Spis treści

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Spis treści

4. Strona redakcyjna

5. POSTACIE WYSTĘPUJĄCE W TEJ OPOWIEŚCI

6. PIES, KOT, WILK I LIS

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Tytuł oryginału: Black Leopard, Red Wolf

Redakcja: Anna Brzezińska

Korekta: Adam Osiński, Beata Wójcik

Projekt okładki: Helen Yentus

Ilustracja na okładce: Pablo Gerardo Camacho

Adaptacja okładki: Magda Kuc

Projekt map: Marlon James

Redaktor inicjujący: Bartłomiej Nawrocki

Copyright © 2019 by Marlon James

Originally published by Riverhead Books an imprint of Penguin Random House LLC

Copyright © for the Polish translation by Robert Sudół, 2021

Copyright © for the Polish edition by Echa an imprint of Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2021

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku.

Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN: 978-83-8143-351-8

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla Jeffa za kwadrę księżyca i milion innych rzeczy

POSTACIE WYSTĘPUJĄCE W TEJ OPOWIEŚCI

W Dżubie, U KU I GANGATOM

KUASZ DARA – syn Kuasz Netu, król Północnego Królestwa, inaczej Król Pająk

TROPICIEL – myśliwy znany tylko pod tym przezwiskiem

JEGO OJCIEC

JEGO MATKA

JEGO UKOCHANY WUJ – wielki wódz ludu Ku

KU – plemię i jego nadrzeczne terytorium

GANGATOM – plemię i jego nadrzeczne terytorium, wrogowie Ku

LUALA LUALA – plemię i jego nadrzeczne terytorium na północ od Ku

ABOYAMI – ojciec

AYODELE – jego syn

CZAROWNIK – nekromanta z ludu Ku

ITAKI – wiedźma żyjąca nad rzeką

KAVA/ASANI – młodzieniec z ludu Ku

LAMPART – zmiennokształtny myśliwy, znany jeszcze pod kilkoma innymi imionami

YUMBOE – leśne skrzaty i opiekunowie dzieci

SANGOMA – antywiedźma

MINGI, a więc:

Żyrafik

Dymka

Albinosek

Kulek

Złączone Bliźnięta

ASANBOSAM – mięsożerny potwór

WÓDZ PLEMIENIA GANGATOM

W MALAKALU

AESI – kanclerz Kuasz Dary

BUNSZI/POPELE – liengu, zmiennokształtna syrena

SOGOLON – Wiedźma Księżyca

SADOGO – ogo, jeden z mocarzy, którzy nie są olbrzymami

AMADU KASAUURA – pan niewolników

BIBI – jego sługa

NSAKA NE VAMPI – najemnica

NYKA – najemnik

FUMELI – łucznik Lamparta

BELEKUN WIELKI – członek starszyzny

ADAGADŻI MĄDRY – członek starszyzny

AMAKI WYKRĘTNY – członek starszyzny, którego nikt nie zna

NUYA – kobieta opętana przez ptaka-błyskawicę

BULTUNDŻI – mścicielki

ZOGBANU – trolle, pierwotnie z Krwawych Bagien

VENIN – dziewczyna chowana po to, aby być pożywieniem dla zogbanu

CZIPFALAMBULA – wielka ryba

GOMIDY – niekiedy miłe stwory leśne

EUELE – zły gomid

EGBERE – jego krewniak, zły, kiedy głodny

ANDŻONU – duch Mrocznych Ziem, który czyta w sercach

SZALONY MAŁPISZON – obłąkany małpolud

W Kongorze

BASU FUMANGURU – członek starszyzny Północnego Królestwa, zgładzony

JEGO ŻONA – zgładzona

JEGO SYNOWIE – zgładzeni

SIEDEM SKRZYDEŁ – najemnicy

KAFUTA – pan domostwa

PANI UADADA – właścicielka burdelu

EKOIYE – dziwka, który uwielbia cywet

BAWÓŁ – bardzo zmyślny bawół

ARMIA WODZA KONGORU – miejscowi konstable

MOSSI Z AZARU – trzeci prefekt armii wodza Kongoru

MAZAMBEZI – prefekt

CZERWONY OGO – kolejny ogo

NIEBIESKI OGO – kolejny ogo

MISTRZ UCIECH – organizator walk

LALA – jego niewolnica

WIEDŹMY MAUANA – syreny ziemne, inaczej liengu błotne

TOKOLOSZE – mały chochlik, który staje się niewidzialny

W Dolingo i Mueru

STARZEC – pan domu i griot z Południa

KRÓLOWA DOLINGO – jak stoi napisane

JEJ KANCLERZ

MAŁY NIEWOLNIK

BIALI UCZENI – namroczniejsi nekromanci i alchemicy

ZŁY IBEDŻI – niewydarzony bliźniak

DŻAKUU – biały strażnik króla Batuty

IPUNDULU – wampir, ptak-błyskawica

SASABONSAM – skrzydlaty brat Asanbosama

ADZE – wampir i rój robactwa

ELOKO – trawiasty troll i ludojad

LISSISOLO Z AKUMÓW – siostra Kuasz Dary, mniszka boskiego stowarzyszenia sióstr

SKRZYDŁOCIENIE – nocne demony, które służą Aesiemu

W Mitu

IKEDE – griot z Południa

KAMANGU – syn

NIGULI – syn

KOSU – syn

LOEMBE – syn

NKANGA – syn

CHAMSIN – córka

W Malangice i Południowym Królestwie

MŁODA WIEDŹMA

KUPIEC

JEGO ŻONA

ICH SYN

KAMIKUAYO – biały uczony przemieniony w potwora

1

Dziecko nie żyje. Nie ma potrzeby wiedzieć nic więcej.

Mówią, że na południu jest królowa, która zabija posłańca przynoszącego złe wieści. Czy podpisuję więc wyrok na siebie, gdy głoszę nowinę o śmierci chłopca? Prawda pożera kłamstwo, jak krokodyl pożera księżyc, a moje świadectwo będzie dziś takie samo jak jutro. Nie, nie ja go zabiłem. Choć życzyłbym mu śmierci. Pragnąłem jej jak żarłok koźliny. Och, napiąć łuk i strzelić wprost w jego czarne serce, zobaczyć, jak tryska czarną krwią, zobaczyć, jak przestaje mrugać oczami i patrzy, ale już nie widzi, słuchać, jak charkocze, słyszeć, jak w piersi mu rzęzi agonia i jak mówi, patrzcie, mój nieszczęsny duch opuszcza to najbardziej nieszczęsne ciało, uśmiechnąć się na taką nowinę, zatańczyć z radości nad taką stratą. Och, jakże pławię się w tej pysze. Ale nie, nie ja go zabiłem.

Bi odżu ri enu a pamo.

Nie o wszystkim, co widzi oko, winny opowiedzieć usta.

Ta cela jest większa od poprzedniej. Czuję woń zakrzepłej krwi zgładzonych ludzi; słyszę krzyki ich duchów. W waszym chlebie mieszkają chrząszcze, w waszej wodzie mieszkają szczyny dziesięciu i dwóch strażników i kozy, którą ruchają oni dla uciechy. Opowiedzieć ci historię?

Jestem człowiekiem przez niektórych zwanym wilkiem. Dziecko nie żyje. Wiem, że starucha przyniosła ci inne wieści. Okrzyknijcie go mordercą, mówi. Choć mój jedyny smutek to tylko, że jej nie zabiłem. Rudowłosa powiedziała, że głowę dziecka nawiedzały diabły. Jeśli wierzysz w diabły. Ja wierzę w złą krew. Wyglądasz na człowieka, który nigdy nie przelał niczyjej krwi. A jednak krew klei ci palce. Chłopiec, któregoś obrzezał, dziewczynka za mała dla twojego wielkiego… Popatrz, jak drżysz z uciechy. Spójrz na siebie.

Opowiem ci historię.

Zaczyna się od Lamparta.

I wiedźmy.

Wielki inkwizytorze.

Kapłanie fetyszowy.

Nie, nie wezwiesz strażników.

Być może moje usta powiedzą za dużo, zanim tamci zawrą mi je pałkami.

Przyjrzyj się sobie. Człowiek z dwustoma krowami, co rozkoszuje się skrawkiem chłopięcej skórki i pipką dziewczynki, która nie powinna być kobietą żadnego mężczyzny. Bo tego właśnie pragniesz, czy nie tak? Małej mrocznej rzeczy, której nie znajdziesz w trzydziestu workach złota ani u dwustu krów, ani dwustu żon. Pragniesz tego, co utraciłeś – nie, co ci odebrano. Tego światła, widzisz i pragniesz – światła nie od słońca ani od boga gromów na nocnym niebie, lecz światła bez skazy, światła w chłopcu, który nie zaznał kobiety, w dziewczynce, którą kupiłeś z myślą o ożenku, ale nie dlatego, że potrzebujesz żony, bo przecież masz dwieście krów, ale po to, żeby mieć żonę, którą możesz rozpołowić, bo tego światła szukasz w dziurach, czarnych, mokrych, niewyrośniętych, światła, za którym uganiają się wampiry, i będziesz je miał, wystrojone w rytuał, obrzezanie dla chłopca, konsumacja dla dziewczynki, a gdy utoczysz z nich krew, ślinę, spermę i szczyny, poniesiesz to na swojej skórze, żeby pójść do drzewa iroko i wykorzystać byle dziurę, co tam znajdziesz.

Dziecko nie żyje i tak samo wszyscy inni.

Wędrowałem długo pośród trzęsawisk much na Krwawych Bagnach i skał o ostrych krawędziach na solniskach, dniem i nocą. Dotarłem na południe aż do Omororo, nic nie wiedziałem, nie dbałem o nic. Ludzie więzili mnie jako żebraka, brali za złodzieja, torturowali jako zdrajcę, a gdy wieść o śmierci dziecka dosięgła twojego królestwa, aresztowali jako zabójcę. Wiesz, że w mojej celi siedziało pięciu innych? Cztery dni temu. Chusta na mojej szyi należała do tego, który jako jedyny opuścił celę o własnych siłach. Być może pewnego dnia znów dojrzy świat prawym okiem.

A pozostali? Zakonotuj sobie, co mówię.

Starzy ludzie powiadają, że noc jest głupcem. Nie osądza, ale też nie ostrzeże, kiedy coś nadchodzi. Pierwszy zakradł się do mojego posłania. Obudziło mnie własne przedśmiertne rzężenie, bo ten tam dławił mi gardło. Niższy niż ogo, ale wyższy od konia. Śmierdział, jakby zaszlachtował kozę. Chwycił mnie za szyję i podniósł do góry, a pozostali milczeli. Chciałem oderwać jego palce, ale demona miał w uścisku. Kopałem go w pierś i czułem, że kopię w głaz. Trzymał mnie w powietrzu, jakby podziwiał drogocenny klejnot. Uderzyłem go kolanem w szczękę tak mocno, że zęby rozpłatały mu język. Puścił mnie, zaszarżowałem jak byk, atakując jądra. Upadł, złapałem jego nóż, ostry jak brzytwa, i poderżnąłem mu gardło. Drugi chwycił mnie za ramiona, ale byłem nagi i śliski. Nóż – mój nóż – wbiłem mu między żebra i usłyszałem syk serca. Trzeci wywijał pięściami i stopami, jak nocna mucha, świszczał jak moskit. Pięść zacisnąłem, a potem wystawiłem dwa palce jak królicze uszy. Dźgnąłem go szybko w lewe oko i wydłubałem wszystko na wierzch. Wrzasnął. Patrząc, jak z krzykiem szuka oka na podłodze, zapomniałem o pozostałych dwóch. Ten grubas z tyłu wziął zamach, ja zrobiłem unik, potknął się, upadł, skoczyłem, chwyciłem kamień służący mi za poduszkę i grzmociłem go w głowę tak długo, aż twarz zaśmierdziała mu mięsem.

Ostatni był chłopcem. Rozpłakał się. Był nazbyt rozdygotany, żeby błagać o litość. Powiedziałem mu, żeby w przyszłym życiu był mężczyzną, bo w tym jest wart mniej niż robak, i wbiłem mu nóż w szyję. Krew szybciej niż kolana dotknęła podłogi. Półślepemu darowałem życie, bo potrzebujemy opowieści, żeby żyć, czy nie tak, kapłanie? Inkwizytorze. Nie wiem, jak cię zwać.

Ale to nie byli twoi ludzie. Dobrze. Nie masz pieśni śmierci do zaśpiewania wdowom po tych czterech.

Przyszedłeś po opowieść, a mnie nagli do opowiadania, więc bogowie uśmiechnęli się do nas obu.

Był pewien kupiec w Purpurowym Mieście, który mówił, że stracił żonę. Zaginęła z pięcioma złotymi pierścieniami, dziesięcioma i dwiema parami kolczyków, dwudziestoma i dwiema bransoletkami i dwudziestoma bez jednej obręczami na kostki. Mówią, że masz nos do odnajdywania tego, co inaczej pozostałoby zaginione, powiedział. W latach zbliżałem się do dwudziestki, od dawna wygnany z ojcowskiego domu. Tamten myślał, że ze mnie jakiś ogar, odparłem jednak, że tak, mówią o mnie, że mam nos. Rzucił mi bieliznę żony. Woń była tak słaba, że prawie wywietrzała. Może kobieta przeczuła, że pewnego dnia ludzie będą ją tropić, bo miała chatę w trzech wioskach i nikt nie wiedział, w której mieszka. W każdej chacie była dziewczyna, która wyglądała tak samo jak ona, a nawet odpowiadała na jej imię. Dziewczyna w trzecim domu zaprosiła mnie do środka i wskazała stołek, bym usiadł. Spytała, czy chcę pić, i sięgnęła po dzban z piwem z masuku, jeszcze zanim przytaknąłem. Przypomnę ci, że oczy u mnie zwykłe, tylko nos mam inny, tak mówią. Kiedy więc przyniosła kubek z piwem, wyczułem truciznę, którą wlała, truciznę żon zwaną śliną kobry, co traci smak, gdy rozpuścić ją w wodzie. Dała mi kubek, a jak go wziąłem, chwyciłem ją za rękę i wykręciłem do tyłu. Przystawiłem jej kubek do ust i wcisnąłem na siłę krawędź między zęby. Łzy spłynęły jej po policzkach, a ja odsunąłem dłoń.

Zabrała mnie do swojej pani, która mieszkała w chacie nad rzeką. Mąż bił mnie tak mocno, że dzieciątko ze mnie wypadło, powiedziała kobieta. Mam pięć złotych pierścieni, dziesięć i dwie pary kolczyków, dwadzieścia i dwie bransolety i dwadzieścia bez jednej obręcze na kostki, które ci dam, wraz z jedną nocą w moim łożu. Wziąłem cztery obręcze i zabrałem ją do męża, bo bardziej pragnąłem jego pieniądza niż jej błyskotek. A potem powiedziałem jej, żeby kazała dziewczynie w trzeciej chacie uwarzyć mu piwa z masuku.

Druga opowieść.

Pewnego wieczoru mój ojciec wrócił do domu, pachnąc rybaczką. Miał na sobie jej woń, tak samo drewnianą planszę bao na ramieniu. I krew obcego mężczyzny. Stanął przeciw binga, mistrzowi bao, i przegrał. Binga zażądał jego wygranych, a ojciec chwycił planszę i roztrzaskał mu ją na czole. Powiedział, że był w gospodzie daleko stąd, żeby pić, podszczypywać kobiety i grać w bao. Mój ojciec walił i walił, aż tamten przestał się ruszać, potem wyszedł z gospody. Ale nie miał na sobie odoru potu, kurzu ani woni piwa w chuchu, nic. Nie był w gospodzie, tylko w norze mnicha opiumisty.

Wrócił więc ojciec i zawołał mnie ze spichlerza, w którym mieszkałem, bo wtedy już przepędził mnie z domu.

– Chodź, synu mój – powiedział. – Zagraj ze mną w bao.

Plansza leżała na podłodze. Brakowało wielu kulek. Za mało na dobrą partię. Ale ojciec nie chciał grać, tylko wygrać.

Z pewnością znasz bao, kapłanie, a skoro nie, to muszę ci wyjaśnić. Cztery rzędy po osiem otworów, każdy gracz ma dwa rzędy. Trzydzieści dwa ziarna dla każdego gracza, ale było mniej, nie pamiętam ile. Każdy wkłada sześć ziaren w otwór nyumba, ale ojciec zagrał ośmioma. Spytałbym, ojcze, czy grasz stylem południowym, osiem zamiast sześciu? Ale kiedy ojciec może uderzyć pięścią, wtedy nie odpowiada, a bił mnie za mniej niż to. Za każdym razem, gdy wkładałem ziarno, mówił „przechwyt” i mi je zabierał. Lecz był spragniony napitku i zawołał o wino palmowe. Moja matka przyniosła mu wodę, a on pociągnął ją za włosy, uderzył dwa razy w twarz i powiedział: do zachodu słońca twoja skóra wyzbędzie się tych śladów. Matka odmówiła mu radości z jej łez, wyszła tylko i wróciła z winem. Wąchałem w poszukiwaniu trucizny i nie dałbym po sobie poznać, gdyby była. Ale kiedy ojciec bił matkę za to, że używa czarów, by opóźnić swoje starzenie albo przyśpieszyć jego, wtedy przegapił grę. Rozsiałem swoje ziarna, dwa w otwór na samym końcu planszy, i przejąłem jego kulki. To mu się nie spodobało.

– Przeniosłeś grę na etap mtadżi – powiedział.

– Nie, dopiero zaczęliśmy – odparłem.

– Jak śmiesz odzywać się do mnie bez szacunku? Mów „ojcze”, gdy się do mnie zwracasz.

Nie odpowiedziałem, tylko zablokowałem go na planszy.

W środkowym rzędzie nie zostało mu żadne ziarno i nie mógł już wykonać ruchu.

– Oszukiwałeś – rzekł. – Po twojej stronie jest więcej niż trzydzieści dwie kulki.

– Albo oślepłeś od wina, albo nie umiesz liczyć – odrzekłem. – Rzucałeś ziarna, a ja je przechwyciłem. Ja rozsiałem ziarna po całym swoim rzędzie i zbudowałem mur, którego nie przełamiesz, bo nic ci nie zostało.

Uderzył mnie pięścią w usta, zanim zdążyłem powiedzieć choćby słowo więcej. Spadłem ze stołka, a ojciec chwycił planszę, żeby mnie nią grzmotnąć, jak grzmotnął tamtego binga. Lecz był pijany i powolny, a ja podglądałem mistrzów ngolo przy praktykowaniu rzemiosła wojennego nad rzeką. Zamachnął się planszą, rozsypując ziarna po niebie. Zrobiłem trzykrotnie wywrotkę do tyłu na podobieństwo tamtych i przykucnąłem niby przyczajony gepard. Ojciec rozglądał się za mną, jakbym zniknął.

– Wyłaź, tchórzu – powiedział. – Tchórz jesteś jak twoja matka. Dlatego właśnie radość mi sprawia, gdy ją upadlam. Najpierw zbiję ciebie, potem zbiję ją za to, że cię wychowała, i zostawię ślad, żebyście oboje pamiętali, że wychowała syna na kochankę mężczyzn.

Wściekłość jest chmurą, która opróżnia mi umysł i czerni serce. Skakałem, wywijając nogami w powietrzu, za każdym razem wyżej.

– A teraz fika jak byle małpa – rzekł.

Zaatakował mnie, ale już wyrosłem z chłopięctwa. Natarłem w małym domu, zanurkowałem, stopy zamieniłem na ręce, podrzuciłem ciało, zawirowałem jak koło, z nogami w powietrzu, obróciłem się w jego kierunku i zamknąłem w uchwycie łydki na jego szyi, obalając go gwałtownie na ziemię. Wyrżnął głową tak mocno, że matka na dworze usłyszała huk. Z wrzaskiem wpadła do środka.

– Odstąp od niego, dziecko – powiedziała. – Ściągnąłeś zgubę na nas oboje.

Spojrzałem na nią i splunąłem. Potem odszedłem.

Historia ta ma dwa zakończenia. W pierwszym przewracam ojca, nogi zaciśnięte na szyi łamią mu kark. Kona na miejscu, a matka daje mi pięć kauri i sorgo zawinięte w liść palmowy i odsyła z domu. Mówię jej, że odejdę bez niczego, co było własnością ojca, nawet bez odzienia.

W drugim zakończeniu nie łamię mu karku, ale padając, i tak rozbija sobie głowę o ziemię i krwawi. Budzi się jako imbecyl. Matka daje mi pięć kauri i sorgo zawinięte w liść bananowca i mówi: opuść ten dom, wszyscy twoi wujowie są gorsi od niego.

Moje imię było własnością ojca, więc porzuciłem je w progu domostwa. Ubierał się w ładne szaty, jedwabie z krain, których nigdy nie widział, nosił sandały od ludzi, którzy winni mu byli pieniądz, wszystko, byle zapomnieć, że pochodził z plemienia w dolinie rzeki. Opuściłem dom ojca mego, nie chcąc mieć nic, co by mi go przypominało. Stary obyczaj mnie wzywał, zanim jeszcze odszedłem, chciałem pozbyć się wszystkich elementów stroju. Chciałem cuchnąć jak mężczyzna, roztaczać smród i odór, a nie woń pachnideł mieszczek i eunuchów. Ludzie patrzyli na mnie z pogardą zastrzeżoną dla mieszkańców bagnisk. Wchodziłem do miasta albo alkierza, z głową wysuniętą do przodu jak dumny zwierz. Lew nie potrzebuje szat, tak samo kobra. Wędrowałem do Ku, skąd pochodził mój ojciec, chociaż nie znałem drogi.

Tropiciel moim imieniem. W przeszłości miałem inne, ale dawno je zapomniałem.

Trzecia opowieść.

Królowa władająca na zachodzie powiedziała, że sowicie mnie wynagrodzi, jeśli odnajdę jej króla. Dworzanie myśleli, że postradała zmysły, bo król nie żył, utonął przed pięcioma laty, ale ja bez trudu odnajduję umarłych. Wziąłem zapłatę z góry i wyruszyłem tam, gdzie żyją topielcy.

Szedłem i szedłem, aż napotkałem staruchę nad rzeką, siedziała z długim kijem na brzegu. Włosy na skroniach posiwiałe, głowa u góry łysa. W twarzy bruzdy jak ścieżki wydeptane w lesie, żółte zęby zwiastowały cuchnący oddech. Legenda głosi, że wstaje co rano młoda i piękna, w południe rozkwita w pełni dorodna, z zapadnięciem zmierzchu zmienia się w zgrzybiałą staruchę i umiera o północy, żeby narodzić się na powrót w nowej godzinie. Garb z pleców wyrastał nad głowę, ale w oczach miała iskierki, więc umysł bystry. Ryby podpływały do samego końca kija, ale nie bliżej.

– Po coś tu przyszedł? – spytała.

– Bo to droga do Monono – odparłem.

– Po coś tu przyszedł? Ty, żywy człowiek.

– Życie to miłość, a miłości we mnie nie zostało. Miłość ze mnie wyciekła, popłynęła do rzeki takiej jak ta.

– Nie miłość straciłeś, ale ród swój. Pozwolę ci przejść. Lecz gdy legnę z mężczyzną, żyję bez umierania przez siedemdziesiąt księżyców.

Tak oto wyruchałem staruchę. Leżała na wznak obok rzeki, ze stopami w wodzie, sama skóra i kości, ale byłem prężny i pełen wigoru. Coś pływało między moimi nogami, czułem jakby ryby. Dotknęła dłonią mojej piersi i białe paski narysowane gliną przemieniły się w fale wokół serca. Wbiłem się w nią, rozstrojony jej milczeniem. W mroku czułem, że młodnieje, chociaż się starzała. Płomień rozgorzał we mnie, sięgnął koniuszków palców i koniuszka tkwiącego w jej środku. Powietrze gromadziło się dokoła wody, woda gromadziła się dokoła powietrza, a ja wrzasnąłem i wysunąłem się i trysnąłem deszczem na jej brzuch, ramiona i piersi. Dygot targnął mną pięć razy. Nadal była staruchą, ale nie czułem gniewu. Zgarnęła mój deszcz z siebie i strząsnęła go do rzeki. Ryby natychmiast wyskoczyły z wody i dały nura, znów wyskoczyły. Była to noc, kiedy ciemność pożarła księżyc, ale ryby miały w sobie światło. Miały kobiece głowy, ręce i piersi.

– Podążaj ich śladem – powiedziała starucha.

Podążałem więc, dzień, noc, kolejny dzień. Niekiedy woda była nisko do kostek. Kiedy indziej wysoko po szyję. Obmyła mnie z całej bieli, oszczędzając tylko twarz. Kobiety-ryby, ryby-kobiety wiodły mnie rzeką przez długie dni, aż dotarliśmy do miejsca, którego opisać nie umiem. Była to albo ściana wody, która stała twardo, choć mogłem przepchnąć rękę na wylot, albo rzeka wygięła się i mogłem dalej iść, dotykając stopami ziemi, ciało wyprostowane, bez upadku.

Czasem jedyna droga naprzód prowadzi na drugą stronę. Więc przeszedłem. Nie bałem się.

Nie potrafię powiedzieć, czy przestałem oddychać, czy oddychałem pod wodą. Wędrowałem dalej. Otoczyły mnie ryby rzeczne, jakby chciały pytać, co mam za sprawę. Szedłem, woda dokoła rozplątywała mi włosy, obmywała ręce od dołu. A potem natknąłem się na coś, czego nie widziałem w żadnym królestwie. Zamek na pustym polu trawy, postawiony z kamienia, wysoki na dwie, trzy, cztery, pięć, sześć kondygnacji. Na każdym rogu wieża przykryta kopułą, też kamienna. Na każdym poziomie okna wykute w kamieniu, a pod nimi podłoga ze złotymi poręczami zwana tarasem. Z zamku ciągnął się korytarz łączący go z inną budowlą i kolejny korytarz łączący ją z inną budowlą, stały więc cztery zamki spięte w kwadrat.

Żaden z zamków nie był tak ogromny jak pierwszy, a ostatni popadł w ruinę. Woda znikła, pozostawiając kamienie, trawę i niebo, aż nie da się opowiedzieć. Jak okiem sięgnąć ciągnęły się drzewa w jednej linii, ogrody na planie kwadratu, kwiaty w kręgach. Nawet bogowie nie mają takich ogrodów. Minęło południe i w królestwie było pusto. Wieczorem, który nadszedł rychło, wiatr się zerwał i podmuchy trącały mnie brutalnie jak grubasy w pośpiechu. O zachodzie słońca na widoku pojawili się mężczyźni, kobiety i zwierzęta, ukazując się w cieniu, przepadając w ostatnich promieniach światła, znowu ukazując. Usiadłem na stopniach przed największym zamkiem i patrzyłem na to, gdy słońce umykało przed mrokiem. Mężczyźni, idący obok kobiet, i dzieci, które wyglądały jak mężczyźni, i kobiety, które wyglądały jak dzieci. I mężczyźni niebiescy, i kobiety zielone, i dzieci żółte, z czerwonymi oczami i skrzelami w szyjach. I stwory o włosach z trawy, i konie o sześciu nogach, i stada jednorożców o zebrzych kopytach, oślim grzbiecie i z rogiem nosorożca na czole, biegnące z kolejnymi dziećmi.

Żółte dziecię podeszło do mnie i spytało:

– Jak się tu znalazłeś?

– Przeszedłem przez rzekę.

– Itaki ci pozwoliła?

– Nie znam żadnej Itaki, tylko starą kobietę, która pachnie mchem.

Żółte dziecko zmieniło się w czerwone, a jego oczy zbielały. Przyszli rodzice i zabrali malca. Wstałem i wszedłem po schodach na dwadzieścia kroków w głąb zamku, gdzie śmiało się i rozmawiało, i plotkowało jeszcze więcej mężczyzn, kobiet, dzieci i zwierząt. Na końcu sieni była ściana kasetonów z wojnami i wojownikami odlanymi w brązie i rozpoznałem jedną jako bitwę o środkowy kraj, w której poległo cztery tysiące ludzi, i inną jako bitwę półślepego księcia, który poprowadził całą swoją armię w przepaść z urwiska postrzeganego jako wzgórze. Pod ścianą stał tron z brązu, który sprawiał, że siedzący na nim mężczyzna wyglądał jak małe dziecko.

– To nie są oczy bogobojnego człowieka – rzekł.

Wiedziałem, że jest to król, bo któż inny mógł to być?

– Przyszedłem, żeby zabrać cię z powrotem do żywych – odparłem.

– Słyszano o tobie nawet na ziemiach umarłych, Tropicielu. Ale na próżno poświęciłeś czas i ryzykowałeś życie. Nie ma powodu, aby wracać, nie ma powodu dla mnie, nie ma powodu dla ciebie.

– U mnie nie ma powodu do niczego. Odnajduję to, co ludzie stracili, a twoja królowa straciła ciebie.

Król się roześmiał.

– Tutaj jesteśmy w Monono, ty jedyna żywa dusza, a jednak najbardziej martwa na całym moim dworze.

Inkwizytorze, pragnę, aby ludzie pojęli, że nie mam czasu na takie rozprawy. O nic nie walczę, o nic się nie spieram, nie należy więc marnować mojego czasu na takie zwady. Zacznij wywijać pięścią, to ci ją wyrwę z przegubu. Zacznij wywijać jęzorem, to ci go wytnę z ust.

Król nie miał straży w sali tronowej, ruszyłem więc ku niemu, patrząc na tłum na mnie patrzący. Nie był poruszony ani zlękniony, miał puste oblicze, które mówiło: właśnie tak musi się stać. Cztery stopnie prowadziły na podwyższenie, na którym stał tron. U stóp króla dwa lwy, tak nieporuszone, że wciąż nie wiedziałem, czy to krew i kości, duch czy kamień. Miał okrągłą twarz z podbródkiem wyglądającym spod podbródka, duże czarne oczy, płaski nos z dwoma pierścieniami i wąskie wargi, jakby wschodnia krew płynęła w jego żyłach. Nosił złotą koronę na białej chuście, pod którą ukrył włosy, biały płaszcz ze srebrnymi ptakami i purpurowy śliniak nad szatą, oblamowany złotą nicią. Zgarnąłbym tego króla jednym palcem.

Podszedłem wprost do tronu. Lwy nie drgnęły. Dotknąłem mosiężnego podłokietnika, wyrzeźbionego jak lwia łapa, a wtedy nade mną przetoczył się grzmot, ciężki, powolny, czarne brzmienie, które pozostawiło swąd zgnilizny na wietrze. Ale u sufitu nic. Wciąż patrzyłem do góry, gdy król wbił mi sztylet w dłoń tak mocno, że ostrze wdarło się w podłokietnik, przygważdżając rękę.

Wrzasnąłem. Zaśmiał się i rozsiadł wygodnie.

– Może ci się zdaje, że zaświaty dotrzymują obietnicy bycia krainą wolną od bólu i cierpienia, ale to obietnica złożona wyłącznie umarłym – powiedział.

Nikt inny nie zawtórował śmiechem królowi, ale patrzyli.

Przyglądał mi się podejrzliwie, gładząc się po podbródku, a ja chwyciłem za sztylet i wyciągnąłem, słysząc własne wycie. Król podskoczył, gdy go chwyciłem, ale tylko wbiłem ostrze w połę płaszcza i odciąłem kawałek. Śmiał się, kiedy opatrzyłem sobie dłoń. Uderzyłem go pięścią prosto w twarz i dopiero wtedy przez tłum przebiegł pomruk. Usłyszałem zbliżające się śmiercionośne kroki i się odwróciłem. Tłum przystanął. Nie, został powstrzymany. Puste twarze, ani gniew na nich, ani strach. A potem wszyscy odskoczyli jak jedna istota, patrząc na króla za moimi plecami, który wstał, w ręku ściskając zakrwawioną lwią łapę. Rzucił nią do góry, pod sam sufit, a tłum westchnął. Łapa nie spadła. Niektórzy z tyłu zaczęli uciekać. Inni krzyczeli, inni wyli. Mężczyzna tratował kobietę tratującą dziecko. Król wciąż się śmiał. Potem zaskrzypiało, zachrobotało, zgrzytnęło, jakby bogowie nieba rozłupywali dach. Omoluzu, powiedział ktoś.

– Posmakowali twojej krwi, Tropicielu. Omoluzu już na zawsze będą podążać twoim śladem.

Chwyciłem króla za rękę i ją rozpłatałem. Buczał jak dziewczę znad rzeki, ale wtedy sufit zaczął się poruszać, wydając odgłosy, jakby pękał, kruszył się i syczał, a przecież pozostał w całości. Dłoń króla trzymałem nad swoją, zbierając w niej jego krew, a on próbował bić i boksować jak mały chłopiec, szarpał się. Gdy rzuciłem królewską krew w powietrze, z sufitu wyłoniła się pierwsza postać.

– Los nas obu teraz połączony – powiedziałem.

Uśmiech spłynął z jego twarzy, szczęka opadła, oczy wylazły na wierzch. Ściągnąłem króla po stopniach, a sufit dudnił i trzeszczał. Wypełzali z niego ludzie czarni na ciele, czarni na twarzach, czarni tam, gdzie oczy być powinny, jak ludzie wypełzający z nor. Gdy się prostowali, stali na suficie, jak my staliśmy na podłodze. Z omoluzu tryskały klingi światła, ostre jak miecze i kopcące jak węgiel trawiony płomieniami. Król uciekł z wrzaskiem, pozostawiwszy swój miecz.

Natarli. Pobiegłem, słysząc, jak zeskakują z sufitu. Jeden hycnął, ale nie spadł na podłogę, tylko wylądował z powrotem na suficie, jakbym to ja stał do góry nogami. Biegłem na zewnętrzny dziedziniec, lecz dwaj mnie wyprzedzili. Zeskoczyli i zamachnęli się mieczami. Moja włócznia powstrzymała oba ciosy, ale ich siła zbiła mnie z nóg. Jeden natarł z wprawą fechmistrza. Zrobiłem unik w lewo, uciekając przed ostrzem, i wbiłem mu włócznię prosto w pierś. Grot zagłębił się powoli jak w gęstą smołę. Tamten odskoczył, zabierając ze sobą mój oręż. Chwyciłem królewski miecz. Dwaj z tyłu złapali mnie za kostki i unieśli pod sufit, gdzie czerń kotłowała się jak morze nocą. Ciąłem mieczem ciemność, odrąbywałem kończyny, spadłem w końcu na podłogę jak kot. Inny chciał mnie złapać za rękę, ale to ja go chwyciłem i pociągnąłem na ziemię, gdzie zniknął jak dym. Drugi zaatakował z boku, uchyliłem się, lecz ostrzem dosięgnął mi ucha i zapiekło. Odwróciłem się, skrzyżowaliśmy miecze, iskry trysnęły w mroku. Wzdrygnął się. Rękoma i nogami poruszałem jak mistrz ngolo. Turlałem się i toczyłem, dłonie nad stopami nad dłońmi, aż odnalazłem swoją włócznię, w pobliżu zewnętrznego kręgu komnat. Paliło się wiele pochodni. Dobiegłem do pierwszej i umoczyłem włócznię w oliwie i ogniu. Dwaj omoluzu znajdowali się w górze nade mną. Usłyszałem, jak szykują miecze, żeby mnie rozpłatać na pół. Skoczyłem z płonącą włócznią i przebiłem ich obu. Jeden i drugi buchnęli ogniem, który rozlał się po suficie. Omoluzu poszli w rozsypkę.

Pobiegłem przez zewnętrzną komnatę, korytarzem, przez drzwi. Na dworze księżyc rozsiewał słaby blask, światło zza zamglonego szkła. Mały, gruby król nawet nie uciekał.

– Omoluzu pojawiają się tam, gdzie jest dach – powiedział. – Nie potrafią chodzić po otwartym niebie.

– Twoja żona rozmiłuje się w tej opowieści.

– Co ty możesz wiedzieć o miłości kogoś do kogokolwiek?

– Idźmy.

Pociągnąłem go za sobą, ale był jeszcze jeden korytarz, długi na może pięćdziesiąt kroków. Zrobiliśmy pięć i dach znów się rozstąpił. Po dziesięciu naszych krokach już biegli u góry tak samo szybko jak my po podłodze, a mały, gruby król zostawał w tyle. Kolejne dziesięć i pięć kroków i uchyliłem się przed mieczem wzniesionym nad moją głową, który strącił królowi koronę. Po tych dziesięciu i pięciu straciłem rachubę. W połowie korytarza chwyciłem pochodnię i rzuciłem ją w sufit. Jeden z omoluzu buchnął płomieniem i runął, ale zanim spadł na podłogę, rozpłynął się w dymie. Znowu wypadliśmy na dwór. W oddali była brama, z kamiennym łukiem chyba nie na tyle szerokim, aby wypełzli z niego omoluzu. A jednak gdy przebiegaliśmy pod spodem, dwaj wyskoczyli z sufitu i jeden z nich ciachnął mnie w plecy. Gdzieś pomiędzy biegiem nad rzekę a przejściem przez ścianę wody straciłem obie rany i pamięć o ich miejscu na ciele. Szukałem, lecz na skórze nie było śladu.

Zwróć uwagę: wędrówka do królestwa była o wiele dłuższa niż wędrówka do krainy umarłych. Minęły całe dnie, zanim dotarliśmy do Itaki nad rzeką, nie była już jednak staruchą, tylko małą dziewczynką, która brykała w wodzie i zerkała na mnie przebiegle na podobieństwo kobiet starszych od niej czterykroć. Kiedy królowa spotkała się z królem, złorzeczyła, klęła i zbiła go tak mocno, aż domyśliłem się, że sprawą paru dni jest tylko, gdy on znów się utopi.

Wiem, jaka myśl właśnie przeszła ci przez głowę. Wszystkie opowieści są prawdą.

Sufit mamy nad głową.

2

Gdy odszedłem z domu ojca, głos jakiś, może diabła, podszepnął mi, aby uciekać. Za domy, gospody, zajazdy dla utrudzonych wędrowców, za mury z błota i kamienia wysokie na trzech chłopa. Ulica prowadziła do zaułka, zaułek prowadził do muzyki, picia i bijatyk, co prowadziły do muzyki, picia i bijatyk. Handlarki zamykały sklepiki i pakowały stragany. Mężczyźni przechodzili obok w objęciach mężczyzn, kobiety przechodziły z koszami na głowach, starzy ludzie siedzieli na progach domów, próżniacząc wieczór, jak to mówili. Wpadłem wprost na innego mężczyznę, lecz on nie zaklął, tylko ukazał złote zęby w szerokim uśmiechu. Ładny jesteś jak dziewczynka, powiedział. Uciekłem przy akwedukcie, szukając wschodniej bramy, drogi do lasu.

Dzienni jeźdźcy z włóczniami, w rozwianych czerwonych szatach, czarnej zbroi i złotych koronach zwieńczonych piórami, wierzchowce odziane w taką samą czerwień. U bramy siedmiu ich nadjechało, a wiatr był wyjącym wilkiem. Ale dość zwad jak na jeden dzień, przegalopowali obok mnie, zostawiając po sobie tuman kurzu. A potem wartownicy zaczęli zamykać bramę, więc wybiegłem, w kierunku Mostu, Co Jego Nazwy Nawet Najstarsi Nie Pamiętają. Nikt nie zwrócił uwagi.

Szedłem przez otwarte tereny, które ciągnęły się jak piaszczyste morze. Tej nocy dotarłem do wymarłego miasta o walących się murach. Sień, w której spałem, była bez drzwi i z jednym oknem. Dalej zobaczyłem wzgórze z usypanych gruzów wielu domostw. Nie znalazłem pożywienia, a woda w dzbanach miała zjełczały smak. Sen zmorzył mnie na podłodze przy hurkocie ścian z gliny walących się w całym mieście.

A moje oko? Co z nim?

Och, ale rzecz w ustach i opowieściach, które z nich popłyną, inkwizytorze. Twoje wargi się rozwarły, gdy tylko zobaczyłeś, że mrugnąłem powieką. Spisuj, co widzisz, obojętne, czy to czarnoksięstwo, czy biała nauka, moje oko jest tym, czym myślisz, że jest. Nie mam maski. Nie mam oblicza. Ma twarz to szerokie i krągłe czoło, jak reszta głowy. Brwi tak zwieszone nad oczami, że rzucają cień. Nos stromy jak górskie zbocze. Wargi, co zdają się grube jak palec, gdy wcieram w nie czerwony lub żółty pył. Jedno oko, co jest moje, i drugie, co moje nie jest. Sam przekłułem sobie uszy, myśląc o tym, że ojciec nosi turban, aby zasłonić własne. Ale nie mam oblicza. To właśnie widzą ludzie.

Dziesięć dni po opuszczeniu domu ojca mego dotarłem do doliny, wciąż mokrej od deszczu, który spadł jeden księżyc wcześniej. Drzewa tam rosły o liściach ciemniejszych od mojej skóry. Ziemia utrzymywała człowieka na dziesięć kroków, a przy kolejnym wsysała. Nory pełzaczy, kobry i żmii. Byłem głupcem. Myślałem, że starego obyczaju nauczę się, zapominając o nowym. W trakcie wędrówki po buszu powtarzałem sobie, że choć każdy dźwięk jest nowy, żaden mnie nie przeraża. Że drzewo mnie nie zdradzi, gdy się za nim skryję. Gorąco pod szyją nie miało trwać wiecznie. Pnącza nie chcą dopaść mojej krtani i wydusić ze mnie życia. Głód i to, co uchodziło za głód. Ból od wewnątrz napierający na brzuch, aż sprzykrzyło mu się napierać. Szukałem jagód, szukałem kory młodych drzew, szukałem małp, szukałem tego, co małpy jedzą. Więcej obłędu. Próbowałem jeść ziemię. Próbowałem podążać za wężami podążającymi za szczurami w gęstwinie. Czułem, że coś dużego nadciąga moim śladem. Wspiąłem się na skałę i mokre liście chlasnęły mnie w twarz.

Obudziłem się w chacie, w chłodzie jak nad rzeką. W środku płonął ogień, ale gorąco tkwiło we mnie.

– W wodzie hipopotam jest niewidzialny – odezwał się głos.

W chacie było ciemno albo oślepłem. Nie wiedziałem które.

– Ye uaren uupsi yeng we. Dlaczego nie baczyłeś na ostrzeżenie?

Ciągle majaczyła ciemność, ale moje oko dostrzegło coś więcej.

– Żmija z nikim się nie wadzi, nawet z głupim chłopaczkiem. Najniebezpieczniejszy jest Oba Oluszere, zimny, delikatny wąż.

Nos zawiódł mnie do puszczy. Nie widziałem żadnej żmii. Dwa dni wcześniej, gdy człowiek ten znalazł mnie rozdygotanego pod płaczącym drzewem, był przekonany, że jestem jedną nogą w zaświatach, więc wykopał dół w ziemi. Ale potem przez całą noc wykasływałem zielony sok. No i teraz leżałem na macie w szałasie, w którym pachniało fioletowym martwym lasem i płonącym łajnem.

– Odpowiedz z głębi serca. Co robisz w środku puszczy?

Pragnąłem wyjaśnić, że przyszedłem odnaleźć siebie, ale przecież byłyby to słowa skończonego głupca. Albo odrzec coś takiego, co rzekłby mój ojciec, lecz w tamtych czasach wciąż jeszcze myślałem, że człowiek ma tożsamość, którą może utracić, nie wiedziałem bowiem, że nikt tożsamości nie posiada. Lecz już o tym wspomniałem. Milczałem więc wtedy, w nadziei, że moje oczy przemówią. Mimo ciemności widziałem, że na mnie patrzy. Ja i moje szalone wyobrażenia o lesie, gdzie ludzie biegają razem z lwami, żywią się darami ziemi, srają przy drzewie, dzikość jest wśród nich. Wyszedł z ciemnego kąta i mnie spoliczkował.

– Jedyny sposób, by zajrzeć ci do głowy, to ją rozłupać i zobaczyć, chyba że przemówisz.

– Myślałem…

– Myślisz, że ludzie z lasów i znad rzek charczą i szczekają jak psy. Że nie wycieramy dupy po sraniu. Że może smarujemy tym w skórę. Mówię do ciebie jak do mężczyzny.

Inkwizytorze, jesteś człowiekiem, który gromadzi słowa. Zbieraj więc moje. Masz strofę na chłodny poranek, masz strofę na południe umarłych, strofę na wojnę. Ale zachodzące słońce nie potrzebuje twoich słów, tak jak nie potrzebuje mknący gepard.

Ten mędrzec nie mieszkał w wiosce, tylko niedaleko rzeki. Włosy miał białe od popiołu i śmietany z mleka. Jedyny raz, kiedy widziałem rozbierającego się ojca, zobaczyłem na jego plecach koliste blizny jak gwiazdy w kręgu. Ten człowiek nosił krąg gwiazd na piersi. Mieszkał sam w szałasie zrobionym z gałęzi dzikiego drzewa, z których uplótł ściany, i krzaków, z których uplótł dach. W ściany wcierał pył z czarnego kamienia, aż się świeciły, a potem wykonywał wzory i malunki, jeden przedstawiał białą istotę z rękami i nogami wysokimi jak drzewo. Nigdy czegoś takiego nie widziałem.

– I dobrze, że tak myślisz, bo nie będziesz już żył, żeby móc mi o tym powiedzieć – rzekł.

Zasnąłem, obudziłem się, zasnąłem, obudziłem i zobaczyłem wielkiego białego pytona owijającego się wokół pnia, obudziłem się i zobaczyłem węża niknącego na tle ściany. Wpadło światło słoneczne, rozjaśniło ściany i zobaczyłem, że znajdujemy się w pieczarze. Ściany ulepione jak wosk topiący się na wosku. W półmroku tu i tam wyglądały one jak rozwrzeszczane twarze, jak nogi słonia, jak szparka młodej dziewczyny.

Gdy potarłem jedną, poczułem ją niby łupinę ignamu. Obok otworu była miękka od krzaków sterczących jak luźne włosy. Wstałem i tym razem nie upadłem. Zachwiać – to się zachwiałem, jak człowiek napełniony winem palmowym, wyszedłem jednak na dwór. Słaniałem się, więc przylgnąłem do skały, żeby zachować równowagę, ale to nie była skała. Zupełnie niepodobne do skały. Kora. Lecz za szerokie, za duże. Popatrzyłem w górę najwyżej, jak mogłem spojrzeć, i powlokłem się najdalej, jak mogłem się powlec. Nie dość, że słońce wciąż świeciło za gałęziami i liśćmi, to na dodatek pień ten nie miał końca. Zanim go obszedłem, zapomniałem już, skąd wyruszyłem. Konary były tylko u samej góry, pękate jak dziecięce palce, sterczały z gęstwin gałęzi i liści. Małe liście, grube jak skóra, i owoce wielkie jak twoja głowa. Usłyszałem wspinaczkę drobnych stóp, to pawianica z dzieckiem.

– Drzewo małpiego chleba było najnadobniejsze na całej sawannie – powiedział czarownik za moimi plecami. – To się działo przed drugim nastaniem bogów. Co za historia, drzewo to wiedziało, że jest piękne. Zażądało, aby wszyscy pieśniarze śpiewali o jego pięknie. Ono i jego brat piękniejsi od bogów, piękniejsi nawet od Bikili-Lilis, której włosy stały się setką wiatrów. I oto co się potem wydarzyło. Bogowie wydali wściekłość na świat. Sfrunęli z nieba i wyrwali wszystkie baobaby do ostatniego i wcisnęli z powrotem w ziemię korzeniami do góry. Pięćset wieków upłynęło, zanim korzenie wypuściły listowie, i kolejne pięćset, nim wyrosły z nich owoce i kwiecie.

Jednego księżyca wszyscy mieszkańcy wioski przyszli do drzewa. Widziałem, jak patrzą na czarownika, kryjąc się wśród gałęzi i liści. Pewnego razu zjawiło się trzech wioskowych siłaczy. Wszyscy byli wysocy, barczyści, masywni tam, gdzie grubas ma brzuch, nogi mocne jak u byka. Pierwszy odziany był w popiół od stóp do głów, biały jak księżyc. Drugi porysował ciało białymi pręgami jak zebra. Trzeci nie miał barw, tylko ciemną, czerstwą skórę. Nosili naszyjniki i łańcuchy na biodrach, które nie potrzebowały żadnych innych ozdób. Nie wiedziałem, po co przyszli, wiedziałem jednak, że im to dam.

– Wiele razy podpatrywaliśmy cię w lesie – powiedział pręgowany. – Wspinasz się na drzewa i polujesz. Nie ma u ciebie zręczności, kunsztu nie ma, ale może bogowie cię pchają. Ile liczysz księżyców?

– Mój ojciec nigdy nie liczył lat w księżycach.

– To drzewo pożarło sześć dziewic. Połknęło w całości. Nocą słychać ich wrzaski, ale brzmią jak szepty. Ludzie myślą, że to wiatr.

Patrzył na mnie przez chwilę. Potem się roześmieli.

– Pójdziesz z nami na obrzęd męskości zareba – powiedział pręgowany.

Wskazał tego w poświacie.

– Wąż zabił jego towarzysza tuż przed nadejściem deszczów. Pójdziesz z nim.

Nie wyjawiłem, że uratowano mnie od ukąszenia.

– Spotkamy się pod następnym słońcem. Powinieneś poznać ścieżkę wojowników, a nie bab – powiedział ten w poświacie.

Kiwnąłem głową potakująco. Patrzył na mnie dłużej od pozostałych. Ktoś wyciął mu gwiazdę na piersi. Miał pierścienie w uszach, które na pewno sam przekłuł. Górował nad resztą przynajmniej o głowę, dopiero teraz zauważyłem. W Dżubie ci trzej przestaliby już być chłopcami.

Usłyszałem, jak mówi, choć nie usłyszałem, jak mówi:

– Pójdziesz ze mną.

W obrzędzie zareba nie ma kobiet. Ale należy znać ich użyteczność dla mężczyzn. Zareba znajduje się w twoim umyśle; zareba jest w buszu wędrówką od brzasku po południową porę. Przybywasz do sali bohaterów, o ścianach z gliny i dachu krytym strzechą. Kije i przestrzenie do walki. Wchodzą chłopcy, aby uczyć się od najsilniejszych wojowników ze wszystkich wsi i wszystkich gór. Okrywasz się popiołem, żebyś nocą wyglądał jak przybysz z Księżyca. Jesz kleik z durry. Zabijasz chłopca, którym jesteś, żeby stać się mężczyzną, którym jesteś, lecz wszystko musi być wyuczone. Spytałem chłopca w poświacie, jak się dowiedzieć o kobietach, gdy nie ma kobiet, od których można się dowiedzieć.

Chcesz usłyszeć więcej, inkwizytorze?

Pewnego ranka wychwyciłem woń mego rodu podążającą za mną nad rzekę. Był to chłopiec, który uważał mnie za syna jego wuja. Łowiłem ryby. Przyszedł na brzeg i przywitał się, jakby mnie znał, aż nagle zobaczył, że mnie nie zna. Nie odpowiedziałem. Matka mówiła mu zapewne o abarra, demonie, który nawiedza ludzi jako znajomek, z mową tylko inną. Nie uciekł, oddalił się powoli od rzeki i usiadł na kamieniu. Patrzył na mnie. Nie mógł mieć więcej niż osiem, dziewięć lat, ze smugą białej gliny narysowaną od ucha do ucha przez nos i białymi cętkami na całej klatce piersiowej jak u lamparta. Byłem chłopcem z miasta, w łowieniu ryb szczęście mi nie dopisywało. Zanurzyłem dłonie w wodzie i czekałem. Ryby wpływały mi w ręce, ale wyślizgiwały się, gdy tylko próbowałem je pochwycić. Czekałem, on patrzył. Złowiłem wielki okaz, lecz wymsknęła się, przestraszyła mnie nawet, potknąłem się i wpadłem do rzeki. Mały chłopiec się roześmiał. Spojrzałem na niego i też się roześmiałem, ale potem woń rozniosła się po lesie, zbliżała coraz szybciej. Poczułem – ochra, masło karite, smród spod pach, mleko z matczynej piersi – on też poczuł. Obaj wiedzieliśmy, że wiatr kogoś niesie, on wiedział kogo.

Wyszła spośród drzew, jakby z drzew wyskoczyła. Kobieta wyższa, starsza, twarz już ostro ociosana i sroga, prawa pierś jeszcze nie sflaczała. Lewą zakryła tkaniną przerzuconą przez ramię. Na głowie opaska, czerwona, zielona i żółta. Naszyjniki w każdym kolorze prócz błękitu usypane jeden na drugim jak góra sięgały płatków uszu. Spódnica z kozłowej skóry z kauri na brzuchu wzdętym dzieciątkiem. Popatrzyła na chłopca i wskazała palcem za siebie. Potem spojrzała na mnie i wskazała w tym samym kierunku.

Pewnego ranka pod leniwym słońcem czarownik obudził mnie uderzeniem w twarz, potem w milczeniu wyszedł z szałasu. Obok położył włócznię, sandały i tkaninę, bym nią owinął biodra. Wstałem szybko i podążyłem za nim. Nad rzeką wieś otwierała swe ramiona z domami rozproszonymi na polu. Najpierw minęliśmy pagórki suchej trawy z wierzchołkami jak sutek. Potem minęliśmy okrągłe chaty z gliny i ziemi, rdzawe i brązowe, pokryte strzechą i gałęziami. W środku osady domy były większe. Owalne, postawione w skupiskach po pięć lub sześć, aż wyglądały jak zamki, z połączonymi ścianami, które świadczyły, że to wszystko jest dla jednego człowieka. Im większe domy, tym połyskliwsze ściany, należące do tych, którzy mogli sobie pozwolić na wcieranie onyksu. Większość chat nie była duża. Jedynie człowiek z wieloma krowami mógł mieć osobną chatę do składowania ziarna i osobną do jego gotowania.

Właściciel największych domostw miał sześć żon i dwadzieścia dzieci, wśród nich ani jednego chłopca. Szukał siódmej, żeby wreszcie urodziła mu syna. Był wśród tych kilku, którzy wyszli z chat, żeby mnie zobaczyć. Dwóch chłopców i dziewczynka, nadzy bez farby, ciągnęli za czarownikiem i mną, aż któraś z kobiet krzyknęła coś ostrym tonem i wtedy uciekli do domu na tyłach. Znajdowaliśmy się teraz w środku wsi, przed domostwami bogacza. Na ścianę spichlerza dwie kobiety nakładały świeżą warstwę gliny. Trzej chłopcy w moim mniej więcej wieku wrócili z łowów z martwym buszbokiem. Nie zobaczyłem wśród nich tego w poświacie.

Nadejście myśliwych rozbudziło wieś. Mężczyzna, kobieta, chłopiec, dziewczynka, wszyscy wyszli, żeby zobaczyć owoce polowania, ale zastygali na mój widok. Czarownik wypowiedział imię, którego nie znałem. Pojawił się mężczyzna mający sześć żon, podszedł do mnie. Wysoki, z dużym brzuchem. Kok z gliny na tyle głowy w szarym i żółtym kolorze, zwieńczony pięcioma strusimi piórami. Ten kok, bo był mężczyzną, każde pióro znakiem ważnego wyczynu. Kości policzkowe znaczyła żółta glina, zwycięskie blizny pokrywały pierś i ramiona. Człowiek ten zabił wielu ludzi i lwy, i jednego słonia. Może nawet hipopotama. Pojawiły się dwie jego żony, jedną była kobieta znad rzeki.

Czarownik zwrócił się do niego:

– Wysłuchaj mnie, ojcze, który mówisz z krokodylem, żeby nas nie pożarł w porze deszczowej.

Potem dopowiedział coś, czego nie zrozumiałem.

Mężczyzna zmierzył mnie wzrokiem od dołu do góry, od góry do dołu. Podszedł bliżej i rzekł:

– Synu Aboyamiego, bracie Ayodelego, ta ścieżka jest twoją ścieżką, te drzewa twoimi drzewami, ten dom twoim domem, a ja jestem twoim ukochanym wujem.

Nie znałem tych imion. Może to były imiona tych, którzy nie mieli ze mną nic wspólnego. W buszu rodzina nie zawsze rodziną, a przyjaciel nie zawsze przyjacielem. Nawet żona nie zawsze żoną.

Poprowadził mnie przez wejście na podwórze, gdzie dzieci uganiały się za kurami. Pachniały gliną, pyłkiem kwiatowym i kurzym gównem deptanym stopami. Dom miał sześć komnat. W oknie dwie żony mieliły mąkę. Obok spichlerza kuchnia wypuszczała na świat najsłodszą woń kleiku, a przy kuchni kolejna żona myła się w strugach wody płynącej z otworu w ścianie. Dalej inna ściana, długa i ciemna, najeżona sutkami z gliny. Za nią otwarta przestrzeń pod strzechą, ze stołkami i dywanami, w tyle najdłuższy mur. Sypialnia mojego wuja, z wielkim motylem nad dywanami do spania. Zobaczył, że się przyglądam, i powiedział, że kręgi pośrodku to kałuże falującej wody, co oznacza odnowę każdej pory deszczowej lub każdy raz, kiedy moczy się w wilgotności siuśków nowej żony. Za jego komnatą było pomieszczenie, które służyło za skład i w którym spały dzieci.

– Ten dom jest twoim domem, dywany twoimi dywanami. Ale kobiety są moje – dodał i zachichotał.

Uśmiechnąłem się.

Zajęliśmy miejsca w obrębie otwartej przestrzeni, ja na dywanie, on na krześle z tak głęboko cofniętym oparciem, że leżał, nie siedział. Krześle z wklęsłym siedziskiem, żeby wpasował pośladki, usztywnionym z tyłu trzema deskami wyrzeźbionymi w trzy rzędy jaj. Pamiętam, jak ojciec wzdychał, gdy ocierał się plecami o takie samo. Zagłówek żłobiony jak ogromna korona z rogów. Duże oparcie i pękate nogi wyglądały jak u bawołu leśnego. Leżący wuj przeobraził się w potężnego zwierza.

– Krzesło – odezwałem się. – Widziałem podobne, ukochany wuju.

Wyprostował się. Wydawał się poruszony, że są dwa takie.

– To tutejsza robota? – spytałem.

– Lobi, mistrzowie stolarscy z miasta, twierdzili, że wykonali tylko jedno. Ale mieszczuchy kłamią, taka ich natura.

– Znasz miejskie ulice?

– Szedłem niejedną.

– Dlaczego wróciłeś?

– A skąd wiesz, że wieś porzuciłem dla miasta, a nie miasto dla wsi?

Nie potrafiłem odpowiedzieć.

– Gdzieś widział to krzesło? – spytał.

– W moim domu.

Skinął głową i się roześmiał.

– Krew postępuje jak krew, nawet jeśli rozdzieli ją piasek – rzekł i klepnął mnie po ramieniu. – Przynieś mi moje przyprawione krwią wino palmowe i tytoń! – krzyknął do jednej z żon.

Ku, tak ten lud zwał siebie i swoją wieś. Dawniej panowali na obu brzegach rzeki. Potem ich wrogowie, Gangatom, urośli w liczbę i siłę i wielu innych do nich dołączyło i wygnali Ku na stronę zachodzącego słońca. Mężczyźni Ku byli biegli w łucznictwie, prowadzili bydło na świeże pola, pili mleko i spali. Kobiety były biegłe w zbieraniu trawy na strzechę, tynkowaniu ścian gliną i krowim łajnem, stawianiu płotów, żeby powściągnąć kozy i dzieci biegające za nimi, przynoszeniu wody, zgarnianiu kożucha z mleka, dojeniu bydła, karmieniu dzieci, gotowaniu zupy, myciu kalabas, ubijaniu masła. Mężczyźni chodzili na pobliskie pola, żeby siać i zbierać plony. Kopali studnie. Omal nie wpadłem do dziury wydrążonej tak głęboko, że słychać było stare diabły, wielkie jak drzewa, szeleszczące we śnie na samym dnie. Chłopiec w poświacie powiedział mi, że niedługo będzie pora zbiorów durry i kobiety wyjdą z koszami na pola.

Pewnego dnia zobaczyłem dziewięciu mężczyzn wracających do wioski, na niektórych nowa farba, na innych czerwona ochra i masło karite, a wyglądali, jakby się urodzili wojownikami.

Nocną porą śpiewali, tańczyli i walczyli i znowu śpiewali, włożyli maski ludu Hemba wyglądające jak twarze szympansów, ale Kava powiedział, że to na podobieństwo starszyzny, która dawno odeszła, po to, żeby rozmawiać z nią pośród drzew-duchów. Śpiewali w tych maskach, aby przełamać klątwę wielu księżyców nieudanych łowów. Bęben wybijał kekeke. Bambambam, lakalakalakalaka podszyte wiatrem.

Wieś obudziła świeża woń, a była wszędzie. Nowi mężczyźni i nowe kobiety dojrzałe jak owoce. Patrzyłem na nich z domu człowieka, który miał być moim wujem, a on patrzył na swoje żony, drapiąc się po brzuchu.

– Jeden chłopiec powiedział, że zabierze mnie na obrzęd męskości – odezwałem się.

– Chłopiec obiecał ci zareba? Na czyj rozkaz?

– Na własną rękę – odparłem.

– Tak ci mówił? – spytał.

– Tak, będę jego nowym towarzyszem, bo poprzedni umarł od ukąszenia węża. Mówię teraz w waszym języku. Znam wasz obyczaj, ukochany wuju. Jestem krew z twojej krwi. Jestem gotów.

– Czyj ten chłopiec?

Gdzie mieszka chłopiec, tego nie wiedziałem. Wuj potarł podbródek i popatrzył na mnie.

– Narodziłeś się wtedy, kiedy cię znaleziono, nie upłynął nawet jeden księżyc. Nie śpiesz się umrzeć za wcześnie.

Nie powiedziałem mu, że jestem już mężczyzną.

– Widziałeś ich. Chłopców biegających dokoła, mniejszych niż mężczyźni, którzy powrócili.

– Jakich chłopców?

– Chłopców z czerwonymi koniuszkami, co kobiety odcinają mężczyznom.

Nie wiedziałem, o czym mówi, więc zaprowadził mnie na dwór. Niebo było szare i wzdęte od nadchodzącego deszczu. Obok przebiegło dwóch chłopców i wuj przywołał wyższego, o twarzy czerwonej, białej i żółtej, żółta kreska pośrodku głowy ciągnęła się do samego dołu. Pamiętaj, że wuj mój to bardzo ważna osoba, ma więcej krów niż wódz, a nawet trochę złota. Chłopiec podszedł, błyszczący od potu.

– Goniłem lisa – rzekł.

Wuj przywołał go bliżej ruchem ręki. Roześmiał się i powiedział, że chłopiec ma znak głoszący koniec dzieciństwa i chce, by wieś o tym wiedziała. Chłopiec skrzywił się, gdy wuj chwycił go za jądra i kutasa, jakby chciał zważyć w dłoni ich ciężar. Popatrz, rzekł. Farba prawie maskowała to, że skórka znikła, odcięta, odsłaniając mężny kwietny koniec. Na początku wszyscy rodzimy się parzyści. Jesteś mężczyzną i jesteś kobietą, tak jak dziewczynka jest kobietą i jest mężczyzną. Ten chłopiec będzie mężczyzną, bo kapłan fetyszowy odciął mu kobietę, dodał.

Zesztywniał nieborak, choć próbował stać dumnie wyprostowany. Wuj mówił dalej:

– A dziewczynka musi mieć wyciętego mężczyznę z głębi jej neha, żeby mogła być kobietą. Tak jak pierwsze istoty były parzyste.

Pogłaskał chłopca po głowie, odprawił go i wszedł do środka.

Z boku na skale gromadzili się mężczyźni. Wysocy, silni, czarni, błyskający dzidami. Patrzyłem, jak stoją nieruchomo, aż zachodzące słońce przemieniło ich w cienie. Wuj odwrócił się do mnie i przemówił prawie szeptem, jakby przekazywał straszne nowiny o obcych ludziach:

– Co sześćdziesiąt razy jak Ziemia lata dokoła Słońca, my świętujemy śmierć i odrodzenie. Najwcześniejsi pierworodni byli bliźniakami, ale dopiero gdy boska męskość wypuściła nasienie w ziemię, nastało życie. Dlatego właśnie mężczyzna, który jest także kobietą, i kobieta, która jest także mężczyzną, to niebezpieczeństwo. Za późno dla ciebie. Za dużo masz lat i będziesz jednakowo mężczyzną i kobietą.

Patrzył na mnie, póki jego słowa nie przemówiły do mojej głowy.

– To nigdy nie będę mężczyzną?

– Będziesz mężczyzną. Ale to inne też jest w tobie i cię odmieni. Jak ci mężczyźni, co grasują po naszych ziemiach i przekazują naszym kobietom kobiece sekrety. Będziesz wiedział tyle co oni. Na bogów, będziesz spółkował, jak oni spółkują.

– Ukochany wuju, ściągasz na mnie wielki smutek.

Nie powiedziałem mu, że kobieta już szaleje w moim wnętrzu, że dyszę jej pragnieniami, ale poza tym nie czułem się kobietą, bo chciałem polować na jelenie, biegać, grać.

– Trzeba więc szybko mnie ciąć – powiedziałem.

– Ojciec powinien był cię ciąć. Teraz za późno. Za późno. Już zawsze będziesz na granicy między dwoma. Zawsze będziesz szedł jednocześnie obiema drogami. Zawsze będziesz czuł siłę jednego i ból drugiego.

Tej nocy księżyc nie wzeszedł, ale chłopiec wciąż jaśniał poświatą, gdy pojawił się w progu chaty.

– Przyjdź popatrzeć, co robią nowi mężczyźni i kobiety – rzekł.

– Musisz mi wyjawić swoje imię.

Nie odpowiedział.

Ruszyliśmy przez busz do miejsca, gdzie bębniarze przekazywali przesłanie bogom na niebie i przodkom w ziemi. Chłopiec w poświacie szedł szybko, nie czekał. Wciąż bałem się, że nadepnę na żmiję. Zniknął w ścianie z gęstych liści, a ja przystanąłem, bo nie wiedziałem, dokąd iść, lecz wtedy biała ręka przepchnęła się przez gąszcz, chwyciła mnie za ramię i wciągnęła do środka.

Dotarliśmy na polanę, na której bębniarze bębnili, inni bili kijami, jeszcze inni gwizdali. Dwaj mężczyźni podeszli, aby rozpocząć ceremonię, a myśmy ukryli się w buszu.

– Bumbangi, oficjał i dawca żywności – powiedział Kava. – A także złodziej. Przypatrz mu się w masce mueelu ze sterczącymi piórami i ogromnym dziobem dzioborożca. Spójrz, obok niego to makala, mistrz czarów i zaklęć.

Nowi mężczyźni stanęli w szeregu ramię przy ramieniu. Wszyscy mieli spódniczki z wybornej tkaniny, jaką widziałem tylko na moim wuju, i wszyscy nosili teraz kok z gliny ze strusimi piórami i kwieciem. Potem zaczęli skakać, w górę, w dół, coraz wyżej i wyżej, tak wysoko, że zawisali w powietrzu, zanim opadli. Przytupywali tak mocno, że ziemia drżała. I tak skakali do rytmu bodom-bodom-bodom. Dzieci nie było. Może jak chłopiec w poświacie i ja chowały się w buszu. Potem na polanę wystąpiły nowe kobiety. Dwie podeszły wprost do mężczyzn i zaczęły skakać razem z nimi, bodom-bodom-bodom. Kobieta i mężczyzna, skaczący coraz bliżej siebie, przysuwali się, aż skóra dotknęła skóry, pierś piersi, nos dotknął nosa. Chłopiec w poświacie wciąż trzymał mnie za rękę. Pozwoliłem mu na to. Dołączyli ludzie i polana była teraz tumanem kurzu od skakania i tupania, a starsze kobiety ruszyły w pląsy pośród tłumu, opętane boskim dymem.

Bumbangi śpiewał raz po raz:

Mężczyzna z członkiem

Kobieta z pochwą

Nie znacie siebie

Nie budujcie jeszcze domu.

Chłopiec wciągnął mnie w gęstszy, zimny busz. Wyczułem ich woń w chwili, gdy on ich usłyszał. Odór potu niesiony i rozsiewany wiatrem. Kobieta ukucnęła na mężczyźnie, a potem ruszyła do góry, do dołu, do góry. Mrugałem tak długo, aż dostałem nocnych oczu. Potrząsała piersiami. Oboje wydawali dźwięki. W swojej sypialni tylko mój ojciec wydawał dźwięki. Mężczyzna się nie poruszał. W swojej sypialni tylko mój ojciec się poruszał. Widziałem, że kobieta robi dziesięć za jedno, co robi mężczyzna. Kobieta podskakiwała, trzęsła się, szeptała, dyszała, buczała, wrzeszczała, ściskała się za piersi, otwierała się i zamykała. Chłopiec w poświacie wsunął mi rękę między uda, szarpał mi skórkę wte i wewte, żeby dostroić się do ruchów kobiety. Duch mnie dopadł, kazał trysnąć, kazał krzyknąć. Kobieta wrzasnęła, a mężczyzna zerwał się i ją odepchnął. Uciekliśmy.

Mój ojciec mawiał, że opuścił miejsce swojego urodzenia, bo pewien mędrzec pokazał mu, że wychował się wśród zacofanego ludu, który nigdy niczego nie stworzył, nie wiedział, jak przelać słowa na papier, a ruchał się tylko po to, aby się mnożyć. Ale ukochany wuj powiedział mi co innego. Posłuchaj drzewa tu, gdzie teraz żyjesz, bo tu ród twój. Słuchałem więc gałęzi na gałęzi, liścia na liściu, ale nie usłyszałem niczego od naszych przodków. Noc później usłyszałem na dworze głos dziadka, który wziął mnie za swojego syna. Wyszedłem i popatrzyłem w konary, jednak zobaczyłem tylko ciemność.

– Kiedy zemścisz się na zabójcy ojca swego? Włada mną niespokojny sen, czeka na sprawiedliwość – powiedział. Powiedział też: – Po zgładzeniu Ayodelego jesteś najstarszy syn i brat. To bruka plan bogów i musi zostać pomszczone. Mój żar nie wystygł, słaby synu.

– Nie jestem twoim synem – odparłem.

– Twój brat Ayodele, co najstarszy, jest tutaj ze mną, też w burzliwym śnie. Czekamy na słodką woń przelanej krwi nieprzyjaciela – powiedział dziadek, ciągle biorąc mnie za innego.

– Ja nie twój syn.

Wyglądałem aż tak bardzo jak mój ojciec? Zanim miałem włosy, on już posiwiał, a sam nigdy siebie w nim nie dostrzegałem. Z wyjątkiem uporu.

– Zwada nadal świeża.

– Nie mam zwady z krokodylem, nie mam zwady z hipopotamem, nie mam zwady z człowiekiem.

– Ten, który zabił twojego brata, zabił i jego kozy – powiedział dziadek.

– Mój ojciec odszedł, bo zabijanie było starym obyczajem, obyczajem małych ludzi od małych bogów.

– Wciąż żyje ten, który zabił twojego brata. Och, jaka wielka hańba, kiedy ten człowiek w twoim domu odszedł z wioski. Nie wypowiem jego imienia. Och, co za haniebne postępowanie, słabsze od ptaka, tchórzliwsze niż u surykatki. Pierwsze powiedziały mi krowy. Tamtego dnia, gdy zobaczył, że nie zaznam spokoju, póki nie dokona zemsty, zostawił krowy w buszu i umknął. Krowy odnalazły drogę do chaty. Wyrzekł się swego imienia, wyrzekł się swego życia, swego ludu, polującego łukiem i strzałą, strzegącego pól sorga przed ptactwem, troszczącego się o stada, trzymającego się z dala od błota naniesionego przez powódź, bo w nim właśnie śpi krokodyl dla ochłody. I ty. Czy będziesz jedynym chłopcem w ciągu stu księżyców, którego nienawidzi krokodyl?

– Nie jestem twoim synem – odpowiedziałem.

– Kiedy pomścisz brata? – spytał.

Ruszyłem na tył i zastałem tam wuja pociągającego tabakę z rogu antylopy, jak miastowy bogacz. Chciałem wiedzieć, dlaczego ruszył do miasta, tak samo jak mój ojciec, i dlaczego powrócił, inaczej niż mój ojciec. Przyszedł właśnie po spotkaniu z kapłanem fetyszowym, który przyszedł właśnie po czytaniu przyszłości nad ujściem rzeki. Nie potrafiłem odgadnąć z jego twarzy, czy kapłan przepowiedział mu więcej krów, nową żonę, a może głód i chorobę zesłane przez małodusznego boga. Poczułem od niego daggę, którą żuł, żeby mieć jasnowidzenie, co oznaczało, że nie ufał wieściom kapłana i chciał się upewnić. Wyglądało, że tak jest w naturze wuja. Mój ojciec był inteligentnym człowiekiem, ale nie tak bystrym jak on. Wuj wskazał białą kreskę na swoim czole.

– Proszek z lwiego serca. Kapłan miesza go z krwią miesięczną kobiety i korą mahoniowca, a potem żuje, żeby przepowiedzieć przyszłość.

– I ty to nosisz?

– A co byś wybrał, zjeść serce lwa czy je nosić?

Nie odpowiedziałem.

– Duch dziadka to widmo szalone – rzekłem. – Pyta ciągle, kiedy zabiję zabójcę mojego brata. A ja nie mam brata. Myśli też, że jestem moim ojcem.

Wuj się roześmiał.

– Twój ojciec nie jest twoim ojcem – odparł.

– Jak to?

– Jesteś synem mężnego człowieka, ale wnukiem tchórza.

– Mój ojciec był leciwy i słaby jak starszyzna.

– Twój dziadek jest twoim ojcem.

Nawet nie widział, jak mną wstrząsnął. Cisza stała się tak głęboka, że usłyszałem, jak wiatr porusza liśćmi.

– Gdy miałeś kilka lat, choć my w latach nie liczymy, plemię Gangatom zza rzeki zabiło twojego brata. Zaraz po tym, jak wrócił z obrzędu zareba. Na polowaniu na wolnych ziemiach, co nie są pod władzą żadnego plemienia, natknął się na oddział Gangatom. Panowała powszechna zgoda, że na wolnych ziemiach się nie zabija, ale zarąbali go na śmierć ostrym toporem i siekierą. Twój prawdziwy ojciec, mój brat, był najbieglejszym łucznikiem i strzelcem w całej wsi. Człowiek musi znać imię człowieka, na którym się mści, inaczej ryzykuje, że napadnie boga. Twój ojciec nie słuchał nikogo, nawet swojego ojca. Powiedział, że krew, która w nim płynie, krew lwa, pochodzi najpewniej od jego matki, która zawsze płakała za zemstą. Ten płacz za zemstą wygnał ją z domu męża. Przestała malować twarz i już nigdy nie uszczotkowała włosów. Są tacy, co głupotą zwą mszczenie się za zabicie jednego syna zabiciem drugiego, ale były to czasy głupoty. Pomścił śmierć, lecz jego też zabito. Twój ojciec wziął więc swój łuk i sześć strzał. Obrał cel za rzeką i poprzysiągł, że zabije pierwszych sześć żywych dusz, które zobaczy. Jeszcze przed nastaniem południa zabił dwie kobiety, trzech mężczyzn i jedno dziecko, każdego z innej rodziny. Teraz sześć rodzin wystąpiło przeciw nam. Sześć nowych rodzin pragnęło naszej śmierci. Zabili twojego ojca na wolnych ziemiach, kiedy człowiek tam mieszkający powiedział, że skóry kupione od niego złachały się po dwóch księżycach. Twój ojciec udał się do niego, żeby rozpatrzyć skargę i bronić swojego dobrego imienia. Ale dwa księżyce wcześniej tamten wydał go zdradziecko trzem wojownikom Gangatom. Chłopiec wycelował z łuku i trafił go w plecy, prosto w serce. Historia o złych skórach pochodziła od Gangatom, bo tamten nie miał w sobie dość rozumu, aby wymyślić takie oszustwo. Tyle mi wyznał, nim poderżnąłem mu gardło.

I jeszcze to wuj mi powiedział. Mój dziadek miał dość zabijania i zabrał mnie i moją matkę z wioski. To on zostawił krowy. Dlatego właśnie od kiedy byłem mały, mój ojciec był już stary, stary jak członkowie tutejszej starszyzny, z garbami na plecach. Ucieczka zrobiła z niego chudzielca, sama skóra i kości. Zawsze wyglądał na gotowego do ucieczki. Teraz ja chciałem uciec od wuja do ojca. Do dziadka. W tamtej chwili ziemia nie była ziemią, niebo niebem nie było, kłamstwo było prawdą, a prawda była niestała i wykrętna. Od prawdy zrobiło mi się niedobrze.

Wiedziałem, że wuj ma mi więcej słów do przekazania; słów, które wbiją mi rozum do głowy, bo wybrała głupotę i nie mogłem zawierzyć własnym przodkom. A może wierzę we wszystko. Wierzę w starego człowieka, który nie był moim ojcem, i młodą kobietę, która była moją matką. Może nie była moją matką. Spali w tej samej komnacie, w tym samym łożu, on położył się na niej, jak to czyni mąż; widziałem na własne oczy. Może mój dom nie był moim domem, może mój świat nie był moim światem.

Duchem przemawiającym do mnie z górnych gałęzi drzewa był mój ojciec. Nakazującym, abym zabił za brata. We wsi wiedzieli. Przyszli do domu wuja mego, żeby spytać. Stare kobiety przysłały słowo przez dzieci: kiedy pomścisz brata? Inni chłopcy, jak uczyli mnie łowić ryby, pytali: kiedy pomścisz brata? Za każdym razem, gdy ktoś pytał, pytanie nabierało nowego życia. Po latach, kiedy nie chciałem być nijak podobny do ojca, teraz chciałem być nim. Tylko że był moim dziadkiem; chciałem być jak mój dziadek. Babcia postradała zmysły od pragnienia pomsty.

– Gdzie ona mieszka?

– W domu zbudowanym i potem opuszczonym przez wielkie ptaki – odparł wuj. – Pół dnia wędrówki od wioski, jak będziesz się trzymać brzegu rzeki.

Usiadłem za spichlerzem.

Pozostałem tam przez całe dnie.

Nie mówiłem z nikim.

Wuj wiedział, że najmądrzej dać mi spokój. Rozmyślałem o dziadku i wuju, próbowałem ułożyć sobie w głowie, jak wyglądał ojciec. Ale to zawsze ulatywało i zostawałem z dziadkiem i matką, oboje nadzy, ale się nie dotykali. Co tragarz ma zrobić z tym, czego unieść nie może, zrzucić? Czy dać się przygnieść? Byłem głupcem, bo oni wszyscy wiedzieli. Byłem zwierzęciem, które zabije pierwszą osobę rozprawiającą o ojcach i dziadach. Ojca nienawidziłem jeszcze mocniej. Dziadka. Przez tyle księżyców powtarzałem sobie, że nie potrzebuję ojca. Doszło między nami do kuksańców i ciosów, między ojcem a mną. A teraz, gdy nie miałem nikogo, pragnąłem go. Teraz, gdy już wiedziałem, że z siostry zrobiłby ciotkę, pragnąłem go zabić. I matkę. Wściekłość, może wściekłość postawi mnie na nogi, wyprostuje, pogna, ale wciąż tam siedziałem, obok spichlerza. Bez ruchu. Łzy polały się i wyschły bez mojej wiedzy, a gdy się połapałem, nie chciałem dać temu wiary.

– Pierdolić bogów, bo teraz czuję, że mogę skakać po niebie – powiedziałem głośno. Krew z krwi była ograniczeniem, ród więzami. Jestem wolny, powtarzałem sobie. Tak mówiłem dzień i noc przez trzy dni.

Nigdy nie wyruszyłem na poszukiwania babci. Bo co by zrobiła poza tym, że powiedziałaby mi więcej, czego nie chciałem usłyszeć? Tego, co wyjaśniłoby mi przeszłość, ale przyniosłoby więcej łez i smutku? A od smutku zbierało mi się na rzyganie. Poszedłem do człowieka, który stawiał ognisko przed swoją chatą. Dlaczego jego chaty, jego spichlerza, jego ognisk nie doglądała kobieta, o to nie spytałem. Jak na chłopca, który nie był jeszcze mężczyzną, piął się wysoko.

– Wezmę cię na zareba i zyskasz męskość – powiedział. – Ale musisz zabić nieprzyjaciela przed następnym księżycem, inaczej ja zabiję ciebie.

– W swojej głowie nazywam cię chłopcem w poświacie – odpowiedziałem.

– Dlaczego?

– Bo skórę miałeś ciemnobiałą jak księżyc, kiedy cię pierwszy raz zobaczyłem.

– Matka woła na mnie Kava.

– Gdzie ona? Gdzie twój ojciec, siostra, bracia?

– Choroba nocna, wszyscy pomarli. Moja siostra ostatnia.

– Kiedy?

– Od tego czasu słońce cztery razy okrążyło świat.

– Niedobrze mi się robi od mówienia o ojcach. I dziadkach. O rodach.

– Ostudź gniew, jak ja zrobiłem.

– Chciałbym, aby krew mogła się wypalić.

– Ostudź gniew.

– Miałem ich i ich straciłem i teraz zostało mi kłamstwo, ale prawda jest jeszcze gorsza. Głowa mi przez nich płonie.

– Pójdziesz ze mną na zareba.

– Wuj mój mówi, że ja niezdatny na zareba.

– A więc ciągle słuchasz swojego rodu.

– Wuj mówi, że nie jestem mężczyzną. Że kobieta na koniuszku nie została odcięta.

– To odciągnij skórkę.

Na tyłach jego domu było już niedaleko do rzeki. Poszliśmy na brzeg. Niósł tykwę. Zgarnął wodę na dłoń, wlał ją do tykwy i przywołał mnie skinieniem ręki. Stanąłem w bezruchu, a on wziął trochę mokrej białej gliny i pomalował mi twarz. Naznaczył szyję, pierś, nogi, łydki, pośladki też. Potem zanurzył dłoń w wodzie i porysował moją skórę jak wąż, co łaskocze. Zaśmiałem się, ale on był jak kamień. Naniósł linie na moich plecach, aż po nogi. Chwycił mój napletek, pociągnął mocno i spytał, co ma zrobić z tym pomarszczonym korzonkiem. Słowa padały wśród drzew, ale nie zwróciłem na to uwagi. Kava powiedział:

– Pragnąłbym mieć nieprzyjaciela, na którym pomściłbym matkę i ojca. Ale czy kiedykolwiek był człowiek, co zabił powietrze?

3

Oto co widziałem.

Trzy dni i cztery noce w chacie Kavy. Wuj nie wyrażał sprzeciwu. Był głową domu i pod słońcem, i pod księżycem, i uważał, że patrzę na jego żony z taką samą rozdziawioną gębą i wywieszonym językiem jak one na mnie. Prawda, domostwo wujowe było tak duże, że mogliśmy chodzić od nowiu do pierwszej kwadry i ani razu się nie zetknąć. Ale potrafiłem wywąchać, co on chowa przed swoimi kobietami – kosztowne dywany z miasta pod tanimi, drogie skóry zdjęte z wielkich kotów pod tanimi szczecinami zdjętymi z zebry, złote monety i fetysze w sakiewkach cuchnących zwierzęciem, z którego skóry je uszyto. Chciwość przymuszała go do ukrywania wszystkiego, przez co nawet sam wyglądał na mniejszego z tym swoim dużym brzuchem.

Chata Kavy.

Na ziemi trzymał tkaniny i skóry, które stawały się odzieniem, gdy je podnosiłem. Czarny pył w tykwie do polerowania ścian na nowo. Dzbany z wodą, dzbany do ubijania masła, tykwa i nóż do utaczania krwi z krów. Był to dom wciąż prowadzony przez matkę. Nigdy nie spytałem, czy jego rodzice zostali pogrzebani tuż pod spodem, czy też ojciec zostawił go z matką, żeby się wyuczył kobiecej roboty, bo nie chodził na polowania.

Nie chciałem wracać do wuja i nie zamierzałem mówić z głosami w drzewach, bo nigdy nie dały mi niczego, a teraz czegoś ode mnie żądały. Zostałem w chacie Kavy.

– Czemu żyjesz sam?

– Pytaj o to, o co chcesz spytać, chłopcze.

– Pierdolić bogów, powiedz mi więc, co chcę wiedzieć.

– Chcesz wiedzieć, jakim cudem żyje mi się tak dobrze bez matki i ojca. Dlaczego bogowie obdarzają moją chatę uśmiechem.

– Nie.

– To samo tchnienie niesie wieść o twoim ojcu i mówi ci, że umarł. Nie mogę…

– No to nie – odparłem.

– A dziadek twój to ojciec kłamstwa.

– Skoro tak.

– Jak każdy ojciec – dopowiedział i się roześmiał. I rzekł jeszcze: – Ta starszyzna, mówią i śpiewają wstrętnymi ustami, że mężczyzna to nic, tylko krew rodowa. Ta starszyzna to głupcy, a ich wierzenia stare. Wypróbuj nowego wierzenia. Ja próbuję co dzień.

– Jak to?

– Zostań przy rodzinie, a krew cię zdradzi. Mnie żadni Gangatom nie szukają. Ale ci zazdroszczę.

– Pierdolić bogów, czego tu zazdrościć?

– Lepiej poznać swój ród, gdy już odeszli, niż patrzeć, jak odchodzą.

Odwrócił się do ciemnego kąta w chacie.

– Jak się wywiedziałeś o obyczajach kobiety i mężczyzny? – spytałem.

Roześmiał się.

– Podglądałem nowe kobiety i nowych mężczyzn w lesie. U Luala Luala, ludu żyjącego nad Gangatom, tam mężczyzna żyje z mężczyzną jak z żoną i kobieta z kobietą jak z mężem, mężczyzna i kobieta bez mężczyzny i kobiety, żyją wedle swoich pragnień, a w tym wszystkim nie ma nic dziwnego.

Skąd to wiedział, skoro nie był jeszcze mężczyzną, o to nie spytałem. Rankiem poszliśmy na skały nadrzeczne, żeby domalować to, co nocą zmył pot. Nocą znałem go, jak on znał mnie, kiedy chciał iść spać, jego brzuch dotykał moich pleców w rytm oddechu. Albo twarz przy twarzy, jego ręka między moimi udami, podgarniająca moje jądra. Mocowaliśmy się i zmagaliśmy, łapaliśmy i szarpaliśmy jeden drugiego, aż błyskawica trzasnęła wewnątrz nas.

Jesteś człowiekiem, który zna się na rozkoszy, inkwizytorze, choć swoją rozporządzasz samolubnie. Wiesz, co czujesz, nie w ciele, ale w sercu, gdy sprawisz, że w mężczyźnie huknie błyskawica? Albo w kobiecie, bo zadałem się z wieloma. Dziewczę, któremu nie wycięli wewnętrznego chłopca, po dwakroć jest pobłogosławione przez boga rozkoszy i obfitości.

Oto moja wiara. Pierwszy mężczyzna zazdrościł pierwszej kobiecie. Jej błyskawica była przepotężna, jej krzyki i jęki dostatecznie głośne, aby zbudzić umarłych. Mężczyzna ten nie mógł się pogodzić, że bogowie obdarzyli słabą kobietę takim bogactwem, więc nim każda dziewczyna stała się kobietą, mężczyzna gotował się, aby to skraść, wyciąć i wyrzucić do lasu. Ale bogowie włożyli to, schowali głęboko, żeby żaden mężczyzna nie mógł znaleźć. Mężczyzna za to zapłaci.

Widziałem więcej.

Dzień nastał, ale słońce się kryło. Kava powiedział, że idziemy do buszu i nie wrócimy przed upływem jednego księżyca. Dobrze, pomyślałem, bo wszystko we mnie chorowało od myślenia o rodzinie. Od myślenia o czymkolwiek Ku. Uznałem, że jak zostanę tutaj dłużej, przemienię się w jednego z Gangatom i zacznę zabijać, aż w wiosce zrobi się dziura tak wielka jak ta, co ją widzę, kiedy zamykam oczy. Martwe nie kłamie, nie oszukuje, nie zdradza, a czymże jest rodzina, jak nie siedliskiem, gdzie trójca ta pleni się jak mech?

– Byle na tak długo, żeby wuj za mną zatęsknił – powiedziałem.

Miałem nadzieję, że to będzie polowanie. Chciałem zabijać. Lecz wciąż lękałem się żmij, a Kava szedł pośród kłaniających się drzew, klęczących roślin, tańczących kwiatów, jakby znał drogę. Dwa razy się zgubiłem, dwa razy jego biała ręka przepchnęła się przez gęste listowie, żeby mnie chwycić.

– Zrzuć brzemię i maszeruj – powiedział.

– Co?

– Brzemię. Nie daj się niczemu powstrzymać, a zrzucisz to jak wąż skórę.

– Dzień, w którym usłyszałem, że mam brata, był dniem, w którym straciłem brata. Dzień, w którym usłyszałem, że mam ojca, był dniem, w którym straciłem ojca. Dzień, w którym usłyszałem, że mam dziadka, był dniem, w którym usłyszałem, że to tchórz, który rucha moją matkę. Żadnych wieści o niej. Jak mam zrzucić taką skórę?

– Maszeruj – odparł Kava.

Szliśmy przez busz, bagna i puszczę, i wielkie solnisko z rozpaloną, spękaną białą ziemią, aż dzień uleciał. Każda chwila w buszu wstrząsała mną, a nocą wciąż na zmianę zasypiałem i wyrywałem się ze snu. Nazajutrz, po długim marszu i moich skargach na długi marsz, usłyszałem kroki nad głową pośród drzew i spojrzałem do góry. Podąża za nami, odkąd ruszyliśmy na południe, powiedział Kava. Wysoko na drzewie był czarny lampart. Szliśmy, szedł. Przystawaliśmy, przystawał. Ścisnąłem mocno dzidę, ale Kava zerknął do góry i zagwizdał. Lampart zeskoczył od przodu, popatrzył twardo i długo, warknął i umknął. Nic nie powiedziałem, bo co można powiedzieć komuś, kto właśnie mówił z lampartem? Ruszyliśmy dalej na południe. Słońce przesunęło się na środek szarego nieba, ale w dżungli, gęstej od zarośli i liści, było zimno. Do tego ptaki z tym ich uakakakaka i kaukaukaukau. Dotarliśmy do rzeki, szarej jak niebo i płynącej leniwie. Nowe rośliny sterczały z przewróconego drzewa, które spinało oba brzegi rzeki. W połowie drogi z wody wystawało dwoje uszu, ślepia, nozdrza i jeden łeb szeroki jak łódź. Hipopotamica śledziła nas spojrzeniem. Paszcza rozwarta, głowa rozpołowiona, ryknęła. Kava odwrócił się i syknął na nią. Zanurzyła się w rzece. Po pewnym czasie dogoniliśmy lamparta, ale zaraz uciekł głębiej w las. Czekał jednak, gdy tylko za bardzo zostawaliśmy w tyle. Pociłem się coraz mocniej, choć w buszu zrobiło się jeszcze zimniej.

– Idziemy pod górę – powiedziałem.

– Pod górę to idziemy, zanim słońce skręciło na zachód – odrzekł Kava. – Weszliśmy na szczyt.

Wystarczy usłyszeć, że dół jest na dole, żeby dół się zmienił. Nie szedłem na południe, szedłem pod górę. Mgła zstąpiła nad ziemię i rozpostarła się dokoła. Dwa razy myślałem, że to duchy. Woda kapała z liści, grunt był grząski.

– Jesteśmy blisko – powiedział Kava, gdy miałem spytać.

Myślałem, że szukamy polany, ale zagłębialiśmy się coraz bardziej w las. Gałęzie kołysały się wokół, chłostały mnie po twarzy, pnącza owijały się wokół nóg, by mnie powstrzymać, drzewa pochylały się, aby na mnie spojrzeć, a każda rysa w korze była marsem. Kava zaczął mówić do liści. I złorzeczyć. Chłopiec w poświacie oszalał. Nie mówił jednak do liści, tylko do ludzi kryjących się pod nimi. Mężczyzna i kobieta, skóra jak popiół u Kavy, włosy jak srebrna ziemia, nie wyżsi niż od łokcia do środkowego palca. Yumboe, wiadomo. Dobre stworki leśnej gęstwiny, ale wtedy tego nie wiedziałem. Szli po gałęziach, aż Kava chwycił jedno i wtedy wdrapali mu się po rękach na ramiona. Oboje mieli włochate plecy i rozpalone oczy. Samiec siedział na prawym ramieniu Kavy, samica na lewym. Liliput sięgnął do torby i wyjął fajeczkę. Trzymałem się z tyłu, póki moja żuchwa nie wróciła do ust, wpatrzony w wysokiego Kavę i dwoje niziołków, jedno zostawiające w powietrzu gęstą smugę dymu fajkowego.

– Chłopczyk?

– Tak – odparł liliput.

– Głodny?

– Nasycimy go jagodami i mlekiem maciory – odparła liliputka. – I odrobiną krwi.

Oboje mieli dziecięce głosy.

Przez długi czas wędrówki widziałem tylko plecy Kavy. Wyschnięte rzygi wyczułem, zanim doszliśmy do martwego mrowiska, na którym siedziała ta dziecina z kwiatem w ustach, wargi i policzki czerwone. Kava ukląkł z przodu, a liliput i liliputka zeskoczyli z jego ramion. Wziął dziecko w ramiona i poprosił o wodę. Wody, powtórzył i spojrzał na mnie. Przypomniałem sobie, że niosę jego bukłak. Nalał sobie trochę na dłoń i napoił dziecko. Para liliputów przyniosła tykwę z resztką loszego mleka. Patrzyłem nad ramieniem Kavy i dziecię się uśmiechnęło, dwa górne zęby jak u myszy, wszędzie indziej same dziąsła.

– Mingi – rzekł Kava.

– Co to?

Ruszył dalej z dzieciątkiem, nie odpowiadając. A potem przystanął.

– Bogowie nie mają na niego oka – odparł liliput. – Nie mogliśmy…

Nie dokończył.

Zobaczyłem dopiero, gdy owionął nas słodki smród. Dwie małe stopy wystające z buszu, podeszwy niebieskie. Muchy rozpętujące natrętną muzykę. Ostatni zjedzony posiłek podskoczył mi z powrotem do ust. Nawet gdy już odeszliśmy daleko, mdlący smród ciągnął się za nami. Zła woń, tak samo jak dobra, może wlec się za człowiekiem do jutra. Potem spadł mały deszcz i drzewa roztoczyły wokół nas zapach owoców. Kava zakrył dziecięciu buzię dłonią. Przemówił, zanim zapytałem.

– Nie widziałeś jego ust?

– Usta dziecka, jak u każdego dziecka.

– Za duży jesteś, żeby być takim głupcem – odparł.

– Nie znasz moich lat i…

– Cisza. Chłopczyk jest mingi, tak samo ta zabita dziewczynka. W jego ustach widziałeś dwa zęby. Ale u góry, nie u dołu; dlatego to mingi. Dziecko, u którego górne zęby wyrosną przed dolnymi, jest przeklęte i musi być zgładzone. W przeciwnym razie klątwa dosięgnie matki, ojca, rodziny, na wioskę ściągnie suszę, głód i zarazę. Nasza starszyzna tak orzekła.

– A to drugie? Zęby też…?

– Mingi jest wiele.

– To mowa starych kobiet. Nie mowa miast.

– A czymże jest miasto?

– Jakie są inne mingi?

– Teraz idziemy. Dalej.

– Dokąd?

Lampart wyskoczył z buszu i para małych ludków ukryła się za plecami Kavy. Warknął, spojrzał do tyłu i ryknął. Pomyślałem, że chce, aby Kava oddał mu dziecię.

Przykucnął na ziemi, potem przewrócił się na grzbiet, przeciągnął i zatrząsł, jakby trawiła go choroba. Znowu warknął niby pies trafiony kamieniem. Przednie łapy się wydłużyły, tylne wydłużyły jeszcze bardziej. Zad się rozszerzył, wessał ogon. Futro zniknęło, ale ciągle był owłosiony. Turlał się, aż wreszcie zobaczyliśmy ludzką twarz, jednak ślepia wciąż były żółte i przeczyste jak piasek porażony błyskawicą. Włosy na głowie czarne i dzikie, schodziły na skronie i policzki. Kava patrzył na niego, jakby na świecie człowiek co dzień oglądał takie dziwy.

– Oto skutki, kiedy nadejdzie się za późno – powiedział Czarny Lampart.

– Nawet gdybyśmy biegli, dzieciątko i tak by zginęło – odrzekł Kava.

– Za późno oznacza dni. Dwa dni się spóźniliśmy. Śmierć dziewczynki jest na naszych barkach.

– A więc jeszcze pilniej trzeba ratować to tutaj. Ruszajmy. Zielone węże już pochwyciły jego woń. Hieny złapały trop.

– Węże. Hieny. – Czarny Lampart wybuchnął śmiechem. – Pochowam to dziecię. Nie ruszę za wami, dopóki tego nie zrobię.

– Jak pochowasz? – spytał Kava.

– Coś znajdę.

– Wobec tego zaczekamy.

– Przez wzgląd na mnie nie trzeba.

– Nie z twojego powodu będę czekać.

– Pięć dni, Asani.

– Przychodzę, jak przychodzę, kocurze.

– Czekałem pięć dni.

– Trzeba było czekać dłużej.

Czarny Lampart warknął tak głośno, aż myślałem, że zmieni się z powrotem.

– Idź pochować dziewczynkę – powiedział Kava.

Czarny Lampart spojrzał na mnie. Wtedy chyba po raz pierwszy mnie zauważył. Pociągnął nosem, odwrócił głowę na bok i ruszył w busz.

Kava udzielił odpowiedzi, zanim zadałem pytanie:

– Jest taki sam jak inni w lesie. Bogowie go takiego stworzyli, ale zapomina się, kogo bogowie stworzyli najpierw.

To nie nie była odpowiedź na żadne z moich pytań.

– Jak na siebie trafiliście?

Kava wciąż wpatrywał się w busz, gdzie zniknął Lampart.

– Przed rytuałem zareba musiałem dowieść, że chłopiec bez matki godzien jest zostać mężczyzną, a więc gotów umrzeć jako chłopiec. „Musi przejść przez las, prześlizgnąć się obok wojowników Gangatom na otwartych polach. Nie wolno mu powrócić bez skóry wielkiego kota”. A teraz słuchaj, co się wydarzyło. Byłem w żółtym buszu. Usłyszałem trzask gałązki i płacz dziecka i zobaczyłem Lamparta trzymającego maleństwo za szyję. Kłami trzymał. Dobywam dzidy, a on warczy i upuszcza dzieciątko. Myślę, że uratuję malca, ale toto buczy i nie chce ucichnąć, dopóki Lampart znowu go nie podniesie w paszczy. Rzucam dzidą, chybiam, on mnie dopada i w mgnieniu oka widzę mężczyznę, który zaraz grzmotnie mnie pięścią. Jesteś zwykłym chłopcem, mówi. Poniesiesz dzieciątko. No to poniosłem. Znalazł dla mnie skórę martwego lwa, którą zabrałem dla wodza.

– Zwierzę mówi, żebyś poniósł dzieciątko mingi, a ty po prostu niesiesz? – spytałem.

– A czym jest mingi? Dowiedziałem się dopiero, jak doszliśmy do niej – odparł Kava.

– A czym nie jest… Ona to kto?

– Z nią właśnie mamy się spotkać.

– I od tamtej pory wymykasz się u końca każdego księżyca i zanosisz tej onej mingi? Twoja odpowiedź to jeszcze więcej pytań.

– Pytaj więc o to, co chcesz wiedzieć.

Umilkłem.

Czekałem, póki nie wrócił Lampart, pod postacią mężczyzny z twarzą wolną od zgryzot. Teraz szedł za nami, czasem tak daleko w tyle, aż myślałem, że ruszył w swoją stronę, czasem tak blisko, że czułem, jak mnie obwąchuje. Biła od niego woń liści, przez które się przedarł, i świeża wilgoć rosy, trupia woń dziewczynki i świeże piżmo ziemi mogilnej pod paznokciami. Słońce gotowało się do zachodu.

Jak większość mężczyzn Kava nosił dwie wonie. Jedną, gdy po plecach spływał mu i wysychał pot, pot ciężkiej pracy. I drugą, co kryje się pod pachami, między nogami, między pośladkami, to, co się czuje, gdy zbliżyć się na tyle, by móc ustami dotknąć. Czarny Lampart miał tylko drugą woń. Nigdy wcześniej tego nie widziałem, mężczyzny o włosach z czarnej bawełny. Na plecach i nogach, kiedy mnie minął, żeby wziąć dziecię od Kavy. Jego pierś jak dwie małe góry, pośladki wielkie, nogi grube. Wyglądał, jakby miał zmiażdżyć dziecię w objęciach, ale jedynie zlizał mu kurz z czółka. Tylko ptaki mówiły. Oto byliśmy, człowiek biały jak księżyc, Lampart, co stał prosto jak człowiek, kobieta i mężczyzna nie wyżsi od krzaka i dziecię większe od nich obojga. Ciemność się rozpostarła. Liliputka przeskoczyła od Kavy do Lamparta, usiadła mu na ramieniu, śmiejąc się razem z dziecięciem.

Głos w moim wnętrzu szepnął, że łączą ich więzy krwi, a ja obcy. Kava nikomu nie powiedział, kim jestem.

Dotarliśmy do małego wzburzonego potoku. Duże skały i kamienie znaczyły jeden i drugi brzeg, pokryte zielonym mchem jak dywanem. Strumień bulgotał i pryskał mgiełką na zwieszone gałęzie, paprocie i łodygi bambusa. Lampart posadził dziecko na głazie, przykucnął na brzegu i nabrał wody w dłonie. Kava napełnił bukłak. Liliput bawił się z dziecięciem. Byłem zdziwiony, że nie zasnęło. Stanąłem obok Lamparta, ale wciąż nie zwracał na mnie uwagi. Kava znajdował się trochę dalej, wypatrywał ryb.

– Dokąd idziemy? – spytałem.

– Mówiłem ci.

– To nie jest żadna góra. Obeszliśmy dokoła, a potem ruszyliśmy w dół parę kroków temu.

– Dotrzemy tam za dwa dni.

– Gdzie?

Przykucnął, nabrał trochę wody i się napił.

– Chcę wracać – powiedziałem.

– Nie ma powrotu.

– Chcę wracać.

– No to idź.

– Kim dla ciebie jest Lampart?

Kava spojrzał na mnie i się roześmiał. Śmiech, który mówił, że nie jestem jeszcze nawet mężczyzną, ale sprawiam męskie kłopoty. Może do głosu dochodziła kobieta we mnie. Może powinienem chwycić własnego kutasa za skórę i zmiażdżyć kamieniem. Tak powinienem był powiedzieć. Nie podobał mi się ten człowiek-lampart. Nie znałem go, żeby móc nie lubić, ale i tak nie lubiłem. Śmierdział jak rów w dupie starca. Tak bym powiedział. Czy rozmawiacie bez mówienia? Czy znacie się jako bracia? Czy śpisz z ręką między jego nogami? Czy mam czuwać, póki księżyc się nie zaokrągli i nawet nocne stworzenia się pośpią, aby zobaczyć, czy on do ciebie przyjdzie – albo czy ty pójdziesz do Lamparta, położysz się na nim, może on na tobie, a może on jest jak jeden z tych, co mój ojciec ich lubił w mieście, co wkładają sobie mężczyznę do ust?

Dziecię, usiadłszy, roześmiało się do pary liliputów, bo robili miny i podskakiwali jak małpy.

– Nadaj mu imię.

Odwróciłem się. Lampart.

– Musi mieć imię – powiedział.

– Ja nie znam nawet twojego.

– Ja nie potrzebuję imienia. A jak ciebie ojciec nazwał?

– Nie znam swojego ojca.

– Nawet ja znam swojego ojca. Walczył z krokodylem, wężem i hieną tylko po to, żeby dostać obłędu od ludzkiej zawiści. Ale za antylopą gonił szybciej od geparda. Ty tak robiłeś? Gryzłeś najostrzejszym swoim zębem tak głęboko, że ciepła krew tryskała ci w usta, ale mięso ciągle tętniło życiem?

– Nie.

– Jesteś więc jak Asani.

– Mój wuj woła go Kava i wszyscy w wiosce też.

– Palisz pokarm, potem jesz. Jesz popiół.

– Odejdziesz dziś?

– Odejdę, jak będę chciał. Dziś tutaj śpimy. Rankiem poniesiemy dziecko przez nowe ziemie. Znajdę jedzenie, choć nie będzie go dużo, bo wszystkie zwierzęta słyszały nasze nadejście.

Wiedziałem, że tej nocy nie zasnę. Zobaczyłem, że Kava i Lampart odchodzą na stronę, płomienie prężyły się, zasłaniając widok. Powiedziałem sobie, że będę czuwał i pilnował. I tak zrobiłem. Zbliżyłem się do ognia na tyle, że prawie osmalił mi brew. Zszedłem nad rzekę, zimną teraz, aż mi zadygotały kości, i ochlapałem wodą twarz. Patrzyłem w mrok, podążając wzrokiem za białymi plamami na skórze Kavy. Zacisnąłem palce w pięść tak mocno, że paznokcie wbiły się w dłoń. Zamierzałem zobaczyć, co tych dwóch knuje, zamierzałem krzyczeć, syczeć albo kląć. Gdy więc Lampart obudził mnie szarpnięciem za ramię, podskoczyłem zdumiony, że zasnąłem. Wstałem, a Kava chlusnął wodą na ogień.

– Idziemy – powiedział Lampart.

– Dlaczego?

– Idziemy – powtórzył i odwrócił się plecami.

Zmienił się w kota. Kava zawinął dziecię w tkaninę i zarzucił je Lampartowi na grzbiet. Nie czekał. Potarłem powieki i znów otworzyłem oczy. Liliput i liliputka siedzieli na ramionach Kavy.

– Jedna sowa do mnie przemówiła – rzekła samiczka. – Dzień temu w buszu. Mówią, że czytasz wiatr. Tak? Mówią, że masz nos.

– Nie rozumiem.

– Ktoś, idą naszym śladem.

– Kto?

– Asani, to on mówi, że masz nos.

– Kto?

– Asani.

– Nie, nie, kto idzie naszym śladem?

– Idą nocą, nie za dnia – powiedział Kava.

– On mówi, że mam nos?

– Mówi, żeś tropiciel.

Idziemy, powiedział Kava, już się oddalając. Głębiej w mroku Lampart skakał z drzewa na drzewo, z dziecięciem uczepionym grzbietu. Kava mnie przywołał.

– Musimy ruszać – powiedział.

Wszędzie dokoła było ciemno, noc granatowa, zielona, szara; na niebie niewiele gwiazd. Ale wtedy busz nabrał sensu. Drzewa były rękami przepychającymi się przez ziemię i rozczapierzającymi krzywe palce. Wijący się wąż był ścieżką. Trzepoczące skrzydła nocy należały do sów, nie diabłów.

– Podążaj za Lampartem – nakazał Kava.

– Nie wiem, dokąd poszedł – odparłem.

– Właśnie, że wiesz.

Prawą ręką potarł mój nos. Lampart zmaterializował się wprost przed moją twarzą. Widziałem go i jego trop, dojrzały jak jego skóra w buszu. Wskazałem.

Lampart odbił w prawo, a potem w dół pięćdziesiąt kroków, przekroczył strumień, skacząc z drzewa na drzewo, i ruszył na południe. Zatrzymał się i obszczał cztery drzewa, żeby zdezorientować tych, którzy podążali naszym śladem. Wiedziałem, że mam nos, jak powiedział Kava, ale nie wiedziałem, że mój nos potrafi tropić. Lampart bardzo się oddalił, wciąż jednak znajdował się tuż przed moim nosem. I Kava, i jego wonie, i liliputka, i róża, którą ona wcierała w swoje fałdy, i liliput, i nektar, który on wypił, i robaki, które zjadł, za dużo gorzkiego, gdy potrzebował słodkości, i bukłak, i woda w środku, śmierdząca bawołem, i potok. I więcej, i jeszcze więcej niż to, i jeszcze więcej, dość, by doprowadzić mnie do obłędu.

– Wydychaj wszystko – powiedział Kava.

– Wydychaj wszystko.

– Wydychaj wszystko.

Długo, powoli wypuściłem powietrze.

– A teraz weź wdech Lamparta.

Dotknął mojej piersi i pogłaskał wokół serca. Żal, że nie mogłem dostrzec jego oczu w ciemności.

– Wdychaj Lamparta.

I wtedy znowu zobaczyłem go nosem. Wiedziałem, dokąd idzie. A ten, kto przeraził Lamparta, zaczynał przerażać mnie. Wskazałem na prawo.

– Tędy – powiedziałem.

Biegliśmy całą noc. Za strumień i zwieszone gałęzie, biegliśmy wśród drzew o wielkich korzeniach, które sterczały ponad ziemią i wiły się po krainie w splotach i zawijasach. Tuż przed świtem wziąłem jeden za śpiącego pytona. Drzewa wyższe niż pięćdziesięciu chłopa stojących jeden na ramionach drugiego, a gdy tylko niebo się odmieniło, liście okazały się ptakami, które zaraz odfrunęły. Dotarliśmy do stepu z krzakami i chwastami, co sięgały nad kolano, bez drzew. Dotarliśmy do solniska w nisko położonej dolinie z białą ziemią, która oślepiała nas światłem i chrzęściła pod stopami, żadnego zwierzęcia jak okiem sięgnąć, a to oznaczało, że ci, co za nami podążali, widzieli nas z daleka. Nic nie mówiłem. Step rozciągał się od ostatnich chwil nocy do pierwszych chwil dnia, kiedy wszystko jest szare. Woń Lamparta przede mną jak lina albo ścieżka. Dwa razy byliśmy blisko, ażeby go zobaczyć, biegł na czworakach, z dziecięciem przywiązanym na grzbiecie. Innym razem trzy lamparty biegły obok niego, zostawiły nas w spokoju. Mijaliśmy słonie i lwy, przepłoszyliśmy kilka zebr. Przeszliśmy przez zagajnik z rzadkim listowiem, jakby to były szkielety, nie drzewa, a ich szepty głośniejsze. I wciąż biegliśmy.

Ranna godzina nastawała jakby z wahaniem. Czwarty dzień, odkąd Kava i ja wyruszyliśmy z wioski. Liliputka powiedziała, że ten, kto nas tropi, śpi za dnia, a nocą poluje. Szliśmy. Za lasem zabitych drzew powietrze znów zrobiło się wilgotne, wdzierało się gęste nosem do płuc. Drzewa odzyskały listowie, listowie coraz ciemniejsze, większe. Dotarliśmy do pola drzew ogromniejszych niż wszystko, co widziałem dotąd w życiu. Zabrakłoby mi ludzi, żeby obliczyć wysokość. Nie drzewa to były, tylko zakrzywione palce pogrzebanych olbrzymów sterczące na wierzchu, porosłe trawą, gałęziami, zielonym mchem. Wielkie łodygi wybijające z ziemi, sięgające nieba, ogromne łodygi wdzierające się w grunt jak rozwarta pięść. Minąłem jedną i obok była mysz. Wszędzie wokół kopce i małe wzgórza, nigdzie nic płaskiego. Wyglądało to, jakby kolejny ogromny palec miał się przepchnąć z dołu na świat, a za nim ręka i ramię, potem zielony człowiek wyższy nad pół setki domostw. Zielony, zielonobrązowy i ciemnozielony i zielony, co niebieski, i zielony, co żółty. Cały las ich.

– Drzewa oszalały – powiedziałem.

– Jesteśmy blisko – odparł Kava.

Mgła rozszczepiała światło na niebieskie, zielone, żółte, pomarańczowe, czerwone i kolor, co nie wiedziałem, że fiolet. Sto albo sto jeden kroków dalej wszystkie drzewa pochylone w jedną stronę, prawie splecione razem. Pnie rosnące ku północy i południu, wschód-zachód, strzelały w górę, zginały się w dół, wiły się jedno przez drugie i znowu po ziemi, jak dzika klatka, która miała czegoś nie wpuścić albo nie wypuścić. Kava wskoczył na drzewo, przygięte tak mocno, że prawie leżało płasko na ziemi. Gałąź była szeroka jak ścieżka i śliska od rosy na mchu. Przeszliśmy całą drogę do końca jednego drzewa i przeskoczyliśmy na drugie, zniżone pod nim, znowu szliśmy pod górę, przeskakując z pnia na pień, znowu wysoko, potem nisko, potem naokoło tyle razy, że dopiero przy trzecim zauważyłem, że idziemy nogami do góry, aleśmy nie spadli.

– A więc to zaczarowane lasy – powiedziałem.

– Porywcze, jak się nie zamkniesz – odparł Kava.

Minęliśmy trzy sowy stojące na gałęzi, które kiwnęły główkami do liliputki. Nogi mnie piekły, kiedy w końcu wyrwaliśmy się ku niebu. Chmury były wiotkie jak zimny oddech, a słońce żółte i wygłodniałe. Unosiło się przed nami podtrzymywane przez mgłę. Prawda, stał na gałęziach, ale ściany opierały się o pień, miał takie same kwiaty i mech. Dom zagnieżdżony w drzewach, koloru góry. Nie potrafiłem powiedzieć, czy wzniesiono drzewo dokoła gałęzi, czy gałęzie wyrosły, żeby je chronić. Prawda, że były trzy domy, całe z drewna i gliny, ze strzechą. Pierwszy mały jak chata, nie większy niż człowiek wysoki na sześć głów. Dzieci biegały, wpełzały do małej jamy z przodu. Dokoła domu wiły się schodki, prowadziły do drugiego powyżej. Tam bez schodków. Gałęzie ułożone prosto, tworzące stopnie, jakby drzewa uległy.

– Zaczarowane lasy – powtórzyłem.

Stopnie z gałęzi wiodły do drugiego domu, większego, z dużym otworem zamiast drzwi i strzechą. Z dachu wystawały schodki prowadzące do mniejszego domu, bez otworów, bez drzwi. Z drugiego domu wychodziły i wracały do niego dzieci, roześmiane, rozwrzeszczane, płaczące, krzyczące, ochy i achy. Nagie i brudne, pokryte gliną i owinięte w dorosłe szaty. Z otworu wyjrzał Lampart. Gdy golutki mały chłopczyk chwycił go za ogon, odwinął się i warknął, a zaraz potem polizał go po głowie. Wybiegło więcej dzieci, żeby powitać Kavę. Zaatakowały go razem, łapały to za nogę, to za rękę, jedno nawet wdrapało się po jego śliskich plecach. Roześmiał się i przygiął do podłogi, żeby mogły po nim przebiec. Niemowlę przepełzło mu po twarzy, rozmazując białą glinę. Wtedy chyba pierwszy raz zobaczyłem jego oblicze.

– W takim miejscu Król Północy trzymał żony, które nie mogły rodzić synów – powiedział. – Tutaj wszystkie dzieci to mingi.

– I ty też byś takim był, gdyby twoja matka wierzyła w dawne sposoby – powiedziała, zanim ją zauważyłem.

Głos miała donośny i chrapliwy, jakby w gardle nosiła piasek. Kilka dzieci pobiegło z Lampartem. W następnej kolejności zobaczyłem jej szaty, szaty, jakich nie widziałem od czasów miasta, żółte ze wzorem w zielone węże, powłóczyste, aż węże wyglądały na żywe. Zeszła po stopniach do pokoju, który tak naprawdę był sienią, otwartą przestrzenią ze ścianą z przodu i z tyłu, z bokami wystawionymi na gałęzie, liście i mgłę z nieba. Szata sięgała tuż pod jej pulchne piersi, a lewą ssał noworodek. Jej głowa owinięta czerwono-żółtą chustą, jakby buchała płomieniami. Wyglądała staro, lecz kiedy podeszła, zobaczyłem wejrzenie, które miałem widywać często, kobiety nie posuniętej w latach, ale wyniszczonej. Chłopczyk ssał mocno, z zamkniętymi oczkami. Chwyciła mnie za podbródek i popatrzyła mi w twarz, przekrzywiła głowę i zaglądnęła w oczy. Próbowałem wytrzymać jej spojrzenie, ale odwróciłem wzrok. Roześmiała się i puściła mnie, dalej jednak patrzyła. Paciorki na paciorkach, rynna naszyjników sięgająca sutków. Pierścień zwisający z przekłutej dolnej wargi. Podwójny ścieg igielnych blizn wijący się z lewego policzka do prawego i do czoła. Znałem ten ślad.

– Ty z Gangatom – rzuciłem.

– Ty za to sam nie wiesz, kto ty – odrzekła. Zmierzyła mnie wzrokiem od samych stóp do głowy, która dziczała, ale nie tak bardzo jak u Lamparta. Patrzyła na mnie, jakbym odpowiadał na pytania bez otwierania ust. – Ale co w ogóle możesz wiedzieć, skoro biegasz z tymi dwoma wyrostkami?

Uśmiechnęła się. Tamci dwaj ciągle bawili się z dziećmi. Berbeć siedział na grzbiecie Lamparta, a Kava hałasował i zezował na dziewczynkę bielszą niż glina nad rzeką.

– Nigdy takiej nie widziałeś – stwierdziła.

– Albinoski? Nigdy.

– Ale słowo znasz. Miejskie obycie – fuknęła.

– Mam na sobie smród z miast?

– Twoje miejsce tam, gdzie dziecię urodzone bez koloru jest klątwą bogów. Choroba nawiedzi rodzinę, bezpłodność dopadnie kobiety. Lepiej rzucić takie hienom i modlić się o inne dziecię.

– Ja nie mam miejsca. Krokodyle na łowach szlachetniejsze serce mają niż wy, ludzie z buszu.

– A gdzie, chłopcze, żyją szlachetne serca, w mieście?

– Chłopcze to ojciec na mnie woła.

– Matko bogów, to mężczyznę mamy między nami!

– Nikt nie wydaje dziecka hienom ani sępom. Woła się zbieraczkę dzieci.

– A co zbieraczka z nimi robi w twoim drogocennym mieście? Jaki użytek z takiej jak ona dziewczynki? – Wskazała małą, a ta zachichotała. – Najpierw wysyłają wieści ptakami na niebie i bębnami na ziemi, może nawet zapis na liściu albo papierze do tych, co potrafią przeczytać. Mówią, słuchajcie, złapaliśmy albinoskę. Kim ci ludzie? Mów do mnie, chłopcze. Wiesz, jacy to ludzie?

Kiwnąłem głową.

– Czarownicy i kupcy, którzy sprzedają czarownikom. Za całe takie dziecko zbieraczka może dostać dobrą cenę. Ale żeby zgromadzić fortunę, za każdą część wylicytuje najwyższą zapłatę. Głowa dla wiedźmy z bagien. Prawa noga dla bezpłodnej. Kości zmielone na ziarno, żeby dziadkowi kutas stawał twardo do kilku kobiet. Palce na amulety, włosy do celów, jakie wskaże zaklinacz. Dobra zbieraczka dzieci może wziąć pięćdziesiąt razy tyle za części, co by wzięła za sprzedanie całego dziecka. A za albinoska podwójnie. Twoja zbieraczka własnoręcznie pokroi dziecię na kawałki. Wiedźmy płacą więcej, jak wiedzą, że kawałek, co im się dostał, wzięty z żywego jeszcze dziecięcia. Krew grozy maże im brew. Żeby szlachcianki z twojego miasta mogły zatrzymać szlachciców, żeby konkubiny nigdy nie rodziły dzieci swoim panom. W mieście, z którego przybywasz, tak właśnie postępują z dziewczynkami jak ta.

– Skąd wiesz, że przybywam z miasta?

– Twoja woń. Życie pośród Ku jej nie zamaskuje.

Nie zaśmiała się, chociaż się tego spodziewałem. To miasto nie było moje, abym miał go bronić. Ulice i sale budziły we mnie tylko odrazę. Nie przypadło mi jednak do smaku, że przemawia, jakby lata całe czekała na takiego, z którego może drwić. Męczyli mnie ludzie, co spojrzą na mnie raz i już im się wydaje, że wiedzą wszystko o moim rodzaju, a przecież o moim rodzaju niewiele można było wiedzieć.

– Dlaczego Kava mnie tutaj przyprowadził?

– Myślisz, że ja mu kazałam?

– Zabawy są dla chłopców.

– Odejdź więc, mały chłopcze.

– Przecież to ty kazałaś mnie przyprowadzić. Czego chcesz, wiedźmo?

– Nazywasz mnie wiedźmą?

– Wiedźmą, prukwą, pokrytą szramami suką z Gangatom, wybierz sobie.

Uśmiechnęła się szybko, żeby pokryć gniew, ale go zobaczyłem.

– Nie dbasz o nic.

– I nie zmieni tego starucha z oseskiem ssącym jałowego cyca.

Uśmiech spłynął z twarzy. Grymas jej niezadowolenia dodał mi odwagi; skrzyżowałem ręce na piersi. Lubić lubię. Nie lubić kocham. Wstręt umiem czuć. Odrazę potrafię wziąć w garść i ścisnąć. Nienawiść wykarmi mnie przez długie dni. Ale jak widzę uśmieszek niewzruszoności, tobym go najchętniej toporem zdjął z takiej zadowolonej twarzy. Kava i Lampart przestali się bawić i patrzyli na nas. Pomyślałem, że ona upuści dziecko i mnie uderzy. Ale ciągle je tuliła, usteczka ssące pierś, oczka zamknięte. Uśmiechnęła się i odwróciła. Wcześniej jednak moje spojrzenie powiedziało, sprawy lepiej będą stały na porozumieniu między nami. Znasz mnie, ale i ja znam ciebie. Poznałem cię całą nosem, zanim jeszcze zeszłaś po tych stopniach.

– Może ściągnęłaś mnie tutaj, żeby zabić. Może posłałaś po mnie, bo jestem Ku, a ty Gangatom.

– Jesteś nikim – odrzekła i ruszyła z powrotem na górę.

Lampart podbiegł na skraj podłogi i skoczył na drzewo. Kava siedział ze skrzyżowanymi nogami.

Przez kilka dni trzymałem się z dala od tej kobiety, a ona ode mnie. Ale dzieci to dzieci, nic innego jak dzieci. Znalazłem luźny kawałek tkaniny przeznaczony dla mingi i przewiązałem się nim w pasie. Prawda, czułem, że miasto odżyło we mnie, że nie spisałem się jako człowiek lasu. Kiedy indziej przeklinałem własne marudzenie i zastanawiałem się, czy jest inny chłopiec albo mężczyzna, który tak wybrzydza z ubiorem. Piątej nocy rzekłem sobie, że to nie jest ani ubranie, ani nieubranie, tylko to, co mam ochotę zrobić albo nie zrobić. Siódmej nocy Kava powiedział mi o mingi. Wskazywał każde dziecko i wyjaśniał, dlaczego rodzice postanowili je zabić albo pozostawić na śmierć. Te akurat miały szczęście, że były porzucone, ale się odnalazły. Czasem starszyzna obstaje, żeby dopilnować śmierci dziecka, więc matka albo ojciec topią je w rzece. Opowiedział to wszystko, siedząc na podłodze w środkowym domu, a dzieci pospały się na matach i skórach. Wskazał dziewczynkę o białej skórze.

– Ma barwę demonów. Mingi.

Chłopiec o dużej głowie próbował złapać świetlika.

– Górne zęby wyrosły przed dolnymi. Mingi.

Inny chłopiec już spał, ale ciągle wyciągał rękę i chciał złapać powietrze.

– Jego brat bliźniak umarł z głodu, zanim zdążyliśmy ocalić obu. Mingi.

Kulawa dziewczynka przykuśtykała na swoje miejsce na podłodze, z lewą stopą wygiętą w niedobrą stronę.

– Mingi.

Kava zamachał rękoma, nie wskazując nikogo.

– Niektóre urodzone z nieślubnego łoża. Usuniesz mingi, usuniesz hańbę. I ciągle można wydać się za mężczyznę z siedmioma krowami.

Popatrzyłem na dzieci, większość śpiących. Wiatr spowolnił, liście się kołysały. Nie potrafiłem powiedzieć, ile księżyca nadgryzła ciemność, ale poświata była dość jasna, żebym widział oczy Kavy.

– Gdzie idą klątwy? – spytałem.

– Co?

– Te wszystkie dzieci są przeklęte. Jak je tu zatrzymasz, zatrzymasz klątwę na klątwie. Ta kobieta to wiedźma? Jest obeznana z usuwaniem klątwy, takiej, co pochodzi z łona? Czy tylko gromadzi tu jedną za drugą?

Nie potrafię opisać wyrazu jego twarzy. Dziadek patrzył tak na mnie przez cały czas, przez cały dzień w dniu, w którym odszedłem.

– Być głupcem to też klątwa – odrzekł.

4

Kava i Lampart ratowali mingi przez dziesięć i dziewięć księżyców.

Lampart nie spał na podłodze w domu nawet wtedy, gdy był człowiekiem. Każdego wieczoru wspinał się coraz wyżej na drzewo i nocował między dwiema gałęziami. W człowieka zmieniał się we śnie – widziałem to – ale nie spadł. W niektóre noce zapuszczał się daleko w poszukiwaniu pożywienia. Jednej była pełnia – dwadzieścia i osiem dni po tym, jak odszedłem od Ku. Zaczekałem, aż Lampart się oddalił, i ruszyłem za jego wonią. Pełzałem po gałęziach wijących się na północ, zsuwałem po gałęziach wijących na południe, biegłem po gałęziach ciągnących się płasko, ze wschodu na zachód, jak droga.

Gdy go odnalazłem, właśnie zatargał ją w paszczy między gałęzie, jego głowa potężna jak nigdy dotąd. Antylopę, którą zabił zaciśnięciem szczęk na szyi. Powietrze ciężkie od świeżej zdobyczy. Chapnął u nasady tylnej nogi i oderwał ją, żeby dostać się do miększego mięsa blisko brzucha. Krew pobrudziła mu nos. Odgryzł więcej kęsów, przeżuł i połknął szybko, jak krokodyl. Łup o mało nie wyślizgnął mu się z łap, gdy mnie zobaczył, i patrzyliśmy na siebie tak długo, aż zacząłem myśleć, że to może inny lampart. Kły odrywały czerwone mięso, ale ślepia wpatrywały się we mnie.

Nocą wiedźma szła do najwyższej chaty, tej bez drzwi. Byłem pewien, że wchodzi przez klapę w suficie, ale chciałem zobaczyć na własne oczy. Nadciągał świt. Kava leżał gdzieś pod stosem śpiących dzieci, sam też zmorzony snem. Lampart wyszedł, żeby dokończyć to, co zostało z antylopy. Napłynęła gęstsza mgła, aż nie dostrzegałem schodków pod stopami.

– To wszystko musi ci się przydarzyć – powiedział głos, którego nigdy nie słyszałem. Małej dziewczynki.

Podskoczyłem, ale za mną ani przede mną nie było nikogo.

– Czemu nie wejdziesz na górę? – odezwał się inny głos. Kobiety.

– Tu nie ma drzwi – odpowiedziałem.

– Ty nie masz oczu.

Zamknąłem i otworzyłem oczy, ale ściana nadal była ścianą.

– Idź – powiedziała.

– Tu nie…

– Idź.

Wiedziałem, że wpadnę na ścianę, że ją przeklnę, ją i dziecko, które prawdopodobnie ciągle ssało jej pierś, bo może to wcale nie dziecko, ale krwiopijczy obayifo, który rzuca światło spod pach i dupska. Ruszyłem z zamkniętymi oczami. Dwa kroki, trzy, cztery i nie wyrżnąłem czołem w żadną ścianę. Gdy otworzyłem oczy, moje stopy znajdowały się już w pokoju. Był o wiele większy, niż myślałem, ale mniejszy niż chata poniżej. Na drewnianej podłodze, wszędzie rzeźbionej, znaki, zaklęcia, formuły, klątwy; teraz pojąłem.

– Wiedźma.

– Jestem sangoma.

– Brzmi dla mnie jak wiedźma.

– Znasz dużo wiedźm? – spytała.

– Wiem, że śmierdzisz jak wiedźma.

– Kuyi re nize sasayi.

– Nie jestem sierotą na tym świecie.

– Ale wiedziesz trudne życie chłopca, do którego nie chce się przyznać żaden mężczyzna. Słyszę, że ojciec twój nie żyje, a matka nie żyje dla ciebie. Więc kim jesteś? A dziadek…

– Przysięgam na boga.

– Którego?

– Zmęczony jestem zabawą słowami.

– Bawisz się jak chłopiec. Jesteś tu dłużej niż jeden księżyc. Czegoś się nauczył?

Narzuciłem milczenie między nami. Nadal się nie ukazała. Wiedziałem, że jest w mojej głowie. Przez cały ten czas wiedźma przebywała daleko i podrzucała mi swój głos. Może Lampart w końcu przedarł się kłami do serca antylopy i obiecał je wiedźmie. Może wątrobę też.

Coś delikatnego uderzyło mnie w głowę i ktoś zachichotał. Kulka trafiła mnie w rękę i odbiła się, ale nie usłyszałem, że spadła na podłogę. Druga uderzyła w ramię i też się odbiła, wysoko, bez dźwięku. Za wysoko. Podłoga wyglądała na niezaśmieconą. Trzecią złapałem, gdy trafiła mnie w prawe ramię. Dziecko znowu zachichotało. Otworzyłem dłoń i wyskoczyła z niej mała grudka koźlego gówna, wysoko, ale nie spadła. Spojrzałem do góry.

Ktoś nabłyszczył gliniany sufit grafitem. Z sufitu zwisała sangoma. Nie, stała na nim. Nie, była do niego przyczepiona i z góry patrzyła na mnie. Ale szata pozostała na swoim miejscu, nawet mimo lekkiego wiatru. Ubiór zakrywał piersi. Prawda, stała na suficie tak, jak ja stałem na podłodze. I dzieci, wszystkie dzieci leżały na suficie. Stały na suficie. Goniły się nad i pod, dokoła, dokoła, syczały i krzyczały, skakały i lądowały z powrotem na suficie.

A jakie dzieci? Dwa bliźniaki, każdy ze swoją głową, swoją ręką i nogą, ale z drugim złączony bokiem i wspólnym brzuchem. Mała dziewczynka stworzona z siwego dymu ścigana przez chłopca o ciele tak dużym i okrągłym jak kula, bez nóg. Inny chłopiec o połyskliwej małej głowie i włosach zakręconych w punkciki, małe ciało, ale nogi długie jak u żyrafy. I jeszcze jeden chłopiec, biały jak dziewczynka z poprzedniego dnia, ale o oczach dużych i niebieskich niby jagody. I dziewczynka o twarzy chłopca za jej lewym uchem. I troje albo czworo, które wyglądały jak dzieci byle matki, ale stały do góry nogami na suficie i patrzyły na mnie.

Wiedźma ruszyła bliżej. Mogłem dotknąć jej czerepu.

– Być może my stoimy na podłodze, a ty na suficie.

Gdy tylko to powiedziała, oderwałem się od podłogi i szybko wystawiłem ręce, potem uderzyłem głową w sufit. W oczach mi zawirowało. Przede mną pojawiła się dziewczynka z dymu, ale nie przestraszyłem się ani nie zdziwiłem. Nie było czasu na myślenie, a jednak pomyśleć – pomyślałem, że nawet duch dziecka to najpierw dziecko. Moja ręka weszła w dziewczynkę i poruszyła dym. Mała zmarszczyła czoło i uciekła w powietrze. Złączone Bliźnięta wstały z podłogi i podbiegły do mnie. Pobaw się z nami, powiedziały, ale milczałem. Stały wpatrzone we mnie, jedna pasiasta przepaska biodrowa okrywała oba. Dziecko z prawej miało niebieski naszyjnik, to z lewej zielony. Chłopiec na długich nogach nachylił się nade mną, kolana wyprostowane, w luźnych powłóczystych spodniach, jakie nosił mój ojciec, w tym kolorze, którego nie znałem. Jak czerwień ciemną nocą. Purpura, powiedziała. Długonogi przemówił do Bliźniąt w języku, którego też nie rozumiałem. Wszyscy trzej śmiali się, aż w końcu wiedźma ich zawołała. Wiedziałem, kim są te dzieci, i wyznałem jej. To były mingi w pełnym rozkwicie swej klątwy.

– Byłeś kiedy w pałacu mądrości? – spytała z jedną ręką zwieszoną przy boku, z drugą wokół dziecka, które nie chciało sięgnąć jej sutka.

Mijałem ten pałac codziennie, wszedłem do środka niejeden raz. Jego brama stała zawsze otwarta, aby głosić, że mądrość jest dla wszystkich, ale byłem zbyt młody na nauki. Spytałem jednak:

– A gdzie ten pałac?

– Gdzie pałac? W mieście, z którego uciekłeś, chłopcze. Uczniowie zgłębiają prawdziwą naturę świata, nie głupotę starców. Pałac, w którym budują drabiny, żeby dosięgnąć gwiazd, i tworzą sztukę, co nie ma nic wspólnego z cnotą ani grzechem.

– Nie ma takiego pałacu.

– Nawet kobiety chodzą poznawać mądrość mistrzów.

– Tak jak są bogowie, tak nie ma takiego pałacu.

– Szkoda. Jeden dzień mądrości nauczyłby cię, że dziecię nie dźwiga klątwy, nawet takie, co urodziło się duszkiem, żeby umrzeć i narodzić się na nowo. Klątwa pada z ust wiedźmy.

– Tyś wiedźma?

– Boisz się wiedźm?

– Nie.

– Bój się swoich złych kłamstw. Z jakiej kobiety zdejmiesz odzienie takimi słonymi ustami jak twoje? – Patrzyła na mnie bardzo długo. – Jak możliwe, że to przegapiłam? Oczy mi ślepną od widoku chłopców szoga.

– A mnie uszy więdną od wiedźmowego gadania.

– A powinny więdnąć od tego, żeś głupiec.

Zrobiłem krok ku niej i dzieci zastygły, patrzyły na mnie. Wszystkie uśmiechy znikły.

– One nie mogą nic poradzić na to, jakie się rodzą, nie mają wyboru. Kiedy jednak postanowi się być głupcem…

Dzieci wróciły do bycia dziećmi, ale usłyszałem jej słowa mimo zgiełku zabawy.

– Gdybym była wiedźmą, przyszłabym do ciebie jako nadobny chłopiec, bo taki w twoim wnętrzu panuje porządek, nieprawda? Gdybym była wiedźmą, przyzwałabym tokolosze, ogłupiła go, żeś dziewczyna, kazała mu cię zgwałcić, kiedy jest niewidzialny co noc. Gdybym była wiedźmą, wszystkie te dzieci zostałyby zabite, poćwiartowane i sprzedane na targu w Malangice. Nie jestem wiedźmą, głupcze. Zabijam wiedźmy.

Trzy noce po pierwszym księżycu obudziła mnie burza w chacie. Nie było jednak deszczu, tylko wiatr miotał się z jednej strony pomieszczenia na drugą, przewracając dzbany i czary z wodą, grzechocząc półkami, przesiewając mąkę z sorgo i wyrywając niektóre dzieci ze snu. Na dywanie dygotała Dymka, rozlewając się poza własny kształt. Jęczała, z buzią stężoną jak skóra, a potem rozpadała się w dym, żeby zaraz zniknąć. Z jej twarzy wyłoniła się inna twarz, która też była cała z dymu, z przerażonymi oczami i rozwrzeszczanymi ustami, trzęsła się i krzywiła, jakby chciała wyskoczyć sama z siebie.

– Diabły burzą jej sen – powiedziała sangoma, przebiegając po Dymce.

Dwa razy chwyciła ją za policzki, ale skóra zaraz zmieniała się w opary. Dziewczynka znowu krzyknęła i tym razem usłyszeliśmy. Więcej dzieci się obudziło. Sangoma ciągle próbowała złapać ją za policzek, wołała, żeby obudzić. Zaczęła okładać dziewczynkę, mając nadzieję, że dym przemieni się w skórę na dłużej. Uderzyła ją dłonią w lewy policzek i dziewczynka zbudziła się i zakwiliła. Pobiegła prosto do mnie i wskoczyła mi na pierś, od czego bym się przewrócił, gdyby była cięższa od powietrza. Poklepałem ją po pleckach, ale ręka mi wpadła, więc poklepałem drugi raz, lżej. Chwilami była cielesna na tyle, żeby ją poczuć. Chwilami czułem, jak małymi rączkami trzyma mnie za szyję.

Sangoma kiwnęła głową na Żyrafika, który też się obudził, więc dał krok nad śpiącymi dziećmi, żeby podejść do ściany, gdzie stało coś zakryte białym płótnem. Chwycił to, sangoma podała mi żagiew i wszyscy wyszliśmy na dwór. Dziewczynka wciąż spała, obejmując mnie za szyję. Na zewnątrz panował głęboki mrok. Żyrafik postawił posąg na ziemi i ściągnął z niego płótno.

Stał i patrzył na nas jak dziecko. Wyrzeźbiony z najtwardszego drewna i owinięty tkaniną z brązu, z kauri w trzecim oku, z tyłu sterczące pióra, dziesiątki dziesiątków gwoździ wbitych w szyję, ramiona i pierś.

– Nkisi? – spytałem.

– Kto ci takiego pokazał – spytała sangoma, nie pytając.

– Widziałem na drzewie czarownika. Pokazał mi, co to.

– To nkisi nkondi. Tropi i karze zło. Zamiast mnie to on przyciąga siły zaświatów. Inaczej bym oszalała i knuła z diabłami, jak wiedźma. To lek w głowie i brzuchu.

– A dziewczynka? Miała po prostu niespokojny sen.

– Tak. A ja mam wieści dla tego, kto sen niepokoi.

Skinęła głową na Żyrafika, który wyciągnął gwóźdź wbity w ziemię. Wziął młotek i wbił gwóźdź w pierś nkisi.

– Mimi naomba nguvu. Mimi naomba nguvu. Mimi naomba nguvu. Mimi naomba nguvu. Kurudi zauadi mara kumi.

– Co zrobiłeś? – spytałem.

Żyrafik okrył nkisi, ale zostawiliśmy posąg na dworze. Chwyciłem dziewczynkę, żeby ją postawić, a teraz była twarda pod dotykiem. Sangoma spojrzała na mnie.

– Wiesz, dlaczego nikt nie napada na to miejsce? Bo nikt go nie widzi. To jak opary trucizny. Ludzie, którzy zgłębiają zło, wiedzą, że jest miejsce dla mingi. Ale nie wiedzą, gdzie jest to miejsce. To nie znaczy jednak, że nie mogą wysyłać czarów w powietrze.

– Co zrobiłaś?

– Oddałam dar darczyńcy. Dziesięć razy.

Odtąd budziłem się w siwym dymie, z dziewczynką leżącą na mojej piersi, zsuwającą się po udzie do stopy, siedzącą na głowie. Uwielbiała siedzieć mi na głowie, kiedy próbowałem iść.

– Oślepiasz mnie – mówiłem.

Ale ona tylko chichotała, a brzmiało to jak wiatr w liściach. Byłem rozgniewany, a potem nie byłem, brałem to takie, jakie było, prawie przez cały czas na mojej głowie albo ramionach siedział obłok siwego dymu.

Pewnego razu ja i Dymka wybraliśmy się z Żyrafikiem do lasu. Szliśmy tak długo, że aż nie zauważyłem, że nie jesteśmy już na drzewie. Po prawdzie podążałem za chłopcem.

– Dokąd idziesz? – spytałem.

– Szukam kwiatu.

– Tu wszędzie kwiaty.

– Idę szukać kwiatu – powtórzył i zaczął brykać.

– Zwolnij, dziecko. Twój hyc to dla nas cały skok.

Przyhamował, ale i tak musiałem szybko przebierać nogami.

– Długo mieszkasz z sangomą?

– Niedługo chyba – odpowiedział. – Wcześniej liczyłem dni, ale ich tak dużo.

– Oczywiście. Większość mingi zabija się zaraz po urodzeniu albo zaraz po wyrośnięciu pierwszych zębów.

– Mówiła, że będziesz chciał wiedzieć.

– Kto, sangoma?

– Mówiła, że będziesz chciał wiedzieć, dlaczego tyle dożyłem, skoro jestem mingi.

– A jak brzmi twoja odpowiedź?

Usiadł w trawie. Nachyliłem się, a Dymka zgramoliła się z mojej głowy jak szczur.

– O, jest. Jest mój kwiat.

Zerwał małą żółtą roślinkę wielkości jego oka.

– Sangoma uratowała mnie od wiedźmy.

– Od wiedźmy? A dlaczego wiedźma cię nie zabiła, jak byłeś mały?

– Sangoma mówiła, że niejeden kupiłby moją nogę do uprawiania występnego rzemiosła. A noga chłopca większa od nogi dzieciątka.

– No pewnie.

– Ciebie ojciec sprzedał?

– Sprzedał? Co? Nie. Nie sprzedał. Ojciec nie żyje.

Popatrzyłem na niego. Poczułem chęć, by się do niego uśmiechnąć, ale poczułem też, że jestem przez to fałszywy.

– Wszyscy ojcowie powinni umrzeć, gdy tylko się rodzimy – powiedziałem.

Spojrzał na mnie dziwnie, jak dziecko, co usłyszało słowa, których rodzice nigdy nie powinni wypowiedzieć.

– Nazwijmy kamień jego imieniem, przeklnijmy go i zakopmy – dodałem.

Żyrafik się uśmiechnął.

O dzieciach da się powiedzieć jedno. Zawsze znajdą w tobie coś do użycia. I jeszcze da się powiedzieć drugie. Nie potrafią sobie wyobrazić świata, w którym człowiek ich nie kocha, bo co robić, jak ich nie kochać? Chłopiec-kula zorientował się, że mam nos. Ciągle wtaczał się na mnie, o mało nie przewracając, i krzyczał. Znajdź mnie!, krzyczał i turlał się dalej.

– Oczy miej zam… – wołał, ale nie kończył, bo przetaczał się po swoich ustach.

Nie używałem nosa. Chłopiec zostawiał po sobie szlak kurzu na suchej błotnistej ścieżce i tratował trawę w buszu. Krył się za drzewem zbyt wąskim, żeby zasłonić jego okrągłe ciało. Gdy skoczyłem od tyłu i krzyknąłem: widzę cię, spojrzał mi w otwarte oczy i wybuchnął płaczem, zawodził i wrzeszczał. I lamentował, a lamentować potrafił. Myślałem, że nadbiegnie sangoma z zaklęciem, że nadbiegnie Lampart gotów mnie rozszarpać. Dotknąłem jego twarzy, pogłaskałem go po czole.

– Nie, nie, nie… Ja… Schowaj się jeszcze raz… Dam ci… owoc, nie, ptaka… przestań płakać… przestań… inaczej…

Usłyszał to w moim głosie, coś jakby groźbę, no i rozpłakał się jeszcze głośniej. Tak głośno, że przeraził mnie bardziej, niż mogą demony. Pomyślałem, żeby uderzeniem w usta zdusić ten płacz, ale wtedy byłbym własnym dziadkiem.

– Proszę cię – powiedziałem. – Proszę. Oddam ci cały swój kleik.

Wnet przestał płakać.

– Cały?

– Nie umoczę nawet palca, żeby go oblizać.

– Cały? – spytał znowu.

– Idź, schowaj się jeszcze raz. Obiecuję, że teraz będę używał tylko nosa.

Zaczął się śmiać tak szybko, jak wcześniej płakać. Potarł czołem o mój brzuch, a potem potoczył się chyżo, jak jaszczurka przemykająca na rozpalonej glinie. Zamknąłem oczy i wywąchałem go, ale przeszedłem obok pięć razy, wołając: gdzie jest ten chłopiec?, a on zachichotał, gdy wreszcie krzyknąłem, że czuję go nosem.

Za siedem dni mieliśmy żyć z sangomą już dwa księżyce. Spytałem Kavę, czy żaden Ku nie przyjdzie nas tu szukać. Spojrzał na mnie, jakby to spojrzenie miało wystarczyć za odpowiedź.

A teraz posłuchaj, kapłanie. Trzy opowieści o Lamparcie.

Pierwsza. Noc tłusta od gorąca. Czasem budziłem się, gdy wzmagała się woń mężczyzn w miejscu, w którym przebywałem, i wiedziałem, że nadciągają, konno, pieszo albo w stadzie szakali. Czasem budziła mnie woń słabnąca i wtedy wiedziałem, że odchodzą, uciekają, oddalają się albo znajdują kryjówkę. Woń Kavy słabła, Lamparta też. Nie było księżyca nocą, ale niektóre rośliny oświetlały szlak w ciemności. Pobiegłem po drzewach i uderzyłem stopą w gałąź. Walnąłem tyłkiem, walnąłem głową, staczałem się jak obluzowany głaz. Dwadzieścia kroków w gęstwinę, tam byli, pod młodym drzewem iroko. Lampart, płasko na brzuchu w trawie. Nie był człowiekiem; skórę miał czarną jak włosy, a ogon chłostał powietrze. Nie był lampartem; dłońmi uchwycił się gałęzi, grubymi pośladkami plaskał w Kavę, który ruchał go wściekle.

Jakże nienawidziłem Kavy. Czy to kobieca dziura na końcu mojej męskości kazała mi nienawidzić, nawet jeśli między moimi nogami była gałąź drzewa i moja nienawiść nie miała nic wspólnego z kobietą, bo na końcu mnie nie było kobiety, tylko dawna mądrość, która była głupotą, skoro czarownik tak mówił?

Chciałem zranić Lamparta i być Lampartem. Jakże czułem nosem to zwierzę i woń ta narastała, i jakże to ludzie inaczej pachną, gdy nienawidzą i się ruchają, i pocą, i umykają przed strachem, i jakże ja to wyraźnie smakowałem w nozdrzach, chociaż próbowali się zamaskować.

Jakie czarodziejstwo uprawiasz dzisiaj, inkwizytorze? Co winieneś wiedzieć?

Szoga? Pewnie, domyśliłem się. Czyż taki człowiek nie wie zawsze? Trzeci już raz wymówiłem to słowo, a ty tego nie znasz? Co się tyczy nas, mężczyzn szoga, znajdujemy w sobie jeszcze jedną kobietę, której nie da się wyciąć. Nie, nie kobietę, ale coś, o czym bogowie zapomnieli, że to stworzyli, albo zapomnieli ludziom o tym powiedzieć, a może to i lepiej. Wysłuchasz mnie, inkwizytorze, bo kiedy tylko on tego dotknie, potrze mocno albo delikatnie, szarpnie, gdy jest we mnie, to ja tu zostanę i trysnę nasieniem na ścianę, o tam. Dosięgnę sufitu. Dosięgnę wierzchołka drzewa, rozpryskam ponad rzeką aż na drugi brzeg i trafię któregoś Gangatom w oko.

A więc się śmiejesz, inkwizytorze.

Nie pierwszy to raz słyszysz o szoga. Opisz ich poezją, jak my to robimy na Północy; mężczyźni o pierwotnej żądzy. Jak wojownicy Uzundu, którzy są bezwzględni, bo oczy mają tylko jeden dla drugiego. Albo nazwij ich wulgarnymi, jak to robią na południu, jak ci mugaue, którzy noszą niewieście szaty, żeby nie było widać dziury, którą się rucha. Wyglądasz jak basza, kupiec chłopców. A czemu by nie? Chłopcy to śliczne zwierzątka; bogowie dali nam sutki i dziurki, i to nie kutas ani pipka się liczą, tylko złoto w twojej sakiewce.

Szoga toczą wasze wojny, szoga strzegą waszej panny młodej w dniach przed zamążpójściem. Uczymy ich sztuki żonobycia i dbania o domostwo, i piękna, i tego, jak się przypodobać mężczyźnie. Nauczymy nawet mężczyznę, jak zadowolić żonę, żeby mu rodziła dzieci albo żeby co noc spryskiwał ją swoim mlekiem. Albo żeby drapała go po plecach i kuliła palce u nóg. Czasem gramy muzykę tarabu na korze, dżembe, dundunie i jeden z nas legnie jako kobieta, inny legnie jako mężczyzna i pokażemy mu sto dziewięć pozycji dających zadowolenie w miłości. Nie ma u was takiego obyczaju? Może dlatego lubisz młode żony, bo skąd miałyby wiedzieć, czy z ciebie posępny kochanek? Ja i Kava używaliśmy tylko rąk. Nie myślałem, że to dziwne, może dlatego, że ciągle niosłem kobietę na koniuszku. Raz poprosiłem czarownika, by odciął, po tym jak wuj zakazał. Spojrzał na mnie, utraciwszy całą mądrość, nie zostało w nim nic prócz zaskoczenia, zmarszczka między brwiami, powieki zaciśnięte jak u człowieka tracącego wzrok.

– Pragniesz też jednej nogi czy może jednego oka? – spytał.

– To nie to samo – odparłem.

– Gdyby bóg Oma, co stworzył człowieka, chciał cię mieć pociętego, aby odsłonić takie ciało, sam by odsłonił. Może powinieneś odrąbać sobie głupią mądrość ludzi, którzy ciągle stawiają ściany z krowiego łajna.

Druga. Nazajutrz Lampart obudził mnie kopniakiem w twarz. Otworzyłem oczy i spojrzałem na niego, na dzikie krzaczaste włosy i w oczy, białe z małym czarnym punkcikiem w środku. Bardziej bałem się w nim człowieka niż lamparta. Jego wielka głowa i ramiona były przestrogą, że wciąż potrafi unieść zwierzęta nadrzewne trzy razy cięższe. Stanął mi na klatce piersiowej, z łukiem przerzuconym przez prawe ramię, z kołczanem pełnym strzał w lewej ręce.

– Budź się. Dziś nauczysz się używać łuku.

Zabrał mnie z domu, między skręcone pnie, na inne pole, które wydawało się położone daleko. Minęliśmy drzewko iroko, pod którym dał się wyruchać Kavie. Dalej i dalej, poza zasięg głosu małej rzeki, na inne pole drzew, tak wysokich, że szorowały o niebo, o gałęziach jak nogi pajęcze, wszystkich splątanych. Z tyłu włosy na jego głowie sięgały szyi, pleców, zbiegały się w czubek, kończyły nad pośladkami. Włosy wyrastały znowu na udach i ciągnęły się do stóp.

– Kava mówił, że jak spotkał cię pierwszy raz, próbował zabić cię dzidą.

– Gawędziarz z niego – odparł Lampart, nie zatrzymując się.

Przystanęliśmy na polanie, pierwsze drzewo z pięćdziesiąt kroków dalej. Lampart ściągnął łuk z ramienia.

– Ty jego, on twój? – spytałem.

– Prawdę mówiła sangoma o tobie – odrzekł.

– Ta baba może najwyżej trędowatemu rów wylizać.

Roześmiał się.

– W następnej kolejności będziesz pytał o miłość.

– No to czy u ciebie miłość do niego, a on kocha ciebie?

Popatrzył wprost na mnie. Albo wyrosły mu kocie wąsy, albo dopiero je zauważyłem.

– Nikt nikogo nie kocha – odpowiedział.

Odwrócił się i kiwnął głową w stronę drzewa. Drzewo rozłożyło ramiona na powitanie i odsłoniło dziuplę tuż obok miejsca, gdzie znajdowałoby się serce, dziuplę, którą mogłem przepatrzeć na wylot. Lampart już trzymał łuk w lewej ręce, w prawej cięciwę, wypuścił strzałę, która przeszła przez dziurę w drzewie, bezdźwięcznie, już napiął i strzelił znowu. Napiął i wypuścił trzecią, potem podał mi łuk. Myślałem, że będzie lekki, ale ciężki się okazał jak to dziecko w lesie.

– Patrz na moją rękę – powiedział i przysunął ramię pod mój nos.

Zrobił ruch w lewo, a ja podążyłem spojrzeniem. Ręka poszła daleko do tyłu i skręciłem szyję, żeby zobaczyć, czy chce mnie uderzyć albo inne małe zło zrobić. Ale potem poruszył prawą ręką i znowu patrzyłem, aż zniknęła.

– Trzymaj lewą – powiedział.

– Twoja strzała.

– Co moja strzała?

– Świeci się jak żelazo.

– Bo to żelazo.

– Strzały Ku to kość i kwarc.

– Ku ciągle zabijają dzieci, u których górne zęby wyjdą pierwsze.

Tak oto Lampart nauczył mnie zabijania łukiem i strzałą. Trzymaj łuk z boku oka, z którego korzystasz mniej. Napnij z boku oka, którego używasz bardziej. Rozstaw nogi na szerokość ramion. Strzałę na cięciwie trzymaj trzema palcami. Unieś i napnij łuk, dociągnij cięciwę do podbródka, wszystko chyżo. Mierz w cel i wypuść strzałę. Pierwsza pofrunęła w niebo, o mało nie strąciła sowy. Druga trafiła w gałąź nad dziuplą w pniu. Trzecia to nie wiem, w co trafiła, ale zakwiczało. Czwarta wbiła się w pień tuż nad ziemią.

– Ona się na ciebie złości – powiedział, wskazując drzewo.

Chciał, żebym zebrał strzały. Wyciągnąłem pierwszą z gałęzi i mała dziura się zasklepiła. Za bardzo się bałem, żeby wyrwać drugą, ale Lampart warknął, więc szybko szarpnąłem. Odwróciłem się, żeby uciec, lecz gałąź uderzyła mnie w twarz. Wcześniej jej tam nie było. Lampart się zaśmiał.

– Nie umiem celować – powiedziałem.

– Nie umiesz patrzeć – odparł.

Nie umiałem patrzeć bez mrugania, nie umiałem napiąć cięciwy bez dygotania, nie umiałem wycelować bez przestąpienia na złą nogę. Potrafiłem wypuścić strzałę, ale nigdy w chwili, gdy mi kazał, i nigdy nie trafiła tam, gdzie mierzyłem. Pomyślałem, żeby wycelować w niebo, to trafię w ziemię. Po prawdzie nie wiedziałem, że Lampart umie się śmiać tak bardzo. Ale nie zamierzał odejść, dopóki nie przepuszczę strzały przez dziuplę w pniu, a za każdym razem, kiedy trafiałem w drzewo, ono waliło mnie gałęzią, która albo zawsze tam była, albo nie było jej nigdy. Nocne niebo zrobiło się ciężkie, kiedy wreszcie wbiłem strzałę w cel. Lampart zgarnął kołczan i ruszył z powrotem, znak od niego, że skończyliśmy. Szliśmy ścieżką, której nie rozpoznałem, ze skałą, piaskiem i kamieniem pokrytymi mokrym mchem.

– Tu była rzeka.

– A co się z nią stało? – zapytałem.

– Nienawidzi woni człowieka, więc płynie pod ziemią, kiedy się zbliżamy.

– Prawda to?

– Nie. Koniec pory deszczowej.

Już chciałem powiedzieć, że za długo mieszka u sangomy, ale nie powiedziałem. Spytałem za to:

– Jesteś lampartem, co zmienia się w człowieka, czy człowiekiem, co zmienia się w lamparta?

Szedł dalej, stąpając po błocie, wspinając się na skały w korycie dawnej rzeki. Gałęzie i liście zasłaniały widok gwiazd.

– Czasem zapominam zmienić się na powrót.

– W człowieka.

– W lamparta.

– I co się dzieje, jak zapomnisz?

Odwrócił się i spojrzał na mnie, potem zacisnął usta i westchnął.

– Pod twoją postacią nie ma przyszłości. Mniejsza. Wolniejsza, słabsza.

Nie wiedziałem, co powiedzieć oprócz tego:

– Dla mnie wyglądasz szybszy, silniejszy i mądrzejszy.

– W porównaniu z kim? Wiesz, co zrobiłby prawdziwy lampart? Dawno już by cię pożarł. Pożarł wszystkich.

Nie przestraszył mnie, wcale nie chciał. Wszystko, co we mnie poruszał, znajdowało się poniżej pasa.

– Wiedźma lepiej umie żartować.

– Powiedziała ci, że jest wiedźmą? – spytał.

– Nie.

– Znasz zwyczaje wiedźm?

– Nie.

– No to albo gadasz dupą, albo pierdzisz gębą. Jesteś bezpieczny, chłopcze. Byłby z ciebie okropny posiłek. Mój ojciec się zmienił i zapomniał, jak zmienić z powrotem. Resztę życia spędził w nieszczęściu tej postaci.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki