Spis treści

1. Prolog

2. Część 1. Naga kobieta na stadionie

1. 6 kwietnia 1982, wtorek

2. 7 kwietnia 1982, środa

3. 13 grudnia 1981, niedziela, ranek

3. Część 2. Zamień na kamień łzy…

1. 13 kwietnia 1982, wtorek

Copyright © by Wiesław Weiss, 2016
Copyright © by Virtualo, 2023

Redakcja: Ewa Nosarzewska
Projekt okładki: Małgorzata Drabina / Yellow Room Skład ebooka: Elibri Sp. z o.o.

Wydanie II
Warszawa 2023
ISBN 978-83-2727-687-2

Książka jest objęta ochroną prawa autorskiego. Wszelkie udostępnianie osobom trzecim, upowszechnianie i upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Virtualo Sp. z o.o.
ul. Marszałkowska 104/122
00-017 Warszawa
www.virtualo.pl

Chcesz wydać książkę lub audiobook? Wejdź na virtualo.eu lub napisz do nas na adres: redakcja@virtualo.pl.

Rózga i karność mądrość dają.

Pismo Święte,
Księga Przysłów 29, 15

I believe in vengeance. I believe in getting the bastard…

Justin Sullivan,
New Model Army, Vengeance

Prolog

Czekał na tę chwilę od dawna. Chociaż czas stępił ból i stłumił nienawiść.

Kobieta, która nawiedzała go w snach, już prawie z nich zniknęła. Przestała go dręczyć. Zdarzały się dni, kiedy w ogóle o niej nie myślał. Czasami łapał się na tym, że mógłby nawet jej nie poznać.

Aż do tamtego grudniowego poranka, gdy nagle przed nim stanęła. Nie mógł uwierzyć, że to nie urojenie. Jakby bóg zemsty wysłuchał modlitwy, powtarzanej najpierw po kilka razy dziennie, z tym samym żarem, a potem coraz rzadziej i ostatnio już tylko od czasu do czasu, siłą przyzwyczajenia.

Stała tak blisko, że czuł intensywny zapach jej perfum, wymieszany z wypełniającą niewielkie apteczne pomieszczenie wonią waleriany i mięty. Kupowała lek na bezsenność. Czyżby przeszłość dopadła ją po latach? Odebrała spokój duszy? Obudziła sumienie?

Nie od razu ją poznał. Nie tylko dlatego, że jasne jak pszenica włosy ufarbowała na kruczoczarny kolor, a stalowoszare oczy zasłoniła grubymi szkłami. Wytworna, ubrana w szykowny kożuch, nie miała w sobie nic z prostej prowincjuszki, którą pamiętał. Ale kiedy zdjęła okulary, żeby odliczyć pieniądze, nogi się pod nim ugięły.

Pewność, że to ona, ukłuła go boleśnie, jak cienka, ostra igła. Zrozumiał, że ciężar, który nosił w sercu, nadal tam jest. Zachwiał się, przygnieciony jego masą. Bał się, że zemdleje i zwróci na siebie uwagę.

Szybko wyszedł na ulicę i odetchnął mroźnym powietrzem. Oddalił się od apteki. Nasunął czapkę głębiej na oczy. Czekał.

Gdy wyszła, spuścił głowę i powoli, jakby się wahał, podążył za nią.

Wiedział, że nie powinien zwracać na siebie uwagi, ale nie mógł oderwać od niej oczu.

Na szczęście ani razu nie obejrzała się za siebie. Niczego nie zauważyła, niczego nie podejrzewała.

Z Szerokiej skręciła w Szmaragdową, przecięła plac Reja i dotarła do Poznańskiej.

Domyślił się, dokąd zmierza. Przy Poznańskiej mieścił się jedyny hotel w mieście. Zaraz po wprowadzeniu stanu wojennego zamieszkali w nim komisarze wojskowi, ale zajęli tylko parter. Pokoje na piętrach pozostały otwarte dla przyjezdnych.

Kiedy weszła do środka, podążył za nią. Stanął przy oknie i udawał, że na kogoś czeka, ale nie spuszczał z niej wzroku.

Poprosiła o klucz. Po niemiecku. Przez lata robił wszystko, by wyrzucić z pamięci tę skrzekliwą, nieludzką mowę, ale im bardziej się starał, tym mocniej słyszane przed laty słowa, frazy i zdania wbijały się w mózg.

Zrozumiał doskonale, co mówi. Zresztą po krótkiej chwili, widząc niepewną minę recepcjonistki, powtórzyła numer pokoju po polsku. „Dwieście siedem”.

Kiedy zniknęła na schodach, nadal trwał na posterunku. Zastanawiał się, co zrobić.

A potem po prostu wrócił do domu. Wyczerpany padł na łóżko. Dopiero wtedy coś w nim pękło. W kącikach ust poczuł słony smak łez.

Leżał kilka godzin. W grubej, wytartej jesionce, w ciężkich zimowych butach. Miał nadzieję, że zmorzy go sen. Długi, wielogodzinny sen. A kiedy się obudzi, kobiety nie będzie już w mieście. Ale sen nie nadszedł.

Kiedy podniósł się z łóżka, był już środek nocy. Wszedł do kuchni, otworzył szufladę i wybrał najostrzejszy nóż. Ten, którym kroił mięso. Wsunął go do kieszeni płaszcza.

Na ulicy panował całkowity mrok. Jak podczas prawdziwej wojny.

Ciemne latarnie, ciemne okna, ciemne niebo. I jaśniejące na skraju chodników nierówne pagórki śniegu, usypane przez właścicieli domów i dozorców.

Miasteczko spało.

Przez myśl przemknęło mu, że może natknąć się na patrol Obrony Cywilnej. Obowiązywała przecież godzina milicyjna. Ale grobowa cisza uspokajała: jesteś sam.

Szedł powoli. Zmęczenie i przeraźliwe zimno coraz bardziej dawały się we znaki. Nogi stały się jak z ołowiu, buty wydawały się coraz cięższe. Ale jakaś wewnętrzna siła cały czas pchała go przed siebie.

Tylko w holu na parterze paliło się światło, w pokojach, wszystkich bez wyjątku, było ciemno. Zastanawiał się, jak dostanie się do środka. I co powie recepcjonistce. A przede wszystkim, jak nakłoni kobietę w grubych szkłach, by w środku nocy wpuściła go do siebie.

Ale drzwi do hotelu nie były zamknięte. Otworzył je bezszelestnie. Zdjął buty i postawił w przedsionku pod ścianą. Z ulgą stwierdził, że w recepcji nie ma nikogo. Jedynie w głębi korytarza, w półmroku, ktoś drzemał na fotelu.

Powoli, nasłuchując, czy nikt nie idzie, wspiął się na drugie piętro. Serce waliło mu w piersi, ale nie czuł strachu. Ze zdumieniem stwierdził, że nie ma w nim nawet cienia emocji.

Zastanawiał się, co go pcha do przodu. Pamięć o nienawiści, która dawno straciła żar? Przysięga złożona samemu sobie i duchom zmarłych?

W ciemnościach nie widział numerów pokojów. Wyjął z kieszeni zapałki. Pierwsza rozbłysła na moment i zgasła. Dopiero druga rozjaśniła korytarz. Dwieście pięć, dwieście sześć, dwieście siedem.

Zgasił zapałkę, poczekał chwilę, aż ostygnie, i wsunął do kieszeni.

Zapukał. Był przekonany, że kobieta śpi. Wstanie z łóżka, podejdzie do drzwi i zapyta po niemiecku, kto ją niepokoi o tej porze. Co jej odpowie? Może po prostu zacznie mówić cokolwiek, licząc na to, że zdezorientowana zechce sprawdzić, o co chodzi, i przekręci klucz w zamku.

Drzwi otworzyły się bezszelestnie. Kobieta, ubrana w granatowy sweter i czarne spodnie, poprawiła fryzurę i obejrzała się za siebie, jakby czegoś szukała. Zapomniała o dopełniających kamuflaż okularach?

Miał wrażenie, że na kogoś czeka. Zdziwiła się, że na progu stoi ktoś, kogo się nie spodziewała.

Kiedy jej zimne, nieruchome spojrzenie przeszyło go na wylot, poczuł drżenie kolan. Bał się, że zabraknie mu odwagi i siły, by wykonać zadanie, które przyczajone czekało na niego od dawna. Wiedział, że jeśli teraz się zawaha, wszystko przepadnie. Zrobił krok do przodu i całym ciałem pchnął kobietę do środka.

Nie rozumiała, co się dzieje. Powinna krzyknąć, wezwać pomoc. Tymczasem, zdezorientowana, zrobiła jedynie krok do tyłu. Na jej twarzy malowało się zmęczenie. Bruzdy zmarszczek wydawały się głębsze niż podczas spotkania w aptece. Ale w stalowoszarych oczach nie było strachu. Któż zresztą przeraziłby się wymizerowanego astenika w zniszczonej jesionce, nawet jeśli jego zachowanie było dziwne i niepokojące?

Dopiero gdy wyjął z kieszeni nóż, zwykły kuchenny nóż, zdała sobie sprawę z grozy sytuacji. Widział, że przerażenie, które pojawiło się dopiero teraz, całkowicie ją sparaliżowało. Nie mogła wydobyć z siebie głosu.

Uderzył z całej siły. Cofnął dłoń i pchnął znowu, a potem jeszcze raz i jeszcze raz.

Był znużony i słaby, ale w jego ciosach skumulowały się moce, które gromadził w sobie od dawna.

Próbowała wyrwać mu nóż, ale jej rozpaczliwe, nieskoordynowane ruchy nie mogły mu przeszkodzić. Na moment skrzyżowała dłonie na brzuchu, ale był to ostatni, żałosny i nieskuteczny gest obrony przed ponawianymi atakami.

Zdziwił się, że tak szybko osunęła się na podłogę.

Z jej ust wydobył się nieartykułowany charkot, któremu daremnie próbowała nadać kształt słów.

Nie zrozumiał, co chce powiedzieć. Pyta dlaczego? Błaga o łaskę? Poznała go i prosi o wybaczenie?

Kiedy leżała już na ziemi, z bezładnie rozrzuconymi nogami, jak u szmacianej lalki, ukląkł nad jej pooranym, zakrwawionym, odartym z resztek godności ciałem i pchnął jeszcze trzykrotnie.

Z trudem się podniósł i oparł o ścianę. Zrobiło mu się słabo. Zdumiony, że nóż stał się taki ciężki, upuścił go na podłogę.

Wiedział, że odciski palców mogą go zdradzić. A jednak nie miał siły, by się schylić. I raz jeszcze spojrzeć z bliska na zmasakrowane ciało.

Odwrócił się i powoli ruszył w stronę wyjścia. Kiedy mijał duże lustro umocowane do drzwi szafy, zauważył, że jego ubranie też jest zakrwawione. Przetarł je kilka razy dłonią, ale tylko rozmazał lepkie, ciemne plamy.

W budynku nadal panowała cisza. Zbrodnia, którą tak niezdarnie zaplanował i wykonał, nie zakłóciła niczyjego snu.

Zszedł po schodach, minął pustą recepcję, doszedł do drzwi i już chciał wyjść, kiedy uświadomił sobie, że nie ma na nogach butów. Poszukał ich w korytarzu. Założył powoli, z wysiłkiem i w końcu opuścił hotel.

Nie pamiętał, jak dotarł do domu.

Kiedy obudził się po długich godzinach snu, stwierdził ze zdumieniem, że ma na sobie piżamę. Nie rozumiał, jak znalazł w sobie siły, by przebrać się do snu. Nie bardzo też potrafił odtworzyć w pamięci przebieg zdarzeń minionej nocy.

Nie wierzył w powtarzane bezwiednie w myślach słowa, wyrażające przekonanie, że wreszcie wydobył się z cienia rozpaczy i zastygłego w każdej cząstce ciała bólu.

Jedno wiedział na pewno.

Kobieta, której imienia nie potrafił wymówić głośno, była martwa.

Część 1
Naga kobieta na stadionie

6 kwietnia 1982, wtorek

To Krysia zwróciła na mnie uwagę. Wyłowiła z tłumu nieopierzonych studentów pierwszego roku, zaczarowała wzrokiem, zmusiła, żebym podszedł i wydusił z siebie kilka słów, które mogłaby obudować czymś na kształt rozmowy. To ona wymyśliła pierwszą randkę. W wiosenne, sobotnie przedpołudnie w muzeum plakatu w Wilanowie, gdzie można było patrzeć sobie w oczy i delikatnie ocierać się o siebie, bez narażania się na natarczywe, osądzające spojrzenia obcych, bo byliśmy jedynymi zwiedzającymi. To ona ściągnęła mnie jeszcze tego dnia do mieszkania na Ursynowie, które miała wyłącznie do swojej dyspozycji, bo jej rodzice, których nigdy nie poznałem, wyjechali gdzieś daleko, bodajże do Afryki. To ona wyrwała mnie ze świata chłopięcych fantazji i wprowadziła do raju, czy raczej piekła grzesznych przyjemności.

Znajomość trwała cztery czy pięć miesięcy. Sprowadzała się do krótkich popołudniowych spotkań, zawsze u niej, zawsze według tego samego scenariusza. Najpierw rozmowa o niczym, potem seks, znowu seks, skromny posiłek, a na koniec, jeśli wystarczyło sił, bo różnie z tym bywało, jeszcze raz seks.

Z początku było cudownie, ale już po kilku tygodniach zacząłem nie bez zdumienia dostrzegać, że kolejne spotkania zaczynają mnie nużyć. Zapach ciała Krysi, który tak mnie podniecał, wydawał się coraz bardziej mdły, nagość – oczywista, cielesna bliskość – parząca.

Zrozumiałem, że seks, jak wszystko inne, można przedawkować.

Zerwanie okazało się łatwe, bo w naszym związku nie było przecież żadnych obietnic i wyznań. Z jednym wyjątkiem. Krótki list z wakacji – z praktyk studenckich? – Krysia zaczęła słowami: „Kochany Danielu!”. Zdumiało mnie to. „Kochana Krysiu!”. Nie potrafiłbym się tak do niej zwrócić. Jeszcze wtedy upajałem się każdą jej pieszczotą, ale nawet przez myśl mi nie przeszło, że łączy nas coś więcej niż pożądanie.

Odszedłem bez słowa. Pewnego dnia po prostu zniknąłem z jej życia. Zamknąłem ten rozdział edukacji erotycznej, jak postrzegałem naszą znajomość. Na zawsze. A jednak po jakimś czasie pojawiło się uczucie żalu. Pamięć o znużeniu szybko się bowiem zatarła, a wspomnienie błogości, jaką tak hojnie i wspaniałomyślnie raczyła mnie starsza o dwa czy trzy lata koleżanka ze studiów, pozostało żywe. Niebawem w moim życiu pojawiły się jednak inne dziewczyny. A seks zyskiwał stopniowo nowy wymiar – stawał się dopełnieniem czegoś, co pewnie na wyrost, nazywałem miłością. Czymś wzbogacającym wewnętrznie, a nie jedynie ćwiczeniem z fizycznej rozkoszy.

Od dawna nie myślałem o Krysi, gdy nagle stanęła przede mną w małym, cichym barze w hotelu Warszawa, dokąd wpadłem napić się piwa.

Wyglądała inaczej niż dawniej. Elegancka, wystrojona w beżowy żakiet narzucony na granatową suknię z koronkowym kołnierzykiem, wymalowana jak modelka, nie przypominała dziewczyny, którą znałem siedem czy osiem lat wcześniej. Wtedy swobodnej, ubranej w białą bawełnianą koszulkę i zielone sztruksowe spodnie, nieuznającej makijażu. A jednak nie miałem wątpliwości, że to ona. Zwłaszcza kiedy światło jedynej jaśniejszej lampy wydobyło z półmroku złotawą grzywkę, wysypującą się spod starannie ułożonej fryzury, pełne blasku, zielonoszare oczy, zadarty nosek, namiętnie wydęte malinowe usta i filuternie zaokrąglony podbródek.

Dopiero po dłuższej chwili nasze spojrzenia się spotkały. Z początku miałem wrażenie, że nie zostałem rozpoznany. Pomyślałem, że to lepiej. Nagle zabrakło mi odwagi, by spotkać się z przeszłością.

Pociągnąłem kilka łyków piwa, bo szkoda mi było zostawiać pełną szklankę, i już chciałem ruszyć w stronę wyjścia, kiedy na twarzy Krysi pojawił się uśmiech. Bez zastanowienia wstała od stolika i ruszyła w moją stronę. Oczekiwałem, że po prostu poda mi rękę. Tymczasem rzuciła mi się na szyję, jakbyśmy nie widzieli się miesiąc czy dwa i po kilku tygodniach bezgranicznej tęsknoty znowu się spotkali.

Nie miałem pojęcia, co ta wylewność oznacza i w jaki sposób powinienem na nią zareagować. Zaczęliśmy rozmawiać, jak nie rozmawialiśmy ze sobą nigdy.

Zastanowiło mnie, że Krysia zupełnie inaczej zapamiętała wspólne chwile sprzed lat niż ja. Mówiła o nich z zaskakującą czułością. Może rzeczywiście mnie wtedy kochała? A jeśli tak, moje odejście musiało być dla niej bolesne. Nie zdawałem sobie z tego sprawy. Nawet przez myśl mi nie przeszło, że ją zraniłem.

Najbardziej zdumiało mnie jednak to, że przez cały czas obserwowała mnie z oddalenia. Chociaż wyjechała na stałe do NRD, czego nigdy bym się nie domyślił – marzyła o życiu na Zachodzie, kilkakrotnie wspomniała o ewentualnej ucieczce do Szwecji, ale któż emigruje do NRD? – miała sporo informacji na mój temat.

Wiedziała o moich pierwszych doświadczeniach i sukcesach dziennikarskich. Czytała najważniejsze teksty. Pochwaliła reportaż o polskich studentach w Bułgarii, opublikowany przez „Politykę”. Byłem z niego dumny, ale wspominałem źle, okazał się bowiem źródłem wielu nieprzyjemności. Kiedy ktoś z ambasady Bułgarii zaprotestował przeciwko nieprawdziwemu jego zdaniem opisowi warunków panujących w domach akademickich w tym kraju, tygodnik wstrzymał publikację następnych moich artykułów. A później także w wielu innych redakcjach dano mi do zrozumienia, żebym spadał, w czym nieszczęsny artykuł miał zapewne swój udział.

Tak czy inaczej, od trzynastego grudnia nie napisałem ani słowa. Czy zresztą miałem prawo nazywać siebie dziennikarzem? Po ukończeniu studiów ekonomicznych zostałem skierowany do pracy w warszawskim Przedsiębiorstwie Remontowo-Budowlanym imienia Janka Krasickiego. Dogadałem się jednak z dyrektorem, by dał mi bezpłatny urlop, i próbowałem zarabiać na życie pisaniem. Udawało się aż do wprowadzenia stanu wojennego, kiedy wydawanie większości dzienników i czasopism zawieszono.

W ostatnim czasie niektóre tytuły zaczęły się co prawda odradzać, ale z zespołów dziennikarskich wyeliminowano osoby myślące inaczej niż wojskowa władza. Uznałem, że w tej sytuacji ja również powinienem odłożyć pióro do szuflady, chociaż wolnych strzelców weryfikacje nie objęły. Tak czy inaczej, od kilku miesięcy żyłem z niewielkiego spadku po ojcu, miałem jednak świadomość, że pieniędzy nie wystarczy na długo. Zwłaszcza że ich wartość po kolejnych podwyżkach cen, takich jak ta lutowa, bardziej drastyczna niż wcześniejsze, z dnia na dzień malała.

Nie próbowałem ukrywać, że ja z kolei nie miałem pojęcia, jak potoczyły się losy Krysi. Nie wiedziałem, że poślubiła niemieckiego reżysera Hansa Eckarta i zagrała w kilku jego filmach. Nie śledziłem rozwoju kinematografii zachodnich sąsiadów. Nie znałem nazwisk tamtejszych twórców. Oczywiście widziałem kilkanaście, a może nawet kilkadziesiąt filmów z NRD, bo często prezentowała je telewizja. Ale zapamiętałem tylko jeden, bardziej udany niż inne: Legenda o Paulu i Pauli. W żadnym nie dostrzegłem Kristiny Eckart, jak nazywała się teraz. Zresztą tytuły, które wymieniała, nic mi nie mówiły. Przyznałem, że głupio mi z tego powodu, i obiecałem, że od tej pory będę śledził jej karierę. Zapewniłem, że kiedy tylko nadarzy się sposobność, obejrzę ostatnie dzieło Eckarta, Trupa na torach, w którym jak wyjaśniła, zagrała jedną z ofiar seryjnego mordercy.

Właśnie pokaz tego filmu w Ośrodku Kultury i Informacji Niemieckiej Republiki Demokratycznej przy Świętokrzyskiej, tuż obok hotelu Warszawa, był powodem przybycia Krysi wraz z mężem na dwa dni do Polski. Niejedynym. Ale dopiero po dłuższej chwili siedząca przede mną elegancka kobieta wyznała, że główny motyw jej przyjazdu był zupełnie inny.

Poprosiła o lampkę koniaku, wypiła ją szybko, niczym kieliszek taniej wódki, i opowiedziała ściszonym głosem, jakby się czegoś obawiała, o zniknięciu w Warszawie, dokładnie w dniu wprowadzenia stanu wojennego, Anny Eckart. Wielkiej – tego określenia użyła – pisarki niemieckiej. Jej teściowej.

Owiana aurą tajemnicy historia obudziła we mnie dziennikarską ciekawość. Ale jeśli zniknięcie Anny Eckart miało związek z wydarzeniami trzynastego grudnia, rozprawianie o nim, nawet konspiracyjnym szeptem, mogło być niebezpieczne.

Uniosłem głowę znad szklanki i rozejrzałem się po sali. Wydawało mi się, że jesteśmy w barze sami, tymczasem przy stoliku w głębi siedział – od jak dawna? – zezowaty mężczyzna w szarym garniturze i pił kawę z małej filiżanki. Odniosłem wrażenie, że nas obserwuje. Lecz w tej samej chwili pomyślałem, że gapi się, bo w sali nie ma po prostu nic ciekawszego.

Zaproponowałem Krysi, mimo wszystko, byśmy kontynuowali rozmowę u mnie, ale wyjaśniła, że to niemożliwe, bo za pół godziny spotyka się z mężem. Wysłuchałem więc opowieści o zagadkowym zniknięciu niemieckiej pisarki, która przyjechała do Warszawy, by wziąć udział w konferencji na temat obszarów wolności w literaturze krajów socjalistycznych. Cały czas jednak starałem się nie spuszczać oka z faceta w szarym garniturze, a także z barmanki, zajętej wycieraniem stojących przed nią szklanek i co jakiś czas spoglądającej spode łba w naszą stronę.

– Przyleciała ósmego grudnia z delegacją pisarzy z NRD – zaczęła Krysia. – Dziesiątego wygłosiła odczyt na uniwersytecie. Były tłumy. Tak słyszałam. Jedenastego wzięła udział w nagraniu jakiejś audycji. I już dwunastego miała wracać do Berlina. Zmieniła plany, kiedy dziennikarz zachodnioniemieckiej telewizji, który kręcił coś w Warszawie, poprosił ją, by w następnych dniach udzieliła mu jeszcze wywiadu. Zdecydowała się lecieć piętnastego. Koledzy naciskali, żeby wracała z nimi, ale się uparła. A potem… Jak wiesz, trzynastego grudnia zamknięto granice. I chociaż trzy dni później pociągi do Berlina znowu ruszyły, mama nie wróciła.

Jak to nie wróciła?, pomyślałem, gdy Krysia załamującym się głosem wyszeptała:

– Daniel… Ich habe das Gefühl… No wiesz. Że wydarzyło się coś strasznego…

Nie miałem pojęcia, jak się zachować. Jeszcze nie widziałem Krysi tak poruszonej. Ale zanim zdążyłem się zastanowić, jak mógłbym ją pocieszyć, moje myśli podążyły w innym kierunku.

Do baru wszedł mężczyzna w rozpiętej czarnej kurtce, rozejrzał się, zobaczył gościa w szarym garniturze, szybko się odwrócił i wyszedł. Cóż to mogło oznaczać? Kim był zezowaty nieznajomy?

Dopiero po chwili wznowiłem rozmowę z Krysią, która zdążyła zapanować nad emocjami, i zapytałem, czy nie mieli z mężem żadnej wiadomości od zaginionej.

– Żadnej! – zaprzeczyła. – Żadnego listu. A telefony trzynastego wyłączono.

– Wszczęto poszukiwania?

– Oczywiście. W sprawę zaangażował się nasz ambasador. Mama jest przecież wielką pisarką, laureatką Nagrody Państwowej. Dzięki niemu mogliśmy się kontaktować z Warszawą. Ale… Sam wiesz. W Polsce panował chaos. Mimo że wojsko robiło wszystko, by zaprowadzić porządek.

Zastanowiło mnie, czy Krysia naprawdę wierzy, że trzynastego grudnia wojsko przywróciło w Polsce ład zburzony, jak twierdziły reżimowe media, przez wichrzycieli z Solidarności, ale uznałem, że okoliczności nie sprzyjają dyskusji na takie tematy.

– Poinformowano nas – Krysia kontynuowała – że mama wymeldowała się z hotelu Forum, w którym się zatrzymała, już trzynastego rano po dziewiątej. Dokładnie o dziewiątej dwadzieścia siedem. Dlaczego? I co robiła potem? Dokąd się przeniosła czy wyjechała? W następnych dniach… Wiesz, raporty były coraz krótsze i coraz mniej konkretne. A potem wszystko się urwało.

– Wasz ambasador nie naciskał na zintensyfikowanie poszukiwań? – zapytałem.

– Zapewnia, że naciskał, ale coraz bardziej w to wątpię. – Krysia skuliła się w sobie. I głosem pełnym rezygnacji dodała: – Mam wrażenie, że nikt nie traktował tych poszukiwań poważnie.

– Dlaczego tak myślisz? – Szczerze się zdziwiłem.

– Zbyt wiele się działo. Polskie władze miały za dużo na głowie. A poza tym wiesz… Kiedy znika kobieta… Najprostsze wyjaśnienie jest takie, że poleciała za jakimś facetem…

Stwierdziłem, że to całkiem prawdopodobne, ale moja rozmówczyni gwałtownie zaprotestowała.

– To niemożliwe. Mama miała, co prawda, wiele przygód. Z mężem rozstała się wkrótce po urodzeniu Hansa. Ale po pierwsze, nie kryłaby przed kolegami, z którymi przyleciała do Polski, że się z kimś spotyka. I po drugie, miała mnóstwo pracy. Zbliżał się termin oddania książki do druku. A ponieważ jest osobą odpowiedzialną…

– Żeby skończyć książkę, nie trzeba siedzieć w domu – zauważyłem. – Wystarczą notes i długopis. Może jednak kogoś poznała? I zdecydowała się zostać w Polsce dłużej. A ponieważ telefony nie działały, nie mogła was zawiadomić, gdzie jest i co robi.

– Tak, wiem. Dem Glücklichen schlägt keine Stunde. Szczęśliwi czasu nie liczą. Ale… Jest już kwiecień. Do tej pory na pewno by się z nami skontaktowała. Coś się musiało stać! Dlatego kiedy pojawiła się propozycja pokazania w Warszawie Trupa na torach, zdecydowaliśmy się z Hansem jechać. Mimo że jesteśmy bardzo zajęci. Udźwiękowienie nowego filmu, przygotowania do kolejnego… I mimo tego, że w Polsce nie jest bezpiecznie. Łudziłam się, że na miejscu dowiem się czegoś więcej, a może nawet sama trafię na jakiś ślad. Oczywiście nie było na to żadnych szans.

– Dlaczego?

– Przyjechaliśmy wczoraj, wracamy jutro. Cóż mogłam zdziałać? Byłam w Forum, gadałam z jakąś idiotką z recepcji, i co? Dokąd jeszcze miałabym pójść? No, powiedz! Dokąd?

Zrozumiałem, że Krysia szuka we mnie wsparcia. Bez większego przekonania zaproponowałem:

– Może ja mógłbym powęszyć?

Oczywiście czułem, że mieszanie się w sprawę zaginięcia cudzoziemki w czasie trwania stanu wojennego nie jest dobrym pomysłem. Ale urok Krysi znowu na mnie działał.

– Niczego nie obiecuję, ale… – bąknąłem. – Mogę spróbować. Zwłaszcza że nie mam nic do roboty.

Nie odezwała się, ale wyraz napięcia na jej twarzy zdradzał, że oczekuje pomocy. Dopiero po chwili stwierdziła:

– Tobie łatwiej byłoby się czegoś dowiedzieć. Jesteś dziennikarzem. Masz prawo zadawać pytania.

Pod warunkiem że zniknięcie Anny Eckart nie miało nic wspólnego z wydarzeniami trzynastego grudnia. Jeśli kobieta została z jakichś powodów albo nawet w wyniku działania złowieszczego przypadku zmiażdżona przez machinę wojenną, a jej śmierć zatuszowano, każda próba dogrzebania się do prawdy mogła okazać się niebezpieczna. Czy Krystyna wzięła to pod uwagę? Pewnie tak, ale dodała tylko, z nadzieją w głosie:

– Może wyciągniesz od kogoś informację, którą przegapili śledczy…

Wiedziałem już na pewno, że pakuję się w kłopoty. Dobra, pomyślałem. Popytam, powęszę, pewnie niczego się nie dowiem, ale przynajmniej uspokoję sumienie. Nagle Krysia położyła dłoń na mojej dłoni i odmienionym głosem, z czułością, szepnęła:

– Słyszysz? Nasza piosenka!

Z radiowego głośnika dobiegły mnie dźwięki jakiegoś starego przeboju, którego w ogóle nie kojarzyłem z Krysią. Nie przypominałem sobie, by towarzyszył chwilom, które spędziłem z nią w mieszkaniu na Ursynowie. Naszymi melodiami były raczej tematy z seriali, które Telewizja Polska przypominała popołudniami, od Stawki większej niż życie po Czterech pancernych i psa. Moja przewodniczka po świecie seksu śledziła je z zapartym tchem, jakby oglądała je pierwszy raz. Nawet kiedy się kochaliśmy, telewizor był włączony i naszym uniesieniom towarzyszyły żołnierskie komendy oraz niepokojące odgłosy wystrzałów i wybuchów. Krysia tylko na kilka chwil poddawała się fali rozkoszy i przenosiła szkliste spojrzenie z ekranu na sufit. Ale wystarczyło, że Brunner warknął: „Rączki, rączki, Hans!”, by ponownie odpływała do serialowej rzeczywistości.

– No tak – wróciłem do przerwanego wątku – ale jeśli mam szukać twojej teściowej, muszę dowiedzieć się czegoś więcej. Na przykład kto jeszcze był w delegacji.

– Trzech pisarzy – wyjaśniła. – Reinhard Lange, wyjątkowy głupek. Klaus Hempfling. Może czytałeś? Jego książka o rewolucji francuskiej była wydawana w Polsce. Nie pamiętam tytułu…

– Nie, nie sądzę.

– No i Wolfgang Michalak, najinteligentniejszy z nich, ale…

– Tak?

– Przemądrzały to mało powiedziane.

Wyjąłem z kieszeni wymiętą kartkę z listą zakupów, które planowałem zrobić od trzech dni, i po drugiej stronie zanotowałem wszystkie nazwiska, chociaż w tej samej chwili zdałem sobie sprawę, że akurat z niemieckimi pisarzami nie mam szansy się spotkać.

– Oczywiście rozmawiałaś z nimi? – zapytałem przytomnie.

– Kilkakrotnie – zapewniła. – Hempfling próbował mnie podrywać. Najpierw obiad w jakiejś knajpie na Hackescher Markt… Byłeś w Berlinie?

– Pewnie. Kilka razy. Ale Hackescher Markt? Pierwsze słyszę.

– No i dobrze. Okropne miejsce. Chociaż berlińczycy mają inne zdanie. No więc Hempfling… Ale co tam Hempfling! Michalak zaprosił mnie do siebie! Do Pankow! Tam, gdzie mieszkają czołowi politycy NRD. Liczył chyba na to, że namówię Hansa na film na podstawie jego książki o Róży Luksemburg. Kadził mi, przekonywał, że byłabym świetna w głównej roli… No więc tak, rozmawiałam z nimi. Ale niewiele się dowiedziałam. Poza tym, że mama była umówiona na ten telewizyjny wywiad. No i dlatego przełożyła datę wyjazdu.

– Próbowałaś dotrzeć do kogoś z ekipy telewizyjnej, która była wtedy w Polsce?

– Nie wiem nawet, co to była za telewizja. Pewnie ZDF, ale kto to wie?! Nie próbowałam się dowiedzieć. Myślisz, że dotarłabym do dziennikarzy z Zachodu? Zapomnij.

Zezowaty jegomość w szarym garniturze nadal pił kawę i przyglądał się nam z oddali. Pomyślałem, że gapi się nie na nas, a na Krystynę. Każdy facet zwróciłby na nią uwagę. Chciałem już odwrócić wzrok, kiedy mężczyzna zrobił coś dziwnego. Uniósł dłoń, zawahał się i szybko ją opuścił. Chciał mi dać jakiś znak? Nie wiem dlaczego się przestraszyłem.

– W Warszawie teściowa spotkała się z kimś prywatnie? – zmieniłem temat.

– Mówiłam ci już… – Zaczęła, ale nie dokończyła. – Michalak twierdzi, że nie. A przed nim nic się nie ukryje.

– Kierownik grupy? – zapytałem.

– Gruppenleiter – potwierdziła.

I gość do pilnowania kolegów, pomyślałem, ale ugryzłem się w język. Krystyna poprawiła fryzurę.

– Pamiętasz, w jakiej rozgłośni nagrała tę audycję? – zapytałem.

– Wydaje mi się, że w Programie Trzecim. Autorem był krytyk o niemieckim nazwisku. Werner? Tak, Werner. Imienia nie pamiętam.

Bez wątpienia chodziło o Marka Wernera.

Zastanawiałem się, co jeszcze powinienem wiedzieć, ale nic nie przychodziło mi do głowy. Nie byłem detektywem, nie czytałem powieści kryminalnych, a jedynie czasem oglądałem przypadkowe odcinki seriali telewizyjnych w rodzaju Kojaka i Columbo. Dopiero po chwili zadałem kolejne pytanie.

– Teściowa często przyjeżdżała do Polski? Miała tu przyjaciół, znajomych?

– Nie, to była jej pierwsza wizyta – odpowiedziała z niezachwianą pewnością. – Wiem, bo rozmawiałam z nią przed wyjazdem. I chyba nikogo stąd nie znała. Z wyjątkiem Kurty. Tego pisarza, Henryka Kurty. Jakiś czas temu mignęło mi ich wspólne zdjęcie z Lipska czy Drezna.

Wiedziałem, że Henryk Kurta od kilku lat publikował w prasie emigracyjnej, a w osiemdziesiątym roku, podczas strajku w Stoczni Gdańskiej, kręcił się koło doradców Solidarności. Znajomość z nim mogła oznaczać, że Anna Eckart była zaangażowana w polskie sprawy. A jeśli tak…

– Rozumiem, że się z nim nie spotkała? – Chciałem się upewnić.

– Podałam jego nazwisko polskim władzom – wyjaśniła. – Podobno od dawna nie miał z nią kontaktu.

Zastanawiałem się, czy Kurta jako człowiek obozu solidarnościowego nie został internowany. Tak czy inaczej, uznałem, że nie będę podejmował w rozmowie wątku jego sympatii politycznych. Zwłaszcza że Krysia, od dawna nieobecna w kraju, raczej nie zdawała sobie z nich sprawy.

– Danielu, pomóż nam – powiedziała błagalnym tonem. – Nie mam do kogo się zwrócić. A polskim władzom już nie wierzę…

Jej oczy znowu zawilgotniały.

– Znaczy wierzę, oczywiście. – Zaczęła się wycofywać. – Aber… Wiesz, tutejsze władze mają teraz tyle innych spraw na głowie…

– Spróbuję się czegoś dowiedzieć – zapewniłem bez przekonania.

Krysia spojrzała ukradkiem na zegarek i wstała od stolika. Myślałem, że chce się już pożegnać, ale wyszła jedynie do łazienki. Na oparciu krzesła zostawiła żakiet. Z kieszeni wystawały dwie koperty: bardziej zniszczona brązowa i pozbawiona zagnieceń biała. Nie mam pojęcia, dlaczego po nie sięgnąłem.

Zajrzałem do pierwszej, bez żadnych napisów. Zawierała zdjęcia kobiety. Anny Eckart? Na białej widniał adres: „Kristina Eckart, 10111 Berlin, GDR, PO Box 1234”. Był tak prosty, że wrył mi się w pamięć. Wysunąłem list, napisany po angielsku. Chociaż nie miałem zwyczaju czytać cudzej korespondencji, ciekawość zwyciężyła. Rzuciłem okiem na tekst i wychwyciłem jedno zdanie. Była w nim mowa o pieniądzach, dużych pieniądzach, tysiącach dolarów czy funtów. Czyżby Krysia stała na progu międzynarodowej kariery? Dlaczego mi się tym nie pochwaliła? Żeby nie zapeszyć?

Odkładając koperty na miejsce, uprzytomniłem sobie, że grzebałem w rzeczach dawnej przyjaciółki na oczach faceta w szarym garniturze. Oczywiście nie powinno go to obchodzić, ale… Sprawdziłem, czy się gapi. Jakżeby inaczej? Cały czas mnie obserwował, właśnie mnie, bo nikogo innego nie było w pobliżu, tym swoim rozbieganym wzrokiem. Co więcej, w pewnej chwili pokręcił z niesmakiem głową, jak nauczyciel, który przyłapał ucznia na ściąganiu. Wiem, powinienem podejść i powiedzieć, żeby się odwalił, ale zabrakło mi odwagi. Przestałem zresztą zaprzątać sobie jego irytującym zachowaniem głowę, gdy zobaczyłem powracającą z łazienki Krysię.

Wyglądała inaczej niż przed kilkoma minutami. Co się zmieniło? Poprawiła makijaż? Nie mogłem oderwać od niej wzroku. Ale wtedy wydarzyło się coś, co pozwoliło mi zobaczyć ją w trochę innym świetle.

Gdy z radia popłynęły pierwsze dźwięki jakiegoś nieznanego mi utworu, skrzywiła się, przeklęła po niemiecku i poirytowanym tonem, z twardym akcentem, zażądała od barmanki, by wyłączyła „tę cholerną muzykę”. Postawiona na baczność kobieta uniosła głowę znad szklanek, przez moment zastanawiała się, jak zareagować, ale w końcu przekręciła gałkę. W barze zapanowała nieprzyjemna cisza.

– Masz zdjęcie teściowej? – zapytałem, kiedy Krysia wróciła na miejsce, wygładziła sukienkę i obrzuciła mnie nieobecnym spojrzeniem. – Bardzo by mi pomogło.

– Mam, oczywiście – powiedziała po chwili milczenia. – Chyba od tego powinnam była zacząć.

Sięgnęła po brązową kopertę, którą przed chwilą trzymałem w dłoniach, i wyjęła z niej kilka fotografii. Przedstawiały ubraną zawsze w tę samą ciemną garsonkę, niemłodą, ale całkiem atrakcyjną blondynkę. Miałem wrażenie, że wycięto je z większych zdjęć, zrobionych podczas różnych oficjalnych uroczystości. Zatopiona w myślach pisarka nie patrzyła w obiektyw, może nawet nie zdawała sobie sprawy, że jest fotografowana. Na jednym z portretów widać było dłoń przypinającą do jej piersi jakieś odznaczenie. A jednak twarz Anny Eckart nie wyrażała żadnych emocji.

Chętnie dowiedziałbym się czegoś więcej na temat okoliczności powstania zdjęć, ale zapytałem tylko, czy fotografie pochodzą z ostatnich lat.

– Tak, z zeszłego roku – usłyszałem w odpowiedzi.

– Teściowa nieźle się trzyma – stwierdziłem.

– Zawsze dbała o siebie. – Krysia zapewniła z dumą, jakby chodziło o nią samą.

Jedno ze zdjęć miało inny charakter niż pozostałe. Anna Eckart obejmowała na nim rówieśniczkę Krysi.

– Kto to jest? – zainteresowałem się.

– Angela, moja koleżanka z Berlina – wyjaśniła. – Niedawno rozstała się z mężem. Chciałam wciągnąć ją do filmu, ale… Wiesz, nie każdy czuje się przed kamerą swobodnie.

– Wygląda raczej na naukowca niż na aktorkę – zauważyłem. – Albo na polityka.

– Skąd wiedziałeś? Pracuje w Instytucie Chemii Fizycznej Akademii Nauk NRD. Polityką też się interesuje. Ale jak wiesz, kobiety są w polityce bez szans.

– Jak to? – Wygłoszone tonem nieznoszącym sprzeciwu stwierdzenie wydało mi się absurdalne. – A Margaret Thatcher? Indira Gandhi?

– Ausnahmen bestätigen die Regel. – Niemieckie wtręty w wypowiedziach dawnej przyjaciółki coraz bardziej mnie irytowały. Na szczęście zaraz się poprawiła: – Wyjątki potwierdzające regułę. Wyobrażasz sobie kobietę jako prezydenta Stanów Zjednoczonych? Czy przywódcę NRD? Albo kanclerza RFN?

– No… – Zawahałem się.

– Tak czy inaczej, mama bardzo lubi Angelę…

Kiedy chowałem zdjęcia do kieszeni, do baru wszedł elegancki, ale niezbyt przystojny mężczyzna po trzydziestce, rozejrzał się po niewielkim wnętrzu i zdecydowanym krokiem podszedł do naszego stolika. Domyśliłem się, że to Hans Eckart.

Facet dość obcesowo przywitał się z żoną, a kiedy przedstawiała mu mnie, oczywiście po niemiecku, jako przypadkowo spotkanego znajomego sprzed lat, przelotnie spojrzał także w moją stronę. Nie podał mi ręki. Przypomniał Krystynie, że spieszą się na jakieś oficjalne spotkanie, i pomógł jej okryć się żakietem.

Przyjaciółka sprzed lat na chwilę przysunęła się do mnie, jakby chciała mnie uścisnąć, ale chyba nie miała odwagi zrobić tego w obecności męża, bo powiedziała tylko „do widzenia”, szybko odwróciła się na pięcie i ruszyła w stronę drzwi. Hans Eckart bez słowa pożegnania podążył za nią.

Dopiero po kilku minutach uświadomiłem sobie, że Krysia nie zostawiła mi numeru telefonu i adresu. Chociaż pamiętałem dane, które odczytałem z koperty, poczułem się zwolniony z danej jej obietnicy.

Dopiłem piwo, a przed opuszczeniem baru raz jeszcze spojrzałem w kierunku stolika zajmowanego przez mężczyznę w szarym garniturze i ze zdumieniem stwierdziłem, że nikogo tam nie ma. A mała filiżanka zniknęła, jakby rozpłynęła się w powietrzu.

7 kwietnia 1982, środa

W późniejszych tygodniach wielokrotnie wracałem myślami do wydarzeń tamtych dni i za nic nie potrafiłem odpowiedzieć sobie na pytanie, jak to się stało, że już nazajutrz po spotkaniu z Krysią, mimo początkowej rezerwy czy wręcz niechęci, wyruszyłem na poszukiwanie zaginionej. Być może podświadomie dążyłem do kolejnego spotkania z kobietą, która kilka lat wcześniej rozjaśniła mi szary i nudny początek studiów? Nawet jeśli nie znałem jej adresu i numeru telefonu, a jedynie numer skrytki pocztowej w Berlinie.

Zacząłem swoje niezdarne śledztwo od krótkiej wizyty u Jana Matuli, dziennikarza radiowego czy raczej byłego dziennikarza radiowego, negatywnie zweryfikowanego po wprowadzeniu stanu wojennego i w tym czasie niedopuszczonego do mikrofonu.

Poznałem go kilka miesięcy wcześniej w budynku Radia przy Malczewskiego – a ponieważ, jak się okazało, jesteśmy właściwie sąsiadami, obaj mieszkamy na Woli, ja przy Długosza, on przy Lumumby – często na siebie wpadaliśmy. I w końcu, mimo dużej różnicy wieku – Matula dobiegał czterdziestki, a łysina i siwa szczecina na brodzie sprawiały, że wygląda jeszcze starzej – zaczęliśmy się odwiedzać, żeby najzwyczajniej w świecie napić się wódki i ponarzekać na parszywą rzeczywistość stanu wojennego, brak zajęcia i dwulicowość kolegów, którzy sarkają na generała, ale kurczowo trzymają się ciepłych dziennikarskich posad.

W zagraconej, niewysprzątanej kawalerce kolegi czułem się zawsze jak u siebie. Sam robiłem sobie kawę, sam sięgałem po kieliszki, aby rozlać wódkę, czasem kartkową, częściej kupowaną u znajomego kelnera z wypełnionej wodą wanny (odklejał w ten sposób etykiety, nie mam pojęcia dlaczego) na zapleczu jednej z warszawskich restauracji. I nigdy nie spieszyłem się do domu. Tym razem było inaczej.

Już od drzwi zaznaczyłem, że wpadłem na chwilę. I od razu przeszedłem do rzeczy. Muszę dotrzeć do Marka Wernera. Ale Matula, opatulony w wytarty, poszarzały ze starości szlafrok, który kiedyś był koloru granatowego, zachowywał się tak, jakby to do niego nie dotarło. Wyjął z szafy na ubrania napoczętą butelkę żytniej i zaczął nalewać do szklanek, tłumacząc, że wszystkie kieliszki są brudne. Byłem jednak nieugięty i dość szybko, po wypiciu zaledwie jednego czy dwu głębszych, uzyskałem potrzebną mi informację.

Werner, rówieśnik Matuli, również został zweryfikowany negatywnie, wyleciał z radia i zatrudnił się w Kurii Biskupiej, nie bardzo wiadomo w jakim charakterze. Ale w tych dniach najłatwiej spotkać go przed sklepem meblowym Emilia. Wyrzucony z domu przez żonę, wściekłą, że nie ukorzył się przed sądem kapturowym, zakotwiczył się u kumpla i od dwóch tygodni stoi w kolejce społecznej za meblami, aby nabyć łóżko lub wersalkę, bo nie ma na czym spać.

Natychmiast udałem się na przystanek przy Młynarskiej i wyruszyłem trzynastką do domu handlowego Emilia. Tramwaj leniwie kołysał się na szynach i z całkowitą obojętnością mijał dławiące się resztkami przydziałowej benzyny brudne polonezy, polskie fiaty, wartburgi, trabanty, moskwicze, skody i łady. O tej porze, a było przed trzynastą, świętą godziną ludzi spragnionych, świecił pustką, dopiero na przystanku przy Hali Mirowskiej przyjął do wnętrza większą grupę zgarbionych staruszek, wracających z nieudanych, jak można było sądzić po markotnych minach i pustych torbach, bazarowych łowów na pozakartkową żywność.

Zaczęło padać, a strużki deszczu rozmazywały na fasadach budynków, jezdniach i chodnikach brud, który jak zawsze zostawiła zima. Często zastanawiałem się nad tym, dlaczego Warszawa w kwietniu straszy brzydotą, jaka niekoniecznie jest jej udziałem latem czy zimą. Ale tego dnia nie byłem w nastroju skłaniającym do zadumy nad otaczającą rzeczywistością. Przyjąłem, że tak jest i już.

Żeby dotrzeć na miejsce, musiałem przejść kawałek Świętokrzyskiej i Emilii Plater, co w związku z brakiem parasola, o płaszczu przeciwdeszczowym nie wspominając, okazało się wyjątkowo nieprzyjemne. Brnąłem przez błotniste kałuże i zastanawiałem się, czy przy takiej pogodzie kolejkowicze rzeczywiście trwają na swoich posterunkach. Może przeczekują deszcz w którymś z pobliskich barów?

Sam zawsze unikałem kolejek jak ognia, wychodząc z założenia, że lepiej znosić wszelkie niewygody życia, niż tkwić godzinami pod jakimś sklepem. Oczywiście zdawałem sobie sprawę, że w rozmowie z Wernerem nie mogę zdradzić się ze swoją arogancją. Redaktor uparcie i cierpliwie trwał przecież w ogonku po byle jaką, bo tylko takie oferował handel uspołeczniony, wersalkę. Widocznie wierzył w sens tego poświęcenia. A może tylko zabijał czas, którego od trzynastego grudnia miał tak wiele?

Od razu wypatrzyłem go w przyklejonym do szyby sklepu długim szpalerze. Werner, ubrany w czerwoną nieprzemakalną kurtkę z kapturem i czerwone ortalionowe spodnie, wyglądał raczej na narciarza, który urwał się na chwilę, bez sprzętu spod wyciągu, niż na pokornego wychowanka PRL-u, czekającego dniami i nocami na dostawę mebli. Miał w sobie jakąś siłę, która odróżniała go od innych kolejkowiczów, zmarnowanych, zziębniętych i coraz bardziej przemoczonych.

Odciągnąłem go na bok i w krótkich słowach przypomniałem, że poznaliśmy się rok wcześniej, w sierpniu, w klubie Stoczni Północnej „Lastadia” w Gdańsku podczas Przeglądu Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”. Ale nie było to konieczne, bo Werner rozpoznał mnie natychmiast jako faceta, który napisał śmiały i dowcipny, to jego słowa, artykuł o akademikach w Bułgarii.

– Wygląda na to, że ten nieszczęsny tekst stał się rodzajem orderu, który powinienem obnosić z dumą na wyprężonej piersi – powiedziałem z ironią.

Werner, któremu kilkudniowy zarost i ogorzała od przebywania godzinami na wietrze cera przydały lat, pozostawił tę uwagę bez komentarza. Bardzo się ucieszył, że ktoś chce z nim pogadać. Nie krył, że stanie w kolejce okazało się o wiele bardziej uciążliwe, niż sądził, zwłaszcza że nieprzyjazna aura nie sprzyja lekturze dzieł filozofów, na co liczył (pod pachą trzymał sfatygowany tom Dialogów Seneki oraz drugą książkę, której tytułu nie udało mi się odczytać). Ale wyjaśnił też, że nie musi, na szczęście, tkwić na posterunku bez przerwy. Obowiązują ośmiogodzinne dyżury. Pozostałą część doby można spędzać w domu, pod warunkiem że co cztery godziny, także w nocy, wpadnie się podpisać listę obecności.

Mój rozmówca doskonale pamiętał spotkanie z Anną Eckart, mógł się też podzielić sporą wiedzą na temat pisarki, bo jak wyjaśnił, rzetelnie przygotował się do rozmowy z nią przed mikrofonem. A interesował się Eckart również później. I co bardzo mnie zaskoczyło, informacja o jej zniknięciu nie była dla niego niczym nowym.

– Czytałem notatkę na ten temat w „Newsweeku” – wyjaśnił. – Zaglądam czasem na Piękną, do biblioteki Ambasady Amerykańskiej, żeby trzymać rękę na pulsie. Przed budynkiem krążą co prawda mundurowi i odstraszają chętnych jak tylko potrafią, ale mam to gdzieś. Co mi mogą zrobić? Z roboty mnie wywalili, dali papier, że jestem niezdolny do służby w jednostce zmilitaryzowanej. To co? Zamkną mnie? Niech mi skoczą!

Zdjął czapkę i podrapał się po głowie. Mojej uwadze nie umknęło, że posiwiał od czasu, gdy widzieliśmy się w Gdańsku.

– Dziwna sprawa z tą Eckart – przyznał. Zawahał się i szeptem wysyczał: – Widzi pan gościa w granatowej kurtce? Za babką w białym płaszczu? Trzy razy nie przyszedł na sprawdzanie listy. A nadal stoi. Musi, że ubek.

Przyjrzałem się mężczyźnie w granatowej kurtce, ale nic nie wskazywało na to, by interesował się naszą rozmową.

– W „Newsweeku” napisali – Werner kontynuował zniżonym głosem – że Eckart zniknęła trzynastego grudnia w Warszawie. Jeśli dobrze zrozumiałem, ich zdaniem była opozycjonistką i wmieszała się w polskie sprawy. Z czego by wynikało, że została zatrzymana przez nasze służby. Ale na końcu dodano, że gnije w enerdowskim więzieniu. Prawdopodobnie. Czyżby nasi przekazali ją Niemcom?

Jeśli siedzi, moje poszukiwania nie mają sensu, pomyślałem. I jednocześnie zadałem sobie pytanie, dlaczego Krysia w ogóle o tej wersji zdarzeń nie wspomniała. Nie znała jej? Mało prawdopodobne. Nawet jeśli nie powiadomiono jej o tym oficjalnie, w Berlinie ma przecież możliwość oglądania telewizji zachodnioniemieckiej. I jeśli pisał o czymś „Newsweek”, na pewno informowały o tym także media w Republice Federalnej. Bardziej prawdopodobne, że zetknęła się z plotkami o uwięzieniu teściowej, ale nie dała im wiary. Może rzeczywiście były to wymysły amerykańskiego dziennikarza?

Werner spojrzał w przejaśniające się niebo, westchnął i przyznał, że nie bardzo wie, co o tym wszystkim sądzić.

– Nigdy wcześniej nie słyszałem, żeby Eckart opowiedziała się przeciwko komunie. Do Warszawy przysłali ją właśnie dlatego, że zawsze była ulubienicą władz. Organizatorzy chcieli podobno zaprosić kogoś innego. Volkera Brauna, autora Unvollendete Geschichte. Pewnie pan nie zna, bo nie było polskiego przekładu. Znakomita książka. Historia młodej pary rozdzielonej przez Stasi. W NRD opublikowali ją, żeby pokazać, jacy są tolerancyjni, ale w humorystycznie małym nakładzie. Szczerze mówiąc, nie zdziwiło mnie, że strona enerdowska nie dopuściła do przyjazdu Brauna. Byłem właściwie pewien, że jego miejsce zajmie ktoś taki jak Eckart. Hołubiony i nagradzany przez ekipę Honeckera.

Zapytałem, czy polscy organizatorzy konferencji nie protestowali przeciwko zmianie.

– Tak naprawdę to nie mieli nic do gadania. Myślę zresztą, że w ogóle nie wierzyli w przyjazd Brauna. A Eckart… To nie był zły wybór. Chociaż… Podobno obawiano się, że ktoś wypomni jej felieton, który napisała po meczu Polska–NRD w Lipsku. Pamięta pan? Przedostatni nasz mecz podczas eliminacji do mistrzostw świata. W październiku.

– Wygraliśmy trzy do dwóch – przypomniałem. – Mogła nam chyba tylko pogratulować zwycięstwa. I pierwszego miejsca w grupie. O ile pamiętam, już wtedy było wiadomo, że wyjazd do Hiszpanii mamy w kieszeni.

– A jednak felieton był bardzo nieżyczliwy – upierał się Werner. Nadal mówił cicho, pochylając się w moją stronę, jakby się spowiadał. – Dla ekipy Piechniczka i dla Polaków w ogóle. Padł w nim na przykład zarzut, że nasi chłopcy po pierwszych dwóch bramkach Smolarka i Szarmacha, a przed golem… Wie pan…

– Schnuphasego – przypomniałem. – Z karnego.

– Właśnie. No więc grali jej zdaniem na czas. Ślamazarnie. Nieudolnie. Ale najgorsza była sugestia, że sędzia wyraźnie nam sprzyjał.

– Castillo? Bzdury! – Oburzyłem się.

– Oczywiście że bzdury – zgodził się Werner. – Dziwny tekst, pełen niechęci do Polski i Polaków. A dziwniejszy tym bardziej, że Eckart nie komentowała nigdy wydarzeń sportowych. Chociaż piłką się chyba interesuje. W jej powieści, nie pamiętam której, natknąłem się na postać Ernesta Wilimowskiego. Słyszał pan o nim? Przedwojenny reprezentant Polski. Ślązak. W trzydziestym dziewiątym podpisał folkslistę i najpierw strzelał bramki dla Trzeciej Rzeszy, a później dla RFN. U nas uznano go za zdrajcę, ale w Niemczech, także w NRD, jest legendą.

– I co? Ktoś wytknął Annie Eckart antypolski felieton? – zainteresowałem się.

– Nikt się nie odważył. Ja też nie. Zresztą były ciekawsze tematy. Czytał pan Intermezzo? Ostatnia powieść Eckart. Dobra. O fikcyjnym kompozytorze, wmieszanym w różne intrygi w dziewiętnastowiecznej Europie. Główny temat to wolność artystyczna, swoboda wypowiedzi. I o tym Eckart mówiła podczas sympozjum. A także w wywiadzie, który z nią zrobiłem. Chociaż próbowałem skierować rozmowę w innym kierunku. Otóż w książce jest wątek polski. Bohater poznaje Chopina, wykrada mu rękopis preludium wykonanego podczas prywatnej uroczystości i… No, przypisuje kawałek sobie. Chopin oczywiście protestuje, ale nie potrafi udowodnić, że to on jest twórcą. Historyjka mało prawdopodobna, ale Eckart potrafiła ją uwiarygodnić. Zacytowała nawet pierwsze takty wymyślonego przez siebie preludium. Po ukazaniu się anglojęzycznego wydania książki było o tym głośno. Nie słyszał pan? Wywiązała się ciekawa dyskusja. Amerykański muzykolog, którego nazwiska nie pamiętam, stwierdził, że cytowany wstęp mógł stworzyć tylko Chopin. Odpowiedział mu profesor Czupurny z Akademii Muzycznej w Warszawie. Właściwie go wykpił, ale nawet on przyznał, że melodia nosi chopinowskie piętno. Cały ten zgiełk przysłużył się oczywiście książce. Pojawiły się kolejne tłumaczenia. I chociaż Intermezzo poza NRD i Związkiem Radzieckim nie odniosło sukcesu komercyjnego, miało wszędzie niezłą prasę. Nie dziwiłem się więc, że wizyta autorki w Warszawie spotkała się z zainteresowaniem. I że Eckart zachowywała się u nas niemal jak gwiazda. Wie pan…

Werner skrzywił się na znak niechęci do pisarki.

– Była naprawdę wyniosła – kontynuował. – Właściwie ignorowała moje pytania. Mówiła tylko to, co chciała powiedzieć. Jakby wygłaszała napisaną wcześniej mowę. Jeśli mam być szczery, wkurzała mnie. Ale tak naprawdę cieszyłem się, że mam ją w studiu. Gwiazda to gwiazda, wie pan. No, ale nawet nie zrobiłem z tego audycji. Miałem się do tego zabrać po trzynastym. I już mnie do radia nie wpuścili. Nie wiem nawet, czy taśma z wywiadem jeszcze tam jest, czy może mundurowi, którzy siedzą na Myśliwieckiej, nagrali na nią własne wygłupy.

Zdziwiłem się, że nie zrobił sobie kopii, ale zareagował na moją nieprzemyślaną uwagę nerwowo.

– Gdybym wiedział, co się wydarzy trzynastego, prawdopodobnie wiele swoich dźwięków bym skopiował. A tak pewnie wszystko przepadło…

Jego twarz przybrała markotny wyraz. Ale nagle rozjaśnił ją uśmiech.

– Czytał pan to? – Podał mi prawie nową książkę, którą ściskał pod pachą wraz z Dialogami. Rzuciłem okiem na okładkową ilustrację, przedstawiającą króla w za dużej koronie, i tytuł: Baśnie. Autorką była Anna Eckart.

– Kupiłem tydzień temu w antykwariacie na placu Trzech Krzyży i już przeczytałem – wyjaśnił. – Mogę pożyczyć. Niby dla dzieci, ale… Niezłe. Nie wiedziałem wcześniej, że coś takiego napisała.

Nie bardzo miałem ochotę na lekturę bajek Anny Eckart, ale sięgnąłem po ładnie wydany tom, gdy nagle ktoś wrzasnął, że zaczyna się sprawdzanie listy obecności. W kolejce zawrzało. Werner rzucił, że musi lecieć, i zniknął w tłumie.

Zastanawiałem się przez moment, czy poruszyłem wszystkie interesujące mnie kwestie, ale nie chciało mi się czekać na moment, kiedy mój rozmówca znowu będzie wolny. I szybko się stamtąd oddaliłem.

Skierowałem się w stronę przystanku tramwajowego, z którego przyszedłem, ale po kilku krokach zawróciłem. Stwierdziłem, że skoro jestem w centrum, zajrzę jeszcze do hotelu Forum. Zwłaszcza że przestało padać, a zza chmur wyjrzało słońce. Nie liczyłem na to, że dowiem się czegoś nowego, ale chciałem mieć poczucie, że zrobiłem wszystko, by wyjaśnić sprawę.

Przed wejściem do Forum stało dwóch wojaków w wymiętoszonych mundurach polowych. Bardzo mnie to zdziwiło. Przed hotelem Warszawa nie było żadnych posterunków.

Chciałem wyminąć żołnierzy, ale wyższy, lepiej zbudowany, zagrodził mi drogę i poprosił o dokumenty. Niższy stał z boku i gapił się bezmyślnie w dal. Wyjąłem z kieszeni dowód osobisty. Wyższy zaczął go powoli przeglądać. Przewracał kartka po kartce, a kiedy dochodził do końca, cofał się do początku i zaczynał raz jeszcze. Można było odnieść wrażenie, że uczy się zawartych w dokumencie danych na pamięć. Czasami obracał go w prawo lub w lewo, aby przestudiować treść pieczęci rozsianych po kolejnych stronach. Wreszcie, po kilku ciągnących się nieskończoność minutach, zapytał:

– A obywatel właściwie do kogo?

Zastanawiałem się, co powiedzieć. Mógłbym zmyślić jakieś nazwisko, ale nie miałem pewności, czy żołnierze nie są w stanie sprawdzić, kto mieszka w hotelu. Powiedziałem więc, że idę do baru, chociaż nie wiedziałem nawet, czy bar jest czynny.

– Aaaa, do baru…

Żołnierz z ociąganiem oddał mi dowód. Chyba nie był przygotowany na taką odpowiedź. Spojrzał jeszcze na kolegę, jakby chciał się upewnić, czy postąpił słusznie, ale ten nadal nie wydawał się zainteresowany moją osobą.

W holu panował dziwny spokój. Stan wojenny właściwie wykluczał turystykę. I pewnie niewiele osób mieszkało w hotelu. W barze dwie wyzywająco ubrane młode kobiety, prawdopodobnie prostytutki, rozmawiały z długowłosym młodzieńcem w pstrokatej koszuli i poszarpanych dżinsach, być może jednym z muzyków rockowych, których namnożyło się w kraju w tym czasie. W kiosku starszy mężczyzna z siwą brodą przeglądał angielski dziennik komunistyczny „Morning Star”. Kwiaciarnia świeciła pustkami.

Skierowałem się do recepcji. Za ladą kłóciły się dwie urzędniczki, ubrane w jednakowe bordowe mundurki i uczesane tak samo, w koczek, z małymi loczkami opadającymi na czoło. Z bliska okazało się, że są w różnym wieku – można by uznać, że to matka i córka. Wyjąłem z kieszeni jedno ze zdjęć Anny Eckart, położyłem przed nimi i wyjaśniłem, że szukam znajomej, która mieszkała w hotelu w grudniu, a potem wszelki słuch po niej zaginął.

– Nie jesteśmy upoważnione do udzielania informacji na temat gości – burknęła opryskliwie starsza z kobiet. – A poza tym tą sprawą zajmuje się milicja. Proszę się zwrócić do nich. My powiedziałyśmy wszystko oficerowi prowadzącemu śledztwo i nie mamy nic do dodania.

Zapewniłem ją, że jestem w kontakcie z milicją. A na potwierdzenie dodałem, że wiem dokładnie, kiedy Anna Eckart się wymeldowała – trzynastego grudnia o dziewiątej dwadzieścia siedem. Zabrzmiało to przekonująco, w każdym razie starsza kobieta spojrzała na mnie trochę bardziej przychylnym wzrokiem.

– No tak, ale ja tej pani właściwie nie pamiętam – dodała. – Zresztą w grudniu chorowałam, rzadko bywałam w pracy.

– A pani? – zwróciłem się do młodszej. Ta zrobiła się pąsowa.

– Ja nic nie wiem. Wtedy dyżur miał Rączyński.

– Wtedy, czyli trzynastego rano? – Chciałem uściślić uzyskaną informację.

– Tak, trzynastego – przytaknęła.

– Ale jak już panu powiedziałam, nie możemy o tym rozmawiać – wtrąciła druga, strzepując mały pyłek z nieskazitelnie czystego mundurka.

Było jasne, że niczego więcej się nie dowiem. Powinienem raczej dotrzeć do człowieka, o którym wspomniała młodsza.

Chciałem już udać się do domu, ale przez okno zobaczyłem, że znowu zaczęło padać.

Aby choć trochę odsunąć w czasie moment wyjścia z hotelu, postanowiłem opróżnić pęcherz. W głębi lśniącej czystością, przestronnej toalety stał boy hotelowy i palił papierosa. Popiół strząsał do umywalki. Miał jakieś dwadzieścia lat i pewnie wierzył, że praca, którą wykonuje, to tylko zajęcie przejściowe, a prędzej czy później życie wyznaczy mu bardziej doniosłe zadanie. Robił wszystko, aby wyglądać poważnie, ale żałosny, rzadki wąsik i widoczne na twarzy ślady po trądziku nieuchronnie ujawniały, że ciągle jest młokosem. Może z nim pójdzie łatwiej, pomyślałem. Wyjąłem zdjęcie Anny Eckart i bez zbędnych wstępów zapytałem młodziana, czy pamięta takiego gościa.

– Pewnie, że tak – powiedział bez wahania. I natychmiast dodał, że dobrze pamięta „tę sukę”, ale zaraz się zreflektował i zaczął przepraszać, że obraża moją znajomą. Czuł się też zobowiązany wyjaśnić, skąd jego niechęć do kobiety z fotografii.

– Zaniosłem jej torbę do pokoju. Nie wiem, co tam miała. Ale ledwie ją dotargałem. I wie pan co? Nie dała mi ani grosza. Wyjęła co prawda portmonetkę, pogrzebała w niej i schowała z powrotem do torebki. Jakby chciała mnie wkurwić. A kiedy wychodziłem, zaklęła pod nosem i dodała głośno, tak żebym usłyszał: „Darmozjady!”.

– Po niemiecku – stwierdziłem raczej, niż zapytałem.

– Po polsku! Zaklęła po niemiecku, a potem dodała po polsku: „Darmozjady!”.

– To niemożliwe. Nie zna polskiego.

– Pan wie swoje, ja swoje. Powiedziała po polsku: „Darmozjady!”.

Trudno mi było uwierzyć w opowieść boya. Kobieta mogła przecież bąknąć coś po niemiecku, co jedynie zabrzmiało jak „darmozjady”. Albo widziała gdzieś na murze hasło „Darmozjady z ZOMO do roboty!” i zapamiętała pierwsze słowo. Chociaż wydało mi się mało prawdopodobne, by potrafiła je wymówić.

Zniechęcony zapytałem, czy chłopak opowiedział tę historię milicji.

– Milicji? Skąd! Zresztą nie mieli zdjęcia, podali tylko jakieś nazwisko. A ja przecież nie znam gości z nazwisk. Nie miałem pojęcia, o kogo chodzi. Dopiero kiedy pan pokazał mi fotkę, skojarzyłem, że to…

Znowu ugryzł się w język. I dodał:

– No wie pan, że tą zaginioną jest babka, która nie dała mi napiwku. Oczywiście często się zdarza, że człowiek targa bagaże za frajer. Ale tę panią zapamiętałem lepiej niż innych. „Darmozjady!”. Słyszę to do dziś. No, ale później już jej nie spotkałem.

Przypomniałem sobie jeszcze o Rączyńskim. Miałem nadzieję, że chłopak będzie wiedział, kiedy recepcjonista ma dyżur. Odpowiedź mnie zaskoczyła.

– Rączyński nie żyje! Popełnił samobójstwo. W końcu grudnia czy na początku stycznia. Fajny gość, nie to co te dwie suki, które pracują dzisiaj. Ale miał jakieś problemy. Wpadł w długi, żona go zostawiła. A potem stan wojenny… Wyskoczył z siódmego piętra. Tak słyszałem. Nie byłem na pogrzebie, bo miałem wtedy wolne i pojechałem do dziewczyny. Podobno prawie nikt z pracowników nie był. Dyrekcja też nie. Wie pan, jak jest. Tak naprawdę mają nas w dupie. Ale ja też mam ich w dupie.

Chłopak zgasił papierosa o brzeg umywalki, wrzucił niedopałek do pisuaru, skinął głową na pożegnanie i wyszedł z toalety.

Okazało się więc, że z Rączyńskim już nie pogadam.

Oddałem mocz, umyłem ręce i wróciłem do holu, ale ponieważ nadal padało, zajrzałem do kiosku, żeby przekartkować gazetę. Pomyślałem, że skoro jestem w centrum, mógłbym obejrzeć jakiś film. Otworzyłem „Życie Warszawy” na stronie z programem kin, ale nie znalazłem nic dla siebie. Nie bardzo wiedziałem, czego się spodziewać po Vabanku, granym w Atlanticu i Moskwie, a na obrazy radzieckie, enerdowskie i bułgarskie nie miałem ochoty. Odłożyłem gazetę na miejsce, żeby nie denerwować sprzedawcy, który cały czas przyglądał mi się badawczo, i zdecydowałem się sprawdzić, czy on pamięta Annę Eckart. Sięgnąłem po zdjęcie zaginionej. Zanim zdążyłem się odezwać, facet zaklął pod nosem, pokiwał głową i zapytał:

– To pana znajoma?!

Nie ulegało wątpliwości, że się z nią zetknął. Poprosiłem, by mi o tym opowiedział.

– Weszła, to było trzynastego grudnia, wie pan, dzień wprowadzenia stanu wojennego, zaraz po otwarciu kiosku, o dziewiątej z minutami, i zapytała, czy mam mapę Polski – zaczął. – Powiedziałem, że owszem. Wyjąłem, rozłożyłem na ladzie. Zaczęła oglądać, a w pewnej chwili sięgnęła na półkę po flamastry, o tam. Rozpieczętowała, wyciągnęła czerwony i coś zaznaczyła. Byłem przekonany, że chce tę mapę kupić. A jeśli tak, niech sobie maże. Tymczasem… No, nie uwierzy pan! Wrzuciła flamaster do torebki i wyszła. Po prostu. Myślałem, że mnie szlag trafi! Mapa, której już nie sprzedam, to dwadzieścia złotych, komplet flamastrów, którego nie sprzedam, bo jednego brakuje – piętnaście. Dlaczego, do cholery, mam płacić prawie cztery dychy z własnej kieszeni?

Zdziwiło mnie, że nie pobiegł za kobietą i nie domagał się, by zapłaciła. Ale zapytałem tylko, czy ma jeszcze tę pomazaną mapę, bo chętnie bym ją kupił – razem z niekompletnym zestawem flamastrów.

Okazało się, że mapa leży od grudnia pod ladą. Kioskarz ucieszył się, że się jej pozbędzie i odzyska stracone, jak sądził, pieniądze. Dopiero kiedy zapłaciłem, rozłożył płachtę na ladzie. Od razu zauważyłem narysowane grubym czerwonym flamastrem kółko. Wskazywało małą miejscowość na zachodzie kraju. „Stary Krzyż”, przeczytałem na głos. Czyżbym trafił na ślad, który doprowadzi mnie do zaginionej?, pomyślałem podekscytowany. I zapytałem jeszcze, czy sprzedawca pokazywał mapę milicji.

– Milicji? – Zdziwił się.

– Nie przesłuchiwali pana w związku z zaginięciem w grudniu kobiety, która mieszkała w hotelu?

– To ta babka, która zaginęła? – Zdziwił się jeszcze bardziej. I dodał: – Nie miałem pojęcia, że o nią chodzi.

Wyglądało na to, że udało mi się przechytrzyć śledczych. Wsunąłem otwartą na Starym Krzyżu mapę między strony Baśni Anny Eckart i skierowałem się do wyjścia z hotelu. Ale w tej samej chwili przy jednym ze stolików w głębi holu zauważyłem zezowatego mężczyznę w szarym garniturze. Tego samego, którego widziałem w barze hotelu Warszawa.

Nieznajomy, rozparty na szerokim, obitym materiałem skóropodobnym fotelu, pił tak jak dzień wcześniej kawę. Robił to powoli, celebrując każde uniesienie małej filiżanki do ust, delektując się każdym łykiem. Z daleka nie potrafiłem stwierdzić, czy patrzy na mnie, i przez moment karmiłem się nadzieją, że nie zostałem zauważony. Kiedy jednak chciałem się odwrócić i ruszyć do drzwi, mężczyzna lekko skinął w moją stronę głową, co oznaczało jedno. Było to zaproszenie, czy raczej wezwanie. Rozkaz bez słów.

Poczułem, że nogi mam jak z waty, chociaż nie bardzo wiedziałem, dlaczego aż tak bardzo się boję. Kiedy skierowałem się w stronę nieznajomego, przez mózg przemknęła mi myśl, że może tylko wyobraziłem sobie jego przywołujące skinięcie głową. To szaleństwo, pomyślałem. I już chciałem minąć faceta, kiedy usłyszałem słowa skierowane bez wątpienia do mnie, bo nikogo innego nie było w pobliżu.

– Pyszna kawa. Najlepsza w Warszawie. Ten aromat! Ten cudowny cynamonowy posmak! Chce pan spróbować? Zamówię panu…

Grzecznie odmówiłem.

– Proszę usiąść – warknął tonem nieznoszącym sprzeciwu. – Niech pan nie sterczy tak nade mną, do cholery!

Wskazał mi miejsce obok siebie, ale wybrałem inne, trochę dalej, umożliwiające obserwację jego twarzy, chociaż rozbiegane oczy i tak uniemożliwiały wyczytanie z niej czegokolwiek.

– Przecież ja pana nie znam – zauważyłem bez przekonania.

– Ale my pana znamy! – uciął krótko, a jego słowa nie pozostawiały wątpliwości, kim jest.

Zastanawiałem się, gdzie schować Baśnie Anny Eckart ze wsuniętą między strony mapą, wskazującą odkryty przeze mnie trop. Książka była jednak tak duża, że nie bardzo miałem pomysł, jak ją ukryć i po prostu położyłem na stoliku przed sobą.

– Przyglądam ci się, synu, od wczoraj i nie mogę wyjść z podziwu… – Szary Garnitur uznał widocznie, że poskromił mnie na tyle, iż ma prawo zwracać się do mnie na ty, ba, może kontynuować rozmowę z pozycji zatroskanego ojczulka. Z cichym siorbnięciem pociągnął kolejny łyk ulubionego napoju i dopiero po chwili powrócił do przerwanej myśli.

– Zachodzę w głowę, jakim cudem udało ci się namówić Kristinę Eckart na wywiad. Wiem, że dziś rano rozmawiała z Ziębą z „Filmu”. No ale to było spotkanie umówione dwa tygodnie wcześniej, od dawna o nim wiedzieliśmy. Poza tym odbyło się w Ośrodku Kultury NRD, gdzie można nad wszystkim zapanować. Nie dopuścić, by wywiad wymknął się spod kontroli i wykroczył poza temat filmowej kariery pani Eckart. Nie mówiąc o tym, że Zięba dostał od pani Eckart piętnaście minut. A ty, synu, pojawiłeś się znikąd i co? Spotykasz się z Kristiną Eckart w przytulnym barze, gadacie z godzinę, może dłużej, Bóg jeden wie o czym… Znaczy nietrudno się domyślić o czym. Raczej nie o filmie, prawda? Bo gdybyście gadali o filmie, nie spotkałbym cię tu dzisiaj. Mam rację? I nie przyłapałbym cię na rozpytywaniu w recepcji o Annę Eckart z jej książką pod pachą!

Facet pochylił się w moją stronę, sięgnął po gruby tom, uniósł do góry i z całej siły trzasnął nim o stół. Mapa wysunęła się na tyle, że naszym oczom ukazała się część czerwonego kółka otaczającego Stary Krzyż.

– Powiedz mi tylko, chłopcze, gdzie ty chcesz ten swój artykuł opublikować? – Szary Garnitur przechylił lekko głowę, jakby przyglądał się maźnięciu flamastrem na mapie. – Przecież nie w kraju. Nikt ci go nie wydrukuje. Na Zachodzie? I co, będziesz cytował Kristinę Eckart? Nie wierzę, żeby się zgodziła. Władzom NRD, tak jak naszym, nie zależy na nagłaśnianiu zaginięcia Anny Eckart. Przynajmniej na razie. Jak będziemy wiedzieli coś więcej… No, zobaczymy…

Chociaż wcześniej obiecywałem sobie w myślach, że nie będę się z niczego tłumaczył, zacząłem gorączkowo wyjaśniać, że nie mam zamiaru niczego nagłaśniać. Chcę tylko pomóc przyjaciółce.

– Mam wrażenie – zacząłem trochę niepewnie – że doszło do nieporozumienia. Nie zbieram materiałów do artykułu. Nie robiłem też wywiadu. Spotkaliśmy się przypadkiem. Znajomość ze studiów. Pogadaliśmy… To prawda, Krystyna opowiedziała mi o zaginięciu teściowej. I poprosiła, bym się rozejrzał, popytał. Bo od polskich władz ona i jej mąż nie dowiedzieli się niczego. A minęły już przecież cztery miesiące.

– Mam w to uwierzyć? – Szary Garnitur poczerwieniał i znowu podniósł głos. Ponownie pochylił się w moją stronę i wyciągnął rękę w stronę Baśni. Byłem pewien, że sięga po mapę, ale jego dłoń zawisła w powietrzu.

– Naprawdę mam uwierzyć, że Kristina Eckart jest twoją koleżanką ze studiów? A może jeszcze powiesz, że była twoją dziewczyną? Nie rozśmieszaj mnie!

Znowu złapał książkę i w tej samej chwili odrzucił niedbale. Mapa wysunęła się jeszcze bardziej. Najchętniej pchnąłbym ją palcem głębiej, ale bałem się, że zwrócę na nią uwagę.

– Chłopcze, wiesz, ile razy widziałem Nagą kobietę na stadionie? – kontynuował. – Strzelaj! Nie chcesz? To ci powiem. Siedem. Siedem razy! Siedem razy poszedłem na nudny enerdowski film tylko po to, żeby zobaczyć, jak Kristina Eckart zrzuca z siebie białe futro. I pokazuje się nago! Oczywiście widziałeś ten film?

Nie spuszczając wzroku z mapy, która w każdej chwili mogła zainteresować mężczyznę, zastanawiałem się, czy powinienem się przyznać, że nie tylko nie widziałem filmu, ale też nigdy o nim nie słyszałem. Nie udało mi się jednak odezwać, bo Szary Garnitur nie miał zamiaru dopuścić mnie do słowa. Tak się roznamiętnił swoją opowieścią, że chyba na moment zapomniał, z kim dyskutuje i jaki cel ma rozmowa.

– Chłopcze, nigdy nie widziałem piękniejszego ciała! Ta kobieta to bogini! Bo-gi-ni!

Zaschło mu chyba w gardle, bo sięgnął po filiżankę, ale była już pusta. Chwila przerwy w rozmowie pozwoliła mu ochłonąć.

– Tak, wiem, że studiowaliście na jednej uczelni – stwierdził spokojniejszym tonem, ale tym samym, chrapliwym, nieprzyjemnym głosem. – Myślałeś, że nie sprawdziłem? Szkoła Główna Planowania i Statystyki. Ale wydziały różne. I co ważniejsze: ty uzyskałeś dyplom kilka lat później. Mogliście oczywiście wpaść na siebie. Ale nie wmówisz mi, że najpiękniejsza kobieta Europy Wschodniej… Przecież byłeś dla niej gówniarzem!

– A jednak poznaliśmy się podczas studiów – upierałem się.

Mężczyzna, zezując w prawo i w lewo, wyjął z paczki leżącej na stoliku papierosa, zapalił i zaciągnął się głęboko. Przez chwilę milczał.

– W takim razie, kurwa, jest nawet gorzej, niż myślałem! – warknął. – Sądziłem, że zbierasz materiały do artykułu, który i tak nigdy i nigdzie by się nie ukazał. A ty się bawisz w prywatnego detektywa!

Sięgnął po zapalniczkę, którą chwilę wcześniej odłożył, i zaczął nerwowo obracać ją w palcach, a w pewnej chwili ścisnął z całej siły w dłoni. Miałem wrażenie, że miażdży mnie wraz z moim żałosnym śledztwem.

– I co, myślisz, że tylko ty zostałeś zaproszony na przyjęcie? – syknął z nienawiścią i pogardą w głosie. – Chyba nie jesteś aż tak naiwny! Chociaż kto cię wie? Otóż dowiedz się, że nie ma przyjęcia bez tłumu. A czy sprawa zaginięcia Anny Eckart potrzebuje tłumu amatorów, który zadeptuje ślady i robi mnóstwo hałasu? Chyba nie muszę ci mówić, że poszukiwania kogoś takiego jak znana niemiecka pisarka, która zniknęła… No, wiadomo kiedy… Wymagają niesłychanej ostrożności. Białych rękawiczek. Stąpania na palcach. A nie fanfar!

Nie bardzo wiedziałem, o czym mówi. Czyżby Krystyna poprosiła o pomoc w poszukiwaniach jeszcze kogoś?

– Dobrze ci radzę, zapomnij o tej sprawie. – Szary Garnitur odłożył zapalniczkę. Po raz kolejny wyciągnął rękę w stronę książki. Sięgnie po mapę? Pulchna dłoń znowu zawisła na moment w powietrzu. – Zapewniam cię, że zajmują się tym… No, najlepsi z najlepszych. I znajdą ją. Zawsze znajdują. A twoje żałosne poszukiwania na pewno im nie pomogą. Najlepiej zresztą, gdybyś wyjechał na kilka tygodni. Żebym nie musiał się martwić. O ciebie, o twoich bliskich…

Mężczyzna próbował wzmocnić wagę swoich słów groźnym spojrzeniem, a do mnie dotarło, jak bardzo jest podobny do docenta Siary, który egzaminował mnie z ekonomii politycznej socjalizmu. Pierwsze podejście z góry było skazane na niepowodzenie. Siara, który kilka tygodni wcześniej poślubił dziewczynę z mojego roku, wszystkim znajomym małżonki postawił piątki. A pozostałych musiał potraktować mniej życzliwie. Dla równowagi. W rezultacie zostałem wraz z kilkoma innymi kolegami wytypowany do odstrzału, co specjalnie mnie nie zdziwiło, mimo że przedmiot opanowałem nieźle i moje odpowiedzi zasługiwały co najmniej na urzędową tróję. Zupełnie nie mogłem natomiast pojąć porażki w drugim podejściu. Przygotowałem się jeszcze lepiej, tymczasem docent bez słowa wyjaśnienia wpisał mi do indeksu dwóję (zdałem dopiero za trzecim razem). Zdziwiła mnie ta perfidia, bo udowadniać niczego już chyba nie musiał, ale kombinacja zeza rozbieżnego ze złowieszczym uśmiechem uniemożliwiała odczytanie czegokolwiek z jego twarzy.

Tak samo bezradny i zdezorientowany czułem się w towarzystwie ubeka w szarym garniturze. A jednak ośmieliłem się wydusić z siebie pytanie, które chyba nie powinno było paść.

– Grozi mi pan?

– Ja? Skąd! – zaprzeczył. – Dlaczego miałbym ci grozić, synu? Ja tylko myślę, że najlepiej dla ciebie będzie, jeśli zaraz po Wielkiej Nocy wsiądziesz do pociągu i znikniesz. Na jakiś czas. Bo jeśli znowu wpadnę na ciebie i dowiem się, że pakujesz nos w sprawy, które cię przerastają…

Chociaż facet mi groził, w jego rozbieganym spojrzeniu było coś rozbrajającego. Może dlatego na mojej twarzy pojawił się cień uśmiechu.

– Co cię tak, kurwa, bawi? – przywołał mnie do porządku. – Powiedziałem coś śmiesznego?

Miałem wrażenie, że znowu zainteresował się Baśniami i wsuniętą w nie mapą. Aby odwrócić jego uwagę od książki, stwierdziłem, że nie mogę nigdzie wyjechać, bo nie mam wymaganego podczas trwania stanu wojennego pozwolenia na poruszanie się po kraju. Okazało się, że jest na to przygotowany. Sięgnął po brązową teczkę stojącą obok stolika, wyjął z niej dość gruby segregator, położył na stoliku przed sobą, otworzył i wydobył jakiś świstek. Rzuciłem okiem na inne dokumenty, składające się na obszerne dossier, i zrobiło mi się słabo. Była tam kserokopia mojego dyplomu, spod niej wystawała kserokopia mojego podania o urlop bezpłatny. Zastanawiałem się, jakie jeszcze papiery dotyczące mojej osoby udało się zgromadzić służbie bezpieczeństwa. Świadectwo urodzenia? Świadectwa szkolne? Świadectwa lekarskie? Kopie moich artykułów? Kopie listów miłosnych ode mnie i do mnie?

Mężczyzna położył świstek na Baśniach i skinieniem głowy dał znak, bym po niego sięgnął. Zgarnąłem go razem z książką i mapą, którą dyskretnie wsunąłem głębiej.

Decyzja – przeczytałem nagłówek. Na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 12 grudnia 1981 r. w sprawie zezwolenia na zmianę miejsca pobytu w czasie obowiązywania stanu wojennego oraz zasad i trybu postępowania w tych sprawach (DZ.U. Nr. 29, poz. 184) zezwalam obywatelowi – w odpowiednie okienko ktoś wpisał długopisem moje imię i nazwisko – na zmianę miejsca pobytu z m. Warszawa do miejscowości – tu zostawił puste miejsce – w czasie od – puste miejsce – do – puste miejsce. Decyzja niniejsza jest ostateczna. Pismo podpisał z upoważnienia Prezydenta Miasta magister Adam Wleciał, a jego ważność usankcjonował pieczęcią następującej treści: „Urząd Dzielnicy Warszawa Wola. Wydział Spraw Społeczno-Administracyjnych”.

– Zjedz z mamusią wielkanocne jajeczko. – Facet znowu był troskliwym ojczulkiem. – A potem wpisz co trzeba i zmywaj się stąd! To dobra rada. Uwierz mi.

– Czy mogę… – Chciałem zapytać, czy nic się nie stanie, jeśli wyjadę z Warszawy tydzień czy dwa po świętach, ale mężczyzna nawet nie pozwolił mi skończyć.

– To nie jest koncert życzeń! – huknął ze złością.

Intrygowało mnie, czy gość naprawdę nie ma pojęcia o tym, że trop prowadzi do Starego Krzyża. Gdyby o tym wiedział, nie ułatwiałby mi chyba wyjazdu z Warszawy?

Złożyłem podsunięty mi dokument na cztery i schowałem do kieszeni. Książkę z mapą wsunąłem pod pachę. Wstałem, kiwnąłem głową na pożegnanie i nie oglądając się za siebie, ruszyłem w stronę wyjścia.

Kiedy otwierałem już drzwi, dobiegł mnie donośny krzyk, który nadał szczególnej mocy słowom wypowiedzianym wcześniej:

– Żebym nie musiał się o ciebie martwić!

13 grudnia 1981, niedziela, ranek

Anna Eckart obudziła się z uczuciem, że ktoś założył jej na głowę metalową obręcz i zaczął powoli zaciskać. Znała już ten narastający, przenikliwy ból i wiedziała, że jedyne, co może zrobić, to poczekać, aż minie, bo leki, które wzięła ze sobą z Berlina, skończyły się dzień wcześniej.

Przez kwadrans czy dwa leżała w ciemnościach i dopiero gdy dolegliwości zelżały, zesztywniała podniosła się z łóżka, zapaliła lampkę nocną, owinęła się ciepłym szlafrokiem i usiadła przy stoliku.

Wzięła do ręki długopis i na papierze listowym hotelu Forum skreśliła kilka zdań, które – mimo bólu – przyszły jej do głowy zaraz po przebudzeniu. Dawno już nabrała przekonania, że warto zapisywać wszystkie intrygujące, nieoczywiste myśli, które podsuwa podświadomość, bo na gorąco trudno ocenić ich wartość i znaczenie. A jednak po dwukrotnym przeczytaniu tego, co zanotowała, skrzywiła się z niesmakiem, zgniotła kartkę i wyrzuciła do kosza.

W pierwszej chwili wydawało się, że niejasne słowa wyłowione ze snu mają w sobie moc zaklęcia, pozwalającego zmierzyć się z odrętwieniem, które spadło na nią po wizycie Henryka Kurty. Ale przeniesione na papier, ukazały całą swą marność. Bełkot, pomyślała.

Spojrzała na zegarek. Było kilka minut po piątej. Lubiła wstawać wcześnie, ale nie aż tak wcześnie. Odrzuciła szlafrok i wróciła do łóżka. Z niechęcią myślała o podróży do Alt-Kreuz. Ale czy miała inne wyjście?

Poirytowana, że nie może zasnąć, podniosła się znowu, zdjęła koszulę nocną i weszła do łazienki, żeby się umyć. Kąpiel sprawiła, że poczuła się lepiej. Powoli ubrała się i uczesała, zamknęła pokój i windą zjechała na dół.

W recepcji dyżurował starszy mężczyzna, na którego podczas pobytu w hotelu natknęła się już kilka razy. Robił wrażenie zdenerwowanego. Zagadnęła go po niemiecku o lek przeciwbólowy, ale chyba nie zrozumiał, bo powiedział po polsku coś, co nie miało związku z jej prośbą i co nie od razu do niej dotarło:

– Stan wojenny. W nocy wprowadzili stan wojenny.

Zniechęcona wróciła do pokoju. Zastanawiała się nad słowami recepcjonisty, które nadal dźwięczały w jej uszach. „Stan wojenny”? Co to niby miało znaczyć? Wszystko stało się jasne, kiedy wyjrzała przez okno i w bladym świetle brudnych latarń dojrzała na samym środku dużego ronda, pośród hałd śniegu, znieruchomiałe masywne sylwety wozów opancerzonych.

Z początku uznała, że to siły zbrojne Układu Warszawskiego wkroczyły do Polski, aby wziąć za mordę wichrzycieli z Solidarności. Publicyści w Niemieckiej Republice Demokratycznej od dawna podkreślali, że w sierpniu osiemdziesiątego roku władze peerelowskie nie powinny były ulec wrogom ustroju, a skoro okazały słabość, obowiązkiem całego świata socjalistycznego stało się zdławienie kontrrewolucji i zażegnanie anarchii. Zwłaszcza po maju osiemdziesiątego pierwszego, kiedy – jak przeczytała w „Neues Deutschland” – Solidarność zaczęła tworzyć bojówki wzorowane na Oddziałach Szturmowych NSDAP.

Musiało minąć kilka godzin, nim przyjrzała się żołnierzom i pojazdom opancerzonym z bliska i zrozumiała, że misję przywrócenia porządku w kraju wzięło na siebie Wojsko Polskie.

– Szkoda, generale Jaruzelski, że tak późno! – mruknęła wtedy pod nosem, szukając w myślach odpowiedzi na pytanie, czy powinna się cieszyć, że obyło się bez interwencji zbrojnej z zewnątrz, prawdopodobnie skuteczniejszej, ale i bardziej brutalnej niż operacja własnej armii.

Tymczasem zastanawiała się, czy stan wojenny nie przeszkodzi jej dotrzeć do Alt-Kreuz, odnaleźć i wydobyć przedmioty ukryte przez Olafa, a potem, nie wzbudzając niczyich podejrzeń, wrócić z nimi do Berlina.

Długo krążyła po pokoju, rozcierając intensywnie skronie, a kiedy na chwilę zastygła w miejscu, uspokoiła ją myśl, że stan wojenny może się wręcz okazać ułatwieniem.

Wojna to zamęt, chaos i bałagan. A w zamęcie, chaosie i bałaganie łatwiej zrobić coś niezgodnego z ustalonym porządkiem niż w czasie spokojnym, kiedy każde zdarzenie niecodzienne, wyłamujące się z rutyny dnia powszedniego, musi zwrócić uwagę ludzi stojących na straży prawa.

Anna Eckart weszła do łazienki, sięgnęła po kosmetyczkę, wyjęła z niej krem przeciwzmarszczkowy, odkręciła pojemniczek, nabrała trochę na dłoń i powoli wtarła w skórę twarzy. Czynność ta zawsze działała na nią kojąco.

Było już wpół do ósmej, kiedy rozległo się pukanie do drzwi. Zapytała, kto zakłóca jej spokój. Nieoczekiwany gość zachrypniętym głosem mówił coś po niemiecku, ale ponieważ jego znajomość języka pozostawiała wiele do życzenia, nie mogła zrozumieć, o co chodzi. Po chwili wahania zdecydowała się otworzyć drzwi.

Nieuczesany, niedbale ubrany mężczyzna przedstawił się jako jeden z organizatorów sympozjum, na które została zaproszona do Warszawy, przywitał się wylewnie i wygłosił długą mowę, z której wyłowiła tylko jedną informację, dobrze jej już znaną, o działaniach wojskowych w kraju.

Wpuściła gościa do pokoju, poprosiła, by powtórzył trochę wolniej to, co zamierzał jej przekazać, i dopiero wtedy zrozumiała, że dziennikarz telewizji ZDF, który chciał przeprowadzić z nią wywiad, na wieść o wprowadzeniu stanu wojennego zdecydował się na natychmiastowy powrót do kraju. Na szczęście dysponował własnym samochodem, bo komunikacja lotnicza i kolejowa na trasach międzynarodowych została przez polskie władze zawieszona.

– W związku z tą niedogodnością musi pani zostać u nas jeszcze kilka dni – dodał mężczyzna z głupawym uśmieszkiem na twarzy. – Aż sytuacja się unormuje. Oczywiście nasz instytut pokryje wszelkie koszty. – Podrapał się po głowie i dodał: – Mam nadzieję, że pokryje.

A zaraz potem wyjął z kieszeni zaświadczenie potwierdzające, że Anna Eckart jest enerdowską pisarką i przebywa w Polsce na zaproszenie rektora Uniwersytetu Warszawskiego.

– W obecnej sytuacji – zaczął niepewnie. – No, lepiej mieć przy sobie dokument wyjaśniający, kim pani jest i dlaczego przyjechała pani do Polski.

Wzięła zaświadczenie, złożyła na pół i stwierdziła, że sobie poradzi. Zapytał, czy na pewno. Na pewno. Zaproponował, że da jej trochę pieniędzy. Mruknęła, że nie ma takiej potrzeby.

Chciała jak najszybciej pozbyć się intruza. Nie słuchała powtarzanych do znudzenia przeprosin za nieoczekiwane utrudnienia. Raz czy dwa chrząknęła znacząco, ale chyba nie rozumiał, że go ponagla. I dopiero gdy zniknął za drzwiami, odetchnęła z ulgą.

Odwołanie wywiadu było jej na rękę. Postanowiła nie zwlekać z wyjazdem do Alt-Kreuz. Wierzyła, że stamtąd bez trudu dostanie się do domu. To przecież tak blisko! A poza tym nie mogą jej trzymać w tym okropnym kraju wiecznie!

Podeszła do szafy, wyrzuciła całą jej zawartość na łóżko i chociaż w pierwszej chwili zamierzała po prostu zwinąć ubrania w jeden wielki tłumok i wcisnąć do torby, po chwili namysłu zaczęła starannie składać każdą bluzkę, każdą spódnicę, każdą część garderoby tak, żeby się nie pogniotły, i dopiero chować według wypracowanego przez lata schematu pakowania bagażu. Przypomniała sobie jeszcze o bieliźnie upchniętej do górnej szuflady szafki nocnej, dokumentach rozrzuconych koło łóżka oraz przyborach do mycia i kosmetykach ustawionych na umywalce w łazience.

Kiedy chciała już zasunąć suwak, zastygła na moment, sięgnęła do kosza na śmieci po zapisaną przez siebie kartkę, wcisnęła ją między ubrania i dopiero wtedy zamknęła torbę.

Zrobiła sobie makijaż, narzuciła na żakiet elegancki kożuch i ponownie zjechała windą na dół. Przed wpół do dziesiątej wymeldowała się z hotelu i zapytała recepcjonistę o najbliższy ekspres do Poznania. Wyjaśnił, że według rozkładu powinien wyjechać ze stacji Warszawa Centralna o dziesiątej trzydzieści osiem, ale w związku z wprowadzeniem stanu wojennego nie wiadomo, czy w ogóle pojedzie.

Anna Eckart wierzyła w niezawodność instytucji takich jak koleje państwowe i była absolutnie przekonana, że o dziesiątej trzydzieści osiem opuści Warszawę. A ponieważ miała jeszcze trochę czasu, postanowiła poszukać lekarstwa na ból głowy, choćby zwykłej aspiryny, oraz zjeść szybkie śniadanie.

Wstąpiła do kiosku. Niestety, sprzedawca zagadnięty po niemiecku o leki rozłożył bezradnie ręce. Zapytała więc, tym razem po angielsku, o mapę Polski. Ze zdumieniem stwierdziła, że nie przypomina sobie polskiej nazwy Alt-Kreuz. Kiedy mężczyzna podał jej rozwiniętą przez siebie płachtę, położyła ją na ladzie i zaczęła szukać. Ach tak. Stary Krzyż. Jak mogła zapomnieć?! Sięgnęła na półkę po opakowanie flamastrów, wyjęła jeden i wzięła odczytaną nazwę w kółko. Stary Krzyż, powtórzyła w myślach.

Otworzyła torebkę, aby wyjąć portmonetkę i kupić mapę, ale w tej samej chwili doszła do wniosku, że to zbędny wydatek. Była pewna, że wydobyta z zasobów pamięci nazwa już z nią zostanie. Kiedy sprzedawca zaczął ustawiać coś na półce, wrzuciła odruchowo flamaster, który trzymała w dłoni, do torebki i szybkim krokiem opuściła kiosk. Wzięła bagaż, który zostawiła w holu, i skierowała się do wyjścia, a stamtąd prosto na dworzec Warszawa Centralna.

W kasie kupiła bilet, na razie tylko do Poznania, a w punkcie aptecznym leki przeciwbólowe. Wstąpiła też na dworcową pocztę. Poprosiła o widokówkę, napisała na niej po angielsku: „Zdobędę to, czego pan szuka. Odezwę się za kilka dni”, dodała swoje inicjały, skopiowała z notesu adres i przykleiła znaczek. Po chwili wahania, czy czegoś nie dodać, uznała, że nie ma takiej potrzeby, i wrzuciła kartkę do skrzynki.

Spojrzała na zegarek. Ponieważ zrobiło się późno, zdecydowała się zjeść śniadanie w wagonie restauracyjnym. Chociaż torba coraz bardziej jej ciążyła, ruszyła szybkim krokiem na peron. Ponieważ wszystkie wagony były niemal puste, wsiadła do pierwszego z brzegu. Weszła do jednego z przedziałów, postawiła bagaż na podłodze, zdjęła kożuch i zajęła miejsce przy oknie. Kiedy pociąg ruszył, z ulgą pomyślała, że opuszcza miasto, które zrobiło na niej tak niekorzystne wrażenie. Dopiero po chwili zorientowała się, że zamiast do Poznania jedzie na wschód.

Część 2
Zamień na kamień łzy…

13 kwietnia 1982, wtorek

Od razu poznałem miejsce, w którym się znalazłem. Chociaż miejskie targowisko, które miałem przed sobą, zniknęło z planu miasta jeszcze przed drugą wojną światową, nie ulegało wątpliwości, że jestem na placu Trzech Krzyży.

Moją uwagę przykuli zachwalający głośno swoje usługi szatkownicy kapusty. Zwłaszcza jeden, zezowaty, przypominający faceta w szarym garniturze i dający mi jakieś znaki. Próbowałem odczytać jego gesty, gdy nagle oparta o ogrodzenie ogromna deska szatkownicza, zakończona tarczą przypominającą ludzką głowę, zaczęła się powiększać niczym nadmuchiwany balon, aż w końcu przyjęła postać gilotyny, takiej samej, jaką można zobaczyć na rycinach z okresu rewolucji francuskiej.

Rzuciłem się do ucieczki – byle dalej od szatkownika o twarzy mężczyzny w szarym garniturze i jego narzędzia śmierci. W pierwszej chwili chciałem zanurzyć się w gąszczu ciasnych, zabłoconych alejek targowiska, ale zniechęcił mnie gęsty tłum kupujących warzywa, owoce, suszone grzyby, orzechy włoskie, mleko, zawinięte w liście chrzanu masło w gomółkach, jaja, pieczywo, żywy drób i ryby.

Postanowiłem schronić się w redakcji „Szpilek”, gdzie miałem znajomych i czasem wpadałem, ale kiedy dotarłem na miejsce, ze zdumieniem stwierdziłem, że budynku, do którego zmierzam, nie ma, a w głębokiej wnęce między domami mieści się skład węgla.

Zrozpaczony rzuciłem się w stronę nadjeżdżającego tramwaju konnego, chociaż nie była to najlepsza kryjówka, wóz nie miał bowiem bocznych ścian i pasażerów widać było w nim jak na dłoni. Wskoczyłem na prowadzący do niego stopień, zająłem miejsce w głębi i schyliłem nisko głowę, aby nie zostać rozpoznanym, gdy nagle pojazd gwałtownie się zatrzymał.

W tej samej chwili się obudziłem, ale obraz Warszawy sprzed wielu lat pozostał żywy w mojej głowie. Był oczywiście echem wspomnieniowych książek, które czytałem w czasach szkolnych, nie przeczuwając, że wryją się w podświadomość aż tak głęboko.

Przetarłem oczy. Byłem w pociągu do Poznania. Za oknem rozpościerało się rozległe, sięgające aż po horyzont, milczące pole. Kompletna pustka. Żadnych żołnierzy i wozów bojowych, żadnych znamion czasu wojny.

Spojrzałem na zegarek. Minęła pierwsza. Jechałem niewiele ponad godzinę.

Siedząca naprzeciwko chuda kobieta w staroświeckich okularach przysłaniających bladą twarz, rozciągniętym swetrze z brązowej włóczki i długiej spódnicy z ciemnobrunatnego bistoru bacznie mi się przyglądała.

– Zły sen? – zapytała z troską w głosie.

Nie miałem ochoty na rozmowę, zamruczałem więc tylko potakująco. Zniechęcona zatopiła się w lekturze jednego z czasopism, które trzymała na kolanach, ale po dłuższej chwili odezwała się znowu:

– Grzeją jak nieprzytomni! Nie da się trochę przykręcić?

– Nie sądzę – powiedziałem. Doświadczenie podpowiadało mi, że umieszczona nad drzwiami do przedziału dźwignia do regulacji temperatury to tylko atrapa.

– To może byśmy otworzyli na chwilę okno? – zaproponowała kobieta, ale pomysł nie bardzo mi się spodobał. Podczas świąt Wielkiej Nocy pogoda gwałtownie się pogorszyła, temperatura spadła, w Warszawie spadł deszcz ze śniegiem. Zanim jednak zdążyłem zaprotestować, moja współtowarzyszka podróży zerwała się z miejsca i zaczęła bezskutecznie siłować się z oknem. Niechętnie podniosłem się, żeby pomóc. Stanąłem za nią i również pociągnąłem za uchwyt, ale okno pozostawało zamknięte. Chciałem zrezygnować, ale specjalistka od złych snów nie dawała za wygraną. Szarpała energicznie w dół i w górę, w dół i w górę, a w pewnej chwili gwałtownie się odsunęła i wpadła na mnie z takim impetem, że omal się nie przewróciłem. Spróbowałem czegoś się złapać i poczułem, że moja dłoń zatrzymała się na drobnych piersiach skulonych w fałdach włóczkowego swetra.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki