© Wydawnictwo WAM Księża Jezuici, 2020

Recenzent: ks. prof. dr hab. Marek Sokołowski SJ

Redakcja i korekta: Katarzyna Stokłosa
Projekt okładki: Andrzej Sochacki
Skład: Edycja

Przełożony Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego,
ks. Jarosław Paszyński SJ, prowincjał, Kraków, dn. 22 grudnia 2020 r., l.dz. 264/2020

ePub e-ISBN: 978-83-277-2644-5
Mobi e-ISBN: 978-83-277-2645-2

WYDAWNICTWO WAM
ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków
tel. 12 62 93 200
e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY
tel. 12 62 93 254-255 • faks 12 62 93 496
e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA
tel. 12 62 93 260
www.wydawnictwowam.pl

Druk i oprawa: K&K • Kraków
Publikację wydrukowano na papierze iBOOK Extra 65 g vol. 2.0
dostarczonym przez IGEPA Polska Sp. z o.o.

Ojcu Mieczysławowi Bednarzowi SJ,
nestorowi duchowości ignacjańskiej w Polsce

Spis treści

WYKAZ SKRÓTÓW

Józef Augustyn SJ
BYŚMY BYLI GODNI BOSKIEGO ZAUFANIA

Krótka historia Kursu Duchowości Ignacjańskiej

Publikacje z Kursów Duchowości Ignacjańskiej

Biogramy autorów

Zawartość książki

Aktualność publikacji

ĆWICZENIA DUCHOWE ŚW. IGNACEGO LOYOLIŹRÓDŁEM ODNOWY KOŚCIOŁA

Eugeniusz Ożóg SJ
STAWIAMY PRZED KURSEM DALEKOSIĘŻNE CELE

Ustawiczne powracanie do źródeł

Cele kursu

Walka o Kościół, zbawienie człowieka i chwałę Bożą

Jan Sieg SJ
DUCH SPRAWIEDLIWOŚCI SPOŁECZNEJ

Uznać wyższość ostatecznego celu życia

Odpowiedź Towarzystwa na wyzwania naszej epoki

Odpowiedzialność moralna odprawiających Ćwiczenia

Jan Sieg SJ
PANORAMA PROBLEMÓW CZŁOWIEKA I ŚWIATA

Ku jakiej przyszłości kroczymy?

Perspektywy dla świata

Wielkie wyzwanie dla chrześcijan

Jan Popiel SJ
KRYZYS I ODNOWA KOŚCIOŁA I ZAKONU

Tło kryzysu we współczesnym świecie

Krytyka Kościoła i dechrystianizacja

Przejawy kryzysu w zakonach

Towarzystwo Jezusowe na świecie

Jezuici w Polsce

Jan Popiel SJ
WIERNOŚĆ CHRYSTUSOWI I KOŚCIOŁOWI DZISIAJ

Jak powstają dekrety Kongregacji Generalnej

Kongregacja XXXI i Kongregacja XXXII

Natchnienie Ćwiczeń duchowych

Norbert Kotyła SJ
WICZENIA DUCHOWE DROGĄ WYZWOLENIA CZŁOWIEKA I ŚWIATA

Opis sytuacji

Droga ku wyzwoleniu przez nawrócenie w Ćwiczeniach duchowych

Zakończenie

Norbert Kotyła SJ
TEOLOGIA I DUCHOWOŚĆ TOWARZYSTWA JEZUSOWEGO

Uwagi wprowadzające

Część I: Bóg w teologii i duchowości ignacjańskiej

Część II: Osoba Jezusa Chrystusa w teologii i duchowości ignacjańskiej

Część III: Osoba Ducha Świętego w teologii i duchowości ignacjańskiej

Część IV: Kościół w teologii i duchowości ignacjańskiej

Część V: Wizja świata w teologii i duchowości ignacjańskiej

Zakończenie: o wewnętrznej strukturze misji

KONSEKRACJA POPRZEZ RADY EWANGELICZNE

Ubóstwo

Czystość Bogu poświęcona

Posłuszeństwo

Mieczysław Bednarz SJ
ŚW. IGNACY LOYOLA I JEGO ĆWICZENIA DUCHOWE

Wprowadzenie

Św. Ignacy Loyola – chrześcijanin ukształtowany przez Ćwiczenia duchowe

Św. Ignacy przygotowany do roli założyciela Towarzystwa Jezusowego

Cytaty z pism naszego Ojca

APENDYKS

Mieczysław Bednarz SJ
NASZA WIARA MA BYĆ OPARTA NA FAKTACH

Wiara nie jest naszym własnym dziełem

Wiara oparta na faktach

Wiara, za którą ludzie umierają

Wiara, która buduje dobre życie

Największa łaska – by umarła w nas pycha

Żyć w mocy Ducha Świętego

Bóg w Trójcy Świętej Jedyny

PUBLIKACJE Z KURSÓW DUCHOWOŚCI IGNACJAŃSKIEJ ZA LATA 1985–2020

W jubileuszowej serii na 450-lecie Ćwiczeń duchowych św. Ignacego Loyoli ukazały się:

DOMY REKOLEKCYJNE, W KTÓRYCH UDZIELA SIĘ ĆWICZEŃ DUCHOWYCH ŚW. IGNACEGO LOYOLI

WYKAZ SKRÓTÓW

Bulla – Juliusz III, List apostolski Exposcit debitum, zatwier- dzający Towarzystwo Jezusowe, 1550 rok

ĆD – Św. Ignacy Loyola, Ćwiczenia duchowe

DZ – Sobór Watykański II, Dekret o przystosowanej do współczesności odnowie życia zakonnego Perfectae Caritatis

FN – Fontess Narrativi

KDK – Sobór Watykański II, Kostytucja duszpasterska o Ko- ściele w świecie współczesnym Gaudium et spes

KG 31 – XXXI Kongregacja Generalna Towarzystwa Jezu- sowego, 1965, 1966

KG 32 – XXXII Kongregacja Generalna Towarzystwa Jezu- sowego, 1974–1975

KK – Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Ko- ściele Lumen Gentium

Konst. – Konstytucje Towarzystwa Jezusowego

MHSI – Monumenta Historica Societatis Iesu

MI, Epp – Monumenta Ignatiana, Sancti Ignatii de Loyola, Epis- toae et Instruciones

PW – Św. Ignacy Loyola, Pisma wybrane. Komentarze, opr. M. Bednarz, Wydawnictwo WAM, Kraków 1968, t. I–II

RH – Jan Paweł II, Redemptor Hominis, Rzym 1979

ĆWICZENIA DUCHOWE ŚW. IGNACEGO LOYOLIŹRÓDŁEM ODNOWY KOŚCIOŁA

Eugeniusz Ożóg SJ

Jan Sieg SJ

Jan Popiel SJ

Norbert Kotyła SJ

Mieczysław Bednarz SJ

Eugeniusz Ożóg SJ
STAWIAMY PRZED KURSEM DALEKOSIĘŻNE CELE

Na samym wstępie pragnę jak najserdeczniej powitać wszystkich uczestników kursu. Ogromnie się cieszę, że ten kurs, do którego została zobowiązana tylko mała grupa ludzi, znalazł szeroki odzew, czego dowodem jest tak duża liczba chętnych przybyłych tu z całą dobrowolnością. Bardzo pocieszającym zjawiskiem jest to, że wśród uczestników mamy wielu młodych ludzi. Oczywiście nie chcę przez to powiedzieć, że pomniejszam wagę i znaczenie obecności starszych Ojców. Ich uczestnictwo cieszy także, ale z innej nieco racji. Zapewne wniosą oni w to spotkanie swe długoletnie doświadczenie, z którego będziemy chętnie korzystać. Natomiast grupa młodych, przybyłych całkowicie dobrowolnie, jest świadectwem wzrostu zainteresowania Ćwiczeniami duchowymi.

Ustawiczne powracanie do źródeł

Sobór Watykański II, mówiąc o odnowie życia zakonnego, stwierdza, że proces ten jest ustawicznym powracaniem do źródeł. Również nasze ostatnie Kongregacje Generalne, zastanawiając się nad tym, jak odnowić Towarzystwo, dokładniej mówiąc, jak je ustawicznie odnawiać, powtarzają za Kościołem to, co zostało powiedziane w dokumentach soborowych: „Niech wszyscy, a więc także uformowani, idąc w ślady Kościoła, starają się ciągle odnawiać (…). Należy troskliwie zachować środki zalecone w naszym Instytucie (ćwiczenia, rekolekcje itd.), które należy mądrze dostosować do potrzeb wieku, aby miały pierwotną siłę działania” (KG 31).

Towarzystwo Jezusowe zrodziło się z Ćwiczeń duchowych, dlatego nie możemy odpowiedzieć w pełni na powyższe wezwanie Kościoła, nie biorąc do ręki małej książeczki i nie usiłując zrozumieć i żyć tym, co dla Założyciela było tak zasadniczą sprawą. Kurs Ćwiczeń duchowych, który rozpoczynamy, chce nawiązać do tych wszystkich problemów.

Cele kursu

Instytut Duchowości Ignacjańskiej w Rzymie każdego roku organizuje podobne kursy. Z wielu racji nie może w nim wziąć udziału większa liczba osób z prowincji. Z drugiej jednak strony wydawało się nam, że ograniczenie pogłębionej znajomości Ćwiczeń duchowych do małego grona wybranych byłoby rzeczą ze wszech miar niewłaściwą. Dlatego też postanowiliśmy zorganizować kurs analogiczny tu, na tym miejscu. Chcieliśmy w ten sposób dać okazję wszystkim, którzy czują, że powinni głębiej wejść w problematykę i ducha Ćwiczeń.

Pierwszym więc celem tego kursu jest zaznajomienie ze strukturą Ćwiczeń duchowych. Dążąc do pogłębienia wiedzy na ten temat, chcielibyśmy również wejść w wewnętrzny klimat, w ducha rekolekcji ignacjańskich. Kurs, który rozpoczynamy, ma uświadomić nam bogactwo tematu, ale równocześnie jego złożoność i na tym tle pogłębić w nas świadomość naszych braków, a nawet zaniedbań.

W przeszłości za mało pochłaniał nas ten temat. Na dobrą sprawę dopiero trzecia probacja stwarzała okazję do zdobycia pogłębionej świadomości Ćwiczeń duchowych. Studia teologiczne nie zajmowały się tą sprawą. Jedynie małe grupy szczególnie zainteresowanych usiłowały czasem wykorzystać dobre chęci ojców duchownych, co nie miało charakteru ani trwałego, ani systematycznego studium. Wydaje się, że był to jakiś podstawowy brak, który na szczęście został w ostatnich latach przynajmniej częściowo zlikwidowany.

Zaznajomienie się więc ze strukturą Ćwiczeń duchowych i wejście w ich ducha wielkoduszności i dynamizmu – oto cel tego kursu. Nie uprzedzając oczywiście tematów, można chyba bez obawy błędu powiedzieć, że Ćwiczenia duchowe to przede wszystkim duch wspaniałomyślności wobec Boga, apostolskiego dynamizmu i zapału. Święty Ignacy Loyola wyrazi to lapidarnie w zasadzie stanowiącej podstawę charyzmatu jezuickiego powołania: magis – zawsze więcej. Więcej cierpieć, więcej kochać, więcej pracować dla Boga, dla Jego chwały. Nigdy nie zadowalać się tym, co obecne, pragnąć większego dobra.

Celem wreszcie może najbardziej istotnym, który chcielibyśmy osiągnąć przez ten kurs, jest nasza wewnętrzna odnowa w duchu Ćwiczeń. Wchodzimy w ten czas z wielką nadzieją, że staniemy się tu bardziej jezuitami. Będziemy bowiem przez te dni przebywać w samym sercu myśli ignacjańskiej.

Walka o Kościół, zbawienie człowieka i chwałę Bożą

Towarzystwo Jezusowe od samego początku miało świadomość konieczności zaangażowania się w walkę o Kościół, o zbawienie człowieka, o chwałę Bożą. Wyrosła ona z centralnego dla Ćwiczeń punktu, którym jest Kontemplacja o Dwóch Sztandarach. Uwydatnia to również z całą mocą ostatnia Kongregacja. „Być towarzyszem Jezusa dzisiaj, to włączyć się pod sztandarem krzyża w rozstrzygającą walkę naszych czasów” (KG 32, 12). Papież Paweł VI bardzo dokładnie określił rodzaj walki, w którą winno się zaangażować współczesne Towarzystwo. „Teraz, gdy trudne nastają czasy – mówił Ojciec Święty do delegatów zgromadzonych na XXXI Kongregację Generalną – poruczamy Towarzystwu Jezusowemu, którego szczególną właściwością jest być warownią Kościoła i świętej religii, zadanie, aby przeciwstawiało się ateizmowi jak najbardziej stanowczo…”.

Otóż przyglądając się zaangażowaniu pierwotnego Towarzystwa, łatwo zauważamy, że przejawiało się ono w bezwarunkowym oddaniu Stolicy Apostolskiej, papieżowi, którego prerogatywy negował protestantyzm. A więc radykalna, egzystencjalna kontestacja postaw reformacji, z którą zakon miał się zmierzyć. To nadawało życiu jezuity cech autentyzmu. Jeśli zatem chcemy wypełnić misję przeciwstawiania się ateizmowi „jak najbardziej stanowczo”, musimy się stać ludźmi kontestującymi swym życiem indywidualnym i zbiorowym wartości uznane za swoje przez współczesny ateizm. Protestantyzm wypowiedział posłuszeństwo Stolicy Apostolskiej. Jezuici mający z nim walczyć związali się z papieżem na śmierć i życie poprzez specjalny ślub posłuszeństwa. Związali się ze Stolicą Apostolską bezdyskusyjnie. To była kontestacja protestantyzmu. Współczesny ateizm jest negacją Boga, głosi bezużyteczność wiary i religii, a nawet jej szkodliwość. Kontestując te zasady, jezuita opiera swe życie na wierze, na całkowitym zaufaniu Bogu, na gotowości oddania wszystkiego, łącznie ze swym życiem, Jezusowi Chrystusowi, którego razem ze św. Pawłem uznaje za najwyższą wartość. Wejście w ducha Ćwiczeń duchowych pomoże nam zdobyć taką postawę życia.

Stawiamy więc przed tym kursem dalekosiężne cele. Wierzymy, że Pan, który nas tu zgromadził, będzie nam błogosławił. W modlitwie zarówno osobistej, jak i wspólnotowej będziemy Go o to serdecznie prosić.

Jan Sieg SJ
DUCH SPRAWIEDLIWOŚCI SPOŁECZNEJ

Człowiek starożytny i średniowieczny był człowiekiem pamięci zwróconej w przeszłość, podczas gdy człowiek współczesny jest człowiekiem projektu kształtującego przyszłość. Społeczeństwo dawne było konserwatywne i jego porządek opierał się na tradycji, na poszanowaniu dawnych obyczajów i zwyczajów, na zachowaniu dawniej nabytych praw i przywilejów. W przeszłości wielką rolę odgrywali starcy zachowujący w swej pamięci tradycję oraz prawnicy potrzebni przy obronie nabytych praw i przywilejów. Społeczeństwo nowożytne cechuje się mentalnością naukowo-techniczną, nastawioną na postęp i kwestionującą wszystko, co tradycyjne. Ludzie postępowi prześcigają się w projektowaniu zmian nie tylko w otaczającym ich świecie, ale także w sposobie własnego życia.

Uznać wyższość ostatecznego celu życia

Ćwiczenia pierwszego tygodnia pomagają człowiekowi krytycznie, w świetle moralności chrześcijańskiej, oceniać swoje przeszłe życie oraz świat, w którym dotąd żył; w potrójnym kolokwium ćwiczący prosi o łaskę obrzydzenia sobie starego nieładu i projektowania nowego porządku życiowego na przyszłość oraz o łaskę odczucia wstrętu do rzeczy światowych i próżnych. Fundament zaś Ćwiczeń, rozwinięty w medytacji o trzech parach ludzi, pomaga ćwiczącemu w osiągnięciu postawy obojętności i gotowości wyrzeczenia się praw nabytych, jak posiadany majątek czy przywileje zapewniające honory lub wyższą rangę społeczną. Motywem do zajęcia takiej postawy życiowej jest absolutna ważność celu ostatecznego. Uznanie tego celu za najwyższą wartość własnego życia sprawia, że wszystkie inne dotychczasowe „skarby”, które dotąd pociągały serce ćwiczącego, teraz ulegają relatywizacji i degradacji do roli środków, tak że o tyle tylko wchodzą w grę, o ile pomagają do osiągnięcia celu ostatecznego życia.

Ćwiczący, który służbę Bożą utożsamiającą się ze zbawieniem własnym uzna za wartość samą w sobie najwyższą i zarazem konieczną do zrealizowania swego szczęścia, spośród środków pomagających do osiągnięcia celu ostatecznego będzie wybierał te, które do tego służą. Zasada stosowania lepszych środków oznacza w praktyce szukanie ciągłych zmian ku lepszemu, ku postępowi zarówno w realizowaniu projektów własnej doskonałości, jak i w przekształcaniu świata.

Święty Ignacy Loyola nie mówi o szukaniu środków najlepszych, bo to doprowadziłoby człowieka do konserwatyzmu i zaprzeczenia postępu; środek bowiem uznany za najlepszy nie może być zastąpiony w sposób rozumny przez inny, nie może być zmieniony, nie dopuszcza postępu, bo już jest najlepszy. Przy tym należy podkreślić, że za kryterium uznania czegoś za lepszy środek może służyć jedynie jasne poznanie celu ostatecznego.

Kongregacja XXXI w dekrecie 21, traktującym „o stosowniejszym doborze i rozwoju prac”, stwierdza najpierw, że posługi apostolskie Towarzystwa nie przynoszą oczekiwanych owoców, czego przyczyną jest w pewnej mierze niedostateczne przystosowanie jej do zmienionych warunków naszych czasów. Kryteriów do przeprowadzenia zmian na rzecz postępu należy szukać przede wszystkim w Ćwiczeniach duchowych, które uczą wybierać lepsze środki z punktu widzenia celu ostatecznego. Dlatego w szukaniu sposobów lepszej służby apostolskiej w zmieniającym się świecie trzeba najpierw odnowić się w głębokim zjednoczeniu z Bogiem przez wiarę i miłość.

Wydaje się, że najgłębszą przyczyną zamieszania w posoborowej odnowie było słabe widzenie celu ostatecznego, a skoncentrowanie całej uwagi na dziedzinę środków oraz zafascynowanie się nowoczesnymi metodami działania i technikami komunikacji.

Odpowiedź Towarzystwa na wyzwania naszej epoki

Synod Biskupów z 1971 roku bardziej radykalnie niż poprzednie encykliki papieskie i Sobór Watykański II postawił problem niesprawiedliwości w świecie współczesnym. Biskupi stwierdzają, że świat współczesny, napiętnowany wielkim grzechem niesprawiedliwości, w swoim zepsuciu zaprzecza pierwotnym planom Stwórcy, by dobra ziemi służyły wszystkim ludziom i wszystkim narodom. Chrześcijańska zaś miłość bliźniego i sprawiedliwość są nierozdzielne. Nie ma miłości bliźniego bez sprawiedliwości uznającej godność i prawa bliźniego. „Ponieważ każdy człowiek jest prawdziwie widzialnym obrazem niewidzialnego Boga i bratem Chrystusa, chrześcijanin w każdym człowieku znajduje samego Boga i Jego absolutny wymóg sprawiedliwości i miłości. Obecna sytuacja świata, oglądana w świetle wiary, zmusza nas, byśmy powrócili do samej istoty chrześcijańskiego orędzia (…). Misja głoszenia Ewangelii w dzisiejszych czasach wymaga od nas zaangażowania się w sprawę pełnego wyzwolenia człowieka już teraz w jego ziemskiej egzystencji. Jeśli bowiem chrześcijańskie orędzie miłości i sprawiedliwości nie okaże się skuteczne w działaniu na rzecz sprawiedliwości w świecie, trudno będzie ludziom dzisiejszego czasu uwierzyć w wiarygodność tego orędzia” („Chrześcijanin w świecie” 17/1972).

Kongregacja XXXII wyraźnie powołuje się na Synod Biskupów z 1971 roku, gdy określa odpowiedź Towarzystwa na wyzwania naszej epoki. Kongregacja, posługując się metodą Ćwiczeń duchowych, dokonała zasadniczego wyboru, który leży u podstaw wszystkich innych decyzji i dekretów. Wybór ten został wyrażony w haśle: służba wierze i szerzenie sprawiedliwości. Na fundamentalne znaczenie tego hasła wskazują następujące słowa Kongregacji: „służba wierze i szerzenie sprawiedliwości nie mogą być tylko jednym spośród wielu naszych dzieł; winny być one czynnikiem integrującym wszystkie nasze prace, ale także nasze życie wewnętrzne, osobiste i wspólnotowe; być czynnikiem umacniającym więź bratnią w naszym rozproszeniu po całym świecie” (KG 32, 19).

Do problemu sprawiedliwości w świecie dzisiejszym Kongregacja podchodzi nie na płaszczyźnie dyskutowanych przemian ustrojowych i organizacyjnych, ale od strony jego głębokich korzeni moralnych. Dlatego mogła zintegrować promocję sprawiedliwości ze służbą wierze. O takim zrozumieniu fundamentalnego wyboru Kongregacji XXXII świadczą następujące słowa: „Z kultu pieniądza, postępu, własnego znaczenia i władzy rodzi się ów grzech niesprawiedliwości prawie zalegalizowanej, potępionej przez Synod z 1971 roku. Prowadzi on do niewolnictwa nawet samych ciemiężycieli i do śmierci” (KG 32, 78).

To rekolekcyjne ujęcie problemu niesprawiedliwości w świecie współczesnym znalazło pełne potwierdzenie w encyklice Redemptor Hominis, wydanej przez Jana Pawła II w 1979 roku. Papież widzi sprawę niesprawiedliwości w świecie od strony dwóch kategorii ludzi. Po jednej stronie są ludzie żyjący w bogatym społeczeństwie konsumpcyjnym i odnoszący wielkie korzyści z niesprawiedliwych struktur własności i władzy, po drugiej większa część rodziny ludzkiej, która „płaci haracz krzywd i poniżeń” i żyje w warunkach nędzy i upośledzenia.

Po trudnej drodze, prowadzącej do koniecznych przekształceń niesprawiedliwych struktur gospodarczych i społecznych, „będzie można postępować naprzód tylko za cenę prawdziwej przemiany umysłów, woli i serc (…). Jedno jest pewne: u podstaw tej gigantycznej dziedziny należy przyjąć, ustalić i pogłębić poczucie odpowiedzialności moralnej, którą musi podejmować człowiek” (RH 16).

Odpowiedzialność moralna odprawiających Ćwiczenia

Wyżej przedstawiona nauka Kongregacji XXXII i Jana Pawła II zobowiązuje nas, jezuitów, byśmy w głoszonych naukach rekolekcyjnych wyraźnie stawiali problem odpowiedzialności moralnej odprawiających Ćwiczenia duchowe.

W medytacji o śmierci trzeba uczyć ludzi, bogacących się za wszelką cenę, rozumieć sens własnego życia w świetle sądu Bożego (por. Łk 12,16–21). W nauce o wierze trzeba pokazać, jak przywiązanie do bogactw utrudnia człowiekowi życie według wymagań słowa Bożego (por. Mt 13,22; Łk 8,14). Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie zastosować do ludzi, którzy są ofiarami niesprawiedliwości i cierpią nędzę.

Z kolei zastanówmy się, jak ignacjańskie medytacje i kontemplacje mogą być zaktualizowane w odniesieniu do odpowiedzialności moralnej ćwiczących za istniejącą w dzisiejszym świecie niesprawiedliwość.

Zasada pierwsza i podstawowa – czyli Fundament Ćwiczeń – dopuszcza nowoczesne odczytanie w perspektywie społecznej, ale dopiero po przedstawieniu wersji oryginalnej. Wystarczy ignacjański tekst przedstawić w liczbie mnogiej według następującej propozycji: „Wszyscy ludzie są po to stworzeni, aby Pana Boga czcili, Jemu służyli i zbawili przez to dusze swoje. Inne zaś rzeczy na obliczu ziemi są stworzone dla użytku wszystkich ludzi i narodów, aby im pomagały do osiągnięcia celu, dla którego zostali stworzeni. Dlatego każdy człowiek ma z dóbr ziemi korzystać tylko w tej mierze, w jakiej mu są pomocne i potrzebne do osiągnięcia celu ostatecznego, zostawiając po bratersku resztę dóbr ziemi do użytku wszystkich innych ludzi…” (por. ĆD 23).

Mówiąc o potrójnym kolokwium trzeciego ćwiczenia, trzeba grzech świata i jego nieład przedstawić w świetle nauki Kościoła o niesprawiedliwości społecznej (por. ĆD 63). W rozmyślaniu o piekle można zastosować przypowieść o ucztującym boga-czu i Łazarzu. Wina cięższa bogacza polega na obfitej konsumpcji i odmowie pomocy głodującemu żebrakowi (por. Łk 16,19–31).

Teocentryczny obraz świata, naszkicowany w Kontemplacji o Wcieleniu, jest otwarty na współczesne problemy, jak dyskryminacja rasowa, eksplozja demograficzna, zbrojenia i wojny, głód i nędza ludzi płaczących, wesoła konsumpcja bogatych… Taki faktyczny obraz świata współczesnego może być poddany ocenie nie tylko w świetle ubóstwa nazaretańskiego, lecz także hymnu Magnificat. Maryja widzi, jak Bóg w ciągu historii dokonuje sądu nad bogaczami i pysznymi władcami i otacza szczególną opatrznością ubogich i pokornych, którzy jedynie w Bogu składają nadzieję.

W kontemplacji o kuszeniu Pana Jezusa na pustyni można pokazać sukcesy, jakie kusiciel odnosi w świecie współczesnym. Trzeba tu dodać, że mnóstwo przeciętnych filmów, produkowanych dla celów kasowych, w sposób kuszący roztacza przed oczyma młodych obrazy ziemskiego szczęścia. W skrócie – pokazują one drogę szczęśliwego życia ludzkiego bez żadnego odniesienia do Boga i moralności.

Łatwo można pokazać, że gdyby chrześcijanie Europy – katolicy, protestanci – w ten sposób rozumieli i stosowali w życiu Ewangelię, jak to czyni św. Ignacy Loyola w Kontemplacji o Dwóch Sztandarach, to nie byłoby ani kapitalizmu, ani komunizmu, ani też tak wielkich niesprawiedliwości w świecie współczesnym. W czasach nowożytnych taktyka Lucyfera okazała się straszliwie skuteczna. Chciwe pożądanie bogactw, ogarniające stany, klasy społeczne czy też całe narody, prowadzi do grzechu niesprawiedliwości utrwalonego przez struktury ucisku i wyzysku.

Konsekwentnie wychowanie do postawy ubóstwa, umiarkowania, które powinno kształtować życie wszystkich wyznawców Chrystusa, posiada nie tylko aspekt moralno-ascetyczny, który jest podstawowy, lecz także społeczny. W Kontemplacji o uzyskanie miłości świat stworzony został przedstawiony człowiekowi jako dar, świadczący o miłości Boga do niego; dla tej miłości ćwiczący ofiaruje Bogu otrzymane od Stwórcy dary.

Spróbujmy teraz Kontemplację o uzyskanie miłości odczytać w świetle następującej nauki Soboru Watykańskiego II: „Bóg przeznaczył ziemię ze wszystkim, co ona zawiera, na użytek wszystkich ludzi i narodów, tak by dobra stworzone dochodziły do wszystkich w słusznej mierze – w duchu sprawiedliwości, jakiej towarzyszy miłość” (KDK 68).

„Większa część świata cierpi jeszcze taką nędzę, że sam Chrystus w ubogich niejako pełnym głosem odwołuje się do miłości swoich uczniów. Niech więc nie będzie zgorszeniem dla ludzi fakt, że niektóre narody, w których często większość obywateli szczyci się imieniem chrześcijańskim, opływają w dostatek dóbr, podczas gdy innym brak koniecznych rzeczy do życia i trapi je głód i bieda wszelaka. Chwałą bowiem i świadectwem Kościoła Chrystusowego jest duch ubóstwa i miłości” (KDK 88).

Jeżeli to oświadczenie Soboru wyrazimy językiem kontemplacji Ad amorem, to musimy powiedzieć, że większa część rodziny ludzkiej nie zdołała odebrać tych darów miłości Stwórcy, które dla nich były przeznaczone. Jeżeli ich nie odebrała, to nie może za nie dziękować ani tym bardziej ich ofiarowywać słowami modlitwy ignacjańskiej „Zabierz, Panie, i przyjmij…” (ĆD 234).