Tytuł oryginału: Ma bible des huiles essentielles

Copyright © 2008, 2018 Leduc.s Éditions

Illustrations: Delétraz

Maquette: Sébastienne Ocampo

Illustration de couverture: © Shutterstock

Design de couverture: www.agence-supernova.com

Copyright © for the Polish edition by PURANA 2022

Przekład: Natalia Zmaczyńska

Kompleksowe opracowanie książki:

Agencja Wydawnicza Synergy Elżbieta Meissner

www.agencja-wydawnicza-synergy.pl

Zespół w składzie:

Redakcja: Bożena Kuzawińska

Konsultacja: dr Iwona Mróz, lek. med. Beata Nowakowska

Korekta: Aleksandra Kantorowicz

Indeks: Natalia Nowak

Analiza tekstu: Lingventa

Skład, łamanie i adaptacja okładki: Barbara Kryska

ISBN: 978-83-66200-54-8

Wydawca:

Wydawnictwo PURANA

ul. Agrestowa 11, 55-330 Lutynia

tel.: 71 35 92 701, 603 402 482

e-mail: biuro@purana.com.pl

www.purana.com.pl

Facebook: FB Wydawnictwo Purana

Zapraszamy do naszej księgarni internetowej:

www.purana.com.pl

Zawarte w niniejszej książce informacje zostały zweryfikowane z najwyższą możliwą starannością. Zaleca się, aby w każdym przypadku medycznym zasięgnąć porady lekarza. Autor i wydawnictwo nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za szkody wynikające z niewłaściwego wykorzystania przedstawionych tu informacji.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana bądź przekazywana w jakiejkolwiek formie, żadnymi środkami elektronicznymi lub mechanicznymi, łącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem lub przez dowolny system przechowywania informacji, bez pisemnej zgody wydawcy.

Spis treści

Uwagi ogólne

Część pierwsza

Fascynujący świat olejków eterycznych i aromaterapii

Krótka historia…

Olejek różany: pierwszy na świecie!

Aptekarz: aromatarjusz

AROMATERAPIA W 22 PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH

1. Co to jest olejek eteryczny?

2. Jak wygląda?

3. Dlaczego w roślinach są olejki eteryczne?

4. Jaki jest składnik aktywny olejków eterycznych?

5. Jakie są główne właściwości olejków eterycznych?

6. Czy naprawdę są naturalnymi antybiotykami?

7. Co to jest aromaterapia?

8. Jaka jest różnica między aromaterapią a fitoterapią?

9. Z jakiej części rośliny ekstrahuje się olejki eteryczne?

10. Jak wygląda szalka Petriego?

11. Co to jest indeks aromatyczny?

12. Jakie są techniki ekstrakcji?

13. Czy są olejki różnej jakości?

14. Czy istnieją fałszywe olejki eteryczne?

15. Olejek eteryczny bio czy nie bio?

16. Czy naprawdę istnieją różnice między wieloma odmianami, na przykład lawendy?

17. Jak dostawcy analizują olejki eteryczne? Jak być pewnym, co w nich jest i jakiej są jakości?

18. Czy olejki eteryczne mogą być uważane za leki?

19. Czy są jakieś ograniczenia w stosowaniu lub przeciwwskazania?

20. Jeśli ma się kilka problemów, czy wszystko można leczyć w tym samym czasie?

21. Co zrobić w razie „wypadku” z olejkami eterycznymi?

22. Czy istnieją badania potwierdzające skuteczność olejków eterycznych?

aromaterapia: leczenie spersonalizowane

Podstawowe zestawy

Dzieci

Nastolatki/studenci

Kobiety

Rodzina

Sportowcy

Seniorzy

15 Podstawowych środków ostrożności

Właściwy olejek eteryczny we właściwym czasie

Dobre samopoczucie jest kluczowe!

12 pomysłów aroma do domu

10 pomysłów aroma w kuchni

Sposoby podawania

1. Przez drogi oddechowe = do rozpylania i wdychania

Rozpylanie

Inhalacja

Aplikacja na nadgarstki do wdychania

2. Zastosowanie wewnętrzne

Podanie doustne (krople, kapsułki, syropy…)

Droga doodbytnicza: czopki

Droga dopochwowa: globulki

3. Droga skórna

Do nakładania bezpośrednio na skórę (prosta aplikacja, z masażem lub bez)

W kompresach

Masaże

Do aplikacji na błony śluzowe

W kąpieli/pod prysznicem

79 Głównych olejów eterycznych

1. Aminek egipski (kela)

2. Bagno grenlandzkie (ledum)

3. Bazylia egzotyczna

4. Bergamotka

5. Cedr atlaski

6. Cynamonowiec cejloński

7. Cyprys wiecznie zielony

8. Cytronela (palczatka szczetna)

9. Cytryna zwyczajna

10. Cząber górski

11. Czystek ladanowy

12. Drzewo herbaciane (tea tree)

13. Drzewo Ho (cynamonowiec kamforowy ct. linalol)

14. Estragon zwyczajny

15. Eucalyptus polybractea ct. cryptone

16. Eukaliptus cytrynowy

17. Eukaliptus gałkowy

18. Eukaliptus miętowy

19. Eukaliptus promienisty (e. australijski)

20. Fokienia hodginsii (siam wood)

21. Geranium różane

22. Golteria rozesłana (wintergreen)

23. Goździkowiec korzenny

24. Grejpfrut

25. Hyzop lekarski (decumbens)

26. Imbir lekarski

27. Jałowiec pospolity

28. Jodła balsamiczna

29. Kadzidłowiec Cartera (olibanum)

30. Kmin rzymski (kumin)

31. Kocanki włoskie (nieśmiertelnik)

32. Koper włoski (k. słodki, fenkuł)

33. Lawandyna

34. Lawenda lekarska (l. wąskolistna)

35. Lawenda spika (l. szerokolistna)

36. Lepiężnik różowy

37. Litsea citrata

38. Lubczyk ogrodowy

39. Macierzanka tymianek ct. linalol

40. Macierzanka tymianek ct. tujanol

41. Macierzanka tymianek ct. tymol

42. Majeranek (m. ogrodowy, lebiodka majeranek)

43. Mandarynka

44. Marchew zwyczajna

45. Melisa lekarska

46. Mięta cytrynowa

47. Mięta pieprzowa

48. Mirra (balsamowiec)

49. Mirt zwyczajny ct. cyneol

50. Nardostachys wielkokwiatowy (nard)

51. Neroli (kwiaty pomarańczy gorzkiej)

52. Niaouli

53. Oman ogrodowy (omanowiec wonny)

54. Oregano zwarte (lebiodka zwarta)

55. Palmaroza (palczatka imbirowa)

56. Petitgrain bigaradier/bigarade (pomarańcza gorzka)

57. Pistacja kleista (mastyks)

58. Pomarańcza słodka

59. Ravensara

60. Ravintsara (cynamonowiec kamforowy ct. cyneol)

61. Rozmaryn lekarski ct. cyneol

62. Rozmaryn lekarski ct. kamfora

63. Rozmaryn lekarski ct. werbenon

64. Róża damasceńska

65. Rumian rzymski (r. szlachetny)

66. Rumianek niemiecki (r. pospolity)

67. Sandałowiec biały

68. Saro (mandravasarotra)

69. Seler zwyczajny

70. Sosna zwyczajna

71. Sosna żółta

72. Szałwia lekarska

73. Szałwia muszkatołowa

74. Świerk czarny

75. Trawa cytrynowa (palczatka pogięta)

76. Wawrzyn szlachetny (laur)

77. Werbena cytrynowa

78. Wrotycz marokański

79. Ylang-ylang (jagodlin wonny)

28 NAJLEPSZYCH OLEJÓW ROŚLINNYCH

28 Głównych olejów roślinnych

1. Argan (argania żelazna)

2. Arnika górska

3. Awokado prawdziwe

4. Bawełna

5. Drzewo tamanu

6. Dziurawiec zwyczajny

7. Jojoba (simondsja kalifornijska)

8. Kiełki pszenicy (pszenica zwyczajna)

9. Kokos właściwy

10. Konopie siewne

11. Krokosz barwierski

12. Makadamia całolistna

13. Monoi

14. Morela pospolita

15. Nagietek lekarski

16. Ogórecznik lekarski

17. Oliwka europejska

18. Orzech laskowy (leszczyna pospolita)

19. Orzech włoski

20. Pestki dyni (dynia zwyczajna)

21. Pestki winogron (winorośl prawdziwa)

22. Rącznik pospolity

23. Róża rdzawa/dzika róża

24. Rzepak (kapusta rzepak)

25. Sezam indyjski

26. Słodki migdał (migdałowiec pospolity)

27. Stokrotka pospolita

28. Wiesiołek dwuletni

Inne nośniki olejków eterycznych

Baza do kąpieli

Dyspergator

Żel do olejku eterycznego

Mleko

Transkutol

Talk

Woda (w dyfuzorze)

Neutralna tabletka

HYDROLATY

Trzy najpopularniejsze hydrolaty

1. Hydrolat z chabru bławatka

2. Hydrolat z kwiatu pomarańczy

3. Hydrolat z róży damasceńskiej

CZĘŚĆ DRUGA

AROMATERAPIA W CODZIENNYM LECZENIU OD A DO Z

Informacje praktyczne

Aerofagia (łykanie powietrza)

Afty

Alergia oddechowa (roztocze, katar sienny, karaluchy, kurz, nieżyt nosa…)

Alergia skórna

Alkoholizm

Angina

Artroza (zwyrodnienie stawu)

Astma alergiczna

Astma nerwicowa

Baby blues

Bezsenność

Biegunka

Bielactwo

Borelioza

Ból gardła

Ból głowy/migrena

Brak apetytu

Brak miesiączki

Brodawki (kurzajki)

Bulimia

Cellulit

Cera matowa

Chirurgia (wsparcie)

Cholesterol

Choroba lokomocyjna

Choroba Raynauda

Choroby tropikalne (zapobieganie)

Chrapanie

Ciało

Ciężkie nogi

Cukier (upodobanie do)

Cukrzyca (i stan przedcukrzycowy)

Czkawka

Czyraki

Dna moczanowa (atak)

Drażliwość

Egzema (sucha/wysiękowa)

Fibromialgia

Gojenie się ran

Gorączka

Grypa

Grzybica paznokci

Grzybica pochwy

Grzybica przewodu pokarmowego/jamy ustnej

Grzybica skóry

Grzybica stóp (stopa atlety)

Grzybica woszczynowa

Gula w gardle

Helicobacter pylori (zapalenie żołądka, wrzód)

Hemoroidy

HIV

Jęczmień

Kamienie żółciowe

Karmienie piersią

Kaszel mokry

Kaszel suchy

Katar sienny

Kierowanie pojazdem (czujność, relaks)

Kolano (ból)

Koncentracja, zapamiętywanie, przygotowanie do egzaminu

Koszmary senne

Kręcz szyi

Krwawienie z nosa

Krztusiec

Liszajec

Lumbago (postrzał)

Łupież

Łuszczyca

Malaria

Miesiączki bolesne (przed i w trakcie)

Miesiączki krwotoczne

Miesiączki rzadkie (oligomenorrhea)

Mięśnie (ból)/zakwasy, przykurcz itp.

Moczenie nocne

Modzele

Na komary

Na pchły u zwierząt

Nadciśnienie (i tachykardia/palpitacje)

Naderwanie mięśnia

Nadmierna potliwość

Nadwaga

Narkotyki (pomoc w odstawieniu)

Nastrój (wahania)

Nerwoból

Niedociśnienie

Niepokój

Nieswoiste zapalenie jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego)

Nieświeży oddech

Nowotwór (wsparcie)

Nudności (u kobiet w ciąży)

Nudności/wymioty

Odleżyny

Odporność (wzmocnienie)

Opalanie się (przyspieszanie)

Oparzenie

Oparzenie słoneczne

Opryszczka narządów płciowych

Opryszczka wargowa (zimno)

Osłabienie mięśni

Pamięć (zaniki)

Pasożyty jelit, ameboza, owsiki, glista ludzka…

Piercing

Plamy starcze

Pleśniawki (zakażenie grzybicze jamy ustnej niemowląt)

Pobudliwość (u dzieci)

Pocenie się (dezodoranty)

Podniecenie – nerwowość – pobudzenie

Pokrzywka

Popękana skóra

Poranek po imprezie

Poród (przygotowanie)

Potliwość stóp

Półpasiec

Premenopauza

Przekrwienie jajników i macicy

Przerost prostaty/gruczolak

Przeziębienie

Przygnębienie/depresja

Przyłuszczyca

Rana

Rekonwalescencja

Reumatyzm

Ropień jamy ustnej (lub zęba)

Ropień skóry

Rozstępy

Roztocze

Rwa kulszowa

Seks (obsesja)

Siniak, krwiak

Skaleczenie

Skóra naczynkowa

Skóra pomarszczona

Skóra sucha

Skóra tłusta

Skóra wrażliwa

Skóra zwiotczała (starzenie)

Skurcz mięśnia

Słabe krążenie

Słabe paznokcie

Spazmofilia

Spierzchnięte usta

Sport

Stany lękowe

Strach przed lataniem samolotem (awiofobia)

Stres

Stwardnienie rozsiane

Suchość pochwy

Syndrom chronicznego zmęczenia

Szczelina odbytu

Szumy uszne (brzęczenie w uszach)

Śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego (cystalgia)

Świąd

Świąd pochwy (poza grzybicami)

Świerzb

Tłumienie apetytu

Trawienie powolne i trudne

Trądzik

Trądzik różowaty

Trema

Tytoń (rzucenie palenia)

Uczucie zimna

Uderzenia gorąca

Ugryzienie (pies, wąż…)

Ukąszenia (komary, pająki, osy, meduzy, skorpiony, kleszcze)

Upławy białe (leucorrhoea)

Uraz fizyczny

Usuwanie tkanki tłuszczowej

Utrata lub zaburzenie głosu

Utrzymujące się zmęczenie (wyczerpanie)

Wątroba (przeciążenie)

Wirus brodawczaka (onkogenny HPV)

Włosy (przetłuszczanie się)

Włosy (wypadanie)

Włosy matowe

Włosy suche

Wstrząs emocjonalny

Wszy

Wzdęcia

Załamanie nerwowe

Zanieczyszczenia (oczyszczanie powietrza w domu/biurze)

Zanokcica

Zapalenie dziąseł

Zapalenie jelita grubego

Zapalenie krtani/gardła

Zapalenie opon mózgowych

Zapalenie oskrzeli

Zapalenie oskrzeli, przewlekłe

Zapalenie oskrzelików (niebakteryjne, u niemowląt powyżej trzech miesięcy)

Zapalenie pęcherza moczowego (i inne infekcje układu moczowego)

Zapalenie pochwy

Zapalenie prostaty

Zapalenie spojówek

Zapalenie stawów

Zapalenie ścięgna (łokieć golfisty, łokieć tenisisty, ścięgno achillesa)

Zapalenie ucha

Zapalenie wątroby

Zapalenie zatok

Zapalenie żył

Zaparcie

Zaskórniki

Zatkany nos/katar

Zatrzymanie wody w organizmie

Ząbkowanie

Zemsta faraona (biegunka podróżnych)

Zespół cieśni nadgarstka

Zespół jelita drażliwego

Zespół nagłej zmiany strefy czasowej (jet lag)

Zespół niespokojnych nóg

Zmęczenie psychiczne

Zmęczenie seksualne (niskie libido)

Zwichnięcie

Żołądek (ból, nadkwasota, refluks…)

Żylaki

Uwagi ogólne

Drogi Czytelniku,

w naszych książkach zawsze, gdy zastosowanie tylko jednego olejku eterycznego czy ekstraktu roślinnego może przynieść pozytywny skutek, informujemy o tym wyraźnie, oznaczając tę metodę jako „najprostszą”. Jednak w wielu przypadkach lepsze rezultaty osiąga się dzięki synergii kilku składników, ponieważ współdziałanie zawartych w nich substancji aktywnych daje lepszy efekt niż działanie każdej z nich oddzielnie. W tej sytuacji albo będziesz w stanie zdobyć różne podstawowe produkty i samodzielnie zrobić prostą mieszankę w domu, albo preparat będzie można wykonać wyłącznie w aptece wyposażonej w odpowiedni sprzęt i zatrudniającej wykwalifikowany personel. Mowa tu o kapsułkach (patrz s. 168), czopkach, globulkach dopochwowych, złożonych maściach… Wiemy, że mają wejść nowe dyrektywy (lub nawet już zostały opublikowane, zależnie od tego, kiedy, Czytelniku, będziesz miał tę książkę w rękach) dotyczące sporządzanych w aptekach preparatów o właściwościach fitoterapeutycznych (na bazie roślin), aromatycznych (na bazie olejków eterycznych) czy odżywczych (na bazie witamin, minerałów, kwasów tłuszczowych itp.). Apteki specjalizujące się w realizowaniu recept prawdopodobnie nadal będą bez problemu dostarczać ci zamówione specyfiki. Wystarczy odwiedzić je z książką w ręku! Z drugiej strony niektórzy aptekarze mogą poprosić cię o receptę wystawioną przez specjalistę, który rekomenduje daną formułę. Będziesz wtedy musiał zasięgnąć porady aromaterapeuty/nutriterapeuty, a nawet lekarza pierwszego kontaktu otwartego na naturalne metody leczenia, który zechce przepisać sugerowany preparat. Jest to najbardziej korzystne dla twojego zdrowia, ponieważ pozwala uniknąć błędnej diagnozy, którą mógłbyś postawić podczas samoleczenia. Obecnie spotykamy coraz więcej lekarzy chętnie przepisujących swoim pacjentom skuteczne i dobrane indywidualnie naturalne formuły.

Na moim blogu[*] znajdziesz regularnie aktualizowaną listę aptek przygotowujących preparaty (większość z nich prowadzi sprzedaż wysyłkową, jeśli nie mieszkasz w pobliżu):

[*] Danièle Festy zmarła w 2018 r. Po jej śmierci powstało stowarzyszenie Association Danièle Festy, które kontynuowało prowadzenie dawnego bloga autorki. Ostatni wpis pochodzi z września 2020 r. [przyp. red.].

http://www.danielefesty.com/pharmaszs.html

W celu uzyskania danych kontaktowych do lekarzy specjalistów doradzam zwrócenie się do jednej z tych aptek.

Dziękuję za uwagę i nieustanny entuzjazm.

Uwaga!…

W przypadku problemów zdrowotnych często najtrudniejsze jest postawienie prawidłowej diagnozy. Bóle głowy mogą być spowodowane infekcją zębów lub zapaleniem zatok; ból pleców może być związany z wrzodem żołądka; gorączka może nie być niebezpieczna, nawet jeśli jest wysoka, lub ukrywać poważną infekcję, nawet jeśli jest umiarkowana… Jeżeli masz najmniejsze wątpliwości, koniecznie skonsultuj się z lekarzem, jedynym uprawnionym do postawienia prawidłowej diagnozy.

Nigdy nie przerywaj na własną rękę zaleconego sposobu leczenia i nie zastępuj go olejkami eterycznymi. Konsekwencje mogą być poważne[**].

[**] Podane w tej książce zalecenia nie zawsze są zgodne ze wskazaniami aktualnej praktyki medycznej [przyp. kons.].

Niewielu jest jeszcze lekarzy i farmaceutów specjalizujących się w aromaterapii. Jednak zawsze najlepiej zwrócić się do nich po właściwe i skuteczne leczenie.

O olejkach eterycznych

Olejki eteryczne działają niezwykle szybko. Jeśli nie uzyskasz zamierzonych efektów w określonym czasie, nie upieraj się. Prawdopodobnie nie postawiłeś właściwej diagnozy i użyłeś niewłaściwego olejku eterycznego. Zasięgnij porady.

Nie bierz jednego olejku eterycznego zamiast innego, nawet jeśli powiedziano ci, że „jest taki sam”. Nie, to nie to samo. Olejek z lawendy lekarskiej nie jest olejkiem z lawendy spika ani lawandyny. Oczywiście, jeśli profesjonalista, z którym się konsultujesz, dobrze zna się na aromaterapii, zaufaj mu. Ale tylko w tym przypadku!

Ściśle przestrzegaj sposobu użycia i zalecanych dawek. Nie należy samodzielnie mnożyć ich liczby ani wielkości. 1 kropla to 1 kropla, a nie 2 krople, a trzy razy dziennie to nie pięć razy dziennie.

Zachowaj ostrożność podczas leczenia małego dziecka (zwłaszcza niemowlęcia) lub kobiety w ciąży.

Dorosły może oczywiście użyć esencji zalecanej dla dzieci, ale nie zawsze można zrobić odwrotnie: jeśli słowo „dorosły” widnieje obok formuły, jest ona odpowiednia tylko dla dorosłych. Nie podawaj jej dziecku, nawet w zmniejszonej o połowę dawce!

Przed nałożeniem na skórę należy najpierw wymieszać olejek eteryczny z olejem roślinnym, aby go rozcieńczyć i uniknąć ryzyka podrażnienia. Można użyć kilku czystych olejków eterycznych, ale tylko na małej powierzchni i ograniczoną liczbę razy.

Część pierwsza

Fascynujący świat olejków eterycznych i aromaterapii

Krótka historia…

Wszyscy wiemy, że ziołolecznictwo jest najstarszą na świecie metodą kuracji, a ludzie długo znali tylko ten sposób leczenia chorób i opatrywania ran. Skuteczny, bo inaczej byśmy tutaj o tym nie wspominali! Z pewnością początki aromaterapii sięgają tysięcy lat p.n.e. Odnaleziony w Azji alembik datowany na 5000 lat p.n.e. dowodzi, że w Chinach i Indiach już wtedy dysponowano pewną wiedzą na temat procesu destylacji. Egipcjanie używali olejków eterycznych do balsamowania zmarłych 4000 lat p.n.e. Cedr libański, nard, kadzidło, mirra, cynamon… to nazwy związane z egipskim dziedzictwem kulturowym, wymieniane zarówno w papirusach medycznych, jak i w tradycjach codziennej higieny. Żywice i kadzidła odkryte w grobowcu Tutanchamona 3250 lat po jego pogrzebie, nadal wydzielały zapach!

Olejek różany: pierwszy na świecie!

Prawdą jest, że początkowo olejkami eterycznymi interesowano się przede wszystkim w aspekcie perfumeryjnym, ponieważ nie dysponowano naukowymi narzędziami do szczegółowej analizy ich składu. Stopniowo jednak na wszystkich kontynentach medycyna nabierała nowych kształtów, stawała się bardziej precyzyjna, kartezjańska i naukowa. I wreszcie Awicenna, czyli Ibn Sina, perski lekarz, po raz pierwszy uzyskał czysty olejek eteryczny w procesie destylacji. Logicznym następstwem jest to, co wydarzyło się później. To właśnie Arabowie przywieźli przyprawy do Europy i rozwinęli tam rynek aromatycznych ziół – te pierwsze pozyskiwali z terenów Azji, te drugie hodowali na własnych, odpowiednich do tego glebach. Za doskonałe środki terapeutyczne uważano czosnek, cebulę, zioła i przyprawy, a także miód, daktyle, rzeżuchę, seler czy karczocha („ulepszony” przez Arabów kwiat ostu). W dużej mierze ze sfery kulinarnej rośliny te przeniosły się do domeny leczniczej. W ziołolecznictwie Arabowie wyszli daleko poza proste napary czy klasyczne zastosowania. Wykorzystując aktywne składniki roślin, wynaleźli laudanum (napój uśmierzający ból na bazie opium i różnych przypraw, na alkoholu, który wzmacnia przeciwbólowe działanie opium). Chociaż Egipcjanie używali już esencji roślinnych do konserwowania mumii, to Awicenna jako pierwszy wydobył czysty olejek eteryczny. I nie byle jaki, ponieważ chodzi o jeden z najcenniejszych: różany! Aby dokonać tego małego wyczynu, oparł się na naukach Persów (prawdopodobnych wynalazców destylacji) i opracował alembik. Aromaterapia będzie od tej chwili integralną częścią leczenia zalecaną przez Awicennę we wszystkich jego pismach medycznych.

AWICENNA I RÓŻA

Popularność Awicenny (980–1037), perskiego lekarza, księcia filozofów, znacznie przewyższa popularność Rhazesa, który był ogromnie szanowany i uważany za wynalazcę medycyny szpitalnej. Mówi się, że Awicenna był alchemikiem, a nawet odkrył sekret nieśmiertelności. Z pewnością był przede wszystkim lekarzem i filozofem.

Awicenna jest dla medycyny arabskiej tym, czym Hipokrates dla Greków: wszystkim. Autor ponad 150 książek naukowych, w tym 16 traktatów medycznych, jest wizjonerem, a jego dzieło logicznym zwieńczeniem doskonałej mieszanki pomysłów i przełomowych odkryć medycznych. Jego medycyna nosi piętno Rhazesa (badania kliniczne), Hipokratesa (dietetyka) i Arystotelesa (logika), lecz także wiedzy z zakresu fitoterapii Dioskurydesa, a nawet ćwiczeń indyjskich (ciało i oddech)! Jego słynny Kanon medycyny, encyklopedia teorii i praktyki skatalogowanych chorób, jest bestsellerem we wszystkich kategoriach w średniowieczu. Opisuje w nim cukrzycę i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, rozróżnia różne formy paraliżu, wymienia dolegliwości przenoszone przez łożysko, w końcu dokładnie opisuje anatomię oka, szczegółowo analizuje zastawki serca i ich rolę… Dodatkowo podnosi oczyszczające właściwości wody do rangi leczenia (hydroterapia), a także uznaje, że dobre relacje międzyludzkie są niezbędne dla zdrowia psychicznego. Formalizuje pojęcie zakażenia, opisuje skutki zanieczyszczeń wody i gleby w aspekcie przenoszenia chorób, poprawia precyzję przyrządów pomiarowych, a nawet interesuje się ablacją guzów nowotworowych. Chirurgia była zresztą jedną z mocnych stron medycyny arabskiej, z dużym doświadczeniem w operacjach narządów wewnętrznych, oczu, a nawet trepanacji i innych bardzo delikatnych zabiegach chirurgicznych… i bardzo udanych.

W takim właśnie kontekście Awicenna sporządza pierwszy prawdziwy olejek eteryczny na świecie: mały flakonik olejku różanego.

Aptekarz: aromatarjusz

Musiały upłynąć lata, zanim aromaterapia przekroczyła wrota Europy, zwłaszcza Francji, a to dzięki Rzymianom. Pozytywną stronę miały też krucjaty: wymiana handlowa i kulturalna powodowała oddziaływanie międzypopulacyjne na wielką skalę. W rezultacie dzięki swej niepodważalnej wyższości nad innymi „lekarstwami” tamtych czasów aromaterapia szybko stała się podstawową doktryną farmacji: w średniowieczu aptekarza nazywano aromatarjuszem. Na początku XVII wieku sporządzono spis setek olejków eterycznych, które stosowano w leczeniu określonych schorzeń. Potem pojawiają się leki syntetyczne, dzięki którym wydaje nam się, że możemy wyleczyć wszystko; aromaterapia, podobnie jak ziołolecznictwo, zostaje odsunięta na bok. Powraca do życia w XX wieku pod egidą René-Maurice’a Gattefossé’a, wynalazcy słowa „aromaterapia” (1928), zaskoczonego swoim nowym odkryciem. Pewnego dnia, gdy ten chemik i perfumiarz mocno poparzył się w laboratorium, bezwiednie zanurzył zranioną rękę w misce wypełnionej olejkiem lawendowym. Nastąpiła natychmiastowa ulga. Naturalna ciekawość popycha go do kontynuowania badań i rodzi powołanie u innych. Kilku chemików, lekarzy i farmaceutów pochyla się nad superziołolecznictwem. W szczególności dr Jean Valnet (1920–1994), chirurg wojskowy, który leczy rannych żołnierzy dzięki niezwykłym właściwościom antyseptycznym olejków eterycznych. Wielki krok został zrobiony ponownie w połowie lat 70. XX wieku dzięki badaczowi aromatologii Pierre’owi Franchomme’owi, który odkrył chemotypy („odcisk palca” każdego olejku eterycznego, patrz dalej). Był to etap, który niewątpliwie nadaje naukowej szlachetności tej przyszłościowej dyscyplinie: nowej aromaterapii, bardziej ukierunkowanej, precyzyjniejszej, wydajniejszej, niosącej mniejsze ryzyko.

Potrzeba było dziesiątek tysięcy lat, by dokładnie przeanalizować i uchwycić terapeutyczne subtelności olejków eterycznych. Dopiero teraz naprawdę zdajemy sobie sprawę z ich niezwykłego potencjału, zwłaszcza gdy możemy porównać ich szerokie możliwości konkurowania z naszymi najpotężniejszymi lekami.