Beata i Paweł Pomykalscy

Bolonia i Emilia-Romania

Travelbook

Wydanie 4

Tekst: Beata i Paweł Pomykalscy

Redaktor prowadzący: Paweł Sondej
Redakcja i aktualizacja: Anna Dziadkowiec
Projekt graficzny: Sabina Suchy
Skład: Katarzyna Radkowiak
Zdjęcia: stock.adobe.com, shutterstock.com
Źródło pochodzenia danych kartograficznych: OpenStreetMap.org
Okładka: materiały graficzne zostały wykorzystane za zgodą stock.adobe.com

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Helion S.A.
ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice
tel.: 32 2309863
e-mail: bezdroza@bezdroza.pl
www: bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!
Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres:
bezdroza.pl/user/opinie/bebot4_ebook
Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

Wydanie I
ISBN: 978-83-289-2844-2
Copyright © Helion S.A., 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

Atrakcje Bolonii

Piazza Maggiore w Bolonii

Stolica Emilii-Romanii może się poszczycić jednym z najpiękniejszych miejskich placów w całym regionie. Szczelnie wypełniają go romańsko-gotyckie, imponujące rozmiarem budowle. Kwitnie tu życie kulturalne mieszkańców miasta.

Zob. s. 39

Bazylika San Petronio w Bolonii

Największy kościół Emilii-Romanii. Jego ogrom wręcz rzuca na kolana, zwłaszcza gdy się jest wewnątrz świątyni. Choć fasada bazyliki nigdy nie została ukończona, to i tak stanowi wyjątkowe dzieło sztuki. W środku warto zwrócić uwagę na wyjątkowy instrument astronomiczny – kalendarz słoneczny Cassiniego. Zob. s. 42

Dwie Wieże w Bolonii

To z pewnością najpopularniejsze zabytki Bolonii, a zarazem jej symbole. W średniowieczu miasto szczyciło się ponad setką strzelistych wież, będących swego rodzaju manifestacją zamożności mieszczaństwa. Większość z nich już nie istnieje. Zachowane dwie najsłynniejsze wieże mierzą 48 m i prawie 100 m!

Zob. s. 56

Bazylika Santo Stefano w Bolonii

To niezwykłe i absolutnie wyjątkowe dzieło architektury wczesnochrześcijańskiej, romańskiej i gotyckiej, składające się z połączonych ze sobą pięciu świątyń, spośród których najstarsza datowana jest na V w. Wnętrze obiektu jest wprost zniewalające!

Zob. s. 61

Muzeum i fabryka Ducati w Bolonii

W zagłębiu motoryzacyjnym nie może oczywiście zabraknąć także atrakcji dla fanów jednośladów. Marka założona w 1926 r. przez Antonia Ducatiego i jego trzech synów od dekad cieszy się niesłabnącym powodzeniem i najprawdziwszym prestiżem. Jej miłośnicy mogą tu zobaczyć najlepsze motocykle!

Zob. s. 66

Muzeum Enza Ferrariego w Modenie

To muzeum poświęcone głównie życiu genialnego przedsiębiorcy; jego częścią są dom i warsztat, który należał do ojca Enza. Pokazano tu największe osiągnięcia marki Ferrari w produkcji samochodów osobowych. Ciekawostką jest pokaz kompilacji filmów, w których samochody Ferrari odegrały istotną rolę.

Zob. s. 78

Piazza Grande w Modenie

Cudowny plac, przy którym skupiły się siedziby władz miejskich i kościelnych bogatego, średniowiecznego miasta. Katedra Santa Maria Assunta in Cielo to prawdziwe arcydzieło sztuki romańskiej, zachwycające w szczególności wyrafinowanymi detalami architektonicznymi.

Zob. s. 68

Katedra Santa Maria Assunta w Parmie

To z pewnością jedna z najpiękniejszych świątyń w całym regionie. Zachwyca nie tylko wspaniałą fasadą, ale też fantastycznymi freskami zdobiącymi kopułę oraz ściany. Część z nich stworzył sam Correggio, jeden z najwybredniejszych malarzy doby dojrzałego renesansu.

Zob. s. 70

Piazza del Popolo i Piazza della Libertà w Faenzy

Centrum miasta tworzą dwa wydłużone place. Pierwszy z nich zachwyca niepowtarzalną zabudową dwóch pierzei, które na pierwszy rzut oka stanowią swoje lustrzane odbicie. Przy drugim placu wznosi się miejscowa katedra z nieukończoną fasadą, co było częste w tych stronach.

Zob. s. 103

Biblioteca Malatestiana w Cesenie

Miejsce, które musi odwiedzić każdy bibliofil. To oryginalna biblioteka łańcuchowa, założona w 1452 r. przez Domenica Malatastę. Wszystko jest tu autentyczne: ławy, książki, łańcuchy, a nawet napisy wyryte przez studentów sprzed wieków, dziś traktowane jako zabytek.

Zob. s. 111

Castello Estense i stare miasto w Ferrarze

Niezwykły, monumentalny zamek rodu d’Este wznosi się w samym centrum miasta, od którego odgrodzony jest fosą, a wzdłuż katedry San Giorgio Martire nie sposób przejść obojętnie. Całe stare miasto zachwyca harmonijną atmosferą architektury typowej dla epoki odrodzenia.

Zob. s. 117

Bazylika San Vitale w Rawennie

Ten najpewniej najcenniejszy zabytek wczesnochrześcijańskiej sztuki bizantyjskiej w zachodniej Europie słynie przede wszystkim ze swoich nadzwyczajnych mozaik. Są one nie tylko największe, ale też najlepiej zachowane poza Stambułem, czyli dawnym Konstantynopolem.

Zob. s. 121

Bazylika Sant’Apollinare in Classe

Cudowna świątynia w Classe, w pobliżu Rawenny, jest jednym z ośmiu zabytków sztuki wczesnochrześcijańskiej w tym mieście, znajdujących się na liście UNESCO. Stanęła ona w miejscu śmierci św. Apolinarego, pierwszego biskupa miasta. Kościół zachwyca niesamowitymi mozaikami w absydzie.

Zob. s. 127

Tempio Malatestiano w Rimini

Katedra w Rimini to niezwykła świątynia, a na jej powstanie wpłynęła megalomania miejscowego władcy. Co prawda nie udało mu się zrealizować budowli, która swoją wspaniałością miała przewyższać rzymski Panteon, ale ta, która powstała, również robi ogromne wrażenie.

Zob. s. 137

Informacje krajoznawcze

Charakterystyka geograficzna

Emilia-Romania to malowniczy region w północnych Włoszech, leżący między Adriatykiem a masywem Apeninów. Składa się z dwóch historycznych krain: Emilii i Romanii. Administracyjnie dzieli się na dziewięć prowincji. Jego powierzchnia wynosi 22 452 km² (to trochę mniej niż woj. zachodniopomorskie) i jest szóstym pod względem wielkości regionem Włoch.

Mont Cimone w tle

Rzeźba terenu

Blisko połowę powierzchni Emilii-Romanii (która ma powierzchnię podobną do naszego woj. zachodniopomorskiego) zajmują równiny , 27% stanowi teren pagórkowaty , a 25% obszar górski ; to pasmo należące do Apeninów Północnych. Najwyższe szczyty w tej części Apeninów to Monte Cimone (2165 m n.p.m.), Monte Cusna (2121 m n.p.m.) oraz Alpe di Succiso (2017 m n.p.m.). Góry te zbudowane są głównie z fliszu, po stronie południowej przeważają obrywy skalne i osuwiska, a od północy łagodnie opadają w stronę rzeki Pad. Po zboczach spływa wiele rzek, m.in. Secchia (172 km) i Panaro (148 km), które wpadają właśnie do Padu.

Klimat

Klimat  regionu jest dość zróżnicowany. Przeważa typowo kontynentalny z chłodną zimą i gorącym, dusznym latem. Wiosną i jesienią ładne, słoneczne dni przeplatają się z zamglonymi lub deszczowymi. W górach klimat jest oczywiście ostrzejszy, a w wyższych partiach panuje wilgotny kontynentalny.

Przeciętne roczne temperatury wahają się od ok. 1°C w zimie do 24°C w lecie. Ponadto na klimat duży wpływ mają lokalne różnice wysokości, zbiorniki wodne oraz wysoki stopień zurbanizowania. Zimny, wiejący z północy lub północnego wschodu wiatr ( tramontana ) powoduje spadki temperatury poniżej 0°C, a nawet mrozy w całych północnych Włoszech, zwłaszcza na Nizinie Padańskiej.

Nazwa regionu

Nazwa „Emilia-Romania” jest spuścizną po czasach antycznych. Pierwszy jej człon nawiązuje do Via Emilia – drogi ukończonej na początku II w. p.n.e., łączącej Placentia (Piacenza) z Ariminum (Rimini). W Rimini droga łączyła się z Via Flaminia i biegła przez utworzone wówczas osady Bononia (Bolonia), Mutina (Modena), Regium (Reggio Emilia) i Parma aż do Rzymu.

Antyczna trasa liczyła 260 km. Jej budowa wiązała się z intensywną kolonizacją rzymską Niziny Padańskiej (o dużym potencjale rolniczym, dzięki czemu szybko stała się ona ważnym regionem Imperium). Jedynym zachowanym elementem antycznej drogi jest most Tyberiusza w Rimini na rzece Marecchia. Dziś nazwą Via Emilia określa się drogę nr SS9, a mieszkańców regionu nazywa się Emiliani.

Drugi człon pochodzi od łacińskiej nazwy Romània, której początkowo używano w odniesieniu do ziem zamieszkanych przez Rzymian, a później do terytorium podległego Bizancjum, a więc należące do Egzarchatu Rawenny (584–751) – w przeciwieństwie do innych ziem północnej Italii, podbitych przez Longobardów.

Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 2000 mm w wysokich Apeninach, a na Nizinie Padańskiej średnio w ciągu roku spada 900 mm deszczu, większość w okresie jesienno-zimowym.

Rzeka Pad

Pad (po włosku Po) to najdłuższa rzeka w kraju (652 km). Jej średni przepływ przy ujściu wynosi 1507 m³/s. Powierzchnia jej dorzecza wynosi ok. 75 tys. km², co stanowi ok. 25% całej Italii. Rzeka odgrywa bardzo ważną rolę w przemyśle i rolnictwie kraju.

Rzeka Pad

Źródła Padu znajdują się w Pian del Re, północnej części masywu Monte Viso (3841 m n.p.m.) w Alpach Kotyjskich, w Piemoncie, na granicy włosko-francuskiej. Następnie rzeka przepływa przez pagórkowatą wyżynę Monferrato, wyznaczając naturalną granicę pomiędzy Emilią-Romanią a Lombardią, a dalej na wschodzie tworzy bardzo żyzną Nizinę Padańską, gdzie intensywnie rozwija się rolnictwo. Największe miasta niziny to Mediolan, Turyn, Wenecja i Bolonia.

Pad wpływa do Adriatyku, tworząc niezwykle rozległą, malowniczą deltę – zaczyna się ona w okolicach Ferrary, zajmuje powierzchnię ok. 380 km² i liczy aż 14 ramion. Roczny przyrost powierzchni delty szacuje się na ok. 60–80 ha, można zatem przyjąć, że nieustannie dochodzi tu do zmian w krajobrazie. W delcie tej udało się zachować spore obszary zupełnie nietknięte ludzką ręką. Występują tu liczne gatunki zwierząt, a pejzaż zdobią pojedyncze wieżyczki, służące do ich obserwacji.

Nadrzeczny ryż

W delcie Padu od połowy XV w. uprawiany jest ryż, który, co ciekawe, tylko w tej części Emilii-Romanii stanowi ważny składnik kuchni. Dietetycy zwracają uwagę na jego wartość odżywczą, ponieważ miejscowe ziemie są bogate w potas i nie wymagają wspomagania sztucznymi nawozami. Ponadto dzięki łagodnej bryzie rolnicy nie muszą stosować środków grzybobójczych. Aby móc skosztować tutejszego ryżu, na sklepowych półkach należy szukać produktu z napisem „Riso del Delta del Po”.

Delta Padu

Delta największej rzeki Półwyspu Apenińskiego jest objęta ochroną w ramach parku krajobrazowego jako największe środowisko bagienne we Włoszech oraz  jedno z najważniejszych w Europie i stanowi unikatowy biosystem.

Delta Padu

Północną część parku porasta las Mesola, który jest jedną z ważniejszych stref naturalnie zalesionych na wybrzeżu Adriatyku. Na uwagę zasługują tutaj okazy drzew o imponujących rozmiarach. Najpowszechniejszym gatunkiem jest dąb ostrolistny, natomiast w strefie depresyjnej wśród wydm można zobaczyć takie drzewa jak topola biała i wiąz pospolity. W zachodniej części puszczy rośnie dąb szypułkowy. Ciekawym skupiskiem roślin jest także las piniowy San Vitale – pozostałość po rozległych lasach (tego typu lasy w przeszłości otaczały Rawennę).

Delta Padu daje schronienie niezliczonym wręcz gatunkom zwierząt, zwłaszcza ptakom. W dolinach Valli di Comacchio i Valle Bertuzzi występuje duże zasolenie gleby, stąd szczególna roślinność przyciągająca w te strony flamingi. Bogato prezentuje się również fauna wodna, w tym wiele gatunków ryb, dominuje węgorz.

Fauna i flora

Apeniny i górzystą część wysp porastają lasy dębowe i kasztanowe, a w wyższym piętrze dominują buki. Na pogórzach i wybrzeżach miejsce wytrzebionych lasów z dębami ostrolistnym i korkowym, sosną alpejską oraz pinią zajęły zbiorowiska śródziemnomorskiej makii. Pas na wysokości 900–1800 m n.p.m. porastają głównie rozległe lasy bukowe, iglaste oraz gaje kasztanowe z bogatym podszyciem leśnym. Powyżej 1800 m n.p.m. w Apeninach występują łąki typu alpejskiego. U podnóża gór uprawia się winorośl i drzewa owocowe, zaś w nieco wyższych partiach prowadzi się hodowlę.

Flamingi

Obszary chronione

Na obszarze Emilii-Romanii oraz Toskanii, obejmującym 36 tys. ha, w 1993 r. utworzono park Foreste Casentinesi , Monte Falterona e Campigna . Chronione są w nim najbardziej rozległe i najlepiej zachowane skupiska leśne we Włoszech, które charakteryzują się niezwykle zróżnicowaną roślinnością, a także dają schronienie licznym gatunkom zwierząt.

Z kolei ustanowiony w 2001 r. Parco Nazionale dell’Appennino Tosco-Emiliano , o powierzchni 23 tys. ha, rozciąga się między przełęczami Passo del Lagastrello i Passo delle Forbici (aż do dna doliny rzeki Secchia), obejmując kilka najwyższych szczytów Apeninów Północnych, tj. Monte Cusna, Monte Prado i Alpe di Succiso. Występują tu rzadkie gatunki fauny i flory, charakterystyczne dla wysokich partii gór.

Ponadto na obszarze Emilii-Romanii utworzono kilka pięknych parków krajobrazowych, z których najciekawszy to Parco Regionale del Delta del Po – z unikatową roślinnością typową dla tego typu wilgotnego środowiska.

Region i jego mieszkańcy

W regionie Emilia-Romania żyje blisko 4,5 mln mieszkańców (to niewiele mniej niż w woj. śląskim), a gęstość zaludnienia wynosi 197 os./km² i jest nieco niższa od średniej krajowej. To jeden z najbogatszych i najlepiej rozwiniętych regionów – i to nie tylko we Włoszech, lecz także w całej Europie. Bolonia, stolica regionu, szczyci się zaś opinią jednego z miast oferujących najwyższą jakość życia.

Mieszkańcy

Stolicą Emilii-Romanii jest Bolonia, zamieszkiwana przez ponad 370 tys. osób (obszar metropolitalny liczy ok. 1 mln osób). Oprócz tego jest tu osiem miast powyżej 100 tys. mieszkańców: Modena, Parma, Reggio Emilia, Rawenna, Rimini, Ferrara, Forlì i Piacenza. Ludność rozmieszczona jest dość równomiernie, a miasta położone są przede wszystkim wzdłuż dawnej drogi Via Emilia; tutaj też skoncentrowana jest produkcja przemysłowa regionu.

Ze względu na rozkwit nadmorskiej turystyki w ostatnich dziesięcioleciach wybrzeże Romanii także jest gęsto zaludnione. Na peryferiach Apeninów i równinach rolnych, wokół Ferrary i Piacenzy, ludzi jest mniej. Siła gospodarcza regionu sprawia, że pojawia się tu coraz więcej imigrantów. Szacuje się, że dziś blisko 10% ludności to osoby spoza Włoch.

Gospodarka

Na siłę gospodarki duży wpływ mają wielkie marki motoryzacyjne – zarówno te najsłynniejsze: Ferrari, Lamborghini, Maserati, jak i te trochę mniej popularne: Pagani, De Tomaso oraz Ducati.

Rozwojowi gospodarczemu sprzyja bardzo dobra sieć komunikacyjna oraz infrastruktura, w tym blisko 600 km autostrad, ponad 1000 km linii kolejowych oraz lotniska w Bolonii, Forlì, Parmie i Rimini.

Emilia-Romania jest też bardzo ważnym wytwórcą produktów rolnych i artykułów spożywczych; tutejszy sektor rolny jest największy i najsilniejszy w całych Włoszech! Uprawia się tu przede wszystkim zboża, ziemniaki, kukurydzę, pomidory i cebulę oraz winogrona, wykorzystywane oczywiście do produkcji wina. Świetnie rozwinięta jest także hodowla trzody chlewnej. Działają tu również firmy spożywcze cieszące się uznaniem w całej Europie, m.in. Barilla.

Ważnym źródłem dochodów jest turystyka. Turystów przyciągają w te strony atrakcyjne miasta, wybrzeże Adriatyku oraz stoki Apeninów, gdzie można poszaleć na nartach. Najważniejsze ośrodki regionu to Ferrara, Modena i Parma – miasta ze wspaniałą architekturą, świadczącą o ich sile w epokach średniowiecza i odrodzenia.

Dzieje Bolonii

Założenie Bolonii przypisuje się Etruskom, którzy w VI w. p.n.e. mieli utworzyć osadę pod nazwą Felsina. Plemiona etruskie z terenów Niziny Padańskiej zostały wyparte przez Galów, którzy z kolei zostali podbici w IV w. p.n.e. przez plemiona celtyckie.

W latach 225–220 p.n.e. tereny wokół Bolonii stawały się stopniowo zależne od Rzymu, który ostatecznie podbił Felsinę w 192 r. p.n.e. Szybko ją jednak zrównał z ziemią, w ten sposób mszcząc się za pomoc, jakiej mieszkańcy miasta udzielili Hannibalowi podczas drugiej wojny punickiej między Rzymem i Kartaginą w latach 218–201 p.n.e.

Pomnik św. Petroniusza

W 189 r. p.n.e. na zgliszczach Felsiny Rzymianie założyli nową osadę, Bononia, co uznaje się za formalny początek miasta. Były to złote czasy Imperium, budowano wiele imponujących obiektów i dróg, w tym słynną Via Emilia ( Via Aemilia ), którą ukończono na początku II w. p.n.e., łącząc Piacenzę ( Placentia ) z Rimini ( Ariminum ), gdzie droga łączyła się z kolei z Via Flaminia, prowadzącą do Rzymu.

Dość szybko Bolonia stała się ważnym ośrodkiem handlowym z liczbą mieszkańców sięgającą nawet 30 tys., co czyniło z niej drugie co do wielkości miasto Imperium Rzymskiego. Niestety, powolny upadek Rzymu oznaczał także zahamowanie rozwoju Bolonii. Na szczęście już na początku V w., gdy biskupem Bolonii został Petroniusz (obwołany później świętym Kościoła katolickiego), miasto wspaniale odżyło.