Projekt okładki: Paweł Panczakiewicz/PANCZAKIEWICZ ART.DESIGN

Redaktor serii: Halina Hałajkiewicz

Redaktor prowadzący: Urszula Lewandowska

Redaktor techniczny: Sylwia Rogowska-Kusz

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Renata Kuk, Barbara Milanowska (Lingwenta)

Zdjęcia: Monika Trętowska, Claudio Jaramillo

Mapa: Anna Szymańska

Zdjęcia wykorzystane na okładce

1. strona. Castro, Isla Grande de Chiloé (fot. Monika Trętowska)

3. strona. Cuernos del Paine, Park Narodowy Torres del Paine (fot. Monika Trętowska)

© for the text and photos by Monika Trętowska, Warszawa 2021

© for this edition by MUZA SA, Warszawa 2021

ISBN 978-83-287-1456-4

Sport i Turystyka – MUZA SA

Wydanie I

Warszawa 2021

fragment

Klaudiuszowi, za bezwarunkowe wsparcie

i bezgraniczną miłość

W przestrzeni geograficznej Chile

dokonuje się coś na wzór syntezy planety.

Pustynia, ze swoją bezpłodnością,

niekochaniem nikogo, jest niczym początek.

Bliższy człowiekowi wymiar nadają jej doliny,

w których żyznej, płodnej obfitości

tworzy się dom dla istot ludzkich.

Potężnego leśnego piękna nabiera na końcu kontynentu,

tak jakby chciała zakończyć z godnością,

by wreszcie pokruszyć się,

oferując pół życie, pół śmierć morzu,

które kołysze się

między dobrodziejstwami wody a błogosławieństwem wiecznego lodu.

Gabriela Mistral, fragment eseju Mój kraj

Spis treści

¡Hola! Zacznij tutaj

Część pierwsza Położenie geograficzne – blaski i cienie

Żart kartografa

Turystyka w Chile

Nieustanne kataklizmy

Nie dać się zwariować, czyli życie w kraju sejsmicznym

Chile, czyli chęć istnienia

Część druga Hiszpański po chilijsku – jak oni mówią?

Język(i) Chile

Chwilowy szok językowy

Część trzecia Społeczeństwo i życie codzienne – kim są i jacy są Chilijczycy?

Chilijskie DNA

Dualizm charakteru

Maczyzm, feminizm, religijność

Przy chilijskim stole

Wino i inne procenty

Chilijskie zwyczaje – na co dzień i od święta

Część czwarta Historia, polityka, ekonomia – nie tylko Pinochet

Historie z północy. Chinchorros – najstarsze mumie świata

Historie z południa. Ludobójstwo Selk’nam

Historie z południa. Ludzkie zoo

Causa Mapuches

Echa dyktatury – demokracja bez pojednania

Neoliberalny sen czy koszmar?

¡Chao! ¡Nos vemos! Do zobaczenia!

Bibliografia

Podziękowania

Agradecimientos

Zdjęcia

¡Hola! Zacznij tutaj

Codzienne życie w Chile, kontakty z Chilijczykami oraz moje doświadczenia zawodowe i osobiste, pozwoliły mi spojrzeć na ten kraj z innej perspektywy, odległej od klasycznych stereotypów przypisywanych Ameryce Południowej. Poszerzyły horyzonty, ugruntowały poglądy i pogłębiły wiedzę o tym kraju, mniej rozpoznawalnym niż słynniejsi sąsiedzi, który jednak pod wieloma względami wyróżnia się nie tylko w skali lokalnej, ale i światowej. Wystarczy wspomnieć, że właśnie tu leży najbardziej sucha pustynia świata, że uznawane za najczystsze na planecie niebo chilijskiej północy przyciąga najsłynniejsze międzynarodowe obserwatoria astronomiczne, że stąd pochodzą najstarsze, znane człowiekowi mumie – starsze niż egipskie. Takich „naj” jest o wiele więcej. Nie o rekordy jednak w tej książce chodzi, lecz o szczególną więź łączącą mieszkańców Chile z tym jedynym w swoim rodzaju, odległym zakątkiem planety, o zajrzenie w głąb chilijskiej duszy.

Jacy są Chilijczycy i co ich odróżnia od innych Latynosów? Jak są w stanie normalnie żyć w miejscu tak aktywnym sejsmicznie? Co myślą dziś o Pinochecie? Z czego są dumni, na co narzekają? Czy i tu dominuje kultura macho? W czym tkwi sukces chilijskiego wina? Które miejsca warto, a nawet trzeba zobaczyć i jakich lokalnych specjałów spróbować? Na te i wiele innych pytań postaram się odpowiedzieć w tej książce, która pozwoli, mam nadzieję, głębiej niż krótka wyprawa do Chile wejrzeć w codzienność mieszkańców i zrozumieć ich charakter.

Chcę pokazać ten fascynujący kraj takim, jakim go poznałam sama. Odizolowany z racji specyficznego położenia geograficznego od reszty świata. Nieziemsko piękny dzięki swojej ekstremalnie różnorodnej przyrodzie, a jednocześnie z powodu licznych katastrof wymagający jako miejsce do życia. O skomplikowanej historii i wspaniałym dziedzictwie kulturowym, które wspólnie ukształtowały jego dzisiejsze, nieoczywiste oblicze. Stabilny gospodarczo, ale zbyt pochopnie nazywany latynoskim eldorado, skoro przoduje jednocześnie w rankingach najbardziej nierównych ekonomii świata i największego rozwarstwienia społecznego. Sami Chilijczycy także okazali się ludźmi pełnymi niespodzianek. Niezwykła mieszanka krwi w ich żyłach ma bowiem konsekwencje w mentalności, wyglądzie i języku. Podobnie jak życie na „chilijskiej wyspie”, z czterech stron odciętej od świata przez Andy, Pacyfik, pustynię i lodowce, od wieków nawiedzanej przez najsilniejsze trzęsienia ziemi na planecie.

Chile to kraj niebywałych kontrastów. Geograficznych, kulturowych, ekonomicznych i społecznych. Jakby cały był utkany z nieoczywistych wzorów i zaplątany w sprzeczności. Od 2010 roku, kiedy przeprowadziłam się do Santiago i od kiedy regularnie podróżuję po kraju i kontynencie latynoskim, stały się one częścią mojej codzienności – prywatnej i zawodowej. Dzięki pracy dziennikarskiej oraz wrodzonej ciekawości świata i ludzi zgromadziłam wielki zbiór doświadczeń, przeczytanych książek, obejrzanych filmów, przeprowadzonych wywiadów i znajomości z ludźmi o przeróżnych zawodach, poglądach, sukcesach i bolączkach. Wieloletnia praca korespondenta Polskiego Radia i komentatora tutejszych wydarzeń w krajowych mediach wymagała ode mnie często spojrzenia na Amerykę Południową nieco z lotu ptaka. Praca nad reportażami, blogiem i nad tą książką pozwoliła mi za to opisywać Chile od środka. Zaglądać tam, gdzie mało kto zerka, wnikać w szczegóły, być w miejscach zupełnie nieciekawych z punktu widzenia newsów, za to arcyciekawych reportersko. Pasja do podróży i miłość do natury w połączeniu z pracą przewodnika pozwalają mi wciąż patrzeć na nie jak na wymarzony kraj dla podróżników, podpatrywać to, co Polaków i inne nacje najbardziej w nim zaskakuje, a do czego ja po latach zdążyłam się już przyzwyczaić. Najlepszej lekcji chilijskiej rzeczywistości dostarcza jednak zwykłe, codzienne życie. Doświadczenia, wyzwania i integracja z obcą początkowo kulturą. Podobnie jak mieszkanie pod jednym dachem z mężem Chilijczykiem i bycie częścią chilijskiej wielopokoleniowej rodziny. W książce, którą właśnie oddaję w wasze ręce, łączę wszystkie te perspektywy.

Nie mam monopolu na jedyny słuszny obraz Chile, ale mogę je pokazać takim, jakim widzę je ja – dziennikarka, podróżniczka, przewodnik turystyczny i zwykła mieszkanka, która ma tu rodzinę i przyjaciół, robi codzienne zakupy, chodzi do lekarza i rozlicza się ze skarbówką. Widziane oczami kogoś, kto wiele lat temu przyjechał tu po to, by poznać, zgłębić i zrozumieć ten kraj oraz południowoamerykański kontynent. Kogoś, dla kogo Chile stało się drugą ojczyzną. Kto je lubi – zarówno za coś, jak i mimo wszystko.

* * *

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

Sport i Turystyka – MUZA SA

ul. Sienna 73

00-833 Warszawa

tel. +4822 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Wersja elektroniczna: MAGRAF s.c., Bydgoszcz