskiego pana

I jego w złoto zakowanych ludzi

Złowróżbna trwoga w mem sercu się budzi,

Spać mi nie daje.

Krzykami radości żegnana,

W pole azyjska wyruszyła młódź,

A odtąd żaden od rycerskiej rzeszy

Nie przybył goniec, ni konny, ni pieszy,

W Persów stołeczny

Gród.

*

Z Suz, z Ekbatany zbrojny wyszedł lud,

Z Kissyjskiej twierdzy odwiecznej

Wojenna wygnała go chuć:

W mnogie zgromadzon oddziały,

Ruszył ten tłum okazały

Pieszo, na koniach i statkach.

*

A na ich czele, uzbrojeni srodze

W łuki, dzielnego dosiadłszy bachmata,

Ruszyli Persów przechwalebni wodze,

Wielkiego króla poddani królowie:

W bojowych sprawni przypadkach,

Podziw dla oczu i postrach dla świata,

Waleczne powiedli mrowie

Amistr, Artafren, Astasp, Megabata.

*

Obok, z bitewnym oswojon rozgwarem,

Ruszył Masistes razem z Artembarem,

Odważny łucznik Imaj, Farandaka

I Sostan, kiełzacz dzikiego rumaki«.

*

Innych znów wysłał wielki Nejlos żyzny:

Perastag przybył z egipskiej ojczyzny

I Susyskanes; i świętą Memfidą

Pan władający, Arsames, i król

Teb starożytnych, Arjomard, idą

Na czele bezliku wioślarzy,

Mieszkańców bagnistych pól.

*

I ciżba Lidów zniewieściałych spieszy

Ze swego lądu; przewodzi tej rzeszy

Król Mitrogates i, wielkiej potęgi

Władca, Akteus. A cóż mówić mam

O tych, co wyszli z złotych Sardów bram?

Widok to wraży:

Poczwórne, poszóstne zaprzęgi!

Widok to pełen grozy —

Przeliczne, przezbrojne te wozy!

*

Świętego Tmolu ruszają sąsiady,

Aby pod jarzmo nagiąć kark Hellady:

Mardon potężny na przedzie

Wraz z Tharybisem ich wiedzie,

Dwa niezmęczone dzidami kowadła!

Włóczników także liczna czerń wypadła

Z Mizji; śle również i Babilon złoty

Rojne swe hufce, wojennej ochoty

Pełne, przedufne w ten swój łuk napięty,

W swe niezwalczone okręty:

Królewska zwołała rzecz

Wszystko, co w Azji twardy dźwiga miecz.

*

Tak perskiej ziemi wszystek młody kwiat

W daleki wyruszył świat.

I oto piersi Azji-rodzicielki

Ból szarpie głośny i wielki,

Matki i żony, wyczekując z trwogą,

Dni się doliczyć nie mogą.

CHÓR.

Do przeciwległych dotarło już ziem

Królewskie wojsko, burzyciele miast,

Których zgromadził nasz Włast.

Tratwy związawszy, po morza topieli

Przebyli przesmyk atamanckiej Helli;

W zuchwalstwie swem

Niepożądani ci goście

Po silnie zbitym przeszli moście,

Po jarzmie, co kiełza głąb wód.

*

Pan ludnej Azji, wojowniczy wódz,

Bitnych szeregów swoich rzucił zgon

Na cały obszar; z dwóch stron,

Ufny w swe dzielne, mężne naczelniki,

I pieszych swoich rzucił zastęp dziki,

By wroga zmódz,

I wojska morskiego roty

Pchnął syn ten wielki rosy złotej

[Jako pochodzący od Perseusza, syna Danai,

narodzonego z złotej rosy Zeusowej],

Z bóstw wywodzący swój ród.

∗

∗                                       ∗

Niby posępny, przepotworny smok,

Ognisty miecąc wzrok,

Wieloramienny król i wielożagli

Syryjski swój rydwan nagli

I grad morderczy Aresowych strzał

Sypie w włóczników zwał.

*

Gdzież równie włady, równie silny człek,

Któryby tamą legł

Przeciwko morskiej, rozhukanej toni?

Któż się prądowi obroni

Perskiego hufu? Gdzież śmiały ten wróg,

Coby go wstrzymać mógł?

Siedmiu przeciw Tebom

OSOBY DRAMATU:

ETEOKLES.

GONIEC.

CHÓR DZIEWIC.

ISMENE.

ANTYGONE.

HEROLD.

Scena: Wzgórza kadmejskie w Tebach z zamkiem królewskim i ołtarzami oraz posągami bóstw. Tłum ludu. Wojsko. Wodzowie.

ETEOKLES wszedłszy z orszakiem.

Obywatele Kadma! Juścić, że się godzi,

By ten, co, powierzoną mając rufę łodzi,

Losami jej kieruje i, siedząc przy sterze,

Błagalnice

(HIKETYDY)

OSOBY DRAMATU:

CHÓR DANAID.

DANAOS.

KRÓL ARGIWÓW.

GONIEC.

Wybrzeże morskie. Po jednej stronie morze, po drugiej Argos. Ołtarze Apollona, Hermesa, Posejdona. CHÓR DANAID, wraz z służebnicami, zbliża się od morza, z oliwnemi gałązkami w ręku. Nieco później ojciec ich, DANAOS.

PRZODOWNICA CHÓRU.

O zbawco Zeusie, skieruj wzrok łaskawy

Na kres tej naszej wyprawy,

Którejśmy siły wspolnemi,

Ujść Nejlosowych porzuciwszy miały,

Table of Contents

Prometeusz skowany

Persowie

Siedmiu przeciw Tebom

Błagalnice